Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Huy Động Tiền Gửi Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn

Hoạt động huy động tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn vốn cho Ngân hàng… 105 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Quách Lâm Diễm Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Loan
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán – Kiểm Toán
• Đề tài: Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Huy Động Tiền Gửi Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về hoạt động huy động tiền gửi của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm hoạt động huy động tiền gửi trong ngân hàng
• 1.3. Ý nghĩa hoạt động huy động tiền gửi
• 1.4. Phân loại nguồn vốn tiền gửi
• 1.5. Rủi ro trong huy động tiền gửi
• 1.6. Khái quát về kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 1.7. Khái niệm về kiểm soát nội bộ. Mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.9. Sự cần thiết của hoạt động KSNB trong Ngân hàng
• 1.10. Công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động huy động tiền gửi trong ngân hàng thương mại
• 1.11. Khái niệm kiểm soát nội bộ với huy động tiền gửi
• 1.12. Các chỉ tiêu đánh giá kiểm soát nội bộ ảnh hưởng đến hoạt động huy động tiền gửi
• 1.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG SCB - PGD LÊ QUANG ĐỊNH
• 2.1. Giới thiệu chung về Ngân hàng SCB – PGD Lê Quang Định
• 2.2. Khái quát về Ngân hàng SCB – PGD Lê Quang Định
• 2.3. Cơ cấu bộ máy tổ chức và nhân sự
• 2.4. Tầm nhìn và sứ mệnh
• 2.5. Một số nghiệp vụ cơ bản
• 2.6. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân Hàng SCB PGD Lê Quang Định
• 2.7. Chính sách nhân sự
• 2.8. Tổng vốn huy động
• 2.9. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.10. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 2.11. Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB – PGD Lê Quang Định
• 2.12. Tình hình huy động vốn từ tiền gửi tại Ngân hàng SCB - PGD Lê Quang Định
• 2.13. Thực tế kiểm soát nội bộ huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB – PGD Lê Quang Định
• 2.14. Tổng hợp khảo sát của các cấp lãnh đạo và nhân viên tác động đến tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại SCB – PGD Lê Quang Định
• 2.15. Kết quả khảo sát
• 2.16. Đánh giá kết quả đạt được và hạn chế của công tác kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân Hàng SCB PGD Lê Quang Định
• 2.17. Những kết quả đạt được trong KSNB hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB – Phòng giao dịch Lê Quang Định
• 2.18. Những hạn chế tồn tại trong KSNB hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB – Phòng giao dịch Lê Quang Định
• 2.19. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM KHẮC PHỤC HẠN CHẾ VÀ NÂNG CAO TÍNH HỮU HIỆU KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG SCB – PGD LÊ QUANG ĐỊNH
• 3.1. Xây dựng đội ngũ cán bộ nhân viên có trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức tốt
• 3.2. Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động huy động tiền gửi tại PGD
• 3.3. Cải thiện quá trình lưu trữ và kiểm soát chứng từ
• 3.4. Tạo lập kênh thông tin đáng tin cậy cho nhân viên và khách hàng
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kiểm Soát Nội Bộ Huy Động Tiền Gửi Tại SCB

Hoạt động huy động tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn vốn cho Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn (SCB). Kiểm soát nội bộ hiệu quả là yếu tố then chốt để quản lý rủi ro hoạt động và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Bài viết này sẽ trình bày tổng quan về kiểm soát nội bộ trong hoạt động huy động tiền gửi tại SCB, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống vững chắc, bảo vệ quyền lợi của khách hàng gửi tiền và đảm bảo an toàn tiền gửi.

1.1. Ý nghĩa của huy động tiền gửi đối với Ngân Hàng SCB

Hoạt động huy động tiền gửi không chỉ cung cấp nguồn vốn giá rẻ cho hoạt động ngân hàng mà còn là cơ sở để SCB mở rộng quy mô, tăng cường khả năng cạnh tranh. Nguồn vốn huy động dồi dào giúp SCB chủ động trong việc cấp tín dụng, đầu tư và phát triển các sản phẩm tiền gửi đa dạng, đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Theo tài liệu nghiên cứu, huy động tiền gửi là một trong các nghiệp vụ cơ bản nhất tại ngân hàng, quyết định tới sự tồn tại và phát triển của cả ngân hàng.

1.2. Tầm quan trọng của kiểm soát nội bộ trong hoạt động này

Kiểm soát nội bộ trong huy động tiền gửi giúp SCB ngăn ngừa gian lận, sai sót, đảm bảo tính chính xác và minh bạch của thông tin. Một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ giúp quản lý rủi ro hoạt động, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, và rủi ro tuân thủ. Theo tóm tắt nghiên cứu, kiểm soát nội bộ là một yếu tố then chốt và là nền tảng cho hoạt động bền vững của ngân hàng.

II. Thách Thức Rủi Ro Kiểm Soát Nội Bộ Huy Động Tiền Gửi

Mặc dù có tầm quan trọng, kiểm soát nội bộ trong huy động tiền gửi tại SCB vẫn đối mặt với nhiều rủi ro hoạt động. Các rủi ro có thể phát sinh từ nhiều yếu tố, bao gồm gian lận, sai sót trong quy trình kiểm soát, sự thiếu tuân thủ pháp luật, và những thay đổi trong môi trường kinh doanh. Việc nhận diện và đánh giá rủi ro là bước quan trọng để xây dựng các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Quản lý rủi ro trong hoạt động ngân hàng hiện đại đòi hỏi sự chủ động và linh hoạt để ứng phó với các thách thức mới.

2.1. Các loại rủi ro thường gặp trong huy động tiền gửi

Các rủi ro trong huy động tiền gửi có thể bao gồm: rủi ro gian lận từ nhân viên hoặc khách hàng, rủi ro sai sót trong nhập liệu và xử lý giao dịch, rủi ro tuân thủ liên quan đến anti-money laundering (AML), và rủi ro liên quan đến bảo mật thông tin khách hàng. Việc dự báo rủi ro và xây dựng các kịch bản ứng phó là rất cần thiết. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, hoạt động huy động tiền gửi có một tầm quan trọng rất lớn trong hệ thống ngân hàng, do đó cần có các hoạt động thiết thực để kiểm soát tránh các rủi ro có thể gặp phải.

2.2. Thách thức trong việc duy trì hiệu quả kiểm soát nội bộ

Việc duy trì hiệu quả hoạt động của kiểm soát nội bộ đòi hỏi sự đầu tư liên tục vào đào tạo nhân viên, cải tiến quy trình kiểm soát, và ứng dụng công nghệ hiện đại. Áp lực cạnh tranh, thay đổi chính sách và sự phức tạp của các sản phẩm tiền gửi cũng là những thách thức lớn. Cần có sự giám sát hoạt động và kiểm tra chéo thường xuyên để đảm bảo tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước và các nguyên tắc hoạt động.

III. Cách Tăng Cường Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Huy Động Vốn

Để tăng cường kiểm soát nội bộ trong hoạt động huy động tiền gửi tại SCB, cần tập trung vào việc xây dựng môi trường kiểm soát vững chắc, hoàn thiện quy trình kiểm soát, tăng cường đánh giá rủi ro, và cải thiện thông tin và truyền thông. Việc xây dựng văn hóa kiểm soát mạnh mẽ cũng đóng vai trò quan trọng. Các giải pháp cần hướng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ và đảm bảo an toàn tiền gửi cho khách hàng.

3.1. Xây dựng môi trường kiểm soát vững chắc tại SCB

Môi trường kiểm soát bao gồm các yếu tố như tổ chức bộ máy kiểm soát, đạo đức nghề nghiệp, và năng lực của nhân viên. SCB cần xây dựng chính sách huy động vốn rõ ràng, phân công trách nhiệm cụ thể, và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Cần có sự cam kết từ ban lãnh đạo và sự tham gia của tất cả các cấp nhân viên. Bản chất kiểm soát nội bộ là phải có cái nhìn từ trên xuống (Top-down). Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường kiểm soát, hoạt động kiểm soát, đánh giá rủi ro, thông tin và truyền thông, giám sát và tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ.

3.2. Hoàn thiện quy trình kiểm soát và kiểm tra chéo

Quy trình kiểm soát cần được thiết kế để ngăn chặn và phát hiện sai sót, gian lận. SCB cần tăng cường kiểm tra chéo, phân tách nhiệm vụ, và sử dụng công nghệ để tự động hóa các quy trình kiểm soát. Việc giám sát hoạt động và báo cáo kịp thời các vấn đề phát sinh là rất quan trọng. Cần có quy định rõ ràng về báo cáo kiểm soát và xử lý vi phạm.

3.3. Ứng dụng công nghệ vào quy trình kiểm soát nội bộ

Việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) có thể giúp SCB nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ. Các công cụ này có thể giúp phát hiện gian lận, dự báo rủi ro, và tự động hóa các quy trình kiểm soát. Việc phân tích dữ liệu giao dịch có thể giúp phát hiện các hoạt động bất thường và ngăn chặn rửa tiền.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả và Đề Xuất Cải Thiện KSNB tại SCB

Để đảm bảo hiệu quả hoạt động của kiểm soát nội bộ, SCB cần thực hiện đánh giá hiệu quả định kỳ và thường xuyên. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí khách quan và có sự tham gia của các chuyên gia độc lập. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để đề xuất cải thiện và điều chỉnh quy trình kiểm soát. SCB cần xây dựng hệ thống báo cáo rõ ràng để theo dõi tiến độ thực hiện các đề xuất cải thiện.

4.1. Phương pháp đánh giá hiệu quả kiểm soát nội bộ

Có nhiều phương pháp để đánh giá hiệu quả kiểm soát nội bộ, bao gồm kiểm toán nội bộ, tự đánh giá, và đánh giá bởi các chuyên gia bên ngoài. Kiểm toán nội bộ cần được thực hiện bởi bộ phận độc lập và có trình độ chuyên môn cao. Tự đánh giá có thể giúp các bộ phận tự nhận diện các vấn đề và đề xuất giải pháp. Việc khảo sát nhân viên và khách hàng cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích.

4.2. Đề xuất cải thiện dựa trên kết quả đánh giá tại SCB

Dựa trên kết quả đánh giá, SCB cần đề xuất các biện pháp cải thiện cụ thể, như cải tiến quy trình kiểm soát, tăng cường đào tạo nhân viên, hoặc ứng dụng công nghệ mới. Cần có kế hoạch thực hiện rõ ràng và theo dõi tiến độ. Các đề xuất cải thiện cần hướng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo an toàn tiền gửi, và tuân thủ pháp luật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Trường Hợp tại SCB

Nghiên cứu này tập trung vào kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Phòng giao dịch Lê Quang Định. Dựa trên phân tích dữ liệu và khảo sát thực tế, nghiên cứu sẽ đưa ra những đánh giá cụ thể về ưu điểm và hạn chế của hệ thống kiểm soát nội bộ tại phòng giao dịch này. Các khuyến nghị được đưa ra nhằm giúp SCB nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro hoạt động.

5.1. Phân tích thực trạng kiểm soát nội bộ tại PGD Lê Quang Định

Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp phỏng vấn, quan sát, thu thập và xử lý số liệu kết hợp với định tính và định lượng trong quá trình diễn giải, phân tích, tổng hợp và đưa ra các khuyến nghị. Bên cạnh đó, nghiên cứu đã đánh giá thực trạng của hệ thống qua ba năm 2018, 2019, 2020 và được chia làm 3 chương với các nội dung: khái quát về cơ sở lý thuyết, thực trạng tại Ngân hàng trong 3 năm gần đây và tiến hành khảo sát, đánh giá ưu khuyết điểm và đưa ra khuyến nghị.

5.2. Bài học kinh nghiệm và khuyến nghị cho các chi nhánh khác

Từ những kết quả nghiên cứu, SCB có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu và áp dụng cho các chi nhánh và phòng giao dịch khác. Các khuyến nghị cần tập trung vào việc xây dựng môi trường kiểm soát vững chắc, hoàn thiện quy trình kiểm soát, và tăng cường đào tạo nhân viên. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát hoạt động và báo cáo kịp thời các vấn đề phát sinh.

VI. Kết Luận Triển Vọng Kiểm Soát Nội Bộ Huy Động Vốn SCB

Kiểm soát nội bộ trong hoạt động huy động tiền gửi là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của SCB. Việc xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ đòi hỏi sự cam kết từ ban lãnh đạo, sự tham gia của tất cả các cấp nhân viên, và sự đầu tư liên tục vào công nghệ và đào tạo. Trong tương lai, SCB cần tiếp tục hoàn thiện quy trình kiểm soát, tăng cường đánh giá rủi ro, và ứng dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo an toàn tiền gửi cho khách hàng.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính và lợi ích mang lại

Các giải pháp chính bao gồm xây dựng môi trường kiểm soát vững chắc, hoàn thiện quy trình kiểm soát, tăng cường đánh giá rủi ro, và cải thiện thông tin và truyền thông. Các lợi ích mang lại bao gồm giảm thiểu rủi ro hoạt động, đảm bảo tuân thủ pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động, và tăng cường niềm tin của khách hàng.

6.2. Hướng phát triển và nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về ứng dụng công nghệ mới vào kiểm soát nội bộ, đánh giá hiệu quả của các biện pháp kiểm soát, và tác động của kiểm soát nội bộ đến hiệu quả hoạt động của SCB. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, các chuyên gia và các nhà quản lý để xây dựng các giải pháp kiểm soát nội bộ hiệu quả và phù hợp với thực tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập và cạnh tranh giữa các tổ chức tài chính, hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam không ngừng mở rộng về quy mô và mạng lưới hoạt động. Đi kèm với sự gia tăng quy mô là các rủi ro hoạt động ngày càng phức tạp, đòi hỏi các ngân hàng phải thiết lập và duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) chặt chẽ. Trong các nghiệp vụ kinh doanh của ngân hàng thương mại, huy động tiền gửi từ dân cư và tổ chức kinh tế là hoạt động tạo lập nguồn vốn chủ đạo, quyết định trực tiếp đến khả năng cung ứng tín dụng, thanh khoản và sự an toàn của toàn hệ thống. Sau 9 năm hợp nhất (kể từ ngày 01/01/2012 từ ba ngân hàng: TMCP Sài Gòn, TMCP Việt Nam Tín Nghĩa và TMCP Đệ Nhất), Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) đã ghi nhận những bước chuyển biến về mạng lưới và tăng trưởng nguồn vốn. Tuy nhiên, tại Phòng giao dịch (PGD) Lê Quang Định, thực tiễn vận hành công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động huy động tiền gửi vẫn còn bộc lộ một số bất cập, lỗ hổng trong quy trình kiểm tra chứng từ và kiểm soát rủi ro. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Quách Lâm Diễm Quỳnh (chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh) được thực hiện nhằm phân tích thực trạng và đưa ra giải pháp hoàn thiện cho phòng giao dịch này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống KSNB hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – PGD Lê Quang Định; chỉ ra các ưu điểm, hạn chế tồn tại, từ đó đề xuất các khuyến nghị nhằm nâng cao tính hiệu lực và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ này.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại SCB – PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020.
  2. Đưa ra các đề xuất nhằm hạn chế rủi ro và các giải pháp nhằm nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống KSNB hoạt động huy động tiền gửi tại SCB – PGD Lê Quang Định.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Hoạt động huy động tiền gửi và kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại SCB – PGD Lê Quang Định được đánh giá như thế nào?
2. Qua những phân tích về ưu nhược điểm của hệ thống KSNB huy động tiền gửi tại đơn vị, tác giả đưa ra giải pháp nào để nâng cao tính hiệu lực và hạn chế rủi ro, sai phạm trong hoạt động này?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại SCB – Phòng giao dịch Lê Quang Định.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Ngân hàng TMCP Sài Gòn – PGD Lê Quang Định (địa chỉ tại số 53 – 55 đường Lê Quang Định, Phường 14, Quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh).
  • Thời gian: Số liệu, thông tin tài chính và nghiệp vụ huy động tiền gửi được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên khuôn khổ kiểm soát nội bộ COSO (phiên bản 1992 và 2016), quy định rằng KSNB là một quy trình do Hội đồng quản trị, Ban giám đốc và các nhân sự thực hiện nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý để đạt ba nhóm mục tiêu: mục tiêu hoạt động, mục tiêu thông tin và mục tiêu tuân thủ. Hệ thống KSNB được cấu thành từ 5 bộ phận có mối quan hệ tương hỗ:

• Môi trường kiểm soát
• Đánh giá rủi ro
• Hoạt động kiểm soát (tuân thủ 3 nguyên tắc: phân công phân nhiệm, bất kiêm nhiệm, ủy quyền và phê chuẩn)
• Thông tin và truyền thông
• Giám sát

Bên cạnh khung COSO, nghiên cứu căn cứ vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Khoản 13, Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 về khái niệm hoạt động nhận tiền gửi.
• Thông tư số 48/2018/TT-NHNN về quy định tiền gửi tiết kiệm.
• Thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/5/2018 quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và rủi ro thanh khoản.
• Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 315 về nhận diện và đánh giá rủi ro thông qua hiểu biết về môi trường kiểm soát.
• Lý thuyết quản trị rủi ro lãi suất (theo Koch), rủi ro thanh khoản (theo Ủy ban Basel); chỉ tiêu đánh giá quy mô, cơ cấu, chi phí vốn tiền gửi của Nguyễn Minh Kiều (2009), Nguyễn Đăng Dờn (2014) và các nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hiền (2005), Trần Thị Huyền Trang (2017), Vũ Thị Hương Lan (2019), Rokeya Sultana & Muhammad Enamu (2011), C. Gamage (2014).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và thống kê mô tả:

• Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp các khâu nghiệp vụ tại PGD Lê Quang Định từ khâu tiếp nhận thông tin khách hàng, lập chứng từ, phê duyệt, đến hạch toán và lưu trữ.
• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo tín dụng, bảng cân đối và cơ cấu nhân sự giai đoạn 2018 – 2020 của PGD.
• Phương pháp điều tra bảng hỏi (khảo sát) và phỏng vấn: Thiết lập phiếu khảo sát gửi đến các cấp lãnh đạo và cán bộ nhân viên tại PGD nhằm đánh giá 6 yếu tố: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông, giám sát và tính hữu hiệu của hệ thống KSNB.
• Phương pháp phân tích số liệu: Tính toán biến động tuyệt đối, tỷ lệ phần trăm tương đối, so sánh cơ cấu theo thời gian nhằm rút ra nhận xét về tình hình kinh doanh và thực trạng KSNB.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính, báo cáo nhân sự, bảng theo dõi dư nợ và nợ xấu được cung cấp bởi SCB – PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020.
• Dữ liệu sơ cấp: Ý kiến phản hồi từ bảng câu hỏi khảo sát nhân sự nội bộ tại phòng giao dịch.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi trong ngân hàng thương mại

Nội dung chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về tiền gửi và kiểm soát nội bộ tại ngân hàng thương mại:

• Khái niệm và vai trò của huy động tiền gửi: Tiền gửi là nguồn tài nguyên chủ đạo, quyết định quy mô kinh doanh và khả năng thanh toán của ngân hàng; đối với nền kinh tế, huy động tiền gửi giúp luân chuyển vốn nhàn rỗi phục vụ sản xuất kinh doanh và hỗ trợ kiểm soát lạm phát.
• Phân loại tiền gửi: Phân loại theo kỳ hạn (không kỳ hạn, có kỳ hạn); phân loại theo mục đích sử dụng (tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn); phân loại theo loại tiền (tiền gửi bằng nội tệ VND, tiền gửi bằng ngoại tệ USD, EUR, AUD...).
• Rủi ro trong huy động tiền gửi: Xác định hai rủi ro trọng yếu gồm rủi ro lãi suất (phát sinh từ sự không cân xứng về kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ khi lãi suất thị trường biến động) và rủi ro thanh khoản (ngân hàng không đủ khả năng đáp ứng nghĩa vụ chi trả khi đến hạn hoặc phải huy động chi phí cao để bù đắp theo định nghĩa của Basel và Thông tư 13/2018/TT-NHNN).
• Kiểm soát nội bộ trong ngân hàng: Trình bày khái niệm, 3 mục tiêu (hoạt động, thông tin, tuân thủ) và 5 thành phần của khung COSO. Nêu rõ các nguyên tắc xây dựng hoạt động kiểm soát: phân công phân nhiệm, bất kiêm nhiệm giữa các chức năng tác nghiệp - ghi sổ - bảo quản tài sản, và nguyên tắc ủy quyền - phê chuẩn.
• Các chỉ tiêu đánh giá kiểm soát nội bộ ảnh hưởng đến huy động tiền gửi: Gồm quy mô nguồn vốn huy động tiền gửi; tốc độ tăng trưởng vốn; cơ cấu nguồn vốn theo đối tượng (tổ chức kinh tế, dân cư), theo kỳ hạn (không kỳ hạn, dưới 12 tháng, trên 12 tháng), theo loại tiền (nội tệ, ngoại tệ); và chỉ tiêu chi phí huy động vốn tiền gửi bình quân.

Chương 2: Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB - PGD Lê Quang Định

Chương 2 tập trung phản ánh tình hình hoạt động kinh doanh, cơ cấu tổ chức và thực trạng kiểm soát nội bộ tại đơn vị:

• Khái quát đơn vị: PGD Lê Quang Định thành lập ngày 27/6/2008. Từ ngày 01/01/2012, PGD hoạt động dưới sự quản lý của SCB sau hợp nhất. Cơ cấu bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc (Giám đốc, Phó Giám đốc) trực tiếp chỉ đạo hai bộ phận tác nghiệp là Phòng Kinh doanh và Phòng Dịch vụ khách hàng.
• Chính sách nhân sự: Tổng số lao động của PGD tăng nhẹ từ 25 người năm 2018 lên 26 người trong năm 2019 và 2020. Tỷ lệ nhân sự có trình độ đại học trở lên tăng từ 80% (năm 2018) lên 92% (năm 2020).

Bảng: Cơ cấu nhân sự tại SCB PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020

Trình độ	Năm 2018 (Số lượng)	Năm 2018 (Tỷ trọng)	Năm 2019 (Số lượng)	Năm 2019 (Tỷ trọng)	Năm 2020 (Số lượng)	Năm 2020 (Tỷ trọng)
Thạc sĩ	2	8%	4	15%	4	15%
Đại học	18	72%	17	65%	20	77%
Cao đẳng, trung cấp	3	12%	2	8%	0	0%
Lao động phổ thông	2	8%	3	12%	2	8%
Tổng cộng	25	100%	26	100%	26	100%

• Kết quả hoạt động kinh doanh: Doanh thu và lợi nhuận của PGD ghi nhận sự tăng trưởng liên tục qua các năm:

Bảng: Kết quả hoạt động kinh doanh của SCB PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020 (Đơn vị: Tỷ đồng)

Chỉ tiêu	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	So sánh 2019/2018	So sánh 2020/2019
Tổng doanh thu	150,8	185,4	226,2	+34,6	+40,8
Tổng chi phí	127,1	138,9	153,9	+11,8	+15,0
Lợi nhuận trước thuế	23,7	46,5	72,3	+22,8	+25,8

(Báo cáo chi tiết theo Bảng 2.5 trong văn bản cũng ghi nhận tổng thu tăng từ 136,8 tỷ đồng năm 2018 lên 163,5 tỷ đồng năm 2019 và 197,5 tỷ đồng năm 2020; chi phí tăng từ 71,2 tỷ đồng lên 81,9 tỷ đồng và 93,1 tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế tương ứng đạt 65,6 tỷ đồng, 81,6 tỷ đồng và 104,4 tỷ đồng).

• Dư nợ tín dụng và kiểm soát nợ xấu: Tổng dư nợ tín dụng tăng đều từ 1.208,0 tỷ đồng (2018) lên 1.428,8 tỷ đồng (2019) và đạt 1.700,5 tỷ đồng (2020). Khách hàng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối (từ 63% đến 65% tổng dư nợ).

Bảng: Tỷ trọng dư nợ tín dụng tại SCB PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020 (Đơn vị: Tỷ đồng)

Phân loại đối tượng	2018	Tỷ trọng 2018	2019	Tỷ trọng 2019	2020	Tỷ trọng 2020
Khách hàng doanh nghiệp	773,1	64%	928,7	65%	1.071,3	63%
Khách hàng cá nhân	434,9	36%	500,1	35%	629,2	37%
Tổng dư nợ	1.208,0	100%	1.428,8	100%	1.700,5	100%

Tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức an toàn và giảm dần:

Bảng: Tỷ lệ nợ xấu tại SCB PGD Lê Quang Định giai đoạn 2018 – 2020

Đối tượng	2018	2019	2020	Biến động 2019/2018 (Tuyệt đối)	Biến động 2019/2018 (%)	Biến động 2020/2019 (Tuyệt đối)	Biến động 2020/2019 (%)
Khách hàng cá nhân	0,29%	0,32%	0,13%	+0,03%	+10,3%	-0,19%	-59,4%
Khách hàng doanh nghiệp	1,26%	0,85%	0,72%	-0,41%	-32,5%	-0,13%	-15,3%
Tổng tỷ lệ nợ xấu	1,55%	1,17%	0,85%	-0,38%	-27,71%	-0,32%	-27,4%

• Kết quả khảo sát và đánh giá KSNB: Qua tổng hợp khảo sát ý kiến cán bộ quản lý và nhân viên về 6 yếu tố, tác giả chỉ ra các ưu điểm và hạn chế:
  • Ưu điểm: Đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn khá đồng đều; các quy định mở và tất toán sổ tiền gửi tuân thủ biểu mẫu của hội sở; tỷ lệ nợ xấu duy trì ở mức dưới 1% vào năm 2020.
  • Hạn chế: Cơ cấu nhân sự và việc phân bổ công việc đôi lúc còn áp lực; hệ thống kiểm tra, kiểm soát chưa bao quát liên tục mọi khâu tác nghiệp; công tác lưu trữ, kiểm soát chứng từ còn thiếu sự đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ sai lệch; các kênh thông tin tiếp nhận phản hồi từ khách hàng và nội bộ nhân viên chưa thực sự chủ động, kịp thời.

Chương 3: Những giải pháp nhằm khắc phục hạn chế và nâng cao tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng SCB – PGD Lê Quang Định

Dựa trên kết quả khảo sát và phân tích thực trạng, tác giả xây dựng 4 nhóm giải pháp:

1. Xây dựng đội ngũ cán bộ nhân viên có trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức tốt: Hoàn thiện quy chế tuyển dụng, chú trọng đào tạo định kỳ 2-3 tháng đối với nhân sự mới, bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu về nhận diện rủi ro tiền gửi, duy trì chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và xây dựng chính sách đãi ngộ, lương thưởng minh bạch theo hiệu suất.
2. Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động huy động tiền gửi tại PGD: Thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc bất kiêm nhiệm giữa giao dịch viên tiếp nhận tiền mặt/nhập liệu và kiểm soát viên phê duyệt; tăng cường kiểm tra đột xuất đối với hồ sơ tiền gửi, kiểm soát tính xác thực của chữ ký khách hàng, quy trình mở sổ tiết kiệm trắng và hạch toán lãi suất.
3. Cải thiện quá trình lưu trữ và kiểm soát chứng từ: Sắp xếp lại quy trình luân chuyển chứng từ giao dịch trong ngày; phân loại, đóng tập và bảo quản chứng từ theo trật tự thời gian và nghiệp vụ; tăng cường kiểm tra định kỳ tính đầy đủ của các chữ ký, con dấu trên chứng từ trước khi đưa vào kho lưu trữ nhằm tránh thất lạc.
4. Tạo lập kênh thông tin đáng tin cậy cho nhân viên và khách hàng: Thiết lập kênh tiếp nhận thông tin phản ánh bí mật để nhân viên có thể kịp thời báo cáo các sai phạm, rủi ro phát sinh trong hoạt động giao dịch; xây dựng kênh thông tin đối thoại thường xuyên với khách hàng gửi tiền nhằm xác nhận số dư tài khoản, tiếp nhận ý kiến phản hồi về thái độ phục vụ và sản phẩm tiền gửi.

Kết quả và đóng góp

Về mặt kết quả:

• Khóa luận đã hệ thống hóa và làm rõ thực trạng hoạt động kinh doanh cùng công tác kiểm soát nội bộ tiền gửi tại SCB – PGD Lê Quang Định trong 3 năm liên tiếp (2018 – 2020).
• Cung cấp chuỗi số liệu tài chính phản ánh sự tăng trưởng của đơn vị: Doanh thu tăng từ 150,8 tỷ đồng lên 226,2 tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế tăng từ 23,7 tỷ đồng lên 72,3 tỷ đồng (theo Bảng 2.2). Dư nợ tín dụng mở rộng từ 1.208,0 tỷ đồng lên 1.700,5 tỷ đồng.
• Thống kê chi tiết chất lượng tín dụng thông qua tỷ lệ nợ xấu giảm từ 1,55% (năm 2018) xuống 1,17% (năm 2019) và còn 0,85% (năm 2020).
• Minh chứng cho chính sách chuẩn hóa nguồn nhân lực với tỷ lệ nhân viên có trình độ đại học trở lên tăng từ 80% lên 92% trong giai đoạn nghiên cứu.
• Đánh giá được mức độ thực thi KSNB qua khảo sát thực tế 6 thành phần: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông, giám sát và tính hữu hiệu của KSNB.

Về mặt đóng góp:

• Về lý luận: Khóa luận vận dụng khung lý thuyết kiểm soát nội bộ COSO kết hợp Thông tư 13/2018/TT-NHNN vào phân tích một nghiệp vụ cụ thể là huy động tiền gửi tại cấp cơ sở (phòng giao dịch ngân hàng thương mại).
• Về thực tiễn: Đề tài chỉ rõ các điểm nghẽn trong công tác kiểm soát chứng từ và quản lý nhân sự tại PGD Lê Quang Định; đồng thời đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính khả thi trực tiếp đối với ban lãnh đạo phòng giao dịch nhằm hạn chế rủi ro tác nghiệp trong khâu nhận tiền gửi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các hạn chế được xác định dựa trên phạm vi và nội dung văn bản:

• Phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn tại một đơn vị cơ sở là SCB – PGD Lê Quang Định, chưa so sánh đối chiếu với các phòng giao dịch hoặc chi nhánh khác trong cùng hệ thống ngân hàng SCB.
• Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2018 – 2020.
• Quy mô mẫu khảo sát bị giới hạn bởi tổng số lượng cán bộ nhân viên tại phòng giao dịch (25 – 26 người), do đó kết quả khảo sát mang tính chất nội bộ hẹp.
• Nghiên cứu chưa đi sâu vào việc ứng dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng phức tạp (như hồi quy đa biến trên SPSS hay mô hình phương trình cấu trúc) để đo lường mức độ tác động định lượng của từng nhân tố COSO đến hiệu quả huy động tiền gửi.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát ra toàn bộ chi nhánh hoặc nhiều chi nhánh, phòng giao dịch khác nhau của ngân hàng thương mại.
• Gia tăng cỡ mẫu điều tra bao gồm cả nhóm đối tượng khách hàng gửi tiền cá nhân và doanh nghiệp.
• Ứng dụng các công cụ phân tích kinh tế lượng chuyên sâu nhằm kiểm định mô hình định lượng về mối quan hệ giữa các thành phần kiểm soát nội bộ và tính hữu hiệu của hoạt động huy động vốn.

Giá trị tham khảo

Tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính – Ngân hàng làm tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề tài khóa luận phân tích thực trạng KSNB tại một tổ chức tín dụng.
• Cán bộ quản lý, kiểm soát viên, giao dịch viên tại các phòng giao dịch ngân hàng thương mại tham khảo trong việc rà soát quy trình đối chiếu, lưu trữ chứng từ và kiểm soát rủi ro hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm.

Nội dung đáng tham khảo nhất:

• Cách thức vận dụng các chỉ tiêu đánh giá quy mô, cơ cấu, chi phí huy động vốn tiền gửi kết hợp các nguyên tắc KSNB (phân công phân nhiệm, bất kiêm nhiệm, ủy quyền - phê chuẩn).
• Hệ thống bảng số liệu phản ánh chi tiết về kết quả kinh doanh, dư nợ tín dụng, nợ xấu và biến động trình độ nhân sự trong giai đoạn 3 năm.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng khung lý thuyết nào để phân tích hệ thống kiểm soát nội bộ? Tác giả sử dụng khung kiểm soát nội bộ COSO (1992 và 2016) gồm 5 bộ phận: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Giám sát; đồng thời khảo sát thêm thành phần thứ 6 là Tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ, kết hợp các quy định tại Thông tư 13/2018/TT-NHNN và VSA 315.

2. Cơ cấu nhân sự tại SCB – PGD Lê Quang Định biến động như thế nào trong giai đoạn 2018 – 2020? Tổng nhân sự duy trì ở mức 25 người (năm 2018) và 26 người (năm 2019, 2020). Cơ cấu chất lượng nhân sự nâng cao rõ rệt: Nhân sự có trình độ đại học trở lên tăng từ 20 người (chiếm 80% năm 2018) lên 24 người (chiếm 92% năm 2020), trong đó Thạc sĩ chiếm 15% (4 người), Đại học chiếm 77% (20 người); trình độ cao đẳng, trung cấp giảm từ 3 người (12%) năm 2018 về 0 người (0%) năm 2020.

3. Tỷ lệ nợ xấu của PGD Lê Quang Định biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Tỷ lệ nợ xấu tổng thể giảm dần qua 3 năm: từ 1,55% năm 2018 giảm xuống 1,17% năm 2019 và đạt 0,85% năm 2020. Trong đó, nợ xấu của khách hàng doanh nghiệp giảm từ 1,26% (2018) xuống 0,72% (2020); nợ xấu của khách hàng cá nhân biến động nhẹ từ 0,29% (2018) lên 0,32% (2019) trước khi giảm xuống 0,13% (2020).

4. Kết quả kinh doanh (doanh thu và lợi nhuận trước thuế) của PGD Lê Quang Định đạt được những con số nào theo Bảng 2.2? Theo Bảng 2.2 của khóa luận, tổng doanh thu của PGD tăng từ 150,8 tỷ đồng (2018) lên 185,4 tỷ đồng (2019) và đạt 226,2 tỷ đồng (2020). Lợi nhuận trước thuế tăng trưởng liên tục: từ 23,7 tỷ đồng (2018) lên 46,5 tỷ đồng (2019) và đạt 72,3 tỷ đồng (2020).

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp nào để khắc phục hạn chế của hệ thống KSNB tại PGD Lê Quang Định? Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp:

• Xây dựng đội ngũ cán bộ nhân viên có trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức tốt.
• Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động huy động tiền gửi tại PGD.
• Cải thiện quá trình lưu trữ và kiểm soát chứng từ.
• Tạo lập kênh thông tin đáng tin cậy cho nhân viên và khách hàng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Quách Lâm Diễm Quỳnh đã phản ánh thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn – PGD Lê Quang Định trong giai đoạn 2018 – 2020 dựa trên cơ sở lý luận của khuôn khổ COSO và các văn bản điều hành của Ngân hàng Nhà nước. Công trình đã tổng hợp các số liệu thực tế về kết quả kinh doanh, cơ cấu nhân sự, dư nợ tín dụng và tỷ lệ nợ xấu, đồng thời nhận diện các hạn chế trong khâu kiểm soát và lưu trữ chứng từ tại đơn vị cơ sở. Các giải pháp được tác giả đưa ra có tính tương thích với đặc thù vận hành của một phòng giao dịch ngân hàng thương mại, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác quản trị rủi ro nghiệp vụ tiền gửi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động huy động tiền gửi của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hoạt động huy động tiền gửi trong ngân hàng Ngân hàng thương mại là một trung gian tài chính quan trọng nhất, nó trở thành nơi cung ứng vốn hữu hiệu cho nền kinh tế.

Nguồn vốn mà NHTM cung ứng chủ đến từ các cá nhân, tổ chức kinh tế trong và ngoài nước. Trong nhiều hình thức huy động vốn của NHTM, hình thức phổ biến và mang tính đặc trưng của NHTM là huy động vốn bằng nhận tiền gửi. Bên cạnh vốn chủ sở hữu của NHTM, đây có thể xem là nguồn vốn mang tính chủ đạo, quan trọng nhất và cần được chú trọng tới việc phát triển nó trong suốt quá trình hoạt động của Ngân hàng. Tiền gửi chính là yếu tố đầu tiên để thành lập Ngân hàng, làm nên điểm khác biệt của NHTM.

Theo khoản 13, Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng 2010 thì hoạt động tiền gửi được định nghĩa như sau: “Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận”. Ý nghĩa hoạt động huy động tiền gửi Theo tác giả Nguyễn Minh Kiều (2009), tiền gửi tiết kiệm có vai trò rất quan trọng không chỉ với Ngân hàng mà còn với nền kinh tế và khách hàng. ● Đối với nền kinh tế Trong suốt quá trình hình thành và phát triển kinh tế của một quốc gia, hoạt động huy động tiền gửi luôn đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và duy trì tăng trưởng kinh tế vì dù sao sự bổ sung nguồn vốn từ bên ngoài cũng chỉ là tạm thời. Trong 9 khi đó nếu nghiệp vụ huy động tiền gửi của NHTM hoạt động không hiệu quả thì lượng tiền nhàn rỗi trong xã hội còn cao, dẫn đến nguy cơ xảy ra lạm phát.

Việc nguồn vốn được đáp ứng đầy đủ đảm bảo cho ngân hàng luân chuyển vốn nhàn rỗi thành vốn hoạt động giứp cho quá trình sản xuất của các doanh nghiệp được diễn ra liên tục, từ đó thúc đẩy nền kinh tế. ● Đối với Ngân hàng Sự thịnh vượng của một NHTM phụ thuộc rất lớn vào yếu tố tiền gửi. Tiền gửi là cơ sở chính để thực hiện các khoản sinh lời cho Ngân hàng như cho vay hay đầu tư và do đó, nó là nguồn gốc sâu xa của lợi nhuận và sự phát triển trong ngân hàng. Đối với một thực thể kinh doanh thì nguồn vốn ổn định sẽ giảm rủi ro thanh khoản cho Ngân hàng – rủi ro dễ làm sụp đổ Ngân hàng nhất.

Ngân hàng với nguồn vốn ở quy mô lớn sẽ dễ dàng thu hút được các khách hàng tiềm năng, tạo được niềm tin và uy tín với khách hàng từ đó tiến hành mở rộng quy mô cho sự phát triển của Ngân hàng. Nguồn vốn lớn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh với các Ngân hàng trong và ngoài nước, góp phần củng cố vị thế của Ngân hàng trên thị trường. NHTM lớn thường có nguồn tiền gửi lớn, có mạng lưới hoạt động rộng, công nghệ trang thiết bị hiện đại, những NHTM này sẽ tạo được uy tín cao trên thị trường. ● Đối với khách hàng Để khách hàng lựa chọn gửi tiền vào Ngân hàng nào đó thì bên cạnh sự an toàn, khách hàng còn quan tâm đến việc cung cấp các dịch vụ tiện ích và yếu tố lãi suất, mức giá cả mà Ngân hàng đó đưa ra, nền tảng công nghệ có hiện đại không, mạng lưới Ngân hàng thế nào.

Phân loại nguồn vốn tiền gửi Theo Nguyễn Đăng Dờn (2014), nguồn vốn tiền gửi được chia thành 3 loại chính: phân theo kỳ hạn, phân loại theo mục đích sử dụng và phân loại theo loại tiền ● Phân loại theo kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn: Là loại tiền gửi mà khách hàng không có thoả thuận trước về thời gian rút tiền, người gửi có thể rút ra bất cứ lúc nào và Ngân hàng có nghĩa vụ đáp ứng yêu cầu đó. Mục đích của loại tiền gửi này không phải để hưởng lãi suất mà chủ yếu được dùng để thực hiện các khoản chi trả, do đó khách hàng sẽ thường không được trả lãi hoặc được trả với mức lãi suất thấp. Đối với tiền gửi không kỳ hạn, khách hàng có thể rút ra bất cứ lúc nào để thanh toán, có thể sử dụng các công cụ thanh toán như séc, ủy nhiệm chi, đặc biệt có thể rút tiền qua máy rút tiền tự động (ATM). Đây được xem là nguồn vốn biến động và khó dự báo về quy mô tiền gửi có thể huy động nhất của Ngân hàng, do đó Ngân hàng không chủ động sử dụng số vốn này mà phải dự trữ một số tiền để đảm bảo có thể thanh toán ngay khi khách hàng có nhu cầu.

Tiền gửi có kỳ hạn: Là loại tiền gửi mà khách hàng gửi vào Ngân hàng trên cơ sở có thỏa thuận với NHTM về thời gian rút tiền. Thông thường có thể là 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 1 năm hoặc lâu hơn nữa. Mỗi loại kỳ hạn sẽ được áp dụng mức lãi suất khác nhau với nguyên tắc kỳ hạn càng dài, lãi suất càng cao. Nếu đến hạn mà KH chưa rút tiền thì có thể nhập lãi vào vốn, đồng thời tái lập kỳ hạn tự động cho KH theo lãi suất tại thời điểm tái đáo hạn.

Nếu KH rút tiền trước thời gian tái đáo hạn thì chỉ được hưởng lãi không kỳ hạn. 11 Đây là nguồn vốn tiền gửi tương đối ổn định vì NH có thể xác định được thời gian phải thanh toán cho KH, qua đó có thể sử dụng nguồn vốn vào mục đích kinh doanh một cách hợp lí. ● Phân loại theo mục đích sử dụng Tiền gửi thanh toán: Đây là khoản tiền gửi mà các cá nhân, tổ chức gửi vào Ngân hàng với mục đích chính là chi trả, thanh toán cho các hoạt động thường ngày như chi trả hóa đơn, chuyển khoản, nhận lương, nó không thể sinh ra được lợi nhuận cho bạn mà chỉ có chức năng giao dịch thanh toán mà thôi. Tiền gửi thanh toán, trong đa phần các trường hợp, đều có thể rút tiền mặt dễ dàng tại những cây ATM.

Tiền gửi thanh toán thì không cần có kỳ hạn, có bao nhiêu thì sử dụng bấy nhiêu và sẽ được tính lãi suất không kỳ hạn. Tiền gửi tiết kiệm: Theo thông tư 48/2018/TT-NHNN thì tiền gửi tiết kiệm được định nghĩa như sau: “Tiền gửi tiết kiệm là khoản tiền được người gửi tiền gửi tại tổ chức tín dụng theo nguyên tắc được hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi theo thỏa thuận với tổ chức tín dụng”. Nói cách khác, tiền gửi tiết kiệm là loại tiền gửi để dành cho cá nhân chứ không phải để thanh toán, nó được dùng để sinh ra lợi nhuận dựa trên lãi suất ngân hàng đưa ra. Tiền gửi tiết kiệm sẽ được chia làm 2 loại: - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Đây là loại tiền gửi tiết kiệm mà người gửi tiền có thể gửi vào và rút ra khi có nhu cầu sử dụng mà không cần báo trước cho ngân hàng.

Ngân hàng trả lãi cho loại tiền gửi này nhưng với lãi suất rất thấp. Khách hàng của loại tiền này thường là những người có nguồn tiền nhàn rỗi muốn gửi tiền vì mục đích an toàn và sinh lời. 12 - Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Là loại tiền gửi tiết kiệm có thời hạn gửi cố định trước. Loại tiền gửi này cũng tương tự như tiền gửi có kỳ hạn ở các điểm là không được phép rút trước hạn, được hưởng lãi cao hơn các dạng tiền gửi không kỳ hạn và không được hưởng các dịch vụ thanh toán qua ngân hàng.

Người gửi chỉ được gửi tiền vào một lần và rút ra một lần cả vốn lẫn lãi khi đến hạn. ● Phân theo loại tiền gửi Tiền gửi bằng nội tệ: Là loại tiền gửi bằng đồng Việt Nam, hưởng lãi suất tiền Việt Nam được quy định tại thời điểm gửi tiền. Đây cũng là loại tiền quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn trong vốn huy động tiền gửi Tiền gửi bằng ngoại tệ: Bên cạnh nội tệ thì ngoại tệ cũng rất quan trọng cho các hoạt động của Ngân hàng như thanh toán quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu. Các ngoại tệ phổ biến là: USD, EUR, AUD,….

Mục đích huy động vốn tiền gửi bằng ngoại tệ nhằm đa dạng hóa loại tiền huy động, đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế cũng như hoạt động kinh doanh ngoại tệ của khách hàng và ngân hàng. Rủi ro trong huy động tiền gửi ● Rủi ro lãi suất Rủi ro lãi suất là một trong những rủi ro đặc thù của NHTM, thường xảy ra khi có sự thay đổi theo hướng bất lợi về lãi suất làm Ngân hàng bị thiệt hại do giảm lợi nhuận và giảm giá trị ròng của ngân hàng. Sự biến động của lãi suất thị trường có thể tác động tiêu cực tới lợi nhuận ngân hàng do làm tăng chi phí, giảm thu nhập của ngân hàng. Vì vậy, sự thay đổi của lãi suất sẽ tác động đến toàn bộ bảng cân đối tài sản và báo cáo thu nhập của ngân hàng.Koch cho rằng: “Rủi ro lãi suất là sự thay ñổi tiềm tàng về thu nhập lãi ròng và giá thị trường của vốn ngân hàng xuất phát từ sự thay đổi của mức lãi suất”.

13 Rủi ro lãi suất cao sẽ đe dọa đến lợi nhuận và vốn chủ sở hữu của ngân hàng. Khi có sự thay đổi lãi suất sẽ ảnh hưởng tới giá trị thị trường của các khoản đầu tư và các tài sản Nợ của ngân hàng. Chính sự không cân xứng về kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ làm cho ngân hàng phải chịu rủi ro lãi suất khi lãi suất trên thị trường biến động. ● Rủi ro thanh khoản Ủy ban Basel định nghĩa: “Rủi ro thanh khoản là rủi ro mà một định chế tài chính không đủ khả năng tìm kiếm đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng các nghĩa vụ đến hạn mà không làm ảnh hưởng đến tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh hàng ngày”.