CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XDCB QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước. Chi đầu tư xây dựng cơ bản qua kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước Đầu tư theo nghĩa rộng có nghĩa là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm đạt được một hoặc một tập hợp kết quả nào đó trong tương lai.
Nguồn lực để thực hiện các hoạt động đó là tiền, tài nguyên thiên nhiên hoặc các tài sản khác. Và sự biểu hiện các nguồn lực đó bằng tiền gọi là vốn đầu tư. Kết quả của việc dùng các nguồn lực đó là những tài sản vật chất ( đường, nhà máy, xí nghiệp.) hoặc những tài sản phi vật chất ( thương hiệu sản phẩm, uy tín của doanh nghiệp.) Kết quả của quá trình đó làm tăng năng lực sản xuất của xã hội. Có nhiều định nghĩa về đầu tư: theo khía Kạnh hẹp thì đầu tư chính là sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được kết quả tốt hơn trong tương lại.
Như vây, đầu tư chính là chuỗi các hoạt động chi nhằm tạo ra những tài sản vật chất và phi vật chật giúp duy trì và nâng cao đời sống tinh thần và vật chất của người dân. Đầu tư XDCB là chuỗi các hoạt động chi nhằm xây dựng những cơ sở và nền tảng để phát triển xã hội, tạo động lực phát sản xuất: như máy móc, trang thiết bị nhà xưởng, đường. Xét về mặt nội dụng: XDCB là quá trình chi vào các công việc như sửa chữa tài sản, khoan thăm dò, các hoạt động khảo sát thiết kế, xây dựng các công trình hạng mục công trình để tạo ra cơ sở vật chất cho xã hội. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 5 Qua đây có thể thấy vốn đầu tư XDCB bao gồm tất cả các chi phí được tính bằng tiền để cải tạo, mở rộng.
nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh của nền kinh tế. * Vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN: Cơ sở hạ tầng là nền tảng để phát triển xã hội, đầu tư XDCB là một trong những phương thức để tạo ra cơ sở hạ tầng. Chính vì vậy, để có thể thu hút và phát triển nền kinh tế, nguồn vốn ngân sách nhà nước là nguồn vốn tiên phong trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng địa phương. Đầu tư này là hình thức đầu tư ít có khả năng thu hồi vốn, nhiều trường hợp là không thể thu hồi được vốn.
Nhưng vì mục tiêu phát triển kinh tế, mục tiêu phát triển xã hội cần phải đầu tư. Khi kinh tế và xã hội đã được phát triển thì đây là tiền đề để có thể phát triển các thành phần kinh tế khác như tư nhân và thành phần kinh tế nước ngoài. Đặc điểm của chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước Đầu tư XDCB đòi hỏi nguồn lực lớn: các nguồn lực được sử dụng cho XDCB đó là tài nguyên thiên nhiên, lao động, khoa học kỹ thuật. Với số lượng lớn như vậy đòi hỏi việc quản lý phải chặt chẽ, tránh thất thoát lãng phí gây tổn thất cho xã hội.
Đầu tư XDCB là hoạt động đầu tư lâu dài: các công trình của đầu tư XDCB là các công trình hạng mục công trình tạo ra những tài sản cơ bản cho xã hội, đây là những tài sản có nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian đầu tư kéo dài có những công trình kéo dài hàng chục năm: như các tuyến đường giao thông, các công trình xã hội. Do vậy, việc phân bổ vốn cần phải được chú ý nhằm tránh khê đọng vốn, thất thoát vốn. Thời gian vận hành các kết quả đầu tư thường kéo dài: XDCB tạo ra các công trình hạng mục công trình có thời gian sử dụng kéo dài hàng chục năm, có những công trình kéo dài trăm năm và lâu hơn thế. Trong quá trình sử dụng cần phải chú ý đến việc hao mòn của các tài sản.
Đó là các hao mòn vô hình và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 6 hao mòn hữu hình ảnh hưởng đến quá trình vận hành và khai thác các tài sản XDCB đó. Các công trình và hạng mục công trình của XDCB sẽ phát huy tác dụng ngay tại nơi tạo dựng. Đó là các công trình, nhà máy các sản phẩm đầu vào và đầu ra sẽ tác động ngay tại nơi nó tạo dựng. Chính vì vậy khi xây dựng các công trình cần phải tính toán, xem xét các yếu tố đầu vào và đầu ra nhằm đảm bảo tính hợp lý.
Giảm chi phí sản xuất và nâng cao lợi nhuận của các công trình đó. Kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc nhà nước a. Khái niệm kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước Theo B.
S Dhillon (1987) ‟kiểm soát là bao gồm các hoạt động giám sát quá trình thực hiện, so sánh với các tiêu chuẩn và chọn ra cách thức đúng. Bản chất cơ bản của kiểm soát còn được hiểu rõ hơn trong các giai đoạn chủ yếu của toàn bộ quá trình quản lý từ việc lập kế hoạch và xây dựng các mục tiêu có liên quan.” Như vậy, kiểm soát nhằm đảm bảo việc thực hiện các nhiệm vụ được giao hoàn thành tốt, đúng với cac quy định. Bên Kạnh đó, tùy những đối tượng khác nhau mà quá trình kiểm soát cũng khau để không làm ảnh hưởng đến tiến độ cũng như chất lượng công việc. Quản lý vốn đầu tư XDCB vốn NSNN: Kho bạc là nơi cấp vốn cho các chủ đầu tư và tiến hành quyết toán cho các nhà đầu tư.
Việc cấp vốn dùng để thanh toán các sản phẩm xây dựng, lắp đặt các thiết bị công nghệ. Do vậy, viêc cung cấp cần đảm bảo đúng và đủ số lượng theo quy định trong hợp đồng. Với cơ chế cấp phát cho đầu tư tuy có những ưu điểm nhất định, nó cũng có nhiều nhược điểm cần phải khắc phục đó là cơ chế xin cho dẫn đến việc quản lý đối tượng thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước chồng chéo, không rõ ràng. Đơn vị nào quan hệ tốt, xin tốt sẽ nhận được nhiều từ NSNN và ngược lại.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 7 Kiểm soát là hoạt động bình thường của kinh tế, kiểm soát giúp cho việc thanh toán đúng với giá trị, số lượng các sản phẩm hàng hóa đặt mua. Do vậy nó sẽ giúp cho tiết kiệm và hiệu quả hơn trong việc sử dụng vốn. Đối với nhà nước, nguồn ngân sách là nguồn do người dân đóng góp, việc chi NSNN được dùng để thực hiện mục tiêu chung cho xã hội. Chính vì vậy, hoạt động kiểm soát càng phải được thực hiện một cách nghiên túc và thường xuyên.
Đối với XDCB, đây là hoạt động đòi hỏi số lượng vốn lớn nếu không kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến hâu quả rất lớn, tổn hại đến ngân sách nhà nước. Việc kiểm soát chi đầu tư XDCB đó là quá trình kiểm tra đánh giá những việc thực hiện theo các quy định của nhà nước của chủ đầu tư và nhà thầu thực hiện. Đồng thời là phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi gây tổn hại đến NSNN. b, Đặc điểm kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước Kiểm soát chi đầu tư XDCB với số lượng lớn: XDCB là thực hiện các công trình, hạng mục công trình với thời gian đầu tư dài, vốn đầu tư lớn.
Do vậy, việc kiểm soát chi XDCB số lượng vốn lớn. Trong quá trình thực hiện XDCB là quá trình phân cấp trong việc thực hiện, do đó, có sự tham gia của nhiều cấp. Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến việc kiểm soát nếu thực hiện không tốt dẫn đến sự chồng chéo trong quản lý ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ của các công việc giao. Chi đầu tư XDCB có ảnh hưởng nhiều đến ngân sách nhà nước.
XDCB vốn lớn, thời gian đầu tư kéo dài và đa phần các công trình không thu lợi nhuận trực tiếp và thông qua việc phát triển kinh tế xã hội địa phương. Do vậy, quá trình kiểm soát cần đảm bảo cần đối giữa thu và chi NSNN, đảm bảo việc chi đúng thời điểm đúng mục đích vừa không ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các công trình nhà nước và cũng không ảnh hưởng lớn đến NSNN. Các chính sách thay đổi thường xuyên. Sử dụng với số lượng lớn các yếu tố đầu vào như tài nguyên thiên nhiên, lao động.
trong khi đó giá cả thì thường Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 8 xuyên thay đổi, tiêu chuẩn và quy định của có nhiều thay đổi để kịp đáp ứng với tình hình thực tế. Do vậy, quá trình kiểm soát cũng cần có những thay đổi để đáp ứng tốt hơn các công việc được giao. Đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất: XDCB sẽ liên quan nhiều đến các đối tượng khác nhau, các địa phương khác nhau, các cơ quan ban ngành khác nhau. Vì vậy, cần đảm bảo tính thống nhất để mọi đối tượng đều được bình đẳng trước pháp luật, không có sự ưu tiên bất kỳ ai.
Thêm vào đó sự thống nhất này sẽ giúp quá trình kiểm soát được tốt hơn: thời gian thực hiện các thủ tục hành chính, quy trình chuẩn bị, các bước thực hiện.được thống nhất. Vai trò kiểm soát chi đầu tư XDCB qua kho bạc Nhà nước Góp phần thanh toán đúng thực tế: thông qua kiểm soát KBNN sẽ tiến hành kiểm tra các giấy tờ, chứng từ hóa đơn. từ đây phát hiện ra các trường hợp gian lận như: viết hóa đơn khống, viết sai số liệu. điều này góp phần giảm thất thoát, lãng phí trong hoạt động đầu tư XDCB.
Góp phần đảm bảo thực hiện đúng tiến độ: KBNN là nơi cung cấp vốn cho các hoạt động đầu tư XDCB. Quá trình thực hiện đầu tư gắn liền với quá trình cấp vốn. Do vậy, đối với những dự án chậm tiến độ sẽ cấp vốn chậm, KBNN sẽ có ý kiến đối với hoạt động đầu tư đó. Bên Kạnh đó KBNN sẽ có ý kiến với cấp trên trong việc tháo gỡ những khó khăn giúp nhà đầu tư thực hiện đúng tiến độ được giao.
Góp phần đảm bảo thực hiện đầu tư tập trung theo định hướng của Nhà nước.