Xây Dựng Khung Chính Sách Thúc Đẩy Khai Thác Sáng Chế Trong Doanh Nghiệp: Nghiên Cứu Tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế tại doanh nghiệp ở Hải Phòng, góp phần phát triển khoa học công nghệ.

• Tác giả: Phạm Danh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Xuyên
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Khung Chính Sách Thúc Đẩy Khai Thác Sáng Chế Tại Doanh Nghiệp Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHAI THÁC SÁNG CHẾ TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm sáng chế
• 1.2. Bảo hộ sở hữu công nghiệp đối với sáng chế
• 1.3. Khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.1. Khái niệm về khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.2. Vai trò của khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.3. Các hình thức khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.4. Chính sách, khung chính sách về thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.4.1. Khái niệm về chính sách, khung chính sách
• 1.3.4.2. Các tiêu chí đánh giá chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế
• 1.3.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế
• 1.3.4.4. Các chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 1.3.4.5. Kinh nghiệm về chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp và bài học cho thành phố Hải Phòng
• 1.3.4.5.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.4.5.2. Bài học cho thành phố Hải Phòng về chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH KHAI THÁC SÁNG CHẾ TRONG DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Quá trình hình thành, phát triển chính sách khai thác sáng chế tại thành phố Hải Phòng
• 2.1.1. Giai đoạn từ 2010 trở về trước
• 2.1.2. Giai đoạn từ 2010 đến nay
• 2.2. Thực trạng sáng chế, khai thác sáng chế của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Thực trạng số lượng sáng chế
• 2.2.2. Thực trạng khai thác sáng chế
• 2.3. Thực trạng chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.3.1. Thực trạng chính sách hỗ trợ khai thác thông tin sáng chế
• 2.3.2. Thực trạng chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực
• 2.3.3. Thực trạng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng
• 2.3.4. Thực trạng chính sách khuyến khích liên kết, hợp tác phát triển thị trường khoa học và công nghệ
• 2.4. Đánh giá chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp trên địa bàn
• 2.4.1. Những ưu điểm chính
• 2.4.2. Những hạn chế cơ bản
• 2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG KHUNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHAI THÁC SÁNG CHẾ TRONG DOANH NGHIỆP
• 3.1. Phương hướng và mục tiêu xây dựng khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 3.2. Khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 3.2.1. Chính sách hỗ trợ trực tiếp
• 3.2.2. Chính sách hỗ trợ khai thác thông tin sáng chế
• 3.2.3. Chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.4. Chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng
• 3.2.5. Chính sách thúc đẩy liên kết, hợp tác phát triển thị trường khoa học công nghệ
• 3.3. Kiến nghị xây dựng khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong doanh nghiệp
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Bộ Khoa học và Công nghệ
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng
• 3.3.3. Đề nghị đối với doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khung Chính Sách Thúc Đẩy Khai Thác Sáng Chế Tại Doanh Nghiệp Hải Phòng

Khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế tại doanh nghiệp Hải Phòng là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Sáng chế không chỉ là tài sản trí tuệ mà còn là động lực cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Việc xây dựng khung chính sách này nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp khai thác và thương mại hóa sáng chế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo.

1.1. Khái niệm và vai trò của sáng chế trong doanh nghiệp

Sáng chế là giải pháp kỹ thuật mới, có tính sáng tạo và ứng dụng thực tiễn. Vai trò của sáng chế trong doanh nghiệp không chỉ giúp cải tiến sản phẩm mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

1.2. Tình hình khai thác sáng chế tại Hải Phòng

Tại Hải Phòng, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chú trọng đến việc khai thác sáng chế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng và thương mại hóa sáng chế, đòi hỏi sự can thiệp từ chính sách.

II. Vấn đề và Thách thức trong Khai Thác Sáng Chế Tại Doanh Nghiệp Hải Phòng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc khai thác sáng chế tại doanh nghiệp Hải Phòng vẫn gặp phải nhiều vấn đề. Các doanh nghiệp thường thiếu thông tin và nguồn lực để thực hiện khai thác hiệu quả. Hệ thống chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc này.

2.1. Thiếu thông tin và nguồn lực

Nhiều doanh nghiệp không có đủ thông tin về các sáng chế có thể khai thác. Điều này dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội từ sáng chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

2.2. Hạn chế trong việc thương mại hóa sáng chế

Việc thương mại hóa sáng chế gặp khó khăn do thiếu kinh phí và nhân lực có trình độ. Doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ chính sách để vượt qua những rào cản này.

III. Phương pháp Xây Dựng Khung Chính Sách Thúc Đẩy Khai Thác Sáng Chế

Để xây dựng khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc khảo sát thực trạng và phân tích các chính sách hiện có là rất cần thiết.

3.1. Khảo sát thực trạng khai thác sáng chế

Khảo sát thực trạng khai thác sáng chế tại các doanh nghiệp sẽ giúp xác định những điểm mạnh và yếu trong việc áp dụng chính sách hiện tại.

3.2. Phân tích các chính sách thành công từ các quốc gia khác

Nghiên cứu các chính sách thành công từ các quốc gia khác sẽ cung cấp những bài học quý giá cho việc xây dựng khung chính sách tại Hải Phòng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế sẽ mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, khi có chính sách hỗ trợ, doanh nghiệp sẽ dễ dàng hơn trong việc khai thác và thương mại hóa sáng chế.

4.1. Lợi ích từ việc khai thác sáng chế

Khai thác sáng chế giúp doanh nghiệp cải tiến quy trình sản xuất, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng trưởng doanh thu.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp áp dụng chính sách khai thác sáng chế đã có sự tăng trưởng rõ rệt về doanh thu và thị phần.

V. Kết Luận và Tương Lai của Khung Chính Sách Khai Thác Sáng Chế

Khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế tại doanh nghiệp Hải Phòng cần được hoàn thiện và cập nhật thường xuyên. Tương lai của khung chính sách này sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và sự hỗ trợ từ chính phủ.

5.1. Đề xuất cải tiến khung chính sách

Cần có những cải tiến trong khung chính sách để đáp ứng nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, từ đó thúc đẩy hoạt động khai thác sáng chế.

5.2. Tương lai của khai thác sáng chế tại Hải Phòng

Với sự phát triển của công nghệ và chính sách hỗ trợ, tương lai của khai thác sáng chế tại Hải Phòng hứa hẹn sẽ có nhiều tiềm năng và cơ hội mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, hoạt động khai thác sáng chế (SC) trong doanh nghiệp (DN) trở thành yếu tố then chốt thúc đẩy đổi mới sáng tạo (ĐMST) và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tính đến năm 2021, thành phố Hải Phòng đã có 228 đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích (GPHI), trong đó 71 bằng độc quyền được cấp, chiếm khoảng 31,1% số đơn nộp. Mặc dù số lượng đơn đăng ký và bằng cấp tăng nhanh trong giai đoạn 2011-2021, Hải Phòng vẫn còn khoảng 1,45% tổng số bằng độc quyền SC, GPHI của cả nước, thấp hơn nhiều so với Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Thực trạng này phản ánh hệ thống chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế tại Hải Phòng còn chưa đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của DN trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế trong các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng, với phạm vi nghiên cứu từ năm 2010 đến nay. Mục tiêu cụ thể gồm khảo sát thực trạng các chính sách hiện hành, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất khung chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác sáng chế, góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các DN tận dụng tài sản trí tuệ, tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách tại Hải Phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý khoa học và công nghệ, tập trung vào ba khái niệm chính: sáng chế, khai thác sáng chế trong doanh nghiệp và chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế. Sáng chế được định nghĩa là giải pháp kỹ thuật mới, sáng tạo nhằm giải quyết vấn đề kỹ thuật cụ thể, được bảo hộ bằng bằng độc quyền sở hữu công nghiệp. Khai thác sáng chế là việc sử dụng các quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra lợi ích kinh tế thông qua sản xuất, chuyển giao, cho phép sử dụng hoặc góp vốn bằng quyền sở hữu sáng chế.

Khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế được xây dựng dựa trên các nhóm chính sách: hỗ trợ trực tiếp, hỗ trợ khai thác thông tin sáng chế, phát triển nguồn nhân lực, ưu đãi thuế và tín dụng, khuyến khích liên kết hợp tác phát triển thị trường khoa học công nghệ. Các tiêu chí đánh giá chính sách gồm tính thích hợp, hiệu lực và hiệu quả, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng như môi trường pháp luật, xu hướng phát triển KH&CN, năng lực chủ sở hữu sáng chế và cơ chế hợp tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê từ Cục Sở hữu trí tuệ, Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng, các văn bản pháp luật, chính sách liên quan và khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp có từ 2 bằng độc quyền sáng chế trở lên trên địa bàn thành phố. Cỡ mẫu khảo sát gồm 5 doanh nghiệp tiêu biểu, cùng các phòng chuyên môn thuộc Sở KH&CN và các chuyên gia trong lĩnh vực.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong hoạt động khai thác sáng chế tại Hải Phòng. Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo kinh nghiệm quốc tế và các địa phương trong nước để làm cơ sở đề xuất khung chính sách phù hợp. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2022, tập trung vào giai đoạn phát triển chính sách và thực trạng khai thác sáng chế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng đơn và bằng sáng chế: Giai đoạn 2011-2021, số đơn đăng ký SC, GPHI tại Hải Phòng tăng từ 53 đơn (2011-2015) lên 93 đơn (2016-2021), bằng độc quyền cũng tăng từ 12 lên 43 văn bằng, cho thấy nhận thức và hoạt động đăng ký bảo hộ sáng chế của DN ngày càng được nâng cao.

2. Tỷ lệ DN tham gia khai thác sáng chế chiếm ưu thế: Khoảng 74,12% số đơn đăng ký sáng chế thuộc về các doanh nghiệp, trong đó tỷ lệ này tăng từ 70% giai đoạn 1981-2010 lên 76% giai đoạn 2011-2021, phản ánh vai trò chủ đạo của DN trong hoạt động sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ.

3. Chính sách hiện hành còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng nhu cầu: Mặc dù Hải Phòng đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ KH&CN và tài sản trí tuệ, các chính sách riêng biệt về khai thác sáng chế còn hạn chế, chưa có khung chính sách tổng thể, dẫn đến hiệu quả khai thác sáng chế chưa cao so với các địa phương lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

4. Khó khăn về vốn, nhân lực và thông tin: DN gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, nhân lực có trình độ cao và thông tin về sáng chế để định giá, đánh giá và thương mại hóa sáng chế. Đây là những rào cản chính ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác sáng chế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự gia tăng đáng kể về số lượng đơn và bằng sáng chế tại Hải Phòng phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hoạt động đổi mới sáng tạo của DN. Tuy nhiên, so với các trung tâm lớn như Hà Nội (chiếm gần 50% tổng số bằng độc quyền cả nước) và TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng vẫn còn khoảng cách lớn về quy mô và hiệu quả khai thác sáng chế.

Nguyên nhân chính là do hệ thống chính sách chưa đồng bộ, thiếu các chính sách hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp phù hợp với đặc thù của DN địa phương. Các khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân lực và thông tin cũng là những yếu tố kìm hãm sự phát triển. So sánh với kinh nghiệm quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, các quốc gia này đều có chính sách hỗ trợ toàn diện, từ hỗ trợ tài chính, phát triển nguồn nhân lực đến xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin sáng chế và khuyến khích liên kết hợp tác.

Việc xây dựng khung chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của Hải Phòng sẽ giúp tạo môi trường thuận lợi cho DN khai thác sáng chế hiệu quả hơn, thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng đơn và bằng sáng chế theo giai đoạn, bảng so sánh tỷ lệ DN tham gia đăng ký sáng chế và phân tích SWOT về các yếu tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chính sách hỗ trợ trực tiếp cho DN: Cần thiết lập các khoản tài trợ, trợ cấp và quỹ hỗ trợ đầu tư R&D, sản xuất thử nghiệm sản phẩm mẫu từ sáng chế có tiềm năng thương mại hóa trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện là UBND thành phố phối hợp với Sở KH&CN và các quỹ phát triển KH&CN.

2. Phát triển hệ thống thông tin và tư vấn khai thác sáng chế: Xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu sáng chế, thành lập đội ngũ chuyên gia tư vấn tra cứu, phân tích thông tin sáng chế chuyên sâu, hỗ trợ DN trong việc định giá và thương mại hóa sáng chế. Thời gian triển khai trong 2 năm, do Sở KH&CN chủ trì.

3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý công nghệ, kỹ thuật thực hành và đổi mới sáng tạo cho cán bộ R&D và quản lý DN. Hỗ trợ đào tạo ngắn hạn và dài hạn trong nước và quốc tế, ưu tiên trong 3 năm tới. Chủ thể là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Ưu đãi về thuế và tín dụng: Áp dụng các chính sách ưu đãi thuế thu nhập DN, thuế giá trị gia tăng, hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ các quỹ phát triển KH&CN với lãi suất thấp, thời gian vay linh hoạt cho DN đầu tư khai thác sáng chế. Thời gian thực hiện liên tục, do UBND thành phố phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng.

5. Khuyến khích liên kết, hợp tác phát triển thị trường KH&CN: Tạo cơ chế hỗ trợ thành lập các tổ chức môi giới, tư vấn, định giá sáng chế; thúc đẩy hợp tác giữa DN với viện nghiên cứu, trường đại học để phát triển sản phẩm từ sáng chế. Xây dựng mạng lưới liên kết đổi mới sáng tạo trong 3-5 năm tới. Chủ thể là Sở KH&CN và các hiệp hội DN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện khung chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế phù hợp với điều kiện Hải Phòng, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về KH&CN.

2. Doanh nghiệp sở hữu sáng chế: Các DN có nhu cầu khai thác, thương mại hóa sáng chế sẽ nhận được các giải pháp, chính sách hỗ trợ cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn, nhân lực và thông tin, từ đó nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo.

3. Các tổ chức nghiên cứu và trường đại học: Tham khảo để hiểu rõ vai trò của mình trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ DN khai thác sáng chế hiệu quả.

4. Các chuyên gia, nhà tư vấn và tổ chức trung gian: Luận văn cung cấp thông tin về các chính sách, cơ chế hợp tác và các yếu tố ảnh hưởng đến khai thác sáng chế, giúp họ tư vấn, hỗ trợ DN và các bên liên quan trong quá trình thương mại hóa sáng chế.

Câu hỏi thường gặp

1. Khai thác sáng chế là gì và tại sao quan trọng với doanh nghiệp?
   Khai thác sáng chế là việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra lợi ích kinh tế thông qua sản xuất, chuyển giao hoặc cho phép sử dụng sáng chế. Đây là công cụ giúp DN đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng lợi nhuận.

2. Hiện trạng khai thác sáng chế tại Hải Phòng như thế nào?
   Số lượng đơn và bằng sáng chế tại Hải Phòng tăng nhanh trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn thấp so với các thành phố lớn. DN gặp khó khăn về vốn, nhân lực và thông tin, khiến hiệu quả khai thác sáng chế chưa cao.

3. Những chính sách nào đang được áp dụng để thúc đẩy khai thác sáng chế?
   Các chính sách gồm hỗ trợ tài chính trực tiếp, ưu đãi thuế, tín dụng, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin sáng chế và khuyến khích liên kết hợp tác phát triển thị trường KH&CN.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp tiếp cận các chính sách hỗ trợ?
   DN có thể liên hệ với Sở KH&CN, các quỹ phát triển KH&CN và các tổ chức tư vấn để được hướng dẫn về thủ tục, điều kiện và các chương trình hỗ trợ phù hợp với hoạt động khai thác sáng chế.

5. Khung chính sách đề xuất có điểm gì mới so với chính sách hiện hành?
   Khung chính sách đề xuất tập trung xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ, phù hợp với đặc thù địa phương, tăng cường hỗ trợ trực tiếp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao hiệu quả khai thác thông tin sáng chế và thúc đẩy liên kết hợp tác trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Kết luận

• Thành phố Hải Phòng đã có bước tiến trong hoạt động đăng ký và bảo hộ sáng chế, nhưng hiệu quả khai thác còn hạn chế so với các địa phương lớn.
• Hệ thống chính sách hiện hành chưa đồng bộ, thiếu các chính sách hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.
• Khó khăn về vốn, nhân lực và thông tin là những rào cản chính ảnh hưởng đến khai thác sáng chế tại Hải Phòng.
• Cần xây dựng khung chính sách tổng thể, bao gồm hỗ trợ tài chính, phát triển nguồn nhân lực, ưu đãi thuế, tín dụng và thúc đẩy liên kết hợp tác phát triển thị trường KH&CN.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, xây dựng cơ sở dữ liệu sáng chế và tăng cường đào tạo nhân lực, nhằm nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế địa phương.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu tại Hải Phòng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các chính sách thúc đẩy khai thác sáng chế, góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững cho thành phố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THUC TIEN VE CHÍNH SÁCH THUC DAY KHAI THAC SÁNG CHE TRONG DOANH NGHIEP 1. Khái niệm sáng ché Sáng chế không phải là một khái niệm mới. Trong ấn phẩm số 917 ra ngày 17/10/2006 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới WIPO có định nghĩa: “Sáng chế là một giải pháp mới va sáng tạo cho một van dé kĩ thuật.

SC có thê là việc tạo ra một thiết bị, sản phẩm, phương pháp hay quy trình hoàn toàn mới, hoặc đơn giản chỉ là cải tiến một sản phẩm, quy trình đã có” [56, tr. Theo Vũ Cao Đàm: “Sáng chế là giải pháp kỹ thuật mang tính mới về nguyên ly kỹ thuật, sáng tạo va ap dụng được” [1, tr. Trong định nghĩa nay nhấn mạnh ba yếu tố: tính mới, sang tao và van dé kĩ thuật. Trước hết, SC là một giải pháp kĩ thuật, tức là phải góp phần giải quyết một van dé kĩ thuật cụ thé.

Khác với một số quốc gia công nghiệp phát triển phương Tây như Hoa Kỳ, Pháp đều không trực tiếp định nghĩa SC, trong văn bản pháp lý của một số quốc gia Châu Á đã đưa ra khái niệm về SC: Theo Điều 2 Luật sáng chế của vương quốc Nhật Bản, sáng chế “là sự sáng tạo vượt bậc của những ý tưởng kĩ thuật dựa trên việc ứng dụng các quy luật tự nhiên” [57, điều 2]. Luật Sáng chế của Trung Quốc cũng định nghĩa trực tiếp sáng chế “là các giải pháp kỹ thuật mới dưới dạng một sản phẩm, một quy trình hoặc việc cải tiến sản phẩm và quy trình đó” [58, điều 2]. Theo Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung năm 2009, Khoản 12 Điều 4 đưa ra khái niệm về sáng chế như sau: “Sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dang sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên” [14, điều 4]. Trong khái niệm này, thuộc tính cơ bản của sáng chế là đặc tính kỹ thuật.

Sáng chế có thê được thể hiện dưới dạng sản phẩm (vật thể, chất thẻ, vật liệu sinh học) hoặc quy trình phương pháp. 12 Từ các quy định pháp lý nói trên, có thé rút ra rang SC là sản phẩm hay quy trình do con người tạo ra, thuộc tính cơ bản của SC là đặc tính kỹ thuật bởi vì SC là giải pháp kỹ thuật để giải quyết một vấn đề xuất phát từ nhu cầu cuộc sống và phục vụ cuộc sông. Như vậy, sáng chế có thê hiểu là sản phẩm được sáng tạo bởi con người thông qua việc ứng dụng các quy luật của tự nhiên. Thuộc tính cơ bản của sáng chế là đặc tính kỹ thuật bởi vì SC là giải pháp kỹ thuật, tức là biện pháp kỹ thuật giải quyết một vấn đề.

Bảo hộ sở hữu công nghiệp đối với sáng chế Sáng chế là một tài sản đặc biệt, đó là sản phẩm của sáng tạo, là kết quả đầu tư nghiên cứu khoa học của tác giả SC. Là một tài sản vô hình nên không giống như những tài sản hữu hình khác, SC rất dé bị đánh cắp, sao chép, bat chước. Vi vậy, bảo hộ SC là một yêu cầu tất yếu. Sáng chế được bảo hộ bởi bằng độc quyền SC do co quan nhà nước có thâm quyền (hoặc một cơ quan nhân danh một quốc gia) cấp trên cơ sở một đơn yêu cầu bảo hộ, trong đó mô tả SC và thiết lập một điều kiện pháp lý mà theo đó SC đã được cấp băng độc quyền chỉ có thé được khai thác một cách bình thường (sản xuất, sử dụng, bán, nhập khẩu) với sự cho phép của chủ sở hữu bằng độc quyền SC.

Tại một số ít quốc gia, SC cũng có thể được bảo hộ thông qua việc đăng ký dưới tên gọi “mẫu hữu ích”. Những tiêu chuẩn bảo hộ đối với mẫu hữu ích trong chừng mực nào đó ít nghiêm ngặt hơn so với SC, đặc biệt đối với tính sáng tạo, lệ phí cũng thấp hơn, thời hạn bảo hộ cũng ngắn hơn ngoài ra các quyền theo mẫu hữu ích cũng tương tự như các quyền đối với SC được cấp bang độc quyền SC. Bằng độc quyền SC thường được coi như “độc quyền”. Một khi bang độc quyền SC đã được cấp, chủ sở hữu bằng độc quyền SC đó sẽ có quyền gọi là quyền SHCN đối với SC.

Gọi là bảo hộ vì người chủ bang độc quyền SC được bảo vệ chống lại việc khai thác SC khi người đó chưa cho phép. Ban 13 chat của việc bảo hộ là dé đồi lay độc quyền. Vì vậy, bộc 16 SC là yếu tố quan trọng cần được xem xét trong bat kỳ quá trình cấp bằng độc quyền SC. Ở Việt Nam, SC được bảo hộ độc quyền dưới hình thức cấp Bằng độc quyền SC nếu đáp ứng các điều kiện như có tinh mới, có trình độ sáng tạo, có khả năng áp dụng công nghiệp.

Ngoài ra SC còn được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền GPHI nếu có tính mới, có khả năng áp dụng công nghiệp. Giải pháp hữu ích thực ra là một SC nhỏ, với trình độ sáng tao không cao bang sáng chế [14, điều 58]. Bao hộ SC bị giới han theo lãnh thô và theo thời gian. Sự bảo hộ theo lãnh thổ có nghĩa là SC chi có hiệu lực trên lãnh thé quốc gia ma SC đó đã được cấp.

Sự bảo hộ theo thời gian có nghĩa là thời gian bảo hộ có giới hạn, thường là 20 năm tính từ ngày nộp đơn, với điều kiện là nộp phí duy trì hiệu lực đúng thời hạn. Nhà nước trao độc quyền SC nhưng Nhà nước không tự động thực thi độc quyền SC, mà điều này phụ thuộc vào chủ sở hữu SC. Dé bảo vệ quyền SC của mình, chủ sở hữu có thé yêu cầu cơ quan Nhà nước có thâm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền SHCN với SC của mình. Tóm lại, bảo hộ quyền SHCN đối với SC là việc Nhà nước - thông qua hệ thống pháp luật - xác lập quyền của các chủ thể (có thể là tổ chức hoặc cá nhân) đối với SC và bảo vệ quyền đó, chống lại bat kì sự vi phạm nào của người khác.

Khai thác sáng chế trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về khai thác sáng chế trong doanh nghiệp Đến nay, thuật ngữ “Khai thác sáng chế” chưa được đề cập chính thức trong bất cứ văn bản quy phạm pháp luật nào của Việt Nam. Sáng chế là một dạng của tài sản trí tuệ. Khai thác tai sản trí tuệ là việc đưa các tài sản trí tuệ vào áp dụng, sử dụng trong thực tế nhằm tạo ra các lợi ích, ưu thế cho chủ sở hữu, người tham gia vào việc áp dụng, sử dụng tài sản trí tuệ đó và cho xã hội.

Do đó, khai thác SC có thé được hiểu là việc sử dụng các thông tin, công dụng của SC, kha năng tiềm tang của SC dé đưa SC vào sử dụng nhằm tạo ra lợi ích, đặc biệt là lợi ích kinh tế cho chủ sở hữu SC và các bên có liên quan 14 trên tình thần tự nguyện, có hướng đích và phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành [8, tr. Theo Điều 124 Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi, bỗ sung năm 2009) thì sử dung SC là việc thực hiện các hành vi như: Sản xuất sản phẩm được bảo hộ; áp dụng quy trình được bảo hộ; khai thác công dụng của sản phẩm được bảo hộ hoặc sản phẩm được sản xuất theo quy trình được bảo hộ; lưu thông, quảng cáo, chào hàng, tàng trữ để lưu thông sản phẩm và nhập khẩu sản phẩm. Dé khai thác thương mại đối voi SC thì trước tiên SC phải được cấp băng độc quyền SC và chỉ có thể được khai thác khi chủ sở hữu tự khai thác hoặc cho phép khai thác trên phạm vi quốc gia/lãnh thô cấp bằng. Như vậy, pháp luật SHTT chưa có quy định cụ thể khái niệm khai thác SC.

Tuy nhiên, căn cứ các quy định liên quan, có thê hiểu khai thác SC trong DN là hoạt động khai thác các khía cạnh thương mại của SC thông qua các hình thức như DN tự mình khai thác SC, chuyển nhượng quyền sở hữu SC, chuyền giao quyền sử dung SC, hoặc thực hiện thé chấp, góp vốn kinh doanh, thành lập DN bằng quyền SHCN đối với SC nhằm mục đích thu lợi nhuận. Vai trò của khai thác sáng chế trong doanh nghiệp Dé hoạt động khai thác SC có hiệu quả thì cần phải lấy DN làm trung tâm, tư tưởng này đã được GS. Hoàng Văn Phong - người đã có đóng góp lớn vào sự hình thành và phát triển chuỗi giá trị cho hoạt động KH&CN nói chung, khai thác SC và ĐMST nói riêng: “Chỉ có qua tay DN, sức mạnh của ngành khoa học, công nghệ mới được bộc lộ và phát huy. Nhưng chỉ doanh nghiệp thì chưa đủ mà nhà lãnh đạo quốc gia cũng phải quan tâm tới khoa học, công nghệ theo hướng đổi mới” ! Trong phạm vi DN, khai thác SC giúp DN đây nhanh tiến trình tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm; tăng cường khả năng cạnh tranh thông qua khai thác SC như cấp quyền sử dụng, hợp tác, liên doanh.

Như vậy, vai trò của khai thác SC được thê hiện trên các khía cạnh sau: ! Nguyên là Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; Phái viên tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ về lĩnh vực khoa học và công nghệ; Chủ tịch Hội đồng Chính sách khoa học và công nghệ quốc gia. 15 - Thứ nhất, sáng chế - một tài sản của doanh nghiệp Tài sản của DN có thể được chia thành 2 loại: tài sản hữu hình — bao gồm nhà xưởng, máy móc, cơ sở hạ tầng. và tài sản vô hình — được tinh từ nguồn nhân lực, bí quyết kỹ thuật, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, SC. Theo truyền thống, tài sản hữu hình là tài sản chính của DN và có ý nghĩa quyết định khả năng cạnh tranh của DN trên thị trường.

Trong những năm gần đây, do thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 các DN đang nhận ra rằng tài sản vô hình trở nên có giá trị hơn so với tài sản hữu hình của mình đặc biệt trong các công ty hoạt động trong các lĩnh vực có hàm lượng tri thức, có tính sáng tạo cao. Do đó, tài sản vô hình đóng vai trò trung tâm và DN cần phải tìm ra cách thức sử dụng tốt nhất các tài sản vô hình của mình.