CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đề tài hoàn thiện công tác phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp (KHDN) trong hoạt động tín dụng là đề tài quen thuộc nhưng luôn nhận được sự quan tâm của rất nhiều các tác giả từ nhiều cấp độ chuyên sâu khác nhau, từ khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ,…Để giải thích cho sự ưu ái này từ những nhà nghiên cứu, thực tế đã cho chúng ta thấy rằng cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp thì lĩnh vực tài chính – ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng thương mại (NHTM) đã đem lại lợi nhuận không nhỏ góp phần thúc đẩy nền kinh tế nước nhà. Trong đó, hoạt động tín dụng là hoạt động cốt lõi đem lại nguồn thu chính cho các ngân hàng. Việc nghiên cứu và đưa ra giải pháp để hoàn thiện công tác phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng là việc làm luôn cần thiết trong mọi thời kì để không ngừng nâng cao chất lượng tín dụng, tăng lợi nhuận cho các chi nhánh nói riêng và toàn hệ thống nói chung.
Có hàng trăm công trình nghiên cứu hàng năm về các khía cạnh đa dạng của vấn đề này, trong đó có thể kể đến một vài công trình nghiên cứu có cùng hướng đề tài như sau: a. Khóa luận: "Hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Hà Nội” của tác giả Đào Thùy Linh (2016) Về cơ bản, tác giả đã kế thừa và phát huy những cơ sở lí luận cơ bản từ những bài nghiên cứu trước đây, kết hợp với những tìm hiểu thực tế về chi nhánh để đưa ra những số liệu phản ảnh tình hình hoạt động của ngân hàng tại thời điểm nghiên cứu. Tuy nhiên đề tài chuyên sâu về công tác phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng nhưng tác giả lại chưa đưa được đa dạng số liệu về tình hình hoạt động tín dụng cũng như chỉ ra sự tăng giảm lợi nhuận tín dụng qua từng năm cũng như nguyên nhân của sự thay đổi đó. Việc phân tích chi tiết về tình hình hoạt động tín dụng của chi nhánh sẽ giúp tác giả đánh giá được hiệu quả công tác phân tích tài chính doanh nghiệp có thực sự hiệu quả và có sự cải thiện tích cực theo từng năm hay không.
4 Từ đó có những biện pháp để hoàn thiện, giúp hoạt động tín dụng phát triển mạnh mẽ hơn, đem lại lợi nhuận cho chi nhánh trong những năm tới theo đúng kế hoạch đề ra. Khóa luận “Hoàn thiện công tác phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín - chi nhánh Long Biên” của tác giả Hà Thị Hồng Hạnh (2018) Bên cạnh những thành công cơ bản trong việc đưa ra những cơ sở lí luận cùng với nghiên cứu thực tế của bản thân về tình hình thực tế tại nơi tác giả thực tập. Có thể nhận thấy bài viết còn gặp khá nhiều hạn chế. Thứ nhất là về thông tin sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp chưa thực sự đầy đủ, tác giả đã tập trung đi sâu vào việc phân tích các báo cáo tài chính (BCTC) mà không sử dụng các thông tin phi tài chính trong quá trình phân tích.
Thứ hai, phần đánh giá về những kết quả đạt được tại Chi nhánh chưa thật sự sâu sắc và đầy đủ, tác giả không tập trung đánh giá những khía cạnh cơ bản của phân tích tài chính doanh nghiệp như về tổ chức công tác phân tích, nội dung, quy trình phân tích,. mà lại tập trung vào kết quả đạt được của hoạt động tín dụng nói chung, như vậy chưa thật sự bám sát với vấn đề mà đề tài đưa ra. Luận văn: “Phân tích báo cáo tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn – chi nhánh Ninh Bình” của tác giả Trần Thị Thanh Thủy (2016) Trong bài viết, tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lí luận cơ bản về phân tích BCTC, tầm quan trọng, quy trình, cách thức cũng như các nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phân tích báo cáo tài chính trên cả hai khía cạnh khách hàng doanh nghiệp và ngân hàng, ví dụ như : đối với doanh nghiệp thì nhân tố trung thực được đặt lên hàng đầu, sau đó là nhân tố về loại hình doanh nghiệp, lĩnh vực kinh doanh, quy mô hoạt dộng, thời hạn khoản vay, hình thức đảm bảo khoản vay,…, đối với ngân hàng thì ý thức, trình độ chuyên viên tín dụng rất được coi trọng, công tác kiểm soát sau xét duyệt khoản vay,. Bên cạnh đó, tác giả đi vào thực tế khi tìm hiểu sâu hơn về quy trình phân tích BCTC tại ngân hàng trong phạm vi nghiên cứu, đưa ra đánh giá, chỉ ra những mặt mạnh và hạn chế gặp phải, đồng thời đề xuất giải pháp cho ngân hàng nhằm hoàn thiện công tác phân tích báo cáo tài chính trong hoạt động tín dụng tại ngân hàng.
Tuy nhiên, bài viết chưa nêu được những tiêu chí cụ thể giải quyết được những 5 vấn đề mang tính cấp thiết của các NHTM trong việc hoàn thiện và phát triển công tác phân tích tình hình tài chính KHDN giai đoạn hiện nay. Luận văn: "Hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Sen (2016) Tác giả sơ lược qua về những vấn đề lí luận về phân tích BCTC trong hoạt động cho vay, các tiêu chí đánh giá kết quả cho vay, nghiên cứu thực trạng hoạt động tín dụng tại ngân hàng trong phạm vi nghiên cứu. Bên cạnh đó, qua việc phân tích tình hình tài chính KHDN, tác giả nhấn mạnh những chính sách tín dụng được áp dụng đối với khách hàng được xếp hạng tín dụng, mức ưu đãi và các chính sách riêng nhằm củng cố mối quan hệ hợp tác dài lâu và nâng cao chất lượng tín dụng tại ngân hàng. Đồng thời đưa ra những kiến nghị, giải pháp khác để hoàn thiện quy trình phân tích BCTC trong hoạt động cho vay tại ngân hàng này.
Ưu điểm của bài viết là đi sâu vào phân tích kĩ những nguyên nhân gây ra hạn chế trong hoạt động cho vay nhưng dường như giải pháp được đề xuất chưa thựa sự có hiệu quả, cần những biện pháp dễ áp dụng vào thực tế hơn để đảm bảo ngân hàng có thể dễ dàng thực hiện, từ đó chất lượng hoạt động tín dụng có thể được thực sự cải thiện. Nhìn chung, kết quả của những công trình nghiên cứu này đều làm tốt việc hệ thống hóa cơ sở lí luận, làm tiền đề cho việc nghiên cứu thực tế tình hình phân tích tài chính doanh nghiệp tại các NHTM, dựa vào định hướng phát triển của mỗi chi nhánh ngân hàng mà tác giả sẽ đưa ra những biện pháp, kiến nghị cụ thể phù hợp với quy mô của ngân hàng đó. Đối với một đề tài đã quá quen thuộc nhưng mỗi tác giả lại đem lại một góc nhìn khác nhau từ các không gian và thời gian nghiên cứu khác nhau, tạo nên giá trị riêng của mỗi bài nghiên cứu. Bởi vậy, tác giả chọn đề tài này để nghiên cứu và phát triển bởi tính cấp thiết của nó đối với sự phát triển của hệ thống ngân hàng nói riêng và nền kinh tế nước nhà nói chung.
Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Nam Hải Phòng mới chỉ ra đời và phát triển được 4 năm, vì vậy chưa có bất kì bài nghiên cứu nào đánh giá và chỉ ra được điểm mạnh cũng như hạn chế của công tác phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Chi nhánh, đặc biệt là trong giai đoạn 2017 – 2019. Với tinh thần kế thừa và phát huy những điểm nổi bật và rút kinh nghiệm từ một vài hạn chế nhỏ từ các 6 bài nghiên cứu trước đây, tác giả tin rằng bài viết này sẽ đem lại một góc nhìn mới trong phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu mới cùng với những giải pháp mới thiết thực và có tính thực tiễn cao hơn để thực sự góp phần giúp Chi nhánh nâng cao chất lượng phân tích tài chính KHDN trong hoạt động tín dụng. Cơ sở lý luận về phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1. Phân tích tài chính và tầm quan trọng của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp (DN), trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đó. Phân tích tài chính doanh nghiệp trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong các báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kết hợp với các thông tin bổ sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, phát hiện những qui luật của các hoạt động, làm cơ sở cho các quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai. Tầm quan trọng của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại. - Phân tích tài chính KHDN giúp NHTM đưa ra quyết định cho vay đúng đắn Vũ Văn Ninh và Bùi Văn Vần (2013) nêu rõ “Hệ thống Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng dịch chuyển giá trị, các luồng vận động của các nguồn tài chính trong quá trình tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ hoặc vốn huy động của doanh nghiệp nhằm đạt tới mục tiêu doanh lợi trong khuôn khổ pháp luật.
Do đó, tài chính doanh nghiệp phản ánh quan hệ kinh tế đa dạng trong quá trình tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”.