CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE HÒA GIẢI THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT HÒA GIẢI THƯƠNG MẠI 1. Những van đề lý luận về hòa giải thương mại 1. Khái niệm hòa giải thương mại Hòa giải trương mại được câu thành bởi hai thành tổ “hòa gai” và “thương mai”. Theo do, “hòa giải” để chỉ phương thức thực hiện việc giải quyết tranh.
chấp, “thương mại” dé chi loại tranh chap. Do đó, dé làm rõ khái niém hòa giải thương mai, cần làm rõ khái niém hòa giải nói chung. * Dưới góc độ học thuật Khái niệm về hòa giải được sử dung lâu đời dé phản ánh việc giải quyết tranh chap giữa các bên với tinh thân thiện chi, có sự tham gia trợ giúp của bên thứ ba Theo từ điển Black's Law thi “ hòa giải là một phương thức giải quyết tranh chap không mang tính ràng buộc ,trong đó một bên trung lập thứ ba nỗ lực giúp các bên có tranh chấp dat được một thỏa thuận. chung”! Theo từ dién Luật học Việt Nam, hòa giải được hiểu là “việc thuyết phục các bên tranh chấp tự giải quyết tranh chap của mình một cách ảnthöa"2 Như vậy, theo cách giải nghia của từ điển, có thê thây hòa giải được hiéu là một cách thức giải quyết tranh chap giữa các bên, đù có sự can thiệp của bên thứ ba thi bản chất van là các bên tự quyết dinh kết quả vu tranh chép.
* Dưới góc độ pháp luật Hiện tại pháp luật quốc tế cũng như pháp luật của một số quốc gia trên thé giới thường chỉ đưa ra khái niệm về hòa giải nói chưng ma không đưa ra định nghia cụ thể về hòa Byan A Gameer(Edictor in Chief), Black 2 Law Dichioneay , Sth Edition PG; tr.1003 *B6 Tưpháp (2006), Từ điền Luật học ,Nxb Tử điển Bách Khoa, Nxbd Tw pháp pr 365 gai thương mai Theo quy định tại Luật mẫu UNCITRAL về hòa giải thương mai quốc tế, hòa giải thương mai được hiểu là mét quá trình với bat kỳ sự biểu hiện nào như hòa giải, trung gian hoặc một sự biéu hiện tương đương, với cách thức là các bên tranh chap yêu cầu mt bên thứ ba (hòa giải vién) trợ giúp họ trong việc nỗ lực dat được mét thỏa thuận có tính thiện chí về tranh châp phát sinh từ quan hệ hop đông, ngoài hop đông hoặc các quan hệ pháp lý khác. Hòa giải viên không có thâm quyền áp đặt bat ky một giải pháp nao cho các bên trong việc giải quyét tranh chap (Điều 1 .3)Ÿ Theo Luật hòa giải Singapore 2017, hoa giải được quy định là một quy trình bao gồm muột hay nhiều phiên trong đó một hoặc nhiéu hoà giải viên hỗ trợ các bên tranh chap thực hiện tat ca hoặc bat ky hoat déng nao sau day nhằm tạo điều kiên thuận lợi cho việc gai quyết toàn bộ hoặc mét phân của tranh chap: xác định các van dé tranh chấp, tim hiéu và đưa ra các lựa chọn, giao tiép với nhau, tự nguyện đạt được thoả thuận (Điều 3 Luật hoà giải Singapore 2017)† Khác với việc quy dinh về hòa giải trong một văn bản pháp luật chung về hòa giải nh Singapore, Việt Nam quy định về “hòa giải thương mai” trong một N ghi định của Chinh phủ điều chỉnh quan hệ hòa giải thương mại. Va cu thé là trong Khoan 1 Điều 3 Nghị inh số 22/2017/NĐ- CP có quy định hòa giải thương mai là phương thức giải quyết tranh chap thương mai do các bên théa thuận và được hòa giải viên thương mai lam trung gian hòa giải hỗ trợ giải quyết tranh chap. Có thé thay đính ng]ĩa về hòa giải thương mai theo pháp luật Việt Nam cũng tương đông với cách hiểu về “hòa giải” nói chung nhưng đề chỉ hoạt đông hoà giải tranh chap thương mai và thuộc phạm vi điều chỉnh của văn.
bản pháp luật về hoạt động giải quyết tranh chấp thương mai. Đặc điểm pháp lý của hoà giải thương mại Mật là, về tính chat, hòa giải thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp 3 UNCITRAL Model Law on intemational conciliation 2002 tai dia chi ưtps/Axvnr ume tral orgipa englidVtesds/arbsratsoruinl-conc/03- 90953 Ebook pdf và Sheree xaxc tral fen commuissionse sszons/51st- session/Anae x 11} * Smgapore Mediation Act 2017, tai dia chilitwps //sso age gov sg/Act/MA2017 8 kinh doanh, thương mại độc lập mang tính lựa chon và phi tố tụng Giống như đa số quốc gia trên thé giới thì Việt Nam cũng quy định về bón phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mai cu thé gồm : thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án. Trong đó, thương lượng, hòa giải và trong tai là ba phương thức giải quyết tranh chấp lựa chon Hòa giải thương mai khi được tiếp can như một phương thức gai quyết tranh chập thì cân được hiểu là một thủ tục, quy trình độc lập. Bởi hòa giải cũng có thé được tiép cận dưới góc độ 1a một bước trong quá trình giải quyết tranh chấp tại trọng tài hay Tòa án đo có cùng bản chat về việc các bên nỗ lực đạt đến một thỏa thuận có tính thông nhật trên tinh thân thiện chi ma không qua một quy trình xét xử với sự áp đặt bởi phán quyết của một bên thứ ba.
Điểm khác biệt ở đây là hòa giải độc lập là việc các bên tranh chap củng chủ động lựa chon một phương thức giải quyết ngoài tô tụng và kết quả hòa giải thành là một thỏa thuận của các bên dưới sự trợ giúp của hòa giải viên. Theo đó, các bên cân bắt đầu việc thỏa thuận vệ việc sử dụng phương thức hoa giải, cùng nhau thảo luận các van dé tranh chấp với sựtham gia của bên thứ ba là hòa giải viên dé đạt được một kết quả cuối cùng. Trong khi đó, hòa giải trong tổ tung là việc các bên chủ động lựa chọn giải quyết tại trong tài hoặc Tòa ánniumg trong quá trình giả: quyết bằng cách phương thức nay, các bên được khuyên khích hòa giải với nhau. Hòa giải khi này chỉ được coi là một bước trong quá trình tô tụng và kết quả hòa giải thành.
tại trọng tai hoặc Tòa án được coi nhu bên án của Tòa hoặc phán quyết của trong tài. Do đó khi tiếp cân thuật ngữ hòa giải thương mai, cân phân biệt mô hình này với các mô hình hòa giải trong tô tụng khác. Hòa giải thương mại là việc hòa giải các vụ tranh châp phát sinh từ quan hệ kinh doanh thương mai. Pham vi quan hệ kính doanh, thương mai ở đây cân được hiéu theo ngliia rộng đó là bao gồm các hành vi mục tiêu sinh lợi.
Va vì thé, phạm vi của tranh châp thương mai cũng cần được tiếp cân theo nghĩa réng đó là các tranh chấp phát sinh từ quan hệ có mục tiêu sinh lợi. Va theo các quy định của pháp luật hién hành thi pham: vi giãi quyết tranh chap của hòa giải thương mai bao gồm các tranh chap: “tranh chap giữa các bên phát sinh từ hoạt đông thương mại, tranh chap giữa các bên trong đó ít nhật mét bên có hoạt đông thương mai; tranh chap giữa các bên ma pháp luật quy định được 9 giải quyết bang hòa giải thương mai” (Điều 2 Nghị định 22/2017/NĐ- CP). Như vay, hoà giải thương mại còn có phạm vi bao gồm các tranh chap khác với điều kiện pháp luật chuyên ngành có quy định giải quyét bang hòa giải thương mai. Hòa giãi thương mai phản ánh day đủ quyền tự chủ, tu định đoạt của các bên trong quan hệ kinh doanh, thương mai.
Hòa giải thương mai không phải một phương thức có tinh chat bat buộc hay cưỡng chế đối với các bên. Các bên tu lựa chon phương thức và hoa giải viên phù hợp dé tiên hành giải quyết tranh chấp. Hòa giải nói chung có thé có tính chất địch vụ hoặc không co tinh dich vụ, phụ thuộc vào việc các bên tranh. chấp có trả thủ lao cho bên hòa giải hay không Tuy nhiên, theo cách tiép cân pháp luật của các quốc gia hiện nay, mà Việt Nam không phải là ngoại 1, thi hòa giải thương mai được hiéu là một dich vụ hơn là một công việc đơn thuan vi hau hết đều có hoạt động chi trả thủ lao cho hòa giải viên Hơn nữa, tại Biểu Cam kết mỡ cửa thi trường dịch vụ với WTO, dich vụ hòa giải đôi với các tranh chap giữa các thương nhân cũng được tiệp cận như một loại dich vụ kinh doanh (mã CPC 86602).
Hail, chủ the tham gia vào quan hệ hòa giải thương mại bắt buộc phải có hòa giải viên thương mại Hòa giải thương mại được phát sinh khi các bên tranh chấp là chủ thé của quan hệ kinh doanh thương mai. Do nội hàm của tranh chập kinh doanh, thương mai được hiểu theo nghiia rộng nên chủ thé tranh châp trong quan hệ hòa giải thương mai không chỉ là thương nhân với nhau ma còn bao gồm cả các chủ thé có tham gia vào quan hệ kinh doanh, thương mại. Việc giải quyết mâu thuần đo các bên tự thực hiện sẽ được coi là phương thức thương lượng, Va khi có sự tham gia của hòa giải viên thương mai với tư cách là bên thứ ba trung lập trợ giúp cho các bên giải quyét tranh chập thi khi đó được coi là hòa giải thương mại. Hòa giải viên thương mai được các bên lựa chọn hoặc được tô chức hòa giải thương mại thương mai chỉ định theo đề nghi của các bên.
Hòa giải viên đóng vai trò là một bên trung gian sử dung các ky năng kiến thức của minh đề hỗ trợ, trợ giúp Ý Bầu cam kết mỡ của thi trường dich vụ với WTO, tai đa chỉ https /Ahuvienphaphut va/van-DaVDäu:ta/Cama: ket-318-W/T0- CK-đdịch-vụ: 15435 aspx 10 các bên hướng tới một kết quả có lợi nhat cho các bên tranh: chap. Hoà giải viên thương mai phải đảm bảo vô tư, khách quan không đúng về phía bên nao trong quá trình than gia giải quyét tranh chấp giữa các bên Nếu sự có mặt của hòa giải viên làm nên sự khác biệt giữa thương lượng và hòa giải thì vai trò và mức độ tham gia giải quyết tranh chấp của hòa giải viên lại là điểm khác tiệt cơ bản giữa mô hình hòa giải so với trong tài và Tòa án Trong phương thức giải quyét tranh chap tại Tòa án, thâm phan là chủ thé đại diện cho quyên lực Nha nước xét xử vụ việc vì thé mà các bên không thé đời hỏi một cơ chế giải quyết linh hoạt, mềm dẻo.