CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC BIẾN KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Các nhân tố ảnh hưởng tới giá cổ phiếu Rủi ro là những thiệt hại mà NĐT không muốn xảy ra trong tương lai đối với một danh mục đầu tư, bao gồm rủi ro không hệ thống và rủi ro có hệ thống. Cấu thành nên rủi ro là các nhân tố trong nền kinh tế có tác động tiêu cực đến danh mục đầu tư. Vậy những nhân tố nào ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và ảnh hưởng như thế nào? Đối với chứng khoán nói chung và cổ phiếu nói riêng, khi lưu thông trên thị trường đều tuân theo quy luật của thị trường.
Giá của cổ phiếu được hình thành dựa trên quy luật cung - cầu và sự mất cân bằng trên thị trường sẽ dẫn đến sự biến động về giá cả hàng hóa. Do đó mà những nhân tố làm thay đổi lượng cung - cầu của cổ phiếu trên thị trường cũng chính là những nhân tố làm thay đổi giá cổ phiếu đó. Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu nhưng có thể chia làm 2 nhóm nhân tố chính: nhóm nhân tố cơ bản và nhóm nhân tố vĩ mô. Khi tiến hành giao dịch trên thị trường, các NĐT thường dựa trên những nhân tố cơ bản lẫn nhân tố vĩ mô để đưa ra những quyết định mua bán với giá cả phù hợp nhất.
Nhân tố cơ bản Trên thị trường, giá cổ phiếu được xác định dựa trên nền tảng các yếu tố cơ bản là: Tình hình lợi nhuận (ví dụ chỉ tiêu thu nhập trên mỗi cổ phiếu – EPS. EPS là thước đo để xác định phần lợi nhuận công ty tạo ra trên mỗi cổ phiếu). Hệ số định giá (ví dụ hệ số giá trên thu nhập mỗi cổ phiếu – P/E). Tính thanh khoản của một loại cổ phiếu phản ánh mức độ quan tâm của công chúng đầu tư.
Trong đó, EPS là một thước đo phổ biến, nhưng ngoài ra còn có những thước đo kế toán khác cũng được sử dụng để đánh giá tình hình lợi nhuận, ví dụ như cổ tức trên mỗi cổ phiếu hay dòng tiền trên mỗi cổ phiếu. Đồng thời, bản thân EPS cũng có thể được điều chỉnh theo những nguyên tắc tài chính nhằm tạo ra những con số phản ánh chính xác hơn về tình hình lợi nhuận của công ty. SVTH: NGUYỄN TUYẾT TRINH GVHD: TS. TRẦN THỊ BÍCH NGỌC 8 ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN TTCK VIỆT NAM Khi mua một cổ phiếu nào đó nghĩa là NĐT muốn mua một phần tương ứng của dòng lợi nhuận công ty có thể tạo ra trong tương lai.
Đây chính là cơ sở cho việc xác định P/E, hay P/E thể hiện mức giá NĐT sẵn sàng trả cho một phần của dòng lợi nhuận được hưởng trong tương lai từ việc đầu tư vào cổ phiếu đó. Một phần của dòng lợi nhuận được tạo ra này sẽ được chia dưới dạng cổ tức hay cổ phiếu thưởng; phần còn lại sẽ được công ty giữ lại để tái đầu tư mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Dòng lợi nhuận tương lai là kết quả của mức lợi nhuận hiện tại và tỷ lệ tăng trưởng trong tương lai. Đối với hệ số định giá như P/E, thước đo này được quyết định bởi tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai và tỷ lệ chiết khấu được dùng để quy dòng lợi nhuận trong tương lai về giá trị hiện tại.
Nghĩa là một công ty có tỷ lệ tăng trưởng dự kiến cao sẽ dẫn đến hệ số định giá cao, nhưng tỷ lệ chiết khấu cao sẽ khiến cho hệ số định giá thấp. Tỷ lệ chiết khấu phụ thuộc vào mức độ rủi ro của loại cổ phiếu đó những yếu tố vĩ mô như lạm phát hay lãi suất cơ bản trong nền kinh tế. Nhân tố vĩ mô Nhóm nhân tố vĩ mô bao gồm tất cả những tác động bên ngoài đến việc hình thành nên giá cổ phiếu. Có rất nhiều nhân tố tác động đến giá cổ phiếu và tùy vào mỗi yếu tố đều có những ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp và ở những mức độ khác nhau.
Ngoài sự tác động của hai nhân tố nêu trên, giá cổ phiếu còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố khác như: Môi trường chính trị: Có ảnh hưởng rất lớn đến TTCK. Yếu tố chính trị bao gồm những thay đổi về Chính phủ và các hoạt động chính trị. Tuy nhiên ở nước ta tình hình chính trị tương đối ổn định nên ta có thể bỏ qua yếu tố này. Môi trường xã hội và pháp luật: Hệ thống chính sách có tác động rất lớn đến bản thân TTCK và hoạt động của các DN.
Mỗi thay đổi chính sách có thể kéo theo các tác động làm giá chứng khoán tăng hoặc giảm, nhất là trong những thời điểm nhạy cảm. Đây là những yếu tố phi kinh tế nhưng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến giá chứng khoán trên thị trường. Nếu những yếu tố này có khả năng ảnh hưởng tích cực tới tình hình kinh doanh của DN thì giá cổ phiếu của DN sẽ tăng lên. SVTH: NGUYỄN TUYẾT TRINH GVHD: TS.
TRẦN THỊ BÍCH NGỌC 9 ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN TTCK VIỆT NAM Sự tiến triển của nền kinh tế quốc dân, tình hình kinh tế khu vực và thế giới: Thông thường, giá cổ phiếu có xu hướng tăng khi nền kinh tế phát triển (và có xu hướng giảm khi nền kinh tế yếu đi). Bởi khi đó, khả năng về kinh doanh có triển vọng tốt đẹp, nguồn lực tài chính tăng lên, nhu cầu cho đầu tư lớn hơn nhiều so với nhu cầu tích luỹ và như vậy, nhiều người sẽ đầu tư vào cổ phiếu. Tâm lý nhà đầu tư: Theo thuyết lòng tin về giá cổ phiếu, yếu tố căn bản trong biến động của giá cổ phiếu là sự tăng hay giảm lòng tin của NĐT đối với tương lai của giá cổ phiếu, của lợi nhuận DN và của lợi tức cổ phần. Vào bất cứ thời điểm nào, trên thị trường cũng xuất hiện 2 nhóm người: nhóm người lạc quan và nhóm người bi quan.
Khi số tiền do người lạc quan đầu tư chiếm nhiều hơn, thị trường sẽ tăng giá và khi số tiền bán ra của người bi quan nhiều hơn, thị trường sẽ hạ giá. Tỷ lệ giữa 2 nhóm người này sẽ thay đổi tuỳ theo cách diễn giải của họ về thông tin, cả về chính trị lẫn kinh doanh, cũng như những đánh giá của họ về nền kinh tế nói chung và TTCK nói riêng. Chính vì thế, cùng một loại chứng khoán, có người cho rằng, xấu quá cần phải bán đi, nhưng ngược lại có người cho rằng, tương lai của nó rất sáng lạn cần phải mua vào. Điều này cũng lý giải tại sao trên TTCK lúc nào cũng có người mua, người bán.
Ngoài ra, các hành động lũng đoạn, tung tin đồn nhảm, các biện pháp kỹ thuật của nhà điều hành thị trường, ý kiến của các nhà phân tích. cũng có thể khiến thị giá cổ phiếu biến động. Ảnh hưởng của các nhân tố vĩ mô đến giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Kinh nghiệm từ những nghiên cứu trước đây về mối quan hệ của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến mức độ biến động của TTCK cho thấy 7 nhân tố vĩ mô có tác động mạnh đến hoạt động kinh tế của mỗi quốc gia nói chung và TTCK nói riêng bao gồm: 1. Chỉ số giá tiêu dùng Lạm phát là sự mất giá của đồng tiền làm thay đổi hành vi tiêu dùng và đầu tư của dân cư.
Lạm phát thường được đo lường thông qua chỉ số giá tiêu dùng. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy lạm phát và TTCK có mối liên hệ nghịch chiều, bởi lẽ xu hướng của lạm phát xác định tính chất tăng trưởng. Lạm phát tăng cao luôn là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang nóng, báo hiệu sự tăng trưởng kém bền SVTH: NGUYỄN TUYẾT TRINH GVHD: TS. TRẦN THỊ BÍCH NGỌC 10 ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN TTCK VIỆT NAM vững, trong khi TTCK như nhiệt kế đo sức khỏe nền kinh tế.
Khi lạm phát tăng cao, tiền mất giá, người dân không muốn giữ tiền mặt hoặc gửi tiền trong ngân hàng mà chuyển sang nắm giữ vàng, bất động sản, ngoại tệ mạnh. khiến một lượng vốn nhàn rỗi đáng kể của xã hội nằm im dưới dạng tài sản “chết”. Thiếu vốn đầu tư, không tích lũy để mở rộng sản xuất, sự tăng trưởng của DN nói riêng và cả nền kinh tế nói chung sẽ chậm lại. Lạm phát tăng cao còn ảnh hưởng trực tiếp tới các DN, dù hoạt động kinh doanh vẫn có lãi, chia cổ tức ở mức cao nhưng tỷ lệ cổ tức khó gọi là hấp dẫn khi lạm phát cao.
Điều này khiến đầu tư chứng khoán không còn là kênh sinh lợi. Tác động của lạm phát đến TTCK đã được khẳng định trong các nghiên cứu của Fama (1991); Mohamed & cộng sự (2009). Lãi suất Thông thường, lãi suất thực chất không là gì khác hơn là chi phí mà một người phải trả cho việc sử dụng tiền của người khác. Thế nhưng câu chuyện về lãi suất khi nó chuyển sang TTCK lại không dừng lại ở đó.
Đối với nhân tố lãi suất, về mặt lý thuyết, lãi suất huy động tăng sẽ dẫn đến lãi suất cho vay tăng theo, làm tăng chi phí vay vốn của các DN, hạn chế mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh và qua đó làm giảm lợi nhuận, khiến cổ phiếu của các DN trở nên kém hấp dẫn hơn. Ngoài ra, khi chi phí vay vốn DN tăng, sẽ hạ thấp lợi nhuận mà DN dùng để thanh toán cổ tức từ đó lợi tức cho các cổ đông giảm. Cùng lúc đó, cổ tức hiện có từ cổ phiếu thường sẽ tỏ ra không mấy cạnh tranh đối với NĐT tìm lợi tức, sẽ làm họ chuyển hướng sang tìm nguồn thu nhập tốt hơn ở bất cứ nơi nào có lãi suất cao (giả dụ lãi suất tiết kiệm). Hơn nữa, lãi suất tăng còn gây tổn hại cho triển vọng phát triển của DN vì nó khuyến khích DN giữ lại tiền mặt nhàn rỗi hơn là liều lĩnh dùng số tiền đó khuếch trương kinh doanh.
Ngược lại, lãi suất giảm có tác động tốt cho DN vì chi phí cho vay mượn xuống thấp, và giá cổ phiếu thường tăng lên. Bên cạnh đó, Fama(1981) đã đưa ra giải thích về mối quan hệ ngược chiều này rằng khi lãi suất huy động trong nước tăng cũng có tác dụng thu hút luồng ngoại tệ đổ vào, gián tiếp giúp đồng nội tệ tăng giá và do vậy tác động làm giảm tỷ giá hối đoái.
