Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng Internet đã làm thay đổi căn bản các phương thức kinh doanh thương mại. Nếu như trước đây các hoạt động giao thương chủ yếu diễn ra trực tiếp tại cửa hàng, thì sự xuất hiện của thương mại điện tử (TMĐT) đã mở ra hình thức mua bán trực tuyến. Phương thức này cho phép doanh nghiệp tiếp cận tệp khách hàng không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý, giảm thiểu chi phí tiếp thị và giao dịch, đồng thời giúp người mua tiết kiệm thời gian thông qua các thao tác đặt hàng trực tiếp trên trình duyệt web. Đối với các đơn vị phân phối và bán lẻ thiết bị di động, việc sở hữu một website bán hàng chuyên biệt là giải pháp thiết thực để quảng bá sản phẩm, tối ưu quy trình xử lý đơn hàng và nâng cao hiệu quả quản trị. Trên cơ sở đó, tác giả Phạm Mạnh Hải đã thực hiện đề tài tốt nghiệp chuyên ngành Công nghệ thông tin với tên gọi "Xây dựng website bán thiết bị di động".

Mục tiêu nghiên cứu của đồ án được xác định gồm hai nội dung chính:

  1. Nghiên cứu cơ chế vận hành và các plugins chuyên dụng trên nền tảng hệ quản trị nội dung WordPress.
  2. Xây dựng và hoàn thiện website bán thiết bị di động có tính ứng dụng thực tế, giao diện thuận tiện cho người mua hàng và hỗ trợ nhân viên quản lý hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh mục tiêu kỹ thuật, đồ án mang ý nghĩa hệ thống hóa các kiến thức chuyên ngành được đào tạo tại Khoa Công nghệ Thông tin - Trường Đại học Hải Phòng, đồng thời rèn luyện kỹ năng phát triển ứng dụng web dựa trên các công nghệ mã nguồn mở.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống website thương mại điện tử phục vụ kinh doanh thiết bị di động, bao gồm quy trình nghiệp vụ mua sắm của khách hàng và quy trình quản trị nghiệp vụ của nhân viên cửa hàng.
  • Phạm vi không gian: Đồ án được triển khai và thử nghiệm trên môi trường máy chủ cục bộ (Localhost) tại Trường Đại học Hải Phòng.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và hoàn thành báo cáo vào tháng 04 năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng các nền tảng lý thuyết và công nghệ cốt lõi phục vụ phát triển ứng dụng web:

  • Hệ quản trị nội dung WordPress: Mã nguồn mở tự lưu trữ (self-hosted) viết bằng ngôn ngữ PHP. Tác giả tổng hợp lịch sử phát triển của WordPress từ tiền thân b2/cafelog (do Michel Valdrighi phát triển năm 2001 và dừng lại năm 2002), đến giai đoạn Matt Mullenweg và Mike Little tiếp quản dự án từ tháng 01/2003 và phát hành phiên bản đầu tiên vào tháng 05/2003. Các mốc nâng cấp được văn bản trích dẫn gồm: dịch vụ Ping-O-Matic (tháng 04/2004), phiên bản 1.2 hỗ trợ plugins (tháng 05/2004), tính năng quản lý giao diện themes (tháng 02/2005), phiên bản 2.1 với giao diện mới và tự động lưu bài viết (năm 2007), cùng khả năng nâng cấp tự động (năm 2009). Theo số liệu văn bản trích dẫn, WordPress chiếm hơn 17% trong số các trang web toàn cầu và cung cấp gần 37.000 plugins miễn phí.
  • Kiến trúc bộ quản trị WordPress: Gồm các phân vùng chức năng cơ bản: Dashboard (bảng tin tổng quan), Updates (cập nhật phiên bản), Posts (quản lý bài viết, danh mục, thẻ tag), Appearance (thiết lập giao diện), Plugins (quản trị tiện ích mở rộng) và Settings (cấu hình hệ thống).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) hoạt động theo mô hình máy chủ - máy khách (server-based), sử dụng ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc SQL. Hệ thống cung cấp cơ chế phân quyền tài khoản chặt chẽ, hỗ trợ quản lý nhiều cơ sở dữ liệu độc lập với độ ổn định cao.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả áp dụng:

  • Phương pháp khảo sát quy trình tác nghiệp: Thu thập dữ liệu thực tế về luồng nghiệp vụ mua bán trực tuyến của người dùng và luồng xử lý đơn hàng, danh mục của ban quản trị.
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống hướng chức năng và cấu trúc: Sử dụng sơ đồ Use Case (biểu đồ tổng quát, biểu đồ phân rã chức năng) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram) để mô hình hóa tương tác hệ thống.
  • Phương pháp thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ: Xác định các thực thể, thiết lập danh sách bảng, xác định khóa chính (PK), khóa ngoại (FK) và chuẩn hóa thuộc tính.
  • Nguồn dữ liệu tham khảo: Các giáo trình học thuật trong nước về Hệ thống thông tin quản lý (Hàn Viết Thuận, 2008), Phân tích và thiết kế hệ thống thông tin (Nguyễn Mậu Hân, 2004), Giáo trình SQL (Trần Nguyên Phong, 2004), cùng tài liệu Pro ASP.NET MVC Framework và các trang thông tin trực tuyến.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo mô hình phân tầng phục vụ môi trường web thương mại điện tử, bao gồm cấu hình môi trường, tích hợp tiện ích mở rộng và đặc tả dữ liệu lưu trữ.

Môi trường kỹ thuật và công cụ triển khai:

  • Hệ điều hành máy trạm phát triển: Windows 10.
  • Nền tảng máy chủ phát triển cục bộ: Bộ phần mềm XAMPP, đóng vai trò giả lập môi trường máy chủ cục bộ (Localhost) chạy máy chủ Apache, trình thông dịch PHP và hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL.
  • Nền tảng mã nguồn: WordPress.

Danh mục các plugins thiết yếu được cài đặt vào hệ thống:

Tên Plugin Chức năng kỹ thuật trong hệ thống
WooCommerce Cung cấp nền tảng quản trị bán hàng, danh mục sản phẩm, giỏ hàng và thanh toán
Wp-mega-menu Hỗ trợ biên tập và tùy biến hệ thống menu điều hướng đa cấp
Css-hero 4.0 Chỉnh sửa và can thiệp mã CSS trực tiếp trên toàn bộ cấu trúc giao diện
Nextgen-gallery Xây dựng và quản lý thư viện hình ảnh, tư liệu video của thiết bị di động
Revslider Tạo thanh trượt trình chiếu hình ảnh sản phẩm động (slider)
Wp-livechat Cung cấp tiện ích trò chuyện trực tuyến giữa khách hàng và quản trị viên

Thiết kế cơ sở dữ liệu: Cơ sở dữ liệu của đồ án được xây dựng trên MySQL với 7 bảng dữ liệu được liệt kê trong danh mục: Danh mục các loại sản phẩm, Danh sách các sản phẩm, Danh sách khách hàng thành viên, Danh sách các đơn đặt hàng, Chi tiết đơn đặt hàng, Danh sách giỏ hàng, Danh sách quản trị viên (User). Trong đó, cấu trúc thuộc tính chi tiết của 5 bảng dữ liệu trọng tâm được đặc tả như sau:

Tên bảng Danh sách thuộc tính Kiểu dữ liệu Vai trò / Ràng buộc
Khách Hàng MaKH
TenKH
Email
DiaChi
DienThoai
NgaySinh
TaiKhoan
MatKhau
NgayTao
TrangThai		 nvarchar(50)
varchar(20)
nvarchar(50)
nvarchar(50)
nvarchar(20)
Datetime
nvarchar(50)
Nvarchar(20)
Datetime
Nvarchar(50)		 Khóa chính (MaKH)
Lưu trữ hồ sơ định danh, thông tin liên lạc và trạng thái hoạt động của người dùng
Giỏ Hàng Mã đơn đặt hàng
Ngày đặt hàng
Tình trạng đơn đặt hàng
Mã kh
Thanh toán
Xoa
Hủy Đơn hàng		 int identity(1,1)
Datetime
nvarchar(50)
nvarchar(50)
nvarchar(100)
nvarchar(50)
nvarchar(50)		 Khóa chính (Mã đơn đặt hàng)
Khóa ngoại (Xoa)
Quản lý giỏ hàng và trạng thái phê duyệt
Đơn Hàng Mã SP
Mã DH
Số lượng
Đơn giá
Ngày Đặt		 int(4)
nvarchar(20)
int(4)
int(4)
Datetime		 Khóa chính (Mã DH)
Liên kết mã sản phẩm, số lượng mua, đơn giá và thời điểm phát sinh đơn
Sản Phẩm Mã SP
Tên SP
Giá bán
Ngày cập nhật
So lượng tồn		 int identity(1,1)
Nvarchar(50)
int(4)
Datetime
nvarchar(50)		 Khóa chính (Mã SP)
Quản trị danh mục hàng hóa, giá niêm yết và số lượng tồn kho
Admin (User) IDAdmin
Taikhoan
Mật khẩu
Họ tên
Trạng thái		 nvarchar(50)
nvarchar(20)
nvarchar(50)
nvarchar(50)
nvarchar(50)		 Khóa chính (IDAdmin)
Khóa ngoại (Mật khẩu)
Phân quyền quản trị hệ thống

Triển khai giao diện chức năng: Hệ thống hoàn thiện và hiển thị 6 giao diện cơ sở: Giao diện trang chủ (hiển thị banner, danh mục thiết bị, sản phẩm nổi bật), Giao diện cửa hàng (trình bày danh sách thiết bị di động theo lưới sản phẩm), Giao diện liên hệ (biểu mẫu tiếp nhận ý kiến người dùng), Giao diện tin tức (chuyên mục bài viết công nghệ và thông tin khuyến mại), Giao diện giỏ hàng (hiển thị đơn giá, số lượng, điều chỉnh mặt hàng) và Giao diện thanh toán (thu thập thông tin địa chỉ, lựa chọn phương thức thanh toán).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan đề tài

Chương này tập trung trình bày bối cảnh công nghệ thông tin thúc đẩy sự chuyển dịch từ thương mại truyền thống sang thương mại điện tử, chỉ ra lợi thế của việc ứng dụng website trong quản lý bán lẻ thiết bị di động. Tác giả trình bày lịch sử hình thành hệ quản trị nội dung WordPress qua các phiên bản từ năm 2001 đến năm 2009, kèm các chỉ số thống kê về thị phần (chiếm trên 17% website toàn cầu) và kho ứng dụng (gần 37.000 plugins miễn phí). Nội dung chương phân tích cụ thể cấu trúc giao diện quản trị WordPress (Dashboard, Updates, Posts, Appearance, Plugins, Settings) cùng các ưu điểm về SEO, tính tùy biến, kho theme phong phú và hạn chế liên quan đến bảo mật, độ phức tạp khi tùy biến hàm chuyên sâu. Tiếp đó, tác giả giới thiệu hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, nêu bật ưu thế về tính ổn định, hiệu năng xử lý, khả năng cài đặt nhanh (dưới 30 phút) và mô hình bảo mật phân quyền người dùng.

Chương 2: Phân tích và thiết kế hệ thống

Chương 2 là phần trọng tâm về kỹ thuật phân tích phần mềm. Tác giả khảo sát quy trình tác nghiệp của hệ thống bán hàng trực tuyến với 2 nhóm nghiệp vụ:

  • Phân hệ khách hàng: Bao gồm quy trình duyệt danh mục, tìm kiếm theo tên, thêm sản phẩm vào giỏ hàng, cập nhật số lượng, đăng ký/đăng nhập tài khoản, nhập thông tin giao hàng và lựa chọn các phương thức thanh toán (thanh toán trực tiếp, chuyển khoản qua ngân hàng, chuyển qua bưu điện).
  • Phân hệ quản trị: Bao gồm quản lý danh mục sản phẩm (thêm, xóa, sửa), quản trị người dùng/nhân viên, quản lý và xử lý đơn đặt hàng, theo dõi khách hàng, tiếp nhận và phản hồi thư góp ý, cùng chức năng quản lý tài chính hỗ trợ thống kê theo tháng và quý.

Hệ thống xác định 2 tác nhân chính là Khách hàng và Người quản trị. Chương 2 cung cấp sơ đồ Use Case tổng quát và 3 biểu đồ Use Case phân rã cho: Quản lý danh mục sản phẩm, Quản lý sản phẩm, Quản lý đơn đặt hàng. Tác giả tiến hành đặc tả luồng sự kiện chính, luồng sự kiện phụ và tiền điều kiện cho 18 Use Case chi tiết: Register, Login, Update Account, Restore Password, Send Request, Search by Category, Product, Get Detail Of Product, Add Item To Order, Remove Item From Order, Update Quantity From Order, View Order, Order, Review Order, Manage Category, Product Management, Manage User, Manage Request, Manage Customer, Quản lý Bill. Đi kèm với đó là 9 biểu đồ tuần tự mô hình hóa tương tác: Khách hàng đăng ký thành viên, Khách hàng đăng nhập, Khách hàng tìm kiếm theo tên sản phẩm, Khách hàng xem chi tiết đơn hàng, Quản trị viên thêm danh mục sản phẩm, Quản trị viên xóa danh mục sản phẩm, Quản trị viên thêm sản phẩm mới, Quản trị viên xóa sản phẩm, Quản trị viên cập nhật thông tin sản phẩm. Phần cuối chương trình bày danh mục 7 bảng dữ liệu, cấu trúc chi tiết các trường dữ liệu và mô hình quan hệ cơ sở dữ liệu.

Chương 3: Xây dựng website bán thiết bị di động

Nội dung chương 3 mô tả quá trình hiện thực hóa hệ thống trên nền tảng máy ảo XAMPP và WordPress trong môi trường Windows 10. Tác giả trình bày vai trò của 6 plugin chuyên dụng trong việc định hình các tính năng thương mại điện tử (WooCommerce), tối ưu điều hướng (Wp-mega-menu), định dạng kiểu dáng trang (Css-hero 4.0), quản lý thư viện hình ảnh (Nextgen-gallery), tạo banner động (Revslider) và hỗ trợ giao tiếp trực tiếp (Wp-livechat). Cuối cùng, chương 3 minh họa kết quả triển khai thông qua hệ thống hình ảnh chụp màn hình các giao diện: Trang chủ, Cửa hàng, Liên hệ, Tin tức, Giỏ hàng và Thanh toán.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực tế đạt được:

  • Xây dựng thành công website bán thiết bị di động có cấu trúc giao diện hoàn chỉnh chạy trên nền tảng WordPress và cơ sở dữ liệu MySQL thông qua môi trường XAMPP.
  • Hoàn thành bộ hồ sơ phân tích và thiết kế hệ thống gồm 1 sơ đồ Use Case tổng quát, 3 sơ đồ phân rã chức năng, 18 kịch bản đặc tả Use Case chi tiết và 9 biểu đồ tuần tự thể hiện tương tác hệ thống.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ hoàn chỉnh với các bảng dữ liệu quản lý thông tin khách hàng, đơn hàng, sản phẩm và quyền quản trị.
  • Cấu hình và tích hợp đồng bộ 6 plugins mở rộng phục vụ quy trình bán hàng, tương tác khách hàng và quản lý nội dung đa phương tiện.
  • Hiện thực hóa đầy đủ 6 phân hệ giao diện: Trang chủ, Cửa hàng, Liên hệ, Tin tức, Giỏ hàng và Thanh toán, cho phép người dùng thực hiện trọn vẹn quy trình tìm kiếm sản phẩm và đặt hàng trực tuyến.

Giải pháp và đề xuất của tác giả:

  • Đề xuất mô hình xây dựng website thương mại điện tử ứng dụng CMS mã nguồn mở kết hợp bộ plugins chuyên biệt nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư và rút ngắn thời gian phát triển ứng dụng cho các cơ sở kinh doanh vừa và nhỏ.
  • Đề xuất áp dụng đa dạng phương thức thanh toán linh hoạt (giao dịch tiền mặt trực tiếp, chuyển khoản ngân hàng, chuyển phát bưu điện) để tạo sự tiện lợi cho nhiều nhóm khách hàng khác nhau.

Đóng góp của đồ án:

  • Về mặt lý thuyết: Hệ thống hóa quy trình phân tích thiết kế hệ thống thông tin bán hàng trực tuyến theo chuẩn UML (Use Case, Sequence Diagram) kết hợp chuẩn hóa cơ sở dữ liệu quan hệ.
  • Về mặt thực tiễn: Tác giả tự đánh giá việc thực hiện đồ án giúp nắm vững phương pháp tạo lập layout page, hiểu và làm chủ các phương thức, lớp đối tượng hỗ trợ lập trình trên WordPress, đồng thời tạo ra một sản phẩm mẫu có thể tham khảo để ứng dụng vào hoạt động kinh doanh thực tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đồ án được tác giả ghi nhận trong báo cáo:

  • Một số chức năng trên website chưa đạt độ hoàn thiện cao, tính chính xác trong một số xử lý nghiệp vụ vẫn còn hạn chế.
  • Hệ thống được thiết kế theo mô hình client/server hướng đến lượng truy cập lớn, đòi hỏi cấu hình máy chủ mạnh và ổn định; tuy nhiên chi phí và nguồn lực để xây dựng, vận hành một hệ thống máy chủ vật lý chuyên dụng trong thực tế là rào cản kỹ thuật lớn.
  • Mức độ an ninh và bảo mật của mã nguồn WordPress theo đánh giá lý thuyết vẫn còn tồn tại những lỗ hổng tiềm ẩn.

Hướng phát triển tiếp theo được đề xuất:

  • Tăng cường kiểm thử và xử lý chặt chẽ các trường hợp lỗi trước khi đưa hệ thống vào vận hành chính thức.
  • Nâng cao tính linh hoạt của hệ thống để đáp ứng kịp thời các sự kiện và yêu cầu phát sinh từ khách hàng.
  • Bổ sung hệ thống báo cáo, biểu đồ thống kê tài chính và kinh doanh chi tiết theo định kỳ tháng và quý.
  • Hoàn thiện các phân hệ chức năng bám sát thực tế kinh doanh, đặc biệt là tích hợp các nghiệp vụ liên quan đến kế toán và tính thuế.

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo phù hợp cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin quản lý, Kỹ thuật phần mềm đang làm đồ án tốt nghiệp hoặc các học phần phân tích thiết kế hệ thống thông tin thương mại điện tử.
  • Các nhà phát triển website bước đầu tiếp cận quy trình xây dựng web bán hàng trên nền tảng WordPress và tích hợp WooCommerce kết hợp các plugin bổ trợ giao diện.

Các nội dung có giá trị tham khảo cụ thể:

  • Tài liệu phân tích thiết kế tại Chương 2, đặc biệt là hệ thống 18 kịch bản đặc tả Use Case chi tiết với đầy đủ luồng sự kiện chính, luồng phụ và tiền điều kiện, cùng hệ thống 9 biểu đồ tuần tự mô tả các thao tác nghiệp vụ bán hàng.
  • Thiết kế lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ cho bài toán thương mại điện tử với định dạng các trường dữ liệu và ràng buộc khóa trên MySQL.
  • Phương pháp phối hợp các plugin WordPress (WooCommerce, Css-hero 4.0, Wp-mega-menu, Revslider, Wp-livechat) để xây dựng giải pháp web hoàn chỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài sử dụng những công nghệ và phần mềm nền tảng nào để xây dựng hệ thống?
Website được phát triển dựa trên hệ quản trị nội dung mã nguồn mở WordPress kết hợp hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL. Môi trường phát triển được thiết lập trên hệ điều hành Windows 10, sử dụng phần mềm XAMPP để giả lập môi trường máy chủ cục bộ (Localhost) chạy các dịch vụ web và cơ sở dữ liệu phục vụ ngôn ngữ kịch bản PHP.

2. Tác giả đã tích hợp những plugin nào để hoàn thiện chức năng bán thiết bị di động?
Hệ thống tích hợp 6 plugin thiết yếu trên WordPress bao gồm: WooCommerce (quản lý chức năng bán hàng và thanh toán), Wp-mega-menu (tùy biến thanh điều hướng menu đa cấp), Css-hero 4.0 (chỉnh sửa giao diện và can thiệp CSS), Nextgen-gallery (quản lý thư viện hình ảnh và video sản phẩm), Revslider (tạo thanh trượt trình chiếu ảnh tự động) và Wp-livechat (hỗ trợ trò chuyện trực tuyến với khách hàng).

3. Cơ sở dữ liệu của hệ thống lưu trữ những bảng thông tin nào?
Danh mục dữ liệu của hệ thống gồm 7 bảng: Danh mục các loại sản phẩm, Danh sách các sản phẩm, Danh sách khách hàng thành viên, Danh sách các đơn đặt hàng, Chi tiết đơn đặt hàng, Danh sách giỏ hàng, Danh sách quản trị viên (User). Trong đó, văn bản đặc tả chi tiết thuộc tính của 5 bảng: Khách Hàng, Giỏ Hàng, Đơn Hàng, Sản Phẩm và Admin (User).

4. Website hỗ trợ những hình thức thanh toán nào cho khách hàng?
Hệ thống hỗ trợ 3 phương thức thanh toán chính: thanh toán trực tiếp khi nhận hàng, thanh toán bằng hình thức chuyển khoản qua tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp, và thanh toán chuyển tiền qua đường bưu điện trước khi giao hàng.

5. Những khó khăn và hạn chế lớn nhất mà tác giả tự thừa nhận trong quá trình thực hiện đồ án là gì?
Tác giả nêu rõ hai hạn chế cốt lõi: thứ nhất, một số chức năng trên website chưa thực sự hoàn thiện và chính xác; thứ hai, hệ thống đòi hỏi máy chủ mạnh và ổn định để đáp ứng mô hình client/server có lượng truy cập lớn, nhưng việc đầu tư chi phí và công sức để vận hành máy chủ thực tế là một khó khăn lớn chưa giải quyết được trong phạm vi đồ án.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng website bán thiết bị di động" của sinh viên Phạm Mạnh Hải tại Trường Đại học Hải Phòng đã hoàn thành mục tiêu xây dựng một ứng dụng thương mại điện tử dựa trên CMS WordPress và cơ sở dữ liệu MySQL chạy trên nền tảng XAMPP. Nghiên cứu thể hiện sự đầu tư chi tiết trong công tác phân tích thiết kế hệ thống với hệ thống biểu đồ Use Case, 18 kịch bản đặc tả và 9 biểu đồ tuần tự chuẩn hóa theo quy trình nghiệp vụ bán lẻ trực tuyến. Mặc dù còn hạn chế về điều kiện hạ tầng máy chủ và độ tinh chỉnh ở một số tính năng phức tạp, đồ án đã giải quyết thành công bài toán tích hợp các plugin thương mại điện tử vào một website bán hàng hoàn chỉnh, mang lại giá trị tham khảo học thuật thực tế cho sinh viên công nghệ thông tin.