Khóa luận tốt nghiệp Y tế: đánh giá hiệu quả trồng cây dược liệu hoài sơn

Khóa luận đánh giá hiệu quả trồng cây dược liệu hoài sơn dioscorea persimilis prain et burk tại hợp tác xã đông nam dược phục vụ n

• Tác giả: Vũ Linh Chi
• Người hướng dẫn: ThS. Trương Quốc Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Lâm Kết Hợp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Trồng Cây Dược Liệu Hoài Sơn (Dioscorea persimilis Prain et Burk.) Tại Hợp Tác Xã Đông Nam Dược Xã Hà Vị, Huyện Bạch Thông, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về cây dược liệu Hoài sơn

Cây dược liệu Hoài sơn (Dioscorea persimilis Prain et Burk.) là một loài thực vật quý hiếm có giá trị y học cao trong đông y truyền thống. Cây này được sử dụng rộng rãi để chữa trị các bệnh về hô hấp, hệ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe con người. Hoài sơn có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu núi cao, đặc biệt là vùng Bắc Kạn với độ ẩm và nhiệt độ phù hợp. Trồng cây Hoài sơn đã trở thành một hướng phát triển kinh tế quan trọng tại các hợp tác xã nông nghiệp, mang lại giá trị kinh tế cao so với các cây trồng truyền thống khác.

1.1. Đặc điểm sinh học và hình thái của Hoài sơn

Hoài sơn là loài thực vật lâu năm, có thân leo, lá xanh long lanh với gân rõ ràng. Cây phát triển tốt trong điều kiện đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ. Quả của Hoài sơn có hình dòi, kích thước trung bình, chứa nhiều hoạt chất dược liệu quý giá. Thời gian sinh trưởng từ 3-4 năm. Cây có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

1.2. Giá trị công dụng và ứng dụng y học

Công dụng của Hoài sơn rất đa dạng, từ điều trị các bệnh về phổi, ho kéo dài đến hỗ trợ tiêu hóa. Trong y học cổ truyền, Hoài sơn được coi là thuốc bổ dương, tăng cường sinh lực. Hiệu quả dược liệu được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khoa học, đặc biệt là nội dung của các hoạt chất như diosgenin. Sản phẩm từ Hoài sơn có nhu cầu cao trên thị trường nội địa và xuất khẩu.

II. Kỹ thuật trồng cây Hoài sơn hiệu quả

Kỹ thuật trồng Hoài sơn đòi hỏi sự lưu ý đặc biệt đến các yếu tố như chọn giống, chuẩn bị đất, quản lý nước và bón phân. Các nông dân tại HTX Đông Nam Dược đã áp dụng phương pháp trồng hữu cơ, kết hợp canh tác bền vững với công nghệ hiện đại. Việc trồng Hoài sơn trên sườn dốc được hệ thống hóa, sử dụng các giàn leo hỗ trợ sinh trưởng cây. Hiệu quả trồng cây Hoài sơn phụ thuộc rất nhiều vào việc tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật từ khâu gieo trồng đến thu hoạch.

2.1. Chọn giống và chuẩn bị đất trồng

Chọn giống Hoài sơn chất lượng cao, không mầm bệnh là bước đầu tiên quan trọng. Đất trồng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, bổ sung phân hữu cơ từ 10-15 tấn/ha. Độ pH đất tối ưu từ 6,0-7,0. Thực hiện san lấp mặt bằng, tạo hàng, làm luống cao để dễ quản lý nước. Chuẩn bị giàn leo từ sớm để hỗ trợ sinh trưởng của cây khi phát triển.

2.2. Quản lý nước bón phân và phòng trừ sâu bệnh

Quản lý nước là yếu tố then chốt, cây Hoài sơn cần độ ẩm đất 60-70%. Lập hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc kênh dẫn nước phù hợp. Bón phân hữu cơ và vô cơ cân bằng, chia thành các đợt trong năm. Phòng trừ sâu bệnh sử dụng các biện pháp sinh học, tránh hóa chất độc hại. Theo dõi sâu bệnh định kỳ, xử lý kịp thời nếu phát hiện dấu hiệu bệnh.

III. Đánh giá hiệu quả kinh tế trồng Hoài sơn

Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng Hoài sơn tại HTX Đông Nam Dược được thể hiện qua các chỉ tiêu như chi phí đầu tư, doanh thu và lợi nhuận. Theo khóa luận nghiên cứu, chi phí đầu tư cho 1 hectare trồng Hoài sơn khoảng 150-200 triệu đồng, bao gồm các khoản: mua giống, chuẩn bị đất, nhân công, phân bón, phòng trừ bệnh. Sau 3-4 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch, năng suất đạt 15-20 tấn/ha quả tươi. Giá bán Hoài sơn tươi dao động từ 40.000-60.000 đồng/kg, tổng doanh thu có thể đạt 600-1.200 triệu đồng/ha.

3.1. Chi phí đầu tư và cấu trúc chi phí

Chi phí đầu tư bao gồm: giống (30-40 triệu), chuẩn bị đất và làm luống (20-30 triệu), công lao động (40-60 triệu), phân bón (15-25 triệu), phòng trừ bệnh (10-15 triệu), công cụ và khác (10-15 triệu). Cấu trúc chi phí cho thấy nhân công chiếm tỷ lệ lớn nhất. Khoảng 40-50% chi phí là chi phí cơ bản, phần còn lại là chi phí thường xuyên duy trì cây hàng năm.

3.2. Doanh thu lợi nhuận và chỉ số hiệu quả

Doanh thu ròng từ trồng Hoài sơn ước tính 800-1.000 triệu đồng/ha/năm (sau năm thứ 3). Lợi nhuận ròng khoảng 400-600 triệu đồng/ha/năm, tính từ năm thứ 4 trở đi. Chỉ số hiệu quả kinh tế (IRR) từ 25-35%, vượt far so với các cây trồng truyền thống. Thời gian hoàn vốn khoảng 4-5 năm. Lợi nhuận có thể tăng thêm qua chế biến và tăng giá trị sản phẩm.

IV. Định hướng phát triển bền vững cây Hoài sơn

Phát triển bền vững cây dược liệu Hoài sơn đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chính quyền, các hợp tác xã và nông dân. Tại tỉnh Bắc Kạn, những chính sách hỗ trợ để phát triển cây dược liệu đã tạo nền tảng vững chắc. Cần tiếp tục mở rộng diện tích trồng, nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Hiệu quả trồng cây Hoài sơn sẽ tăng lên khi kết hợp với du lịch sinh thái, tham quan vườn dược liệu, tạo thêm nguồn thu nhập. Đẩy mạnh liên kết thị trường, xây dựng thương hiệu sản phẩm Hoài sơn Bắc Kạn để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4.1. Mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng sản phẩm

Cần mở rộng diện tích trồng Hoài sơn từ 50 ha hiện nay lên 200-300 ha trong 5 năm tới. Ưu tiên các vùng có điều kiện khí hậu phù hợp ở Bắc Kạn. Nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua áp dụng tiêu chuẩn GAP (Good Agricultural Practice). Đầu tư máy móc, thiết bị chế biến hiện đại. Xây dựng vùng sản xuất Hoài sơn chất lượng cao, thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

4.2. Phát triển chuỗi giá trị và liên kết thị trường

Phát triển chuỗi giá trị Hoài sơn bao gồm: sản xuất nguyên liệu, chế biến thành các dạng sản phẩm (quả khô, bột, viên, chiết xuất), tiêu thụ và xuất khẩu. Liên kết thị trường giữa HTX, doanh nghiệp chế biến và thương lái. Xây dựng hợp đồng mua bán ổn định, giá cố định để giảm rủi ro. Khai thác thị trường xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc nơi nhu cầu Hoài sơn cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày 27-2-2015, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Dự án phát triển cây dược liệu gắn với xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới (NTM). Ngoài việc giúp người dân xóa đói, giảm nghèo, hoàn thành xây dựng NTM, cây dược liệu còn làm thay đổi cơ cấu cây trồng của vùng theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao trình độ sản xuất của người dân thông qua việc tăng cường khả năng trao đổi, liên kết giữa các vùng miền nhằm từng bước đưa kinh tế vùng núi phát triển bền vững. Bắc Kạn được biết đến là địa phương có nhiều cây dược liệu quý.

Tuy nhiên những năm gần đây, tình trạng khai thác tràn lan khiến diện tích cây dược liệu ngày càng bị thu hẹp, nhiều cây thuốc quý đứng trước nguy cơ bị tận diệt. Cây dược liệu có ở hầu hết các địa phương trên địa bàn tỉnh, trong đó tập trung nhiều ở các huyện Ba Bể, Pác Nặm, Chợ Đồn, Bạch Thông, Na Rì. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển nền y, dược cổ truyền ở địa phương, cũng là nền tảng phát triển kinh tế cho nhiều hộ dân khi mở rộng diện tích trồng các loại cây dược liệu có giá trị. Thấy được tiềm năng và giá trị của cây dược liệu, vừa qua UBND tỉnh ban hành kế hoạch phát triển y, dược cổ truyền trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn đến năm 2020, trong đó có mục tiêu phát triển nguồn tài nguyên dược liệu của tỉnh.

Để thực hiện được những mục tiêu đó, thì cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của nhiều cấp, ngành trong việc quản lý, bảo tồn, phát triển cây dược liệu. Đồng thời, cần chấn chỉnh hoạt động thu mua, khai thác cây dược liệu trong tự nhiên theo hướng bảo tồn và phát triển, có những chính sách ưu đãi đối với việc quy hoạch vùng chuyên canh, phát triển trồng cây dược liệu tại địa phương. Dự án: “Nghiên cứu phát triển trồng cây dược liệu tỉnh Bắc Kạn” thực hiện trong giai đoạn 2016 – 2019 đã chọn Hợp tác xã Đông Nam dược 2 xã Hà Vị, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn là điểm thử nghiệm trồng các mô hình dược liệu với 04 loài cây: Hà thủ ô đỏ, Ban lá dính, Đẳng sâm và Hoài sơn. Diện tích trồng cây Hoài sơn tại Hợp tác xã Đông Nam dược là 0,5 ha trong năm 2018, đây là cây dược liệu ngắn ngày được trồng thử nghiệm lần đầu tiên tại địa phương.

Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả của cây dược liệu Hoài sơn để từ đó có những định hướng và giải pháp cho phát triển mở rộng loại cây này là vô cùng cấp thiết. Để dự án có thể triển khai thành công, cần có những đánh giá để trả lời các câu hỏi như: Hiệu quả kinh tế cây Hoài sơn mang lại là như thế nào? Có mang lại lợi ích kinh tế cao hơn các cây trồng khác hay không? Trong quá trình trồng Hoài sơn người dân gặp phải những khó khăn gì? Đề tài của tôi tập trung trả lời các câu hỏi nêu trên và từ đó đưa ra những giải pháp giải quyết những khó khăn phát sinh trong quá trình xây dựng và phát triển cây Hoài sơn tại vùng trồng dược liệu xã Hà Vị, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Xuất phát từ thực tiễn trên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: ”Đánh giá hiệu quả trồng cây dược liệu Hoài sơn (Dioscorea persimilis Prain et Burk.) tại Hợp tác xã Đông Nam dược xã Hà Vị - Huyện Bạch Thông – Tỉnh Bắc Kạn”.2 Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung - Đánh giá được hiệu quả kinh tế, mức độ thành công của việc trồng cây dược liệu Hoài sơn, xác định những thuận lợi và khó khăn làm cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả việc trồng và bảo tồn cây dược liệu Hoài sơn tại HTX Đông Nam dược xã Hà Vị - huyện Bạch Thông - tỉnh Bắc Kạn.

Mục tiêu cụ thể - Đánh giá hiệu quả kinh tế trồng cây dược liệu Hoài sơn tại HTX Đông Nam dược. - Đánh giá được những điều kiện thuận lợi và khó khăn trong quá trình trồng cây dược liệu Hoài sơn tại HTX Đông Nam dược. 3 - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc bảo tồn và phát triển cây dược liệu nói chung và cây Hoài sơn nói riêng tại HTX Đông Nam dược xã Hà Vị - huyện Bạch Thông - tỉnh Bắc Kạn. Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa khoa học, học tập - Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo tại nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế.

- Nghiên cứu đề tài là cơ sở cho sinh viên vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học vào thực tiễn và là tiền đề quan trọng để sinh viên thấy được những kiến thức cơ bản cần bổ sung để phù hợp với công việc thực tế sau này. - Nghiên cứu đề tài nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên. Nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Kết quả nghiên cứu của đề tài đưa ra những nhận xét về hiệu quả, tiềm năng, thế mạnh và những khó khăn, trở ngại trong quá trình phát triển cây Hoài sơn và đưa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả của cây Hoài sơn.

- Kết quả nghiên cứu góp phần đảm bảo sản xuất cây dược liệu, đóng góp cho phát triển bền vững kinh tế xã hội vùng núi và có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên các lớp khóa sau. 4 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học vấn đề nghiên cứu 2. Khái niệm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế, phản ánh mặt chất lượng của hoạt động kinh tế, chất lượng của các hoạt động này chính là quá trình tăng cường khai thác hợp lý và khơi dậy tiềm năng sẵn có của con người, tự nhiên để phục vụ cho lợi ích của con người.

Bản chất của hiệu quả kinh tế trong nền sản xuất xã hội là thực hiện những yêu cầu của quy luật tiết kiệm thời gian lao động trong sử dụng các nguồn lực xã hội. Điều đó chính là hiệu quả của lao động xã hội và được xác định bằng tương quan so sánh giữa lượng kết quả hữu ích thu được với lượng hao phí bỏ ra. Trên quan điểm toàn diện, có ý kiến cho rằng đánh giá hiệu quả kinh tế không thể loại bỏ mục tiêu nâng cao trình độ về văn hóa, xã hội và đáp ứng các nhu cầu xã hội ngày một tốt hơn cùng với việc tạo ra môi trường bền vững. Điều đó thể hiện mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường hiện tại và lâu dài.

Đó là quan điểm đúng đủ trong kinh tế vi mô và kinh tế vĩ mô phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế hiện nay. * Một số công thức nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế + Giá trị sản xuất: GO (Gross Output) là toàn bộ giá trị của cải và dịch vụ được tạo ra trong một thời kì nhất định (thường là 1 năm), đây là tổng thu của hộ. GO = Trong đó: Pi là đơn giá sản phẩm thứ i Qi là khối lượng sản phẩm thứ i 5 + Chi phí trung gian: IC (Intermediate Cost) là toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ được sử dụng trong quá trình sản xuất như: giống, phân bón, thuốc BVTV, dụng cụ rẻ tiền mau hỏng trong một vụ sản xuất. IC = Trong đó: Ci là khoản chi phí thứ i + Giá trị gia tăng: VA (Value Added) là phần giá trị tăng thêm của doanh nghiệp hay người sản xuất tính theo công thức: VA = GO – IC Những trường hợp đi thuê lao động thì phải trừ khoản thuê mướn đó.

+ Thu nhập hỗn hợp: MI (Mexid Income) là phần thu nhập thuần túy của người sản xuất bao gồm thu nhập của công lao động và lợi nhuận khi sản xuất một đơn vị diện tích trong một vụ rau. GO/sào hoặc GO/ha + Giá trị sản xuất trên một đồng chi phí: GO/TC + Giá trị sản xuất trên một công lao động: GO/CLĐ + Giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích: VA/sào hoặc VA/ha + Giá trị gia tăng trên một đồng chi phí: VA/TC + Giá trị gia tăng trên một công lao động: VA/CLĐ 6 * Một số công thức tính hiệu quả kinh tế + Công thức 1: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng tỷ số giữa giá trị kết quả thu được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế = Kết quả thu được/Chi phí sản xuất hay H = Q/C Trong đó: H là hiệu quả kinh tế Q là kết quả thu được C là chi phí sản xuất + Công thức 2: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng hiệu số giữa giá trị kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế = Kết quả thu được – Chi phí sản xuất hay H = Q – C 2.

Khái quát về cây dược liệu Hoài sơn 2. Đặc điểm của cây Hoài sơn Tên khoa học: Dioscorea persimilis Prain et Burk. Họ: Củ nâu - Dioscoreaceae. Tên khác: Củ mài, Khoai mài Là một loại cây thân leo, có củ.

Thân dài, nhỏ, chiều dài trên 3m, thân nhẵn không có lông, cây có thể mọc quấn vào các thân cây khác hoặc các vật khác, đến đầu mùa đông cây khô héo. Lá mọc đối hình tim và hoặc hình mũi tên, đầu nhọn, cuống dài, xanh, gân lá hình lưới. Mùa hè ở cuống lá mọc hoa trắng, đơn tính. Giữa những cuống lá mọc những dái củ hình bầu dục hoặc hình quả trứng, loại dái củ này gọi là trứng củ mài, loại dái củ này có thể để gây giống.

Quả của củ mài là loại quả có góc khía như loại quả vừng có ba góc kín hình cánh chim. Hạt có cánh hình bầu dục. Dưới đất có củ, phần trên nhọn, phần dưới có hình chiếc dùi cui dài khoảng 30 - 65cm, đường kính từ 7 - 10cm. Vỏ ngoài màu nâu, vỏ mỏng và xù xì, mọc nhiều rễ phụ, mặt cắt ngang không đều, màu trắng hoặc trắng vàng, có nhựa, không mùi.

Củ mài đòi hỏi về khí hậu không khắt khe, nói chung vùng núi không rét lắm đều có thể trồng.