PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu với nhiều khía cạnh khác nhau từ tiểu sử, đời tư, cho đến đời thơ của ông. Các công trình nghiên cứu khoa học về ông đều đã dẫn đưa người đọc hiểu rõ hơn về cuộc đời cũng như sự nghiệp thơ văn của ông. Tiếp nối những công trình đi trước, nghiên cứu ở khía cạnh chữ Nôm và tiếng Việt trích đoạn Lục Vân Tiên cũng là một vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu.
Thông thường, khi nghiên cứu một tác phẩm bất kỳ nào đó, người nghiên cứu dựa trên văn bản gốc để nghiên cứu thì tính minh xác và độ tin cậy sẽ cao hơn. Đồng thời mới hy vọng có thể lột tả hết những giá trị nội dung cũng như đặc điểm nghệ thuật của tác phẩm. Khi đề cập đến vấn đề văn bản Lục Vân Tiên đã có nhiều học giả đặt câu hỏi cho vấn đề này bởi tính dị bản của nó. Do những điều kiện chủ quan (tác giả bị mù chỉ sáng tác chứ không ghi chép) cũng như khách quan (hoàn cảnh lịch sử xã hội) mà tác phẩm Lục Vân Tiên có nhiều dị bản khác nhau khiến cho việc đi sâu nghiên cứu về nội dung cũng như đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm gặp những khó khăn nhất định.
Cho đến nay, vấn đề xác định văn bản gốc của tác phẩm vẫn là vấn đề đang được các học giả lưu tâm. Tiếp nối những công trình đi trước, chúng tôi tiếp tục khảo cứu văn bản Nôm Lục Vân Tiêndựa trên một văn bản cụ thể được sưu soạn công phu, tỉ mỉ. Điều khác với các học giả đi trước, chúng tôi không dừng lại ở việc phiên âm, chú giải, giới thiệu mà chúng tôi đặt trọng tâm cho việc đi sâu khai thác về đặc điểm chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt trong tác phẩm mong được góp phần nhỏ bé trong việc tìm hiểu về tác phẩm trong nền văn học nước nhà. Đó chính là lí do chúng tôi chọn tác phẩm Lục Vân Tiên làm đối tượng khảo sát trong đề tài.
Mục tiêu đề tài: Thông qua việc khảo cứu tác phẩm Lục Vân Tiên, bài nghiên cứu muốn tìm hiểu thêm những giá trị nội dung được ghi chép trong sách, góp phần để hiểu rõ hơn về mục đích truyền dạy đạo lý làm người của cụ Nguyễn Đình Chiểu và hiểu hơn cuộc đời của cụ Đồ Chiểu thông qua nhân vật Lục Vân Tiên. Đồng thời tìm hiểu về cuộc đời cũng như những đóng góp về văn chương do hòa thượng Thích Thanh Sơn. Đề tài nghiên cứu khoa học năm 2013 – 2014 Trang 2 Khảo sát những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, sau đó đưa ranhữngđánh giá cụ thể để tổng hợp những kết quả nghiên cứu đã đạt được. Trình bày khái lược về tác giả, tác phẩm Nguyễn Đình Chiểu; Giới thiệu văn bản Lục Vân Tiênnói chung và tiến tới giới thiệu sưusoạn giả Thích Thanh Sơn và văn bảnLục VânTiêndo hòa thượngThích Thanh Sơn sưu soạn.
Bài nghiên cứu đặt trọng tâm khảo cứu về đặc điểm của chữ Nôm trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, qua văn bản do hòa thượngThích Thanh Sơn sưu soạn trên cả hai mặt: văn tự và ngôn ngữ, gồm đặc điểm cấu tạo chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt (thể hiện ở nhóm từ cổ và nhóm từ phương ngữ) 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận và phương pháp nghiêncứu: 3. Đối tượng nghiên cứu Chúng tôi lấy đối tượng nghiên cứu là văn bản Nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn. Đề tài tiến hành nghiên cứu các vấn đề như: phiên âm, chú giải, giới thiệu nội dung, khảo cứu đặc điểm chữ Nôm qua 200 câu đầu của tác phẩm và cách ghi tiếng Việt trong tác phẩm Lục Vân Tiên.
Phạm vi nghiên cứu Khảo cứu đặc điểm chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt trong văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn. Trên cơ sở phiên âm chú giải toàn bộ văn bản, nghiên cứu toàn bộ tác phẩm về nhóm từ cổ, nhóm từ phương ngữ được ghi trong tác phẩm Lục Vân Tiên. Công việc khảo cứu về đặc điểm cấu tạo chữ Nôm, do hạn chế về thời gian, chúng tôi chỉ tập trung khảo cứu cấu tạo chữ Nôm trong 200 câu đầu của tác phẩm Lục Vân Tiên do hòa thượng sưu soạn. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện những nội dung này, chúng tôi chủ yếu áp dụng phương pháp nghiên cứu lịch đại và nghiên cứu đồng đại đối với các hiện tượng văn hoá và chữ viết.
Các thao tác được sử dụng, gồm: thao tác phân tích chứng minh (để làm sáng rõ cho các luận điểm đề ra); thao tác thống kê phân loại (được sử dụng để thống kê và phân loại cấu trúc chữ Nôm trong tác phẩm Lục Vân Tiên); thao tác so sánh đối chiếu và so sánh lịch sử (được sử dụng để khảo cứu cách ghi các từ cổ tiếng Việt với từ điển từ cổ tiếng Việt vàtừ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học và nhóm từ phương ngữ Nam Bộ với từ điển phương ngữ Nam Bộ) Đề tài nghiên cứu khoa học năm 2013 – 2014 Trang 3 4. Lịch sử vấn đề Các nghiên cứu lý thuyết về chữ Nôm và tiếng Việt lịch sử không nhiều, nhất là những công trình nghiên cứu song song hai lĩnh vực này. Các học giả được coi là mở đầu cho việc nghiên cứu lý thuyết chữ Nôm vào cuối thế kỷ XX là Nguyễn Tài Cẩn và Lê Văn Quán (Nghiên cứu về chữ Nôm-1981), sang đầu thế kỷ XXI, có thêm chuyên luận Khái luận văn tự học chữ Nôm của Nguyễn Quang Hồng và một số tác giả khác như Nguyễn Tá Nhí,Các phương thức biểu âm trong cấu trúc chữ Nôm Việt, Lã Minh Hằng, Nguyễn Thị Tú Mai, Trần Xuân Ngọc Lan, Nguyễn Khuê.v… nghiên cứu về mô hình cấu trúc chữ Nôm cũng góp phần thêm những ý kiến vào tình hình nghiên cứu chung. Vấn đề nghiên cứu về Lục Vân Tiên đã được một số nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm tìm hiểu như: Trường Thành đã khảo sát dị bản của văn bản Lục Vân Tiên.
Còn có các tác giả khác đang trong quá trình nghiên cứu như: Nguyễn Thu Hương với đề tài “Nghệ thuật tự sự trong Lục Vân Tiên”,Nguyễn Xuân Bút với đề tài“Đặc điểm văn tế và thơ điếu của Nguyễn Đình Chiểu”. Hay có một số tác giả nước ngoài cũng đã dịch văn bản này ra các thứ tiếng khác nhau như: Năm 1864, Aubaret dịch truyện Lục Vân Tiên ra tiếng Pháp. Năm 1883, Abel des Michels dịch Lục Vân Tiên ra thơ Pháp. Việc nghiên cứu về khía cạnh chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt văn bản Lục Vân Tiên, đặc biệt là văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượngThích Thanh Sơn sưu soạn hoàn toàn chưa được nghiên cứu.
Bởi, những nghiên cứu kể trên đa phần tập trung khảo cứu về mặt ngôn ngữ và văn bản học các văn bản. Xét riêng các khảo cứu về văn bản, cũng mới chỉ dừng ở mức độ giới thiệu sơ lược, công bố các bản phiên âm Nôm và những giá trị về nội dung của tác phẩm. Các vấn đề nghiên cứu chuyên sâu về văn bản như nguồn gốc, niên đại và văn tự ngôn ngữ hầu như ít được đề cập. Vấn đề chú thích ít được quan tâm, đặc biệt ở văn bản do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn chưa chú thích.
Những vấn đề này chúng tôi sẽ khảo cứu lại trong khi phiên âm và trình bày cụ thể trong phần phụ lục 2.Với văn bản Nôm Lục Vân Tiên của tác giả hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn tuy đã được chính tác giả sưu soạn, giới thiệu ở mức độ chép bằng chữ Nôm và phiên âm ra chữ Quốc ngữ (nhưng chưa được chú thích). Các vấn đề nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học năm 2013 – 2014 Trang 4 chuyên sâu về mặt văn bản học như nguồn gốc, niên đại, văn tự, ngôn ngữ. hầu như chưa được khai thác. Tuy việc nghiên cứu về tác phẩm Lục Vân Tiên đã giành được sự quan tâm nghiên cứu của các học giả.
Các nhà nghiên cứu đã cung cấp cho học giả một quang cảnh chung về thực trạng cũng như tình hình nghiên cứu về văn bản Nôm Lục Vân Tiên ở nhiều khía cạnh khác nhau. Nhưng ở khía cạnh chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt qua tác phẩm Lục Vân Tiên thì chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là văn bản do hòa thượngThích Thanh Sơn sưu soạn hoàn toàn chưa được nghiên cứu. Tiếp nối những công trình nghiên cứu của cha anh đi trước, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu chữ Nôm và cách ghi tiếng Việt thể hiện trong văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn làm đề tài nghiên cứu của mình. Sản phẩm và khả năng ứng dụng - Với những mục đích nêu trên, sau khi hoàn thành đề tài sẽ có sự đóng góp cho việc tìm hiểu thêm về cuộc đời và những đóng góp của cụ Đồ Chiểu cho sự hình thành và phát triển thể loại truyện thơ Nôm, đặc biệt là thể thơ lục bát - thể thơ truyền thống của Việt Nam.
- Kết quả khảo cứu góp phần tìm hiểu thêm về cấu trúc chữ Nôm, hiểu sâu hơn về lịch sử tiếng Việt, đóng góp hữu ích cho học tập nghiên cứu về chữ Nôm cũng như tiếng Việt, văn chương Việt ở nhà trường hiện nay. - Ở mức độ cho phép, bài nghiên cứu sẽ tiến hành so sánh đối chiếu từ cổ trong từ điển từ cổ tiếng Việt và từ điển phương ngữ Nam Bộ. - Tiếp tục công bố bản phiên âm, chú giải văn bản Lục Vân Tiên. Bố cục và nội dung của đề tài Bài nghiên cứu gồm ba phần: Mở đầu, nội dung và kết luận.
Phần nội dung chính gồm ba chương: - Chương 1: Nguyễn Đình Chiểu, và Văn bản Nôm Lục Vân Tiên dohòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn. Nội dung chương này nhằm giới thiệu khái lược về con người và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu nói chung. Tiến tới giới thiệu về hòa thượng Thích Thanh Sơn và văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượngsưu soạn. - Chương 2:Nghiên cứu cấu trúc chữ Nôm văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượng Thích Thanh Sơn.
Nội dung chương này, nhằm thống kê, phân loại cấu trúc chữ Nôm văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn. - Chương 3:Nghiên cứu về tiếng Việt văn bản Lục Vân Tiên do hòa thượng Thích Thanh Sơn sưu soạn.