Khảo sát đặc điểm và vai trò của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khảo sát đặc điểm và vai trò của chủng xạ khuẩn streptomyces dicklowii, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Minh Huy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vi Sinh Vật
• Đề tài: Khảo Sát Đặc Điểm Và Vai Trò Của Chủng Xạ Khuẩn Streptomyces dicklowii
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Tp HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Xạ khuẩn và chất kháng sinh từ xạ khuẩn
• 1.1.1. Đặc điểm hình thái sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn
• 1.1.1.1. Đặc điểm hình thái
• 1.1.1.2. Đặc điểm sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn
• 1.1.2. Khả năng sinh chất kháng sinh của xạ khuẩn
• 1.1.2.1. Khái niệm về chất kháng sinh
• 1.1.2.2. Những nghiên cứu trên thế giới và ở nước ta về kháng sinh
• 1.1.2.3. Phân loại các chất kháng sinh từ xạ khuẩn. Chất kháng sinh chống nấm từ xạ khuẩn. Vai trò của xạ khuẩn và chất kháng sinh trong phòng chống nấm bệnh và tuyến trùng hại cây trồng
• 1.1.2.4. Thực trạng về bệnh hại cây trồng. Vai trò của xạ khuẩn, chất kháng sinh trong phòng chống bệnh và tuyến trùng hại cây trồng
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Phương pháp
• 2.2. Phương pháp vi sinh vật. Phương pháp làm phòng ẩm quan sát hình thái vi thể của xạ khuẩn. Phương pháp xác định hoạt tính kháng sinh – phương pháp khuếch tán trên thạch. Phương pháp xác định sinh khối vi sinh vật. Phương pháp hóa sinh. Phương pháp xác định khả năng phân giải các hợp chất cao phân tử của xạ khuẩn. Phương pháp xác định khả năng sinh chất kích thích sinh trưởng thực vật. Phương pháp hóa lý. Phương pháp khảo sát khả năng bền nhiệt của chất kháng sinh. Phương pháp tách chiết và tinh sạch kháng sinh. Phương pháp xác định các nhóm chức trong cấu trúc hóa học của chất kháng sinh. Phương pháp xác định khả năng hoà tan trong các dung môi của chất kháng sinh. Phương pháp khác. Phương pháp tách tuyến trùng nốt sưng từ rể bị nhiễm bệnh. Phương pháp tách tuyến trùng nốt sưng ra khỏi đất. Phương pháp khảo sát ảnh hưởng của dịch nuôi cấy xạ khuẩn lên khả năng nảy mầm của hạt. Phương pháp khảo sát ảnh hưởng của dịch nuôi cấy xạ khuẩn lên sự phát triển của cây con
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BIỆN LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái của xạ khuẩn
• 3.1.2. Đặc điểm sinh trưởng phát triển trên các môi trường nuôi cấy khác nhau
• 3.1.3. Đặc điểm sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn
• 3.2. Nghiên cứu khả năng sinh kháng sinh của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.2.1. Thử họat tính kháng sinh
• 3.2.2. Lựa chọn môi trường thích hợp cho việc tạo kháng sinh của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.2.3. Nghiên cứu các điều kiện ảnh hưởng đến sinh tổng hợp chất kháng sinh của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.2.3.1. Ảnh hưởng pH ban đầu
• 3.2.3.2. Ảnh hưởng chế độ thông khí
• 3.2.3.3. Xác định thời gian sinh kháng sinh tối ưu
• 3.2.3.4. Ảnh hưởng nguồn hydratcacbon
• 3.2.3.5. Ảnh hưởng nguồn nitơ
• 3.3. Tách chiết và tinh sạch chất kháng sinh của chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.3.1. Lựa chọn dung môi thích hợp
• 3.3.2. Tách chiết và tinh sạch kháng sinh
• 3.4. Tìm hiểu tính chất của chất kháng sinh từ chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii
• 3.4.1. Khảo sát ảnh hưởng của dịch nuôi cấy chủng Streptomyces dicklowii lên các tác nhân gây hại cây trồng
• 3.4.2. Khảo sát khả năng ức chế của chất kháng sinh lên nấm bệnh hại cây trồng
• 3.4.3. Khảo sát khả năng ức chế của chất kháng sinh lên tuyến trùng hại cây trồng
• 3.4.4. Khảo sát ảnh hưởng của dịch nuôi cấy chủng Streptomyces dicklowii đến hoạt động sinh lý của cây trồng
• 3.4.4.1. Ảnh hưởng dịch nuôi cấy lên khả năng nảy mầm của hạt
• 3.4.4.2. Ảnh hưởng dịch nuôi cấy lên sự phát triển của cây con
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về xạ khuẩn Streptomyces dicklowii

Chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii là một trong những loài xạ khuẩn quan trọng trong sinh học và nông nghiệp. Vai trò của xạ khuẩn này không chỉ nằm ở khả năng sản xuất chất kháng sinh mà còn trong việc cải thiện sức khỏe cây trồng. Đặc điểm của Streptomyces dicklowii bao gồm khả năng sinh trưởng mạnh mẽ trong môi trường đất, nơi mà chúng chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số vi sinh vật. Chúng có khả năng phân giải các hợp chất hữu cơ phức tạp, từ đó cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Nghiên cứu cho thấy, Streptomyces có thể sản xuất nhiều loại enzym và vitamin, góp phần vào sự phát triển của thực vật.

1.1 Đặc điểm hình thái và sinh lý

Chủng Streptomyces dicklowii có hình thái tế bào nhỏ, không chứa cellulose hay kitin, và phân chia tế bào theo kiểu vô ti. Hệ sợi khuẩn ty của chúng phát triển mạnh mẽ, tạo thành các khuẩn lạc đặc trưng. Đặc điểm sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn này cho thấy chúng ưa ẩm và thường sống trong môi trường có pH trung tính. Chúng có khả năng sinh enzym như amylaza, cellulaza, và proteaza, có ứng dụng trong công nghiệp thực phẩm và nông nghiệp. Việc nghiên cứu tính chất của Streptomyces không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sinh học của chúng mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các chế phẩm sinh học phục vụ nông nghiệp.

II. Khả năng sinh kháng sinh của Streptomyces dicklowii

Chất kháng sinh từ Streptomyces dicklowii có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại vi sinh vật gây hại. Khả năng sinh kháng sinh của xạ khuẩn này đã được nghiên cứu và chứng minh qua nhiều thí nghiệm. Các chất kháng sinh này không chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn mà còn có khả năng kháng nấm và tuyến trùng, giúp bảo vệ cây trồng khỏi các bệnh hại. Việc tách chiết và tinh sạch chất kháng sinh từ Streptomyces đã cho thấy hiệu quả cao trong việc phòng trừ bệnh hại cây trồng, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.1 Nghiên cứu khả năng sinh kháng sinh

Nghiên cứu cho thấy, Streptomyces dicklowii có khả năng sinh kháng sinh mạnh mẽ khi được nuôi cấy trong các điều kiện tối ưu. Các yếu tố như pH, chế độ thông khí, và nguồn dinh dưỡng đều ảnh hưởng đến khả năng sinh kháng sinh của chủng này. Việc xác định các điều kiện tối ưu không chỉ giúp nâng cao hiệu suất sản xuất kháng sinh mà còn mở ra cơ hội ứng dụng trong thực tiễn nông nghiệp. Các thí nghiệm đã chỉ ra rằng, chất kháng sinh từ Streptomyces có thể ức chế hiệu quả nhiều loại nấm bệnh hại cây trồng, từ đó bảo vệ mùa màng và nâng cao năng suất.

III. Ứng dụng thực tiễn của Streptomyces dicklowii trong nông nghiệp

Chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii không chỉ có giá trị trong nghiên cứu mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong nông nghiệp. Việc sử dụng các chế phẩm sinh học từ Streptomyces giúp cải thiện sức khỏe cây trồng, tăng cường khả năng kháng bệnh, và giảm thiểu việc sử dụng hóa chất độc hại. Vai trò sinh học của xạ khuẩn này trong việc điều chỉnh cân bằng sinh thái cũng rất quan trọng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, dịch nuôi cấy từ Streptomyces dicklowii có thể kích thích khả năng nảy mầm của hạt và sự phát triển của cây con, từ đó nâng cao năng suất cây trồng.

3.1 Tác động đến sự phát triển của cây trồng

Nghiên cứu cho thấy, dịch nuôi cấy từ Streptomyces dicklowii có tác dụng tích cực đến sự phát triển của cây trồng. Các thí nghiệm đã chỉ ra rằng, khi sử dụng dịch nuôi cấy này, khả năng nảy mầm của hạt tăng lên rõ rệt. Hơn nữa, Streptomyces còn giúp cải thiện sức khỏe của cây, làm tăng khả năng chống chịu với các điều kiện bất lợi. Việc ứng dụng Streptomyces trong nông nghiệp không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xạ khuẩn là nhóm vi sinh vật phổ biến trong đất, chiếm khoảng 20-40% tổng số vi sinh vật đất, đóng vai trò quan trọng trong sinh thái và nông nghiệp. Chủng xạ khuẩn Streptomyces dicklowii được biết đến với khả năng sinh tổng hợp chất kháng sinh có tác dụng ức chế nhiều loại nấm bệnh và tuyến trùng hại cây trồng, góp phần bảo vệ cây trồng một cách sinh học, thân thiện với môi trường. Nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm sinh học, sinh lý, khả năng sinh kháng sinh và vai trò của chủng Streptomyces dicklowii trong phòng chống bệnh hại cây trồng tại Việt Nam, với mục tiêu phát triển các chế phẩm sinh học thay thế thuốc hóa học truyền thống.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chủng Streptomyces dicklowii nhập từ Mỹ, được nuôi cấy và khảo sát trong điều kiện phòng thí nghiệm tại Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2006. Nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong bối cảnh nhu cầu giảm thiểu ô nhiễm môi trường do thuốc hóa học và tăng cường sử dụng biện pháp sinh học trong nông nghiệp. Theo ước tính, bệnh hại cây trồng gây thiệt hại khoảng 20% sản lượng lương thực toàn cầu, trong đó tuyến trùng và nấm bệnh là những tác nhân chính. Việc ứng dụng xạ khuẩn có thể giảm thiểu đáng kể tổn thất này, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về xạ khuẩn và chất kháng sinh: Xạ khuẩn là vi sinh vật dị dưỡng, có hệ sợi khuẩn ty phân nhánh, sinh bào tử và khả năng tổng hợp nhiều loại enzym, vitamin và chất kháng sinh. Chất kháng sinh là các hợp chất có khả năng ức chế hoặc tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh một cách chọn lọc, được tổng hợp qua các con đường trao đổi chất đặc thù của xạ khuẩn.

• Mô hình sinh tổng hợp và tác động của kháng sinh: Kháng sinh từ xạ khuẩn có thể ức chế tổng hợp thành tế bào, tổng hợp protein, acid nucleic hoặc phá hủy màng nguyên sinh chất của vi sinh vật gây bệnh. Các nhóm kháng sinh chính gồm β-lactam, aminoglycosid, macrolide, polypeptit, glycopeptide, tetracycline, ansamycin, nucleoside, polyether, và các chất kháng nấm.

• Khái niệm về biện pháp sinh học trong bảo vệ thực vật: Sử dụng vi sinh vật đối kháng và các chất kháng sinh tự nhiên để phòng trừ nấm bệnh và tuyến trùng hại cây, giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc hóa học lên môi trường và sức khỏe con người.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Chủng Streptomyces dicklowii được nhập khẩu từ Mỹ, nuôi cấy trong phòng thí nghiệm Vi sinh - Sinh hóa, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Dữ liệu thu thập bao gồm đặc điểm hình thái, sinh lý, sinh hóa, khả năng sinh kháng sinh, và hiệu quả ức chế nấm bệnh, tuyến trùng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp khuếch tán trên thạch để xác định hoạt tính kháng sinh; khảo sát ảnh hưởng của các điều kiện môi trường như pH, nhiệt độ, nguồn cacbon, nitơ và độ thông khí đến sinh tổng hợp kháng sinh; tách chiết và tinh sạch kháng sinh bằng các phương pháp hấp phụ, trao đổi ion và dung môi hữu cơ; đánh giá khả năng ức chế nấm bệnh và tuyến trùng qua các thí nghiệm in vitro và khảo sát ảnh hưởng dịch nuôi cấy lên sự nảy mầm và phát triển cây con.

• Cỡ mẫu và timeline: Nghiên cứu thực hiện trong năm 2006, với nhiều lần lặp lại thí nghiệm để đảm bảo tính chính xác. Mẫu khảo sát bao gồm các môi trường nuôi cấy khác nhau và các chủng nấm, tuyến trùng phổ biến gây hại cây trồng tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh học của Streptomyces dicklowii: Chủng xạ khuẩn có hệ sợi khuẩn ty phân nhánh, bào tử dạng gai, phát triển tốt ở pH trung tính và nhiệt độ 28-30°C. Khuẩn ty cơ chất có đường kính 0,2-0,3 µm, khuẩn ty khí sinh 0,5-1,5 µm. Chủng phát triển mạnh trên môi trường chứa tinh bột và các nguồn nitơ hữu cơ như bột đậu tương.

2. Khả năng sinh kháng sinh và điều kiện tối ưu: Hoạt tính kháng sinh đạt cao nhất khi pH môi trường là 7, nhiệt độ 28°C, độ thông khí 1 thể tích khí/1 phút, thời gian sinh kháng sinh tối ưu là khoảng 7 ngày nuôi cấy. Nguồn cacbon tinh bột và nguồn nitơ hữu cơ hỗn hợp với muối amon thúc đẩy sinh tổng hợp kháng sinh hiệu quả hơn so với các nguồn khác.

3. Hiệu quả ức chế nấm bệnh và tuyến trùng: Chất kháng sinh từ Streptomyces dicklowii ức chế mạnh các nấm gây bệnh như Fusarium oxysporum, Rhizoctonia solani, Pythium sp., Pyricularia oryzae với mức ức chế trên 70% diện tích khuếch tán trong thạch. Đối với tuyến trùng Meloidogyne spp., chất kháng sinh làm giảm mật số tuyến trùng sống ký sinh và tự do trong đất đến 65-80%, đồng thời không ảnh hưởng tiêu cực đến sự nảy mầm và phát triển cây con.

4. Tính chất hóa lý của kháng sinh: Kháng sinh có khả năng hòa tan tốt trong dung môi hữu cơ như aceton, butanol; bền nhiệt ở 60°C; có nhóm chức amin và hydroxyl đặc trưng, phù hợp cho việc tinh sạch bằng sắc ký hấp phụ và trao đổi ion.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế về vai trò của xạ khuẩn trong sản xuất kháng sinh và bảo vệ thực vật. Việc xác định điều kiện nuôi cấy tối ưu giúp nâng cao hiệu suất sinh kháng sinh, giảm chi phí sản xuất chế phẩm sinh học. Hoạt tính kháng nấm và tuyến trùng của chủng Streptomyces dicklowii cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hạn chế sử dụng thuốc hóa học do ô nhiễm môi trường và dư lượng thuốc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hiệu quả ức chế nấm bệnh và tuyến trùng ở các điều kiện pH, nhiệt độ khác nhau, cũng như bảng thống kê tỷ lệ nảy mầm và phát triển cây con khi xử lý dịch nuôi cấy xạ khuẩn. So sánh với các nghiên cứu trước đây, chủng này có ưu thế về phổ tác dụng rộng và độ an toàn cao cho cây trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển quy trình sản xuất chế phẩm sinh học từ Streptomyces dicklowii: Tối ưu hóa môi trường nuôi cấy với pH 7, nhiệt độ 28°C, sử dụng nguồn cacbon tinh bột và nguồn nitơ hữu cơ kết hợp muối amon, áp dụng phương pháp lên men chìm có khuấy đảo và sục khí trong vòng 7 ngày. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ sinh học. Timeline: 12-18 tháng.

2. Ứng dụng chế phẩm trong phòng trừ nấm bệnh và tuyến trùng hại cây trồng: Sử dụng chế phẩm dạng bột hoặc lỏng tưới phun cho các loại cây trồng phổ biến như lúa, khoai tây, cà chua, đậu tương tại các vùng thường xuyên bị bệnh. Mục tiêu giảm thiểu 20-30% sử dụng thuốc hóa học trong 2 vụ mùa đầu tiên.

3. Đào tạo và chuyển giao công nghệ cho nông dân: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học, cách bảo quản và phối hợp với biện pháp canh tác khác nhằm nâng cao hiệu quả phòng trừ dịch hại. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các trung tâm khuyến nông. Timeline: 6-12 tháng.

4. Nghiên cứu mở rộng và đánh giá tác động môi trường: Theo dõi lâu dài hiệu quả sinh học và ảnh hưởng của chế phẩm đến hệ sinh thái đất, đa dạng vi sinh vật có lợi, nhằm đảm bảo an toàn sinh thái. Chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu môi trường. Timeline: 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu vi sinh vật và bảo vệ thực vật: Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học về đặc điểm sinh học và khả năng sinh kháng sinh của Streptomyces dicklowii, hỗ trợ phát triển các nghiên cứu tiếp theo về vi sinh vật đối kháng.

2. Doanh nghiệp công nghệ sinh học và sản xuất chế phẩm sinh học: Tham khảo quy trình nuôi cấy, tách chiết và tinh sạch kháng sinh, cũng như ứng dụng thực tiễn trong sản xuất chế phẩm phòng trừ bệnh cây.

3. Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp: Nắm bắt thông tin về biện pháp sinh học thay thế thuốc hóa học, từ đó xây dựng chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ cho nông dân.

4. Nông dân và người làm vườn: Hiểu rõ về lợi ích và cách sử dụng các chế phẩm sinh học từ xạ khuẩn để phòng trừ nấm bệnh và tuyến trùng, góp phần nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Xạ khuẩn là gì và tại sao lại quan trọng trong nông nghiệp?
   Xạ khuẩn là nhóm vi sinh vật dị dưỡng, có khả năng sinh tổng hợp nhiều loại enzym và chất kháng sinh. Chúng giúp ức chế nấm bệnh và tuyến trùng hại cây, giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất cây trồng.

2. Chủng Streptomyces dicklowii có ưu điểm gì so với các chủng xạ khuẩn khác?
   Chủng này có phổ tác dụng rộng, ức chế hiệu quả nhiều loại nấm và tuyến trùng gây hại, không ảnh hưởng xấu đến cây trồng, có khả năng sinh kháng sinh ổn định và dễ nuôi cấy trong điều kiện phòng thí nghiệm.

3. Điều kiện nuôi cấy nào tối ưu để sinh kháng sinh từ Streptomyces dicklowii?
   Điều kiện tối ưu gồm pH trung tính (khoảng 7), nhiệt độ 28°C, độ thông khí 1 thể tích khí/1 phút, sử dụng nguồn cacbon tinh bột và nguồn nitơ hữu cơ kết hợp muối amon, thời gian nuôi cấy khoảng 7 ngày.

4. Chế phẩm sinh học từ xạ khuẩn có an toàn cho môi trường và con người không?
   Có. Các chất kháng sinh từ xạ khuẩn có độ độc thấp, thời gian bán hủy ngắn, không gây ô nhiễm môi trường, không ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và vật nuôi khi sử dụng đúng cách.

5. Làm thế nào để sử dụng chế phẩm sinh học hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp?
   Cần áp dụng đúng liều lượng, thời điểm phun tưới phù hợp với từng loại cây trồng và bệnh hại, kết hợp với biện pháp canh tác tốt như luân canh, bón phân hợp lý, và theo dõi thường xuyên để điều chỉnh kịp thời.

Kết luận

• Chủng Streptomyces dicklowii có đặc điểm sinh học phù hợp, khả năng sinh kháng sinh mạnh và phổ tác dụng rộng đối với nấm bệnh và tuyến trùng hại cây trồng.
• Điều kiện nuôi cấy tối ưu gồm pH 7, nhiệt độ 28°C, nguồn cacbon tinh bột và nguồn nitơ hữu cơ hỗn hợp, thời gian 7 ngày giúp tăng hiệu suất sinh kháng sinh.
• Chất kháng sinh từ chủng này ức chế hiệu quả các tác nhân gây bệnh phổ biến như Fusarium oxysporum, Rhizoctonia solani, Meloidogyne spp. mà không gây hại cho cây trồng.
• Ứng dụng chế phẩm sinh học từ Streptomyces dicklowii có tiềm năng thay thế thuốc hóa học, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất nông nghiệp.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển quy trình sản xuất công nghiệp, đào tạo chuyển giao công nghệ và đánh giá tác động môi trường trong thực tế sản xuất.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân tiếp tục khai thác tiềm năng của xạ khuẩn trong bảo vệ thực vật để phát triển nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Xạ khuẩn và chất kháng sinh từ xạ khuẩn: 1. Đặc điểm hình thái sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn: 1. Đặc điểm hình thái: Xạ khuẩn sống rất phổ biến trong tự nhiên cũng như trong đất, chúng có nhiều đặc điểm giống vi khuẩn và khác với nấm mốc như kích thước tế bào nhỏ, thành tế bào không chứa cenllulose hay kitin, phân chia tế bào theo kiểu vô ti (Amytoz), không phân biệt giới tính; tuy nhiên, xạ khuẩn cũng có những đặc điểm giống nấm mốc hơn như có hệ sợi khuẩn ty phân nhánh, nhưng ở xạ khuẩn hệ sợi không có vách ngăn.

Sự phân hoá của khuẩn ty khí sinh bắt đầu từ những mấu lồi xuất hiện trên bề mặt của sợi khuẩn ty sau đó mấu lồi lớn lên thành chồi, chồi phát triển dài ra thành sợi, cuối cùng tạo thành hệ sợi dầy đặc. Đường kính mỗi sợi khuẩn ty là 0,5µm – 1,5µm. Khuẩn ty khí sinh của xạ khuẩn phát triển ra bên ngoài không khí trên bề mặt môi trường rắn tạo thành khuẩn lạc xạ khuẩn; khuẩn lạc xạ khuẩn dạng hình tròn do khuẩn ty phát triển theo hình phóng xạ tạo thành nhiều vòng tròn đồng tâm (xem hình 1.1), khác với khuẩn lạc của nấm men, nấm mốc và vi khuẩn, khuẩn lạc của xạ khuẩn thường chắc, xù xì, bề mặt có mấu lồi, có nếp nhăn hoặc sần sùi. Theo Procofieva Bengopxkaia (1936), cho rằng khuẩn lạc của xạ khuẩn có 3 lớp: lớp ngoài gồm các sợi bện chặt lại với nhau, lớp trong tương đối xốp hơn, và lớp giữa thì có cấu trúc tổ ong.

Khuẩn lạc của xạ khuẩn có thể mang các màu sắc khác nhau như: màu đỏ, màu lam, màu xám, màu tím. 3 Luan van Hình 1.1: Các dạng khuẩn lạc của xạ khuẩn Các khuẩn ty mọc phía dưới khuẩn lạc và cắm sâu vào trong môi trường là khuẩn ty cơ chất, khuẩn ty cơ chất có nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng để cung cấp dinh dưỡng cho toàn bộ cơ thể nên còn gọi là khuẩn ty dinh dưỡng. Đường kính khuẩn ty cơ chất thay đổi từ 0,2μm – 0,3μm, khuẩn ty không có vách ngăn và không bị đứt đoạn. Tuỳ loại môi trường mà khuẩn ty cơ chất có thể tiết ra môi trường một số loại sắc tố trong đó có sắc tố hòa tan được trong nước có sắc tố hòa tan được trong dung môi hữu cơ.

Sau thời gian phát triển, trên đầu sợi khuẩn ty khí sinh hình thành nên những sợi phân hóa gọi là cuống sinh bào tử; tuỳ theo từng loài mà cuống sinh bào tử có thể thẳng hay uốn cong, xoắn lò so hay xoắn ốc; chúng có thể mọc đơn, mọc đối, mọc vòng, mọc thành chùm, số vòng xoắn của cuống sinh 4 Luan van bào tử có thể từ 5 – 10 vòng, đường kính vòng xoắn có thể thay đổi từ 5 – 7nm.2: Các dạng cuống sinh bào tử ở xạ khuẩn Bào tử của xạ khuẩn được hình thành từ cuống sinh bào tử, thường có hình cầu, hình ovan, hình que … bề mặt bào tử có các dạng như: dạng nhẵn (hình 1.4), dạng xù xì, dạng gai (hình 1. 5 Luan van Hình 1.3: Bào tử dạng gai ở Streptomyces africanus chủng CPJVR-HT (hình chụp dưới kính hiển vi điện tử theo ijs.4: Bào tử dạng nhẵn ở Streptomyces violazeoruber (hình chụp dưới kính hiển vi điện tử theo www.uk/biol/ assets/MSc-IB. Đặc điểm sinh lý sinh hóa của xạ khuẩn: 1. Đặc điểm sinh lý nuôi cấy: Xạ khuẩn phân bố rộng rãi trong tự nhiên, trong môi trường đất - xạ khuẩn chiếm 20 – 40% tổng số vi sinh vật trong đất, tập trung nhiều ở lớp đất 6 Luan van trên bề mặt (sâu xuống khoảng 40cm).

Hầu như trong các loại đất đều có mặt của xạ khuẩn, đa số xạ khuẩn là vi sinh vật hiếu khí, ưa ẩm, một số xạ khuẩn ưa nhiệt. Xạ khuẩn thường sống tốt trong môi trường có pH trung tính. Xạ khuẩn thuộc cơ thể dị dưỡng nên nguồn hydratcacbon mà chúng sử dụng có thể là tinh bột, đường, polysaccaric… nguồn nitơ mà xạ khuẩn sử dụng bao gồm: muối amon, muối nitrat (nguồn nitơ vô cơ); protein, pepton, cao ngô, …(nguồn nitơ hữu cơ). Khả năng sinh enzym của xạ khuẩn: Enzym là một chất xúc tác sinh học được tạo thành trong tế bào vi sinh vật, nó đóng một vai trò quan trọng trong trao đổi chất của vi sinh vật.

Enzym không những hoạt động xúc tác những phản ứng chuyển hóa trong cơ thể mà còn xúc tác những chuyển hóa bên ngoài môi trường – điều này có ý nghĩa lớn trong việc ứng dụng enzym vi sinh vật vào công nghiệp, nông nghiệp,… Ở xạ khuẩn, người ta đã thu nhận các loại enzym như: - Enzym amylaza: thu nhận từ các loài Streptomyces aureofaciens, Streptomyces diastochromogens, … - Enzym cenllulaza: thu nhận từ các loài Streptomyces antibioticus, Streptomyces sp. 0143, … - Enzym proteaza: thu nhận từ Streptomyces kinoluteus, Streptomyces verticillatus var. zynogenes, Actinomyces fradiae, … - Enzym kitinaza: thu nhận từ Streptomyces griseus, … Trong đó enzym proteaza của xạ khuẩn được ứng dụng nhiều trong công nghệ thực phẩm – có tác dụng làm mềm thịt. Các chế phẩm được bán trên thị trường như: PRONAZA của Nhật (thu nhận từ Streptomyces griseus); M – zim của Mỹ (thu nhận từ Streptomyces fradiae) (Nguyễn Trọng Cẩn, 1998).

7 Luan van Ngoài ra người ta còn chú ý một loại enzym quí ở xạ khuẩn là glucoza izomeraza, enzym này giúp biến đổi đường glucose thành đường fructose với độ ngọt cao hơn. (Nguyễn Trọng Cẩn, 1998) CHO CH2OH GLUCOSE IZOMERAZA C=O (CHOH)4 (CHOH)3 CH2OH CH2OH Glucose Fructose Để thu enzym người ta thường thu canh trường nuôi cấy của chúng. Thành phần dinh dưỡng của môi trường cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và tổng hợp enzym, nên để tăng sự tổng hợp enzym thì môi trường nuôi cấy phải có đầy đủ các thành phẩn dinh dưỡng đặc biệt cần bổ sung “chất cảm ứng” tổng hợp enzym, thường là cơ chất tương ứng của enzym cần tổng hợp. Thí dụ: trong tổng hợp proteaza của Actinomyces cần chất cảm ứng là protein đậu nành hay protein động vật.

Khả năng sinh vitamin của xạ khuẩn: - Vitamin B12: Cũng như vi khuẩn, xạ khuẩn có khả năng tổng hợp tốt vitamin B12, là loại vitamin mà ở động vật và thực vật không có khả năng tổng hợp. Nên trong công nghệ tổng hợp vitamin B12 thì con đường sản xuất chủ yếu là con đường sinh học mà xạ khuẩn và vi khuẩn là hai loài vi sinh vật người ta quan tâm nhất – các loài xạ khuẩn đó là: Actinomyces olivaceus, Actinomyces griseus, Actinomyces aureopacieus, Actinomyces pradiae, Actinomyces autibioticus, …Đáng kể nhất là xạ khuẩn Actinomyces olivaceus và loài vi khuẩn Propionibacterium shermanii là những chủng vi sinh vật được sử dụng trong công nghiệp sản xuất vitamin B12. - Caroten (tiền vitamin A): khi vào cơ thể người và động vật sẽ chuyển thành vitamin A. Các chủng xạ khuẩn được quan tâm là: Blakeslea trispora, Mycobacterium smegmatis, Streptomyces chrestomyceticus … 8 Luan van 1.

Khả năng sinh chất kích thích sinh trưởng thực vật của xạ khuẩn: Khả năng sinh chất kích thích sinh trưởng của vi sinh vật được phát hiện từ rất sớm. Năm 1925, Saubert phát hiện auxin trong môi trường nuôi cấy nấm Rhizopus suinus, Kurosawa (1926) trích ly Gibberellin (GA) từ nấm Fusarium moniliforme.Kurosawa (người Nhật) tìm thấy một loài nấm mốc tên Gibberella fugikuroi. Ông chứng minh rằng khi nấm nhiễm vào cây con, chúng làm cây con tăng trưởng với tốc độ cao. Năm 1930 người ta đã phân lập và kết tinh một chất từ Gibberella nay được gọi là gibberellin.

Trong vòng 30 năm trở lại đây có hơn 70 chất khác nhau được phân lập từ nấm mốc và nhiều thực vật có hoa cũng được xếp vào nhóm gibberellin (GAs). Gibberellin thường được sử dụng trong các thí nghiệm là GA3 hay acid gibberellic. Có rất nhiều xạ khuẩn trong đất cũng có khả năng sinh tổng hợp Auxin - một dạng phytohoocmon rất có ý nghĩa đối với cây trồng. Auxin có vai trò quan trọng trong sự kiểm soát sự tăng dài của tế bào.

Vì tế bào thực vật có vách bao bọc, nên tế bào chỉ có thể tăng trưởng được khi vách có thể được kéo dài ra. Vách được cấu tạo bởi phần lớn là đường đa mà thành phần chính là cellulose. Ở vách sơ cấp, cellulose hiện diện dưới dạng những sợi dài liên kết với các đường đa khác để tạo ra một mạng lưới. Khi tăng trưởng các liên kết có thể bị đứt tạm thời, do đó vách tế bào trở nên đàn hồi hơn và những vật liệu mới được chen vào.

Auxin có vai trò chính trong cả hai quá trình trên. Trong các auxin, β – indole acetic acid (IAA) là một kích thích tố sinh trưởng thực vật được người ta quan tâm nhiều. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về khả năng sinh IAA của xạ khuẩn: Các chủng xạ khuẩn có khả năng sinh tổng hợp IAA có thể kể như: Streptomyces olivochromoferus 1/247 9 Luan van có khả năng tạo thành 33 μgIAA/ ml canh trường, Streptomyces olivochromoferus 1/294 có khả năng tạo thành 9μgIAA/ ml canh trường, …( Lê Thị Hoa, 1998) Qúa trình sinh tổng hợp IAA ở vi sinh vật diễn ra khá phức tạp, bằng phương pháp đồng vị phóng xạ người ta xác định được IAA có nguồn gốc từ Triptophan (hình 1.5: Các con đường hình thành IAA ở vi sinh vật. Khả năng sinh chất kháng sinh của xạ khuẩn: 1.

Khái niệm về chất kháng sinh: Có nhiều lập luận khác nhau hoặc theo nguồn gốc hoặc theo hướng điều trị bệnh nhưng nhìn chung có thể hiểu chất kháng sinh (Antibiotic) là các chất có nguồn gốc vi sinh vật và thực vật có tác dụng ức chế sinh trưởng hoặc tiêu diệt một số vi sinh vật khác một cách có chọn lọc ngay khi ở nồng độ thấp. Chất kháng sinh là một chất hóa học có hoạt tính kháng lại các vi sinh vật như: vi khuẩn gây bệnh cho người và động vật; nấm gây bệnh ở động vật 10 Luan van và thực vật. Các vi sinh vật mẫn cảm với chất kháng sinh ở những mức độ khác nhau, đa số các vi khuẩn gram dương mẫn cảm với chất kháng sinh hơn các vi khuẩn gram âm. Những nghiên cứu trên thế giới và ở nước ta về kháng sinh: - Trên thế giới: Kể từ khi Penicillin được Alexander Fleming phát hiện vào 1928, và được Abraham, Chain và Florey tinh chế ở dạng ổn định có tác dụng chữa bệnh vào 1941 (www.vn), trong hơn nữa thế kỷ qua, kháng sinh đã trở thành một dược phẩm thần kỳ sớm chiếm vị trí hàng đầu trong lĩnh vực dược phẩm của thế giới, với những kết quả ngày càng mới lạ, với nhu cầu ngày càng tăng và với lượng sản xuất ngày càng lớn.

Hơn thế nữa, cạnh bên chất Penicillin đầu đàn, có thêm nhiều loại kháng sinh được chiết xuất từ nấm, từ vi khuẩn, từ xạ khuẩn.