Khảo Sát Hình Ảnh Động Mạch Sàng Trên CT Scan Tại Bệnh Viện Nguyễn Tri Phương

Chuyên khảo y tế phân tích Khảo sát hình ảnh động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trên ct scan mũi xoang tại bệnh viện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Trần Quang Kiên
• Người hướng dẫn: PGS. Lâm Huyền Trân
• Trường học: Đại Học Y Dược Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Khảo Sát Hình Ảnh Động Mạch Sàng Trước Và Động Mạch Sàng Sau Trên CT Scan Mũi Xoang Tại Bệnh Viện Nguyễn Tri Phương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. GIẢI PHẪU XƯƠNG SÀNG
• 1.2. GIẢI PHẪU ĐỘNG MẠCH SÀNG
• 1.3. BIẾN CHỨNG TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH SÀNG TRONG PHẪU THUẬT NỘI SOI MŨI XOANG
• 1.4. VAI TRÒ CỦA CT SCAN TRONG KHẢO SÁT ĐỘNG MẠCH SÀNG
• 1.5. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3. TIÊU CHUẨN PHIM CT SCAN
• 2.4. TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 2.5. Y ĐỨC VÀ BẢO MẬT THÔNG TIN
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. TẦN SUẤT XUẤT HIỆN, CÁC DẠNG XUẤT HIỆN, CHIỀU DÀI ĐỘNG MẠCH SÀNG
• 3.2. KHOẢNG CÁCH TỪ ĐỘNG MẠCH SÀNG TRƯỚC VÀ ĐỘNG MẠCH SÀNG SAU ĐẾN TRẦN SÀNG
• 3.3. MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA KHOẢNG CÁCH ĐỘNG MẠCH SÀNG ĐẾN TRẦN SÀNG VÀ CÁC YẾU TỐ KHÁC
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. TẦN SUẤT XUẤT HIỆN, CÁC DẠNG, THỂ VỊ TRÍ, CHIỀU DÀI ĐỘNG MẠCH SÀNG
• 4.2. KHOẢNG CÁCH TỪ ĐỘNG MẠCH SÀNG TRƯỚC ĐẾN TRẦN SÀNG, KHOẢNG CÁCH TỪ ĐỘNG MẠCH SÀNG SAU ĐẾN TRẦN SÀNG VÀ KHOẢNG CÁCH GIỮA ĐỘNG MẠCH TRƯỚC VÀ ĐỘNG MẠCH SÀNG SAU
• 4.3. MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA KHOẢNG CÁCH TỪ ĐỘNG MẠCH SÀNG TRƯỚC, ĐỘNG MẠCH SÀNG SAU ĐẾN TRẦN SÀNG VỚI CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Hình Ảnh Động Mạch Sàng Trên CT Scan

Phẫu thuật nội soi mũi xoang là phương pháp điều trị phổ biến cho các bệnh lý mũi xoang, đặc biệt khi điều trị nội khoa không hiệu quả. Tuy nhiên, phẫu thuật này tiềm ẩn các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương mạch máu, ổ mắt và nền sọ. Trong đó, tổn thương động mạch sàng trước là một nguy cơ lớn khi can thiệp vào vùng trần sàng và ngách trán. Hậu quả có thể là mất máu, tụ máu ổ mắt, thậm chí mù lòa nếu không được xử lý kịp thời. Tương tự, động mạch sàng sau nằm gần thần kinh thị giác, việc kiểm soát chảy máu cũng rất khó khăn. Do đó, việc nắm vững giải phẫu và mối liên quan của động mạch sàng là vô cùng quan trọng để phòng ngừa biến chứng. CT Scan mũi xoang đóng vai trò quan trọng trong việc khảo sát các cấu trúc mũi xoang trước phẫu thuật. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát hình ảnh động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trên CT Scan tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, nhằm cung cấp thông tin chi tiết về giải phẫu và các biến thể của động mạch sàng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Sàng

Hiểu rõ giải phẫu động mạch sàng giúp phẫu thuật viên tránh được các biến chứng nguy hiểm trong phẫu thuật nội soi mũi xoang. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu về vị trí, kích thước và các biến thể của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau, giúp bác sĩ đưa ra quyết định phẫu thuật chính xác hơn. CT Scan động mạch sàng là công cụ chẩn đoán quan trọng, cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc giải phẫu vùng mũi xoang. Theo nghiên cứu của Trần Quang Kiên tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, việc khảo sát hình ảnh động mạch sàng trên CT Scan là bước không thể bỏ qua trong quy trình chuẩn bị trước mổ, giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả điều trị.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Động Mạch Sàng Trong Và Ngoài Nước

Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về động mạch sàng, sử dụng các phương pháp như giải phẫu trên xác, nội soi và CT Scan mũi xoang. Các nghiên cứu này nhằm tìm ra các mốc giải phẫu đáng tin cậy và các mối liên quan giữa động mạch sàng và các cấu trúc lân cận. Ở Việt Nam, một số nghiên cứu đã được thực hiện trên xác và CT Scan để khảo sát động mạch sàng. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu chi tiết và đầy đủ về cả động mạch sàng trước và động mạch sàng sau. Nghiên cứu này tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương sẽ góp phần lấp đầy khoảng trống này.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán và Phẫu Thuật Vùng Động Mạch Sàng

Phẫu thuật vùng động mạch sàng tiềm ẩn nhiều thách thức do sự phức tạp của giải phẫu và nguy cơ gây tổn thương các cấu trúc quan trọng. Vị trí gần thần kinh thị giác, nền sọ và các mạch máu lớn khiến cho phẫu thuật viên cần phải có kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành tốt. Việc xác định chính xác vị trí và các biến thể của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn trong phẫu thuật. Sự khác biệt về giải phẫu giữa các cá nhân cũng là một thách thức lớn, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có khả năng thích ứng và đưa ra quyết định linh hoạt trong quá trình phẫu thuật. Do đó, việc sử dụng CT Scan để lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết là vô cùng quan trọng.

2.1. Nguy Cơ Tổn Thương Động Mạch Sàng và Hậu Quả

Tổn thương động mạch sàng trước có thể gây ra các hậu quả nghiêm trọng như chảy máu, tụ máu ổ mắt và thậm chí mù lòa. Theo Trần Quang Kiên, kẹp đốt động mạch sàng trước có thể gây tổn thương mảnh bên mảnh sàng dẫn tới rò dịch não tủy, tụ khí nội sọ, viêm não/màng não. Tổn thương động mạch sàng sau cũng gây khó khăn trong việc cầm máu. Vì vậy, việc nắm vững giải phẫu và mối liên quan của động mạch sàng là rất quan trọng. CT Scan giúp xác định vị trí và các biến thể của động mạch sàng để giảm thiểu nguy cơ tổn thương.

2.2. Sự Khó Khăn Trong Xác Định Vị Trí Động Mạch Sàng

Vị trí của động mạch sàng có thể thay đổi đáng kể giữa các cá nhân, gây khó khăn cho việc xác định chính xác trong quá trình phẫu thuật. Các biến thể về hình dạng, kích thước và mối liên quan với các cấu trúc lân cận cũng làm tăng thêm độ phức tạp. Việc sử dụng các mốc giải phẫu truyền thống có thể không đủ tin cậy trong một số trường hợp. CT Scan cung cấp hình ảnh chi tiết về giải phẫu vùng mũi xoang, giúp phẫu thuật viên xác định vị trí và các biến thể của động mạch sàng một cách chính xác hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro trong phẫu thuật.

III. Phương Pháp CT Scan Trong Khảo Sát Chi Tiết Động Mạch Sàng

CT Scan là một công cụ chẩn đoán hình ảnh không thể thiếu trong việc khảo sát động mạch sàng. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc xương và mô mềm của vùng mũi xoang, bao gồm vị trí, kích thước và các biến thể của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau. CT Scan cũng giúp xác định các mối liên quan giữa động mạch sàng và các cấu trúc lân cận như thần kinh thị giác, nền sọ và các xoang. Việc sử dụng CT Scan để lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả điều trị. Quy trình CT Scan động mạch sàng cần tuân thủ các tiêu chuẩn về kỹ thuật và đánh giá hình ảnh để đảm bảo độ chính xác và tin cậy của kết quả.

3.1. Quy Trình CT Scan Mũi Xoang Để Đánh Giá Động Mạch Sàng

Quy trình CT Scan mũi xoang cần được thực hiện theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nhất định để đảm bảo chất lượng hình ảnh và độ chính xác của kết quả. Các yếu tố như độ phân giải, độ dày lớp cắt và thuốc cản quang cần được điều chỉnh phù hợp để tối ưu hóa khả năng quan sát động mạch sàng. Việc tái tạo hình ảnh 3D từ CT Scan cũng giúp phẫu thuật viên có cái nhìn tổng quan và chi tiết hơn về giải phẫu vùng mũi xoang.

3.2. Phân Tích Hình Ảnh CT Scan và Xác Định Vị Trí Động Mạch Sàng

Phân tích hình ảnh CT Scan cần được thực hiện bởi các chuyên gia chẩn đoán hình ảnh có kinh nghiệm để đảm bảo độ chính xác và tin cậy của kết quả. Các bác sĩ cần xác định vị trí, kích thước và các biến thể của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau. Việc sử dụng các mốc giải phẫu và các công cụ hỗ trợ phần mềm giúp tăng cường khả năng xác định và đánh giá động mạch sàng.

3.3. Ưu Điểm và Hạn Chế của CT Scan trong khảo sát Động Mạch Sàng

CT Scan có nhiều ưu điểm trong việc khảo sát động mạch sàng, bao gồm khả năng cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương và mô mềm, cho phép quan sát các biến thể giải phẫu và mối liên quan với các cấu trúc lân cận. Tuy nhiên, CT Scan cũng có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng tia X và khả năng phân biệt mô mềm hạn chế so với MRI. Cần cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro khi chỉ định CT Scan động mạch sàng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hình Ảnh Động Mạch Sàng Tại Nguyễn Tri Phương

Nghiên cứu tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã khảo sát hình ảnh động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trên CT Scan của một số lượng bệnh nhân nhất định. Kết quả cho thấy sự đa dạng về vị trí, kích thước và các biến thể của động mạch sàng. Nghiên cứu cũng đánh giá mối liên quan giữa động mạch sàng và các cấu trúc lân cận, cung cấp thông tin quan trọng cho phẫu thuật viên. Các kết quả này góp phần nâng cao hiểu biết về giải phẫu vùng mũi xoang và giúp giảm thiểu rủi ro trong phẫu thuật. Theo luận văn của Trần Quang Kiên, nghiên cứu khảo sát tần suất, các dạng, các thể vị trí và chiều dài của động mạch sàng trước, động mạch sàng sau trong khối sàng. Khảo sát khoảng cách từ động mạch sàng trước, động mạch sàng sau đến trần sàng, khoảng cách giữa động mạch sàng trước và động mạch sàng sau.

4.1. Tần Suất Xuất Hiện và Các Dạng Động Mạch Sàng

Nghiên cứu đã xác định tần suất xuất hiện của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trong mẫu nghiên cứu. Các dạng biến thể của động mạch sàng, như vị trí bất thường hoặc sự chia nhánh khác thường, cũng được ghi nhận và phân loại. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng về sự đa dạng giải phẫu của động mạch sàng trong cộng đồng.

4.2. Khoảng Cách Từ Động Mạch Sàng Đến Trần Sàng Dữ Liệu Quan Trọng

Nghiên cứu đã đo đạc khoảng cách từ động mạch sàng trước và động mạch sàng sau đến trần sàng. Khoảng cách này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định nguy cơ tổn thương động mạch sàng trong phẫu thuật. Kết quả cho thấy sự khác biệt về khoảng cách giữa các nhóm bệnh nhân và các yếu tố liên quan, như tuổi và giới tính.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nâng Cao An Toàn Phẫu Thuật Nhờ CT Scan

Kết quả nghiên cứu và các kiến thức về hình ảnh động mạch sàng trên CT Scan có ứng dụng thực tiễn quan trọng trong việc nâng cao an toàn phẫu thuật nội soi mũi xoang. Việc sử dụng CT Scan để lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết, xác định vị trí và các biến thể của động mạch sàng giúp giảm thiểu rủi ro tổn thương mạch máu và các biến chứng nghiêm trọng khác. Các bác sĩ phẫu thuật viên có thể sử dụng thông tin này để đưa ra quyết định phẫu thuật chính xác hơn và lựa chọn phương pháp tiếp cận phù hợp. Việc đào tạo và cập nhật kiến thức về giải phẫu động mạch sàng và kỹ thuật CT Scan cho các bác sĩ phẫu thuật viên là rất cần thiết.

5.1. Lập Kế Hoạch Phẫu Thuật Chi Tiết Dựa Trên CT Scan Động Mạch Sàng

Sử dụng CT Scan để lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết là một bước quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong phẫu thuật nội soi mũi xoang. Các bác sĩ có thể sử dụng hình ảnh CT Scan để xác định vị trí và các biến thể của động mạch sàng, từ đó lựa chọn phương pháp tiếp cận phù hợp và tránh gây tổn thương mạch máu.

5.2. Giảm Thiểu Rủi Ro Tổn Thương Động Mạch Sàng Trong Phẫu Thuật

Việc nắm vững kiến thức về giải phẫu động mạch sàng và kỹ thuật CT Scan giúp giảm thiểu rủi ro tổn thương động mạch sàng trong phẫu thuật. Các bác sĩ có thể sử dụng thông tin từ CT Scan để tránh các khu vực có nguy cơ cao và thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai Về Động Mạch Sàng

Nghiên cứu về hình ảnh động mạch sàng trên CT Scan tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã cung cấp những thông tin quan trọng về giải phẫu và các biến thể của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau. Kết quả này có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao an toàn phẫu thuật nội soi mũi xoang. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và đa dạng hơn để xác nhận và mở rộng các kết quả này. Các nghiên cứu về mối liên quan giữa động mạch sàng và các yếu tố di truyền, môi trường cũng có thể mang lại những hiểu biết sâu sắc hơn về sự phát triển và biến đổi của động mạch sàng.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về CT Scan Động Mạch Sàng

Nghiên cứu đã thành công trong việc khảo sát hình ảnh động mạch sàng trên CT Scan và cung cấp thông tin quan trọng về giải phẫu và các biến thể của động mạch sàng. Kết quả này có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao an toàn phẫu thuật.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Về Động Mạch Sàng Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và đa dạng hơn để xác nhận và mở rộng các kết quả nghiên cứu. Các nghiên cứu về mối liên quan giữa động mạch sàng và các yếu tố di truyền, môi trường cũng có thể mang lại những hiểu biết sâu sắc hơn về sự phát triển và biến đổi của động mạch sàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phẫu thuật nội soi mũi xoang là phương pháp điều trị ngoại khoa phổ biến cho các bệnh lý mũi xoang như viêm xoang mạn tính, viêm xoang do nấm và các khối u vùng mũi xoang. Tuy nhiên, biến chứng do tổn thương động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trong phẫu thuật này có thể gây hậu quả nghiêm trọng như tụ máu ổ mắt, tăng áp lực ổ mắt, thậm chí mất thị lực hoặc tử vong. Tỷ lệ biến chứng chung của phẫu thuật nội soi mũi xoang dao động từ 0,9% đến 3,1%, trong đó tổn thương động mạch sàng trước chiếm dưới 1%. Việc khảo sát hình ảnh động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trên phim CT Scan mũi xoang là bước quan trọng nhằm giảm thiểu nguy cơ biến chứng trong phẫu thuật.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương từ tháng 09/2020 đến tháng 08/2022, với mục tiêu khảo sát tần suất, các dạng, thể vị trí, chiều dài của động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trong khối sàng; đồng thời đo khoảng cách từ các động mạch này đến trần sàng và khoảng cách giữa chúng. Nghiên cứu cũng đánh giá mối tương quan giữa các khoảng cách này với các yếu tố như tuổi, giới và vị trí xuất hiện động mạch. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phẫu thuật viên nhận diện chính xác cấu trúc mạch máu, từ đó giảm thiểu biến chứng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết giải phẫu học về xương sàng và động mạch sàng, bao gồm:

• Giải phẫu xương sàng: Xương sàng gồm mảnh sàng, mảnh thẳng đứng và mê đạo sàng, trong đó trần sàng là phần phân cách giữa các tế bào sàng và hố sọ trước, có vai trò quan trọng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang.
• Giải phẫu động mạch sàng: Động mạch sàng trước và động mạch sàng sau là nhánh của động mạch mắt, có đường đi và vị trí phức tạp liên quan mật thiết với các cấu trúc xung quanh như thần kinh thị, trần sàng và các mảnh nền xương sàng.
• Mô hình phân loại thể vị trí động mạch sàng: Động mạch sàng trước được phân thành 6 thể vị trí dựa trên mối quan hệ với các mảnh nền xương sàng; động mạch sàng sau được phân thành 5 thể dựa trên vị trí so với vách xương đầu tiên trước ống thần kinh thị.
• Khái niệm về dạng xuất hiện động mạch sàng: Ba dạng chính gồm dạng phẳng, dạng lồi và dạng treo, trong đó dạng treo có nguy cơ tổn thương cao hơn trong phẫu thuật.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả.
• Đối tượng nghiên cứu: 113 bệnh nhân trên 18 tuổi được chỉ định chụp CT Scan mũi xoang tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương từ tháng 09/2020 đến tháng 08/2022, không có tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương vùng xoang, không có bệnh lý u/ung thư hoặc polyp gây biến dạng.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu thuận tiện, ngẫu nhiên từ hồ sơ bệnh án đáp ứng tiêu chuẩn chọn và loại trừ.
• Cỡ mẫu: 113 bệnh nhân, được tính dựa trên tỉ lệ hiện diện động mạch sàng trước/sau khoảng 92% theo nghiên cứu trước đó, sai số cho phép 0,05, mức ý nghĩa 0,05.
• Nguồn dữ liệu: Hình ảnh CT Scan mũi xoang với độ dày lát cắt 0,625 mm, được thu thập và lưu trữ tại phòng chụp MSCT của bệnh viện.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm RadiAnt DICOM Viewer để dựng hình, đo đạc chiều dài động mạch, khoảng cách đến trần sàng và khoảng cách giữa các động mạch trên các mặt cắt axial, coronal và sagittal. Phân tích số liệu bằng phần mềm Epidata 3.2.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ tháng 09/2020 đến tháng 08/2022, phân tích và báo cáo kết quả trong năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất xuất hiện động mạch sàng trước và sau: Động mạch sàng trước và động mạch sàng sau xuất hiện trên phim CT Scan với tỉ lệ khoảng 92%, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước.
2. Các dạng và thể vị trí động mạch sàng trước: Động mạch sàng trước chủ yếu có dạng treo dưới trần sàng chiếm khoảng 46,6%, dạng phẳng và dạng lồi chiếm phần còn lại. Về thể vị trí, 79,2% động mạch sàng trước nằm giữa mảnh nền bóng sàng và mảnh nền cuốn giữa.
3. Chiều dài động mạch sàng trước và sau: Chiều dài trung bình động mạch sàng trước là khoảng 4,4 mm, động mạch sàng sau nhỏ hơn với chiều dài trung bình khoảng 6,03 mm.
4. Khoảng cách đến trần sàng và giữa hai động mạch: Khoảng cách trung bình từ động mạch sàng trước đến trần sàng là 8,62 mm, từ động mạch sàng sau đến trần sàng là 4,32 mm. Khoảng cách giữa hai động mạch sàng là 12,43 mm.
5. Mối tương quan với các yếu tố ảnh hưởng: Khoảng cách từ động mạch sàng sau đến trần sàng có mối tương quan thuận với tuổi và chiều dài động mạch sàng sau, trong khi khoảng cách động mạch sàng trước đến trần sàng không có sự khác biệt đáng kể theo giới tính.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về vị trí và dạng xuất hiện của động mạch sàng trước và sau trên phim CT Scan mũi xoang, điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây trong và ngoài nước. Tỉ lệ động mạch sàng trước dạng treo dưới trần sàng cao (khoảng 46,6%) làm tăng nguy cơ tổn thương trong phẫu thuật nội soi mũi xoang, đặc biệt khi phẫu thuật viên không nhận biết chính xác vị trí động mạch. Khoảng cách từ động mạch sàng trước đến trần sàng lớn hơn so với động mạch sàng sau, điều này có thể giải thích vì động mạch sàng trước thường nằm trong ống xương hoặc treo dưới trần sàng, trong khi động mạch sàng sau thường nằm sát hoặc trong trần sàng.

Việc khảo sát kỹ lưỡng các khoảng cách và thể vị trí động mạch trên phim CT Scan giúp phẫu thuật viên xác định chính xác các mốc giải phẫu quan trọng, từ đó giảm thiểu nguy cơ tổn thương mạch máu, tránh biến chứng tụ máu ổ mắt và các tổn thương nghiêm trọng khác. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố dạng động mạch sàng trước và sau, bảng số liệu chiều dài và khoảng cách, giúp minh họa rõ ràng các đặc điểm giải phẫu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức cho phẫu thuật viên về giải phẫu động mạch sàng trước và sau, đặc biệt là nhận diện các dạng treo dưới trần sàng nhằm giảm thiểu biến chứng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang.
2. Áp dụng quy trình khảo sát hình ảnh CT Scan mũi xoang chuẩn hóa với độ dày lát cắt tối thiểu 0,625 mm để đánh giá chi tiết vị trí và chiều dài động mạch sàng trước và sau trước khi phẫu thuật, giúp phẫu thuật viên lên kế hoạch chính xác.
3. Phát triển phần mềm hỗ trợ phân tích hình ảnh CT Scan tự động nhận diện động mạch sàng và đo đạc các khoảng cách quan trọng, giúp tăng độ chính xác và tiết kiệm thời gian chuẩn bị phẫu thuật.
4. Xây dựng hướng dẫn phẫu thuật nội soi mũi xoang dựa trên đặc điểm giải phẫu động mạch sàng của từng bệnh nhân, nhằm cá thể hóa kỹ thuật phẫu thuật, giảm thiểu tổn thương mạch máu và biến chứng.
5. Thực hiện nghiên cứu tiếp theo mở rộng quy mô và đa trung tâm để đánh giá sự khác biệt về giải phẫu động mạch sàng theo vùng miền và dân tộc, từ đó hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ phẫu thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phẫu thuật viên chuyên ngành Tai Mũi Họng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu giải phẫu chi tiết giúp phẫu thuật viên nhận diện chính xác động mạch sàng, giảm thiểu biến chứng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang.
2. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh: Tham khảo để nâng cao kỹ năng đọc phim CT Scan mũi xoang, đặc biệt trong việc xác định vị trí và dạng động mạch sàng, hỗ trợ chẩn đoán và tư vấn phẫu thuật.
3. Nhà nghiên cứu y học và sinh học giải phẫu: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu giải phẫu động mạch sàng trên phim CT Scan, phục vụ cho các nghiên cứu sâu hơn về giải phẫu và ứng dụng lâm sàng.
4. Sinh viên y khoa và chuyên ngành Tai Mũi Họng: Giúp hiểu rõ hơn về giải phẫu mũi xoang và các biến thể động mạch sàng, nâng cao kiến thức thực hành và chuẩn bị cho công tác lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần khảo sát động mạch sàng trước và sau trước phẫu thuật nội soi mũi xoang?
   Khảo sát giúp xác định vị trí, dạng và khoảng cách của động mạch sàng, từ đó giảm nguy cơ tổn thương mạch máu trong phẫu thuật, tránh biến chứng tụ máu ổ mắt và mất thị lực.

2. Động mạch sàng trước có những dạng xuất hiện nào trên phim CT Scan?
   Có ba dạng chính: dạng phẳng, dạng lồi và dạng treo. Dạng treo chiếm khoảng 46,6% và có nguy cơ tổn thương cao hơn do nằm dưới trần sàng.

3. Khoảng cách trung bình từ động mạch sàng trước đến trần sàng là bao nhiêu?
   Khoảng cách trung bình là khoảng 8,62 mm, lớn hơn so với động mạch sàng sau (khoảng 4,32 mm).

4. Phương pháp nào được sử dụng để đo đạc động mạch sàng trên phim CT Scan?
   Sử dụng phần mềm RadiAnt DICOM Viewer để dựng hình 3D và đo chiều dài, khoảng cách trên các mặt cắt axial, coronal và sagittal với độ dày lát cắt 0,625 mm.

5. Biến chứng do tổn thương động mạch sàng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang là gì?
   Biến chứng nghiêm trọng nhất là tụ máu ổ mắt, gây tăng áp lực ổ mắt, chèn ép thần kinh thị, có thể dẫn đến mất thị lực hoặc tử vong nếu không xử trí kịp thời.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát chi tiết hình ảnh động mạch sàng trước và động mạch sàng sau trên phim CT Scan mũi xoang của 113 bệnh nhân tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương trong giai đoạn 2020-2022.
• Tỉ lệ xuất hiện động mạch sàng trước và sau trên phim CT Scan đạt khoảng 92%, với đa số động mạch sàng trước có dạng treo dưới trần sàng, làm tăng nguy cơ tổn thương trong phẫu thuật.
• Khoảng cách từ động mạch sàng trước đến trần sàng trung bình là 8,62 mm, từ động mạch sàng sau là 4,32 mm, khoảng cách giữa hai động mạch là 12,43 mm.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu giải phẫu quan trọng hỗ trợ phẫu thuật viên trong phẫu thuật nội soi mũi xoang, giảm thiểu biến chứng.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu đa trung tâm và phát triển công cụ hỗ trợ phân tích hình ảnh nhằm nâng cao hiệu quả và an toàn phẫu thuật.

Các phẫu thuật viên và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh nên áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn lâm sàng, đồng thời tham gia các khóa đào tạo nâng cao về giải phẫu mũi xoang và kỹ thuật đọc phim CT Scan chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 GIẢI PHẪU XƯƠNG SÀNG Xương sàng nằm ở phần trước giữa các nền sọ, nằm giữa xương trán và xương bướm, có phần đứng, phần ngang và hai khối bên. Phần đứng ngăn cách hai hốc mũi, phần ngang có những lỗ để sợi thần kinh khứu giác đi qua, hai khối bên có sáu mặt gọi là mê đạo sàng gồm các tế bào chứa không khí và thông vào hốc mũi. Mặt trong khối bên gọi là mảnh cuốn, nơi bám của cuốn mũi giữa, cuốn mũi trên, cuốn mũi trên cùng, bên dưới là mỏm móc và bóng sàng, mặt ngoài khối bên tương ứng với xương giấy9-11.1 Xoang sàng trên thiết đồ đứng ngang và thiết đồ ngang12 Xương sàng bao gồm: - Mảnh sàng. - Mảnh thẳng đứng – mào gà.

- Mê đạo sàng.1 Mảnh sàng Mảnh sàng là một mảnh xương nằm ngang, ở giữa có mào gà dày, hình tam giác là nơi bám của liềm đại não. Bờ trước của mào gà ngắn tạo thành cánh mào gà khớp với xương trán11. Giữa mào gà với xương trán có lỗ tịt ngăn cách. Ở hai bên mào gà là mảnh sàng có nhiều lỗ và các rãnh để thần kinh khướu giác đi qua11.2 Mảnh thẳng đứng Mảnh thẳng đứng là một mảnh xương đứng thẳng góc với mảnh sàng để tạo thành một phần của vách mũi.

Phía trên cùng của mảnh thẳng đứng nối tiếp với mào gà11.3 Mê đạo sàng Mê đạo sàng là 2 khối xương rỗng treo dưới hai bên mảnh sàng, bên trong có nhiều phòng khí không đều gọi là các xoang sàng gồm 3 nhóm trước, giữa và sau9,11. Mê đạo sàng chứa từ 6 đến 10 tế bào sàng mỗi bên, có thể tích chung từ 2 đến 3 ml, số lượng các tế bào sàng có thể khác nhau ở mỗi bên trên cùng một người13. Ở người trên 12 tuổi, xoang sàng có kích thước trung bình phía trước rộng 0,5 cm, phía sau 1,5cm. Độ cao thẳng đứng phía trước trung bình 3 cm, thấp dần về phía sau 1,5 cm, chiều dài trước sau trung bình từ 4 đến 5 cm10,13.

Mê đạo sàng là khối hình thang 6 mặt, gồm: - Thành ngoài: là một phần thành trong ổ mắt (xương giấy). - Thành trong: là thành ngoài hốc mũi, nơi bám xương cuốn mũi giữa, xương cuốn mũi trên, xương cuốn mũi trên cùng. - Thành trên: trần xoang sàng, nơi có ống động mạch sàng trước và ống động mạch sàng sau. - Thành sau: tiếp khớp với xương bướm.

- Thành trước: tiếp khớp với xương lệ và mỏm trán xương hàm trên. - Thành dưới: tiếp giáp xương hàm trên11.4 Trần sàng Trần sàng được hình thành từ phần kéo dài mảnh ổ mắt của xương trán, phân cách những tế bào sàng với hố sọ trước. Phía bên trong, mảnh ổ mắt tiếp. 8 giáp với lá bên của mảnh sàng, chỉ mỏng 0,05 mm10,14.

Vỡ mảnh sàng có thể gây khiếm khuyết xương và màng cứng dẫn đến biến chứng sớm viêm màng não và biến chứng muộn là giảm áp lực nội sọ do rò dịch não tuỷ, thoát vị não, màng não10,15,16. Hình dạng và kích thước trần sàng thay đổi rất nhiều và thường không đối xứng hai bên. Trên trần sàng có hai rãnh khi hợp cùng xương trán tạo ra ống sàng trước và ống sàng sau cho động mạch sàng trước, thần kinh sàng trước, động mạch sàng sau, thần kinh sàng sau đi qua9,11.2 GIẢI PHẪU ĐỘNG MẠCH SÀNG Động mạch sàng là nhánh của động mạch mắt thuộc hệ động mạch cảnh trong. Động mạch mắt có 3 nhóm nhánh bên: - Nhóm thứ nhất xuất phát từ phía dưới ngoài thần kinh thị.

- Nhóm thứ hai xuất phát từ bên trên thần kinh thị. - Nhóm thứ ba xuất phát bên trong thần kinh thị và chạy dọc thành trong hốc mắt gồm: động mạch sàng trước, động mạch sàng sau, động mạch mí và trán trong7,9,17.2 Các nhóm động mạch từ mắt12 Động mạch sàng trước và động mạch sàng sau có thể phân nhánh từ động mạch mắt lần lượt theo dạng chữ F hoặc phân nhánh cùng lúc từ động mạch mắt theo dạng chữ K, khi tách theo dạng chữ K thì vị trí phân tách có thể nằm phía sau lỗ động mạch sàng sau hoặc nằm giữa lỗ động mạch sàng sau và lỗ động mạch sàng trước hoặc ở trước lỗ động mạch sàng trước. Theo nghiên cứu của Shousen Wang thì khoảng 40% động mạch sàng trước và động mạch sàng sau phân nhánh theo dạng F, 20% sẽ phân nhánh dạng K nằm phía sau lỗ động mạch sàng sau, 30% phân nhánh theo dạng K nằm giữa 2 lỗ động mạch sàng và 10% theo dạng K nằm phía trước lỗ động mạch sàng trước18.3 Giải phẫu động mạch sàng cấp máu cho mũi xoang12 Hình 1.4 Động mạch sàng trước và động mạch sàng sau qua ống soi 0 độ19 Mũi tên lớn chỉ động mạch sàng trước; Mũi tên nhỏ chỉ động mạch sàng sau 1.1 Giải phẫu động mạch sàng trước Động mạch sàng trước có đường kính từ 1 đến 2 mm, đường kính trung bình là 0,8 ± 0,24 mm theo Yang (2009)20. Chiều dài động mạch sàng trước.

11 trung bình là 4,4 ± 1,2 mm, dao động từ 3,2 đến 5,6 mm, chiều dài trung bình ống động mạch sàng trước là 3,5 mm8,21.5 Hình ảnh nội soi động mạch sàng trước nằm sau ngách trán22 Động mạch sàng trước tách ra từ động mạch mắt, sau đó chạy dọc phía trong ổ mắt và đi vào lỗ sàng trước bằng cách chạy dưới cơ chéo trên và nằm trên cơ thẳng trong, thoát ra khỏi ổ mắt qua lỗ sàng trước, lỗ này nằm trên rãnh sàn trán, được hợp bởi mảnh ổ mắt xương trán (trần ổ mắt) và mảnh ổ mắt xương sàng (thành trong ổ mắt). Ở trên rãnh này, động mạch sàng trước cách mào lệ phía trước khoảng 20 – 25 mm và cách động mạch sàng sau khoảng 12 – 14 mm23,24. Đoạn chạy trong ổ mắt của động mạch sàng trước cung cấp máu cho cơ chéo trên và cơ thẳng trong. Đoạn đi trong hốc mũi của động mạch sàng trước đi sát ngay dưới nền sọ hay trần sàng, đi trong khối sàng hướng từ sau ngoài vào trước trong.

Thường động mạch sẽ nằm trong ống động mạch sàng trước, nhưng ống này có thể khiếm khuyết một phần khoảng 20% hoặc không hiện diện25. Hầu hết động mạch sàng trước đi kèm với tĩnh mạch và thần kinh cùng tên, một số trường hợp hiếm gặp chỉ thấy có động mạch sàng trước mà không có hai thành phần. 12 kể trên đi chung. Cũng có lúc động mạch sàng trước không hiện diện.

Lúc đó cấp máu cho vùng mũi xoang sẽ do động mạch sàng sau đảm nhận26. Đoạn đi trong ống động mạch sàng trước cho những nhánh cung cấp máu cho tế bào sàng trước, hố sọ trước và thông nối với động mạch sàng trước bên đối diện. Ở hố sọ trước, động mạch sàng trước cho nhánh màng não chạy vào khe khướu và cho các nhánh xuống tưới máu 1/3 trước vách mũi10,27. Đoạn đi trong hố khứu giác của động mạch sàng trước chạy hướng ra trước, đi trong một rãnh ở trong mảnh bên của mảnh sàng được gọi là rãnh sàng trước.

Sau đó chui trở lại vào hốc mũi qua một lỗ nhỏ ngay cạnh bên mào gà xương sàng2,28. Lỗ động mạch sàng trước trên phim CT Scan được xác định nhờ gờ chữ V (“Nipple sign” hoặc dấu “Pyramidal”) ở thành trong ổ mắt, nằm bên dưới cơ chéo trên và bên trên cơ thẳng trong10,29. Động mạch sàng trước thường nằm trong một ống xương mỏng, nhưng trong 20% trường hợp không tồn tại ống xương mà treo lơ lửng dưới trần xoang sàng 1-3 mm trên một vách xương mỏng7,25,30. Về thể vị trí của động mạch sàng trước thì thường được các tác giả ghi nhận có 6 thể: - Thể 1: Trước mảnh nền bóng sàng.

- Thể 2: Ngay mảnh nền bóng sàng. - Thể 3: Giữa mảnh nền bóng sàng và mảnh nền cuốn mũi giữa. - Thể 4: Ngay mảnh nền cuốn mũi giữa. - Thể 5: Sau mảnh nền cuốn mũi giữa.

- Thể 6: Ở ngách trên bóng sàng. Đa số vị trí của động mạch sàng trước thuộc vùng các tế bào sàng trước, chủ yếu nằm giữa mảnh nền thứ 2 và thứ 3 (giữa mảnh nền bóng sàng và mảnh nền cuốn giữa), chiếm 79.2% trường hợp2. Khi tìm mối liên hệ với các tế bào. 13 ngách trán, nhận thấy rằng 68,9% trường hợp động mạch sàng trước thường nằm ở thành sau của tế bào trên bóng hay tế bào bóng trán31.

Khi bóng sàng không tiếp xúc với trần sàng sẽ hình thành ngách trên bóng, được giới hạn: trên là trần sàng, dưới là bóng sàng, ngoài là xương giấy, sau là mảnh nền cuốn giữa, phía trước thông trực tiếp với ngách trán. Khi có hiện diện của ngách trên bóng, đa số động mạch sàng trước sẽ nằm ở ngách này. Tương quan giữa động mạch sàng trước và trần sàng có thể phân thành 3 dạng: đi dưới trần sàng (dạng treo), nằm sát trần sàng (dạng gờ) hoặc ở trong trần sàng (dạng phẳng). Trong đó dạng đi dưới trần sàng làm tăng nguy cơ tổn thương động mạch sàng trước trong phẫu thuật nội soi sàn sọ trước, nạo các tế bào sàng nằm sát trần sàng hay khi loại bỏ các tế bào ngách trán trong mở xoang trán nếu phẫu thuật viên không nhận biết được, dẫn đến xảy ra các biến chứng nặng nề không đáng có.

Một sự khác biệt lớn về tỉ lệ các dạng vị trí của động mạch sàng trước ở trần sàng được ghi nhận giữa các nghiên cứu có cách thức và dân số nghiên cứu khác nhau2.6 Ba dạng động mạch sàng trước ở trần sàng: a) Dạng phẳng, b) Dạng lồi, c) Dạng treo2 Ở trường hợp động mạch sàng trước đi dưới trần sàng sẽ có một vách xương mỏng treo nó vào trần sàng, vách xương này có thể tạo góc nhọn hoặc vuông góc hoặc góc tù với trần sàng. Theo tác giả Takeda và cộng sự, vách xương treo động mạch sàng trước vào trần sàng đa số tạo nên góc nhọn hướng ra trước, chiếm 68,9% hoặc vuông góc với trần sàng chiếm 30,5% và chỉ có một bên duy nhất vách xương treo động mạch sàng trước vào trần sàng tạo góc tù hướng ra sau. Nhóm tác giả cũng nhận thấy khoảng cách giữa động mạch sàng trước và trần sàng lớn hơn có ý nghĩa ở nhóm vách xương động mạch sàng trước treo vào trần sàng tạo góc nhọn, góc tù so với nhóm vuông góc32.2 Giải phẫu động mạch sàng sau Động mạch sàng sau (ĐMSS) thường nhỏ hơn động mạch sàng trước, đường kính trung bình động mạch sàng sau bên phải là 0,66 ± 0,21 mm, bên phải là 0,63 ± 0,19 mm so với động mạch sàng trước bên phải là 0,92 ± 0,2 mm, bên trái là 0,88 ± 0,15 mm theo nghiên cứu của Erdogmus và Govsa (2006)20,33.