mở đầu cho thể văn này đối với c c Tổng đốc, Lãnh binh, Án s t. Tuần phủ, Bố ch nh đều có câu rằng: “Hoàng đế sắc dụ…”. Thể văn ban c o sắc ấm thụ. Năm Minh Mạng thứ 15 (1834) “tấu chuẩn quan viên từ đội ơn được tập ấm, ấm thụ các chức, trước đã nghị chuẩn, trong đó có chiểu phẩm hàm nên cấp cáo trục; nay phụng nghĩ quan văn, từ chánh tòng Tam phẩm đến chánh tòng Ngũ phẩm, cõ từ chánh tòng Nhị phẩm đến chán Tứ phẩm, cộng 5 thể văn, để cho tuân chiểu thi hành”[31; tr 252].
Phẩm hàm Ban Motip hành văn Vâng trời nổi m nh, hoàng đế xuống chế rằng…. Tòng Tam phẩm Văn Ban cho c o m nh…. Phải tuân kính đấy Tòng Tứ phẩm, Vâng trời nổi m nh, hoàng đế xuống chế rằng…. Văn Ngũ phẩm Ban cho c o m nh….
Phải tuân kính đấy Vâng trời nổi m nh, hoàng đế xuống chiếu Tòng Nhị phẩm Võ rằng…. Ban cho c o m nh…. Phải tuân kính đấy Vâng trời nổi m nh, hoàng đế xuống chiếu Tòng Tam phẩm Võ rằng…. Ban cho c o m nh….
Phải tuân kính đấy Vâng trời nổi m nh, hoàng đế xuống chiếu Tòng Tứ phẩm Võ rằng…. Ban cho c o m nh…. Phải tuân kính đấy Hội điển cũng ghi rằng con c c uan võ được cho là phò mã đô úy, đã chiểu cùng với thể văn cho võ giai tập ấm, ấm thụ ch nh tòng Tam phẩm. Còn nếu là con uan võ được ban tước ấm phò mã đô úy thì nên chiểu theo soạn về võ giai để viết.
Nếu như người được tập ấm phò mã đô úy ấy có cha đã mất thì 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dùng chữ “trù tích”, và nếu còn sống thì dùng chữ “phi t duy t” điền vào cho thích hợp. Như vậy từ thể thức và c ch hành văn của c c bài văn sắc ban cho quan lại được nhà Nguyễn ui định rất chặt ch , tùy theo phẩm hàm, chức tước lớn nhỏ. Đối với sắc phong ban tặng cho thần kỳ, từ năm Gia Long thứ 2 triều Nguyễn cũng ban “chiếu cho Bắc thành và các trấn Thanh, Nghệ, những đền thờ thần ở các huyện xã, trừ bỏ ra các dâm từ và không có công đức sự tích, còn thì hiện có công đức sự tích là bao nhiêu vị, đều cho làm sổ đệ tâu chờ phong. Năm thứ 3, chuẩn lời nghị: về Bắc thành, những bản danh sách các xã dân trong hạt khai thần hiệu trước đây phàm nhân thần hiện có họ tên công trạng, thiên thần có sự tích rõ rệt và danh thần ở các núi sông, cùng hiện có sắc phong, thì không liệt làm hạng trên; thứ đến nhân thần có họ tên àm công hạng chưa được rõ rệt, sắc ohong có quan tước mà họ tên thất truyền, hoặc hiện có ghi quan, tước họ tên mà sắc phong thời lạc thì liệt ở hạng giữa; lại thứ nữa như sắc phong tuy còn mà sự tích mai một, nhưng xét các mỹ tự là chính thần, thì liệt ở hàng dưới.
Đến như lúc còn sống làm sự nhơ nhuốc và tà dâm, những tinh khí ma quỉ gỗ đá, những côn trùng quái vật phàm thuộc vào sự bất chính, đều nên tước bỏ”. Năm Minh Mạng thứ 2, vua lại xuống chỉ dụ về vi c phân định thần hi u cho c c thần kỳ: “Phàm thần hiệu ở hạng trên thì tặng 3 mỹ tự là thượng đẳng thần, ở hạng giữa thì tặng 2 chữ mỹ tự là trung đẳng thần, ở hạng dưới thì tặng 1 mỹ tự là chi thần”[32; tr 175].Thần mỗi lần được sắc phong là thêm một mĩ tự, cứ như vậy càng nhiều lần được phong thì s có thêm nhiều mỹ tự. Trong đó trình tự cho vi c phong cấp sắc phong cũng rất chặt ch , trong c c triều vua, “vào vài dịp nhất định, như lễ đăng quang (tấn tôn), lễ đại khánh (sinh nhật vua), đương kim hoàng đế hạ chỉ sai bộ Lễ sửa soạn ban sắc phong thần. Bộ tư giấy về các huyện, báo cho các làng xã kê trình danh sách các vị thần mà địa phương vốn thờ xưa nay, đã được phong hay chưa, khai rõ sự tích.
Bộ phải xem xét, loại bỏ những “dâm thần” (thần nhảm nhí), “tà thần” (thần bậy bạ), rồi tâu lên. Sau khi vua phê chuẩn, bộ Lễ cử nhân viên bút thiếp thức viết bằng, đóng dấu “Sắc mệnh chi bảo”, phát về. Làng xã tổ chức nghênh đón long trọng”[28; tr 426]. Song song với vi c ban cấp sắc phong thì vi c ui định bảo quản sắc phong cũng rất nghiêm 27 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngặt, sắc phong thần linh phải được thờ ở đình miếu, cất trong hòm son, tôn trí trên kh m.
C nhân hay làng xã phải cất giữ sắc thần thần thật cẩn thận, nếu bị thiên tai, hỏa hoạn mà tiêu tan r ch n t thì phải có đơn trình xin cấp lại. Nếu ai để sắc mất m t hoặc hỏng, thất lạc phải bị trừng phạt. Chẳng hạn như năm Minh Mạng thứ 13 (1832), hai sắc thần của xã Liễu Cốc, huy n Hương Trà, phủ Thừa Thiên về Thiên Y A Na và Bổn thổ thành hoàng “không để cẩn thận thờ, lại giao cho người làng là nguyên Lại bộ chủ sự hưu trí Nguyễn Văn Quán đem về nhà riêng, bị kẻ trộm lấy đi mất, thực là sơ sài khinh thường, lí trưởng ấy quyết phạt 100 trượng, bãi dịch, còn người giữ sắc là chủ sự kia đã về hưu trí, quyết phạt 100 trượng để cho nguyên hàm, 1 đạo thần sắc bị mất trộm, lại cho cấp lại…”[32; tr 190]. Ngày nay, trong một số văn bản còn lưu giữ tại làng xã, chúng ta có thể bắt gặp những văn bản kèm theo u trình xin ban cấp sắc phong như tờ cam kết của dân làng về vi c có thờ tự một vị thần nào đó trong làng hay biên bản kh m xét sắc để cấp sắc thần.
Sau đây là Biên bản khám xét sắc để cấp sắc thần của làng Dương Nỗ [68; tr 13 – 16] (xã Phú Dương, huy n Phú Vang) sau khi có tờ trình xin cấp sắc phong và Tờ cam kết của dân làng của làng này vào đời Khải Định năm 1917: Tờ cam kết của dân làng Dương Nỗ [68; tr 16 – 17] như sau: “Phú Vang huyện, Dương Nỗ tổng, Dương Nỗ xã đồng xã đẳng bẩm vi khất cam kết sự: Phụng chiếu làng chúng tôi chưa được phong 2 vị thiên thần: Đô thái giám Chính trực tôn thần, Hiến sát sứ Chính nghị tôn thần và 7 vị khia khẩn Nguyễn quý công, Trần quý công, Huỳnh quý công, đều là các ngài khai khẩn, kết lập thành làng xã, quả thực có công đức. Lâu ngày được toàn dân kính ngưỡng, từng lập miếu để thờ chung và đã trí tế điền 7 mẫu 7 sào. Lại còn có 2 vị nhân thần là Trung úy môn hạ Oai minh tôn thần và Hiệu úy đại nhân Chương trực tôn thần được phụng thờ, trước đã từng linh ứng, khám xét quả có miếu, mộ rõ ràng, đã được khai bẩm, là chưa được phong tặng. Nay làng chúng tôi đồng thận xin khám bẩm, nay được đội ơn phong sắc văn ba cấp phụng thờ để báo đền công ơn to lớn.
Đã trình cho chánh tổng nhận 28 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nếu sau này có ai trong làng khiếu nại, phát giác ra đủ tình lý nào, làng chúng tôi cam chịu tội. Nay xin cam kết. Khải Định năm thứ 2, ngày mồng 2 tháng 10 Nhận thực: Chánh tổng Nguyễn Soạn ký Đồng bổn xã ký: - Đô thống phủ đô thống hưu trí Võ Văn Đại ký.
- Hồng lô tự khanh Trần Đại Giai ký. - Thị giảng Nguyễn Quán ký. - Phó quản cơ Dương Văn ký. - Chủ sự Trần Kỷ ký.
- Tộc trưởng lục phẩm Nguyễn Tánh ký… - Đoàn Dậu điểm chỉ - Võ Chí điểm chỉ - Võ Kiệm ký – Dương Sâm ký – Dương Thước ký.” Như vậy trước khi kh m xét, dân làng phải làm tờ đơn cam kết, đứng đầu đại di n cho dân làng bao gồm những người có chức sắc và uy tín trong làng xã đứng ra ký vào đơn cam kết kh m xét. Sau đó hội đồng ở trên mới cho kh m xét thực tế và kết quả của u trình kh m xét được lập thành biên bản có chữ ký của người được trên ph i xuống là Huy n ph i lại mục và Ch nh tổng. Biên bản kh m xét sắc để cấp sắc thần của làng Dương Nỗ: “Khải Định năm thứ 2 (1917) ngày mồng 4 tháng 10, phụng biên hội khám sự: Thừa sức rằng: nhận được tờ thư của bộ Lễ trình rằng: “Chiếu theo khoản phong thần, các xã thôn chỉ trình sơ lược xin phong sắc thần không đính kèm văn bản khám xét và các tờ đồng dân ký kết, làm trở ngại khó cứu xét” vì thế chiếu theo tờ tư cứu, xét đích thực phúc lên. Kính vâng việc phái người khám xét, chúng tôi tuân chiếu đúng cách thức đi khắp các làng xóm cứu xét.
Do đó làng Dương Nỗ trình rằng: Trong làng ấy có thờ thiên thần 2 vị: Hiến sát sứ chánh nghị tôn thần, Đô thái giám chính trực tôn thần và 7 vị khai khẩn: 29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyễn tộc thủy tổ Tân Tỵ khoa dự trúng giải nguyên, đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu, Thuận An phủ, tri phủ Thuần Đôn tiên sinh Nguyễn Hữu Nhuế quý công đại lang. Trần tộc thủy tổ Nam Việt hải môn Tuần ty sứ Kiểm ngọc hầu Trần Kỳ quý công đại lang. Đoàn tộc thủy tổ Đoàn Mạng quý công đại lang.
Võ tộc thủy tổ Võ Thái Tôn quý công đại lang. Dương tộc thủy tổ Dương Hầu quý công đại lang. Lê tộc thủy tổ Lê quý công đại lang. Huỳnh tộc thủy tổ Hùnh quý công đại lang.
Đó là những ngày khai khẩn điền thổ, vốn có công đức với dân, đã được đặt tự điền7 mẫu, 7 sào để lo thờ cúng. Và có 2 vị nhân thần là” 1. Trung úy môn hạ Oai minh tôn thần. Hiệu úy đại nhân Chương trực tôn thần.
Có đầy đủ miếu và mộ để phụng thờ, từ lâu đã linh ứng. Nay làng ấy đồng thuận khẩn xin khám bẩm lên, may đội ơn được phong các sắc ban cấp phụng thờ để đền đáp công lao. Còn có chánh tổng ấy là Nguyễn Soạn nhận thực cùng đồng xã quan viên dân đinh ký kết phân minh.