Giáo Trình Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế: Từ Cổ Đại Đến Hiện Đại

Giáo trình nghiên cứu lịch sử tư tưởng kinh tế, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kinh tế., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Xuyến
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế
• Đề tài: Khám Phá Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế
• Loại tài liệu: Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương I: Tư tưởng kinh tế Phương Đông thời cổ
• 1.1. Sơ lược tình hình KT-CT-XH và các vấn đề cần giải quyết
• 1.2. Tư tưởng kinh tế của Ấn Độ thời cổ
• 1.3. Tư tưởng kinh tế của Trung Quốc thời cổ
• 1.3.1. Quan điểm kinh tế của phái Khổng học
• 1.3.2. Quan điểm kinh tế của phái Pháp gia
• 1.3.3. Quan điểm kinh tế trong Quản tử luận
• 1.3.4. Nhận xét chung
• 2. Chương II: Tư tưởng kinh tế Phương Tây thời cổ
• 2.1. Tư tưởng kinh tế của Hy Lạp thời cổ
• 2.2. Tư tưởng kinh tế của La Mã thời cổ
• 3. Chương III: Tư tưởng kinh tế Phương Đông thời Trung cổ
• 3.1. Tư tưởng kinh tế Trung Quốc thời Trung cổ
• 3.2. Tư tưởng kinh tế của Ả Rập thời Trung cổ
• 4. Chương IV: Tư tưởng kinh tế Phương Tây thời Trung cổ
• 4.1. Tư tưởng kinh tế của Augustin (354-430)
• 4.2. Tư tưởng kinh tế của Thomas d’Aquin (1225-1274)
• 5. Chương V: Chủ nghĩa trọng thương
• 6. Chương VI: Học thuyết kinh tế tư sản cổ điển
• 7. Chương VII: Học thuyết kinh tế tư sản tầm thường
• 8. Chương VIII: Học thuyết kinh tế tiểu tư sản
• 9. Chương IX: Học thuyết kinh tế của CNXH không tưởng
• 10. Chương X: Học thuyết kinh tế của chủ nghĩa Mác - Lênin
• 11. Chương XI: Học thuyết kinh tế tư sản cận đại
• 12. Chương XII: Các lý thuyết kinh tế Phương Tây hiện đại
• 13. Chương XIII: Các tư tưởng kinh tế về sự chuyển dạng thái của CNTB
• 14. Chương XIV: Tư tưởng kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng xã hội mới
• PHẦN KẾT LUẬN
• Câu hỏi ôn thi
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Khám Phá Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế Tổng Quan Quan Trọng

Lịch sử tư tưởng kinh tế là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, giúp hiểu rõ các tư tưởng và lý thuyết kinh tế qua các thời kỳ. Từ thời cổ đại đến hiện đại, các tư tưởng này đã hình thành và phát triển, phản ánh sự thay đổi trong nền sản xuất xã hội. Việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng kinh tế không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức cơ bản mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về các vấn đề kinh tế hiện nay.

1.1. Tư Tưởng Kinh Tế Thời Cổ Khởi Đầu Của Nền Văn Minh

Tư tưởng kinh tế thời cổ đại, đặc biệt là ở phương Đông và phương Tây, đã đặt nền móng cho các lý thuyết kinh tế sau này. Các tư tưởng này thường gắn liền với các điều kiện xã hội và chính trị của thời kỳ đó.

1.2. Tư Tưởng Kinh Tế Thời Trung Cổ Sự Chuyển Biến Quan Trọng

Thời Trung cổ chứng kiến sự chuyển biến trong tư tưởng kinh tế, từ chế độ chiếm hữu nô lệ sang chế độ phong kiến. Các nhà tư tưởng đã tìm cách bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị trong bối cảnh kinh tế hàng hóa đang phát triển.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế

Lịch sử tư tưởng kinh tế không chỉ phản ánh sự phát triển của các lý thuyết mà còn chứa đựng nhiều vấn đề và thách thức. Các nhà tư tưởng đã phải đối mặt với những mâu thuẫn giai cấp, sự can thiệp của nhà nước và các vấn đề kinh tế hàng hóa. Những thách thức này đã định hình các tư tưởng và lý thuyết kinh tế trong từng thời kỳ.

2.1. Mâu Thuẫn Giai Cấp Nguồn Gốc Của Tư Tưởng Kinh Tế

Mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội đã thúc đẩy sự phát triển của các tư tưởng kinh tế. Các nhà tư tưởng như Khổng Tử và Aristoteles đã cố gắng giải quyết những mâu thuẫn này thông qua các lý thuyết của họ.

2.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Kinh Tế Thách Thức Lớn

Nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế. Tuy nhiên, sự can thiệp của nhà nước cũng tạo ra nhiều thách thức cho các nhà tư tưởng trong việc phát triển lý thuyết kinh tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế Hiệu Quả

Để nghiên cứu lịch sử tư tưởng kinh tế một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Phương pháp logic kết hợp với phương pháp lịch sử sẽ giúp làm rõ mối liên hệ giữa các tư tưởng và bối cảnh xã hội của chúng.

3.1. Phương Pháp Logic Cơ Sở Của Nghiên Cứu

Phương pháp logic giúp phân tích các tư tưởng kinh tế một cách hệ thống, từ đó rút ra các kết luận chính xác về sự phát triển của chúng.

3.2. Phương Pháp Lịch Sử Khám Phá Bối Cảnh

Phương pháp lịch sử cho phép nghiên cứu các tư tưởng trong bối cảnh cụ thể của thời kỳ đó, từ đó hiểu rõ hơn về sự phát triển và ảnh hưởng của chúng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế

Lịch sử tư tưởng kinh tế không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các lý thuyết kinh tế từ quá khứ có thể được áp dụng để giải quyết các vấn đề kinh tế hiện nay, từ chính sách kinh tế đến quản lý tài chính.

4.1. Chính Sách Kinh Tế Học Hỏi Từ Lịch Sử

Các chính sách kinh tế hiện nay có thể học hỏi từ các lý thuyết kinh tế trong quá khứ, giúp xây dựng một nền kinh tế bền vững hơn.

4.2. Quản Lý Tài Chính Kinh Nghiệm Quý Giá

Kinh nghiệm từ các tư tưởng kinh tế trước đây có thể giúp cải thiện quản lý tài chính và phát triển kinh tế trong bối cảnh hiện đại.

V. Kết Luận Tương Lai Của Lịch Sử Tư Tưởng Kinh Tế

Lịch sử tư tưởng kinh tế sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi trong xã hội. Việc nghiên cứu và hiểu rõ các tư tưởng này sẽ giúp định hình tương lai của nền kinh tế toàn cầu.

5.1. Tương Lai Của Tư Tưởng Kinh Tế Xu Hướng Mới

Các xu hướng mới trong tư tưởng kinh tế sẽ xuất hiện, phản ánh sự thay đổi trong nhu cầu và điều kiện kinh tế toàn cầu.

5.2. Vai Trò Của Nghiên Cứu Định Hình Tương Lai

Nghiên cứu lịch sử tư tưởng kinh tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chính sách và lý thuyết kinh tế trong tương lai.

Nội dung chính

Phân tích học thuật: Giáo trình Lịch sử Tư tưởng Kinh tế

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Lịch sử tư tưởng kinh tế" do tác giả Bùi Thị Xuyến biên soạn, được Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh ấn hành và lưu hành nội bộ vào năm 1996. Tài liệu này được xây dựng bám sát khung chương trình đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giữ vị trí môn học cơ sở bắt buộc dành cho sinh viên năm thứ III (giai đoạn II) thuộc khoa Giáo dục chính trị, đồng thời phục vụ đào tạo cho sinh viên hệ chuyên tu và tại chức có nhu cầu mở rộng kiến thức chuyên ngành.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học hệ thống tri thức toàn diện về quy luật phát sinh, phát triển và bản chất kinh tế - chính trị của các tư tưởng, lý thuyết và học thuyết kinh tế qua từng thời kỳ lịch sử gắn với các hình thái kinh tế - xã hội. Sau khi hoàn thành học phần, người học nắm được nội dung cơ bản của các học thuyết, hiểu rõ vai trò lịch sử của chúng trong việc hoạch định chính sách kinh tế ở các quốc gia, nắm vững phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và hình thành tư duy lý luận biện chứng để phân tích các vấn đề của nền kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường.

Giáo trình có độ dài 104 trang, được thiết kế theo cấu trúc gồm: Phần Mở đầu (trang 04), 4 Phần nội dung chuyên đề chia thành 14 Chương cụ thể, Phần Kết luận tích hợp hệ thống Câu hỏi ôn thi (trang 102) và Danh mục Tài liệu tham khảo (trang 104). Cách tiếp cận xuyên suốt của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp logic trừu tượng và phương pháp lịch sử cụ thể, khảo sát sự vận động của tư tưởng kinh tế từ thời Cổ đại, Trung cổ, thời kỳ tư bản chủ nghĩa cho đến thời kỳ quá độ lên xã hội mới.

Điểm đặc thù của giáo trình là tính bao quát lịch sử rộng lớn, khảo cứu đồng thời cả tư tưởng kinh tế Phương Đông và Phương Tây, phân tích sự chuyển dịch từ các quan điểm kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa, đồng thời kết nối lý luận kinh điển với thực tiễn tư tưởng kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình triển khai tiến trình lịch sử tư tưởng kinh tế qua 14 chương, trong đó các chủ đề trọng tâm gồm:

• Chương I & Chương II: Tư tưởng kinh tế thời Cổ đại (Phương Đông và Phương Tây): Khảo sát tư tưởng kinh tế Ấn Độ cổ đại qua kinh Vệ Đà, Luật Manu; Trung Quốc cổ đại qua phái Nho gia (Khổng Tử với thuyết trung dung và quan hệ công xã - nô lệ; Mạnh Tử với chủ trương giảm bớt can thiệp của nhà nước, tự do buôn bán), phái Pháp gia (Thương Ưởng với chủ trương coi trọng nông nghiệp và nghề binh, nhà nước mạnh) và tác phẩm Quản tử luận (nhà nước lập kho dự trữ thóc để bình ổn giá). Tại Phương Tây, giáo trình phân tích các đại biểu Hy Lạp gồm Xenophon (tác phẩm Phương châm trị gia, phân tích phân công lao động và giá trị), Platon (Chính trị hay nhà nước, mô hình "nhà nước lý tưởng") và Aristoteles (phân biệt giá trị trao đổi - giá trị sử dụng, phân loại thương nghiệp économique theo công thức H-H, H-T-H và tài sản học Chrématistique theo công thức T-H-T'). Khu vực La Mã tập trung vào các quan điểm bảo vệ đại điền trang của Carôn, Varôn và Xixeron.
• Chương V: Chủ nghĩa trọng thương: Phân tích hoàn cảnh tích lũy ban đầu của chủ nghĩa tư bản với hai giai đoạn: Giai đoạn trọng tiền (thế kỷ XV–XVI, coi tiền vàng là của cải duy nhất, đại biểu William Strafford) và Giai đoạn trọng thương (thế kỷ XVI–XVII, nguyên tắc xuất siêu "bán nhiều, mua ít", đại biểu Thomas Munt tại Anh với tác phẩm Sự giàu có của nước Anh trong mậu dịch đối ngoại). Tại Pháp, giáo trình phân tích quan điểm của Antoine Montchrétien (Luận văn về kinh tế chính trị học, 1615) và Jean Baptiste Colbert với chính sách phát triển công trường thủ công nhưng coi nhẹ nông nghiệp.
• Chương VI: Học thuyết kinh tế tư sản cổ điển: Trình bày bước ngoặt chuyển trọng tâm nghiên cứu từ lưu thông sang sản xuất. Các đại biểu gồm: William Petty (người đặt nền móng cho lý thuyết giá trị - lao động, phân biệt giá cả tự nhiên, giá cả nhân tạo, giá cả chính trị; lý luận tiền lương và địa tô); Pierre de Boisguillebert (tiền bối phái Trọng nông Pháp, đưa ra khái niệm thời gian lao động đo lường giá trị); François Quesnay (người sáng lập phái Trọng nông, xây dựng Biểu kinh tế 1758 mô hình hóa tái sản xuất xã hội qua 5 hành vi trao đổi giữa 3 giai cấp: địa chủ, sản xuất nông nghiệp và không sản xuất); Turgot (phân tích 5 giai cấp và định nghĩa tư bản tích lũy từ sản phẩm ròng); Adam Smith (tác phẩm Sự giàu có của các dân tộc 1776, lý luận "bàn tay vô hình", phân công lao động, hai thuộc tính hàng hóa, phân loại tư bản cố định và tư bản lưu động).
• Chương IX: Học thuyết kinh tế của Chủ nghĩa xã hội không tưởng: Trình bày các giai đoạn phát triển từ thế kỷ XVII–XVIII (Jean Meslier với tác phẩm Di chúc, Gabriel Bonnot de Mably, Gracques Babeuf với Tuyên ngôn của những người bình dân) đến thế kỷ XIX (Claude Henrie de Saint-Simon với chế độ công nghiệp tương lai, Francois Marie Charles Fourier với mô hình hiệp hội sản xuất - tiêu dùng hài hòa, Robert Owen với các thử nghiệm thực tiễn tại New Lanark và Cửa hàng trao đổi lao động công bằng).
• Chương X: Học thuyết kinh tế của Chủ nghĩa Mác - Lênin: Phân tích quá trình hình thành kinh tế chính trị Mácxít qua các tác phẩm của Karl Marx và Friedrich Engels (Tuyên ngôn Đảng Cộng sản, Góp phần phê phán khoa học kinh tế chính trị, Das Kapital). Khái quát các lý luận nền tảng: quan hệ sản xuất, tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa, lý luận giá trị thặng dư ($m$), tư bản bất biến ($c$) và tư bản khả biến ($v$), lợi nhuận bình quân, tích lũy tư bản và tái sản xuất xã hội. Giai đoạn Lênin làm rõ học thuyết về chủ nghĩa đế quốc và kinh tế thời kỳ quá độ (chính sách kinh tế mới NEP, thuế lương thực, hợp tác hóa).
• Chương XI: Học thuyết kinh tế tư sản cận đại: Đi sâu vào trường phái Cổ điển mới và trường phái Giới hạn Vienne (Áo) với phương pháp phân tích vi mô (Micro-Analyse). Trình bày Định luật nhu cầu của Herman Gossen (Định luật 1 về cường độ nhu cầu giảm dần; Định luật 2 về tối ưu hóa thỏa mãn nhu cầu) và lý thuyết Ích lợi giới hạn (Marginal Utility) do Karl Menger, Böhm-Bawerk và Friedrich von Wieser phát triển, phân loại 4 dạng ích lợi của vật phẩm (khách quan, chủ quan, trừu tượng, cụ thể).
• Chương XIV: Tư tưởng kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng xã hội mới: Khái quát đường lối đổi mới, phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Tiến trình phát triển logic của tư tưởng kinh tế trong giáo trình:
Thời Cổ đại (Kinh tế tự nhiên, chiếm hữu nô lệ)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các hệ thống lý luận và nguyên lý khoa học nền tảng:

• Hệ thống lý thuyết cơ bản: Lý thuyết giá trị - lao động (Petty, Smith, Marx); Lý thuyết trật tự tự nhiên và Tái sản xuất xã hội (Quesnay); Lý luận giá trị thặng dư và sự chuyển hóa của tư bản (Marx); Lý thuyết địa tô chênh lệch và địa tô tuyệt đối; Lý thuyết ích lợi biên tế và hành vi người tiêu dùng (Trường phái Vienne); Lý luận về các hình thái kinh tế - xã hội và thời kỳ quá độ (Lênin).
• Các nguyên lý vận hành cốt lõi: Nguyên lý phân công lao động xã hội; Quy luật lưu thông tiền tệ và vai trò của tiền tệ trong trao đổi; Cơ chế xác định giá cả tự nhiên và giá cả thị trường; Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng; Quy luật bình quân hóa tỷ suất lợi nhuận.
• Khung phân tích kinh tế: Phương pháp tiếp cận vi mô (phân tích hành vi đơn vị kinh tế cá biệt, hàm nhu cầu, mức độ thỏa dụng) và phương pháp tiếp cận vĩ mô (phân tích chu chuyển tổng sản phẩm xã hội, quan hệ phân phối thu nhập giữa các giai cấp).

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích logic - lịch sử: Khả năng đặt các tư tưởng kinh tế vào đúng tọa độ không gian, thời gian và bối cảnh lịch sử cụ thể để đánh giá tính tất yếu, mặt tiến bộ và các hạn chế lịch sử của từng học thuyết.
• Kỹ năng đối chiếu và phê phán học thuật: Năng lực so sánh các luồng tư tưởng đối lập (giữa Trọng thương và Trọng nông; giữa Lý luận giá trị - lao động và Lý thuyết giá trị - ích lợi; giữa Kinh tế chính trị tư sản và Kinh tế chính trị Mác - Lênin).
• Kỹ năng bóc tách bản chất giai cấp: Xác định rõ lợi ích giai cấp đứng sau các luận điểm kinh tế (như quan điểm của chủ nô Hy Lạp - La Mã, đại địa chủ phong kiến Tây Âu, giai cấp tư sản công nghiệp hay giai cấp vô sản).
• Năng lực vận dụng thực tiễn: Sử dụng các phạm trù kinh tế để phân tích sự vận động của kinh tế hàng hóa, cơ chế giá cả thị trường và định hướng phát triển kinh tế nhiều thành phần tại Việt Nam.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy dựa trên việc làm rõ mối liên hệ nhân quả giữa điều kiện kinh tế - xã hội với sự ra đời của các học thuyết kinh tế. Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết giảng kết hợp phân tích văn bản gốc của các nhà kinh tế học để người học thấy rõ quá trình kế thừa và phủ định biện chứng giữa các trường phái.

Trong quá trình tổ chức dạy học, tài liệu cung cấp các công cụ trực quan hóa tư duy lý thuyết:

• Mô hình hóa chu chuyển kinh tế: Giảng viên hướng dẫn sinh viên phân tích và vẽ lại sơ đồ 5 hành vi trao đổi trong Biểu kinh tế của François Quesnay để hiểu cơ chế chu chuyển của 7 tỷ tổng sản phẩm xã hội và 2 tỷ tiền tệ giữa ba giai cấp (địa chủ, nông dân sản xuất, tư sản/công nhân phi nông nghiệp).
• Biểu đồ hình học trong phân tích nhu cầu: Sử dụng đồ thị tọa độ Descartes biểu diễn Định luật Herman Gossen (trục hoành biểu thị số lượng sản phẩm tiêu dùng $x_1, x_2, x_3$, trục tung biểu thị cường độ nhu cầu giảm dần $y_1, y_2, y_3$) nhằm trực quan hóa khái niệm ích lợi giới hạn.
• Nghiên cứu trường hợp điển hình (Case studies lịch sử): Phân tích mô hình chính sách kinh tế của Colbert tại Pháp thế kỷ XVII, cuộc cải cách nông nghiệp của Thương Ưởng tại nước Tần (năm 350 TCN), hoặc các thử nghiệm hợp tác xã của Robert Owen tại New Lanark và Mỹ.

Đối với hoạt động tự học và đánh giá:

• Đánh giá quá trình và kết thúc học phần: Căn cứ vào hệ thống câu hỏi ôn thi tại trang 102 của giáo trình, yêu cầu sinh viên viết tiểu luận, làm bài tập so sánh các phạm trù hoặc trả lời vấn đáp về bản chất kinh tế - chính trị của các học thuyết.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc các chương theo trình tự niên đại lịch sử, lập bảng so sánh tiêu chí giữa các trường phái (nguồn gốc của cải, đối tượng nghiên cứu, phương pháp luận, đại biểu tiêu biểu) và tra cứu trực tiếp các tác phẩm kinh điển theo danh mục tài liệu tham khảo ở trang 104.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa theo chương trình cải cách: Giáo trình được biên soạn trực tiếp theo yêu cầu chương trình đào tạo giai đoạn II của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 1996, bảo đảm chuẩn kiến thức cho sinh viên đại học khối ngành Sư phạm và Giáo dục chính trị.
• Bố cục cân đối giữa Phương Đông và Phương Tây: Khác với nhiều giáo trình chỉ tập trung vào lịch sử kinh tế Tây Âu, tài liệu này dành riêng Chương I và Chương III để trình bày tư tưởng kinh tế Phương Đông thời Cổ đại và Trung cổ (Ấn Độ, Trung Quốc qua các triều đại Hạ, Thương, Chu, Đường, Tống; các tư tưởng kinh tế trong kinh Coran của Ả Rập).
• Tích hợp tư tưởng kinh tế đương đại của Việt Nam: Giáo trình xây dựng riêng Phần thứ tư với Chương XIV để luận giải tư tưởng kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ quá độ, làm rõ cơ sở lý luận của việc chuyển dịch mô hình kinh tế sang nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần.
• Khảo sát toàn diện trường phái Cổ điển mới: Tài liệu cung cấp các chi tiết học thuật về trường phái Áo (Vienne) với các công thức và định luật của Gossen, Menger, Böhm-Bawerk, giúp sinh viên nắm được nguồn gốc lý luận của kinh tế học vi mô hiện đại.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho các nhóm đối tượng cụ thể sau:

1. Sinh viên chuyên ngành Giáo dục chính trị: Sinh viên năm thứ III (giai đoạn II) tại các trường Đại học Sư phạm, đặc biệt là Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, sử dụng làm tài liệu học tập bắt buộc cho học phần Lịch sử tư tưởng kinh tế.
2. Sinh viên hệ Chuyên tu và Tại chức: Học viên theo học các chương trình vừa làm vừa học, cử nhân văn bằng hai có nhu cầu trang bị kiến thức chuẩn mực về lịch sử kinh tế chính trị học.
3. Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức Triết học Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử), Kinh tế chính trị Mác - Lênin đại cương và kiến thức tổng quát về Lịch sử văn minh thế giới để có thể tiếp thu các khái niệm phân tích trong giáo trình.
4. Giảng viên và nhà nghiên cứu: Giảng viên giảng dạy các bộ môn Khoa học Mác - Lênin, Kinh tế học chính trị sử dụng giáo trình làm đề cương bài giảng chuẩn, tài liệu đối chiếu học thuật và nguồn bài tập ôn tập cho sinh viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên năm thứ III chuyên ngành Giáo dục chính trị, sinh viên các hệ chuyên tu, tại chức của Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh và người học cần nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Cần nắm vững kiến thức cơ bản về Triết học Mác - Lênin (đặc biệt là học thuyết hình thái kinh tế - xã hội), Lịch sử thế giới và Lịch sử Việt Nam để hiểu bối cảnh ra đời của từng tư tưởng kinh tế.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu thuần túy về Kinh tế học Phương Tây?

Giáo trình kết hợp cả hai nhánh lịch sử tư tưởng: tư tưởng kinh tế Phương Đông (Ấn Độ, Trung Quốc, Ả Rập) và Phương Tây (Hy Lạp, La Mã, Tây Âu), đồng thời phân tích sâu kinh tế chính trị Mác - Lênin và tư tưởng kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam.

4. Làm thế nào để tự học và ôn thi đạt kết quả tốt với giáo trình này?

Sinh viên cần bám sát 14 chương nội dung, trả lời toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn thi tại trang 102, vẽ lại các sơ đồ vận động kinh tế (như Biểu kinh tế Quesnay, đồ thị Gossen) và tra cứu các tác phẩm gốc được liệt kê ở mục Tài liệu tham khảo.

5. Giáo trình có cung cấp tài liệu bổ trợ kèm theo không?

Tài liệu tích hợp phần Lời nói đầu nêu rõ phương pháp luận, các bảng số liệu, sơ đồ mô hình hóa hành vi kinh tế trong từng chương, hệ thống câu hỏi ôn thi (trang 102) và danh mục tài liệu tham khảo khoa học (trang 104).

---

Kết luận

Giáo trình "Lịch sử tư tưởng kinh tế" của tác giả Bùi Thị Xuyến (Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, 1996) là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, hệ thống hóa toàn bộ tiến trình phát triển của các tư tưởng, lý thuyết và học thuyết kinh tế từ thời Cổ đại đến Hiện đại qua 14 chương nội dung.

Lộ trình học tập khoa học được xác lập từ việc tìm hiểu mầm mống tư tưởng kinh tế tự nhiên thời Cổ - Trung đại, phân tích bước chuyển sang kinh tế hàng hóa qua Chủ nghĩa Trọng thương và Kinh tế chính trị Cổ điển, nghiên cứu học thuyết kinh tế Mác - Lênin, tiếp cận các lý thuyết vi mô cận đại, và kết thúc bằng việc liên hệ tư tưởng kinh tế trong thời kỳ quá độ tại Việt Nam. Để đào sâu kiến thức, người học được định hướng nghiên cứu bổ trợ các văn bản kinh điển của William Petty, François Quesnay, Adam Smith, Karl Marx và V.I. Lênin được ghi nhận trong danh mục tài liệu tham khảo của giáo trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho lịch sử khoa kinh tế chính trị vì đã đặt những cơ sở lý luận ban đầu cho các lý luận then chốt sau này, mặc dù các cơ sở lý luận đó còn rất nông cạn. Nhìn chung về mặt lịch sử, do điều kiện kinh tế hàng hóa tương đối phát triển nên các tác giả Hy Lạp thời cổ đã xây dựng được một số các quan điểm kinh tế làm điểm xuất phát cho sự phát triển của các học thuyết kinh tế sau này. II- TƯ TƯỞNG KINH TẾ CỦA LA MÃ THỜI CỔ. Đặc điểm KT-CT-XH: Từ thế kỷ thứ V trước công nguyên bước vào chế độ chiếm hữu nô lệ và bị tiêu diệt vào thế kỷ V sau công nguyên.

La Mã là đỉnh cao nhất của chế độ chiếm hữu nô lệ; lực lượng sản xuất chủ yếu là nô lệ, tổ chức kinh tế là nền đại điền trang, đồng thời kinh tế công thương nghiệp cũng khá phát triển. Trong xã hội có ba tầng lớp: quý tộc, dân La Mã và nô lệ với mâu thuẫn giai cấp gay gắt dẫn tới khởi nghĩa của nô lệ. Một số tư tưởng kinh tế nổi bật: + Bảo vệ kinh tế đại điền trang với hai đại biểu là Carôn và Varôn. Cả hai đưa ra các biện pháp cần thiết để sử dụng lực lượng lao động nô lệ sao cho có lợi nhất cho chủ nô.

+ Bảo vệ chế độ chiếm hữu nô lệ: Xixeron chủ trương đàn áp nô lệ, bóc lột các dân tộc khác để cứu vãn nền cộng hòa chủ nô. + Về sự phát triển của kinh tế hàng hóa: Xixeron có nói đến vai trò của phân công lao động, khuyến khích phát triển tư bản thương nghiệp và cho vay nặng lãi. Tư tưởng kinh tế La Mã phát triển sau Hy Lạp nhưng không phát triển bằng do dựa trên kinh tế đại điền trong và do chưa tập trung chú ý phân tích các vấn đề kinh tế hàng hóa. PHẦN THỨ HAI TƯ TƯỞNG KINH TẾ THỜI TRUNG CỔ Thời Trung Cổ bắt đầu từ thế kỷ IV sau công nguyên khi chế độ chiếm hữu nô lệ tan rã và tư tưởng kinh tế thời Trung Cổ gắn liền với những đặc trưng của thời phong kiến.

Chương III TƯ TƯỞNG KINH TẾ PHƯƠNG ĐÔNG THỜI TRUNG CỔ I- TƯ TƯỞNG KINH TẾ TRUNG QUỐC THỜI TRUNG CỔ. Chế độ phong kiến phương Đông xuất hiện sớm, nhưng chịu ảnh hưởng của chế độ nông nô gia trưởng. Lúc bấy giờ vai trò của nhà nước rất lớn do yêu cầu của phong kiến hóa, của công tác thủy lợi, của nhiệm vụ quân sự, điều này làm cho mâu thuẫn giữa nhà nước Trung ương tập quyền và các lãnh địa ngày càng gay gắt. Tư tưởng kinh tế lúc bấy giờ tuy khá phức tạp nhưng cũng xoay quanh vấn đề sở hữu, vai trò nhà nước, vấn đề kinh tế hàng hóa.

Về vấn đề sở hữu và vai trò của nhà nước: + Lý Xung (450-498) bảo vệ quyền lợi của nhà nước và đưa ra các kiến nghị về thuế có lợi cho nhà nước. + Dương Viêm (618-707): muốn trung hòa lợi ích kinh tế giữa địa chủ, phong kiến với người canh tác, giữa nhà nước với địa chủ bằng cách đề nghị thu thuế bằng tiền, căn cứ vào giá trị sản lượng của các mảnh ruộng khác nhau. + Lục Chí: quan đại thần cuối đời Đường, chủ trương làm dịu mâu thuẫn giữa nhà nước phong kiến với nông dân bằng cách giảm tô, qui định mức sở hữu ruộng đất vừa phải; cho rằng sự giàu có của Vua là phụ thuộc ý dân. + Vương An Thạch: đề cao sở hữu ruộng đất của nhà nước dưới hình thức tổ chức quân điền, lãnh địa lớn.

Về vấn đề kinh tế hàng hóa: Rất ít được các nhà lý luận nghiên cứu.