Luận văn: Địa danh Thủ Dầu Một - Quá trình hình thành, ý nghĩa và giá trị lịch sử (1900 - 1956)

Khóa luận phân tích quá trình hình thành và giá trị lịch sử của Thủ Dầu Một từ 1900 đến 1956, khám phá ý nghĩa văn hóa địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tiền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Địa Danh Thủ Dầu Một: Quá Trình Hình Thành, Ý Nghĩa Và Các Giá Trị Lịch Sử (1900 - 1956)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 4. Mục đích nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH THỦ DẦU MỘT
• 1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Địa thế - địa chất
• 1.1.3. Sông ngòi - khí hậu
• 1.2. Đặc điểm kinh tế
• 1.2.1. Thủ công nghiệp
• 1.2.2. Thương nghiệp
• 1.3. Đặc điểm văn hóa - xã hội
• 1.3.1. Phong tục - tín ngưỡng - tôn giáo
• 1.3.2. Y tế - giáo dục
• 1.4. Một số vấn đề lý luận về địa danh học
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu của địa danh
• 1.4.2. Phân loại địa danh
• 1.4.3. Phương thức định danh
• 2. CHƯƠNG 2: NGUỒN GỐC TÊN GỌI THỦ DẦU MỘT - Ý NGHĨA PHẢN ÁNH NHỮNG GIÁ TRỊ HIỆN THỰC
• 2.1. Đôi nét về cây Dầu
• 2.1.1. Tên và nguồn gốc cây Dầu
• 2.1.2. Khảo tả cây Dầu
• 2.1.3. Phương pháp trồng cây Dầu
• 2.1.4. Công dụng của cây Dầu
• 2.2. Nguồn gốc tên gọi Thủ Dầu Một
• 2.2.1. Tên gọi Thủ Dầu Một qua ghi chép trong thư tịch cổ
• 2.2.2. Tên gọi Thủ Dầu Một qua những kiến giải mới
• 2.2.3. Tên gọi Thủ Dầu Một qua các định danh hành chính
• 2.3. Ý nghĩa tên gọi Thủ Dầu Một
• 2.4. Tên gọi Thủ Dầu Một ảnh hưởng trong đời sống của nhân dân Thủ Dầu Một
• 2.4.1. Ảnh hưởng về mặt kinh tế
• 2.4.2. Ảnh hưởng về mặt văn hóa - xã hội
• 2.4.3. Ảnh hưởng về mặt chính trị
• 3. CHƯƠNG 3: VÙNG ĐẤT THỦ DẦU MỘT QUA CÁC THỜI KÌ LỊCH SỬ
• 3.1. Thủ Dầu Một trước khi người Việt đến khai phá
• 3.2. Thủ Dầu Một thời kỳ người Việt đến khai phá
• 3.3. Thủ Dầu Một thời kỳ thuộc huyện Bình An
• 3.4. Tỉnh Thủ Dầu Một dưới thời Pháp thuộc
• 3.5. Thủ Dầu Một thời kỳ thuộc tỉnh Bình Dương
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNG CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Địa Danh Thủ Dầu Một Tổng Quan Lịch Sử

Địa danh Thủ Dầu Một không chỉ là một cái tên mà còn là biểu tượng của một vùng đất có bề dày lịch sử. Từ những ngày đầu khai phá, Thủ Dầu Một đã chứng kiến nhiều biến động lịch sử quan trọng. Tên gọi này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi được đặt tên cho một đơn vị hành chính vào năm 1869 cho đến khi chính thức trở thành tỉnh vào năm 1900. Việc tìm hiểu về địa danh lịch sử này giúp hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất này trong bối cảnh lịch sử Việt Nam.

1.1. Nguồn Gốc Tên Gọi Thủ Dầu Một

Tên gọi Thủ Dầu Một có nguồn gốc từ cây Dầu, một loại cây đặc trưng của vùng đất này. Cây Dầu không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng văn hóa của người dân nơi đây. Nghiên cứu về nguồn gốc tên gọi giúp làm sáng tỏ những giá trị văn hóa và lịch sử của Thủ Dầu Một.

1.2. Quá Trình Hình Thành Địa Danh

Quá trình hình thành Thủ Dầu Một gắn liền với sự phát triển của các thôn xóm người Việt đầu tiên. Từ những năm 1900, địa danh lịch sử này đã trở thành một phần không thể thiếu trong bản đồ hành chính của Nam Bộ, phản ánh sự phát triển của nền kinh tế và xã hội tại đây.

II. Những Thách Thức Trong Nghiên Cứu Địa Danh Thủ Dầu Một

Việc nghiên cứu địa danh lịch sử như Thủ Dầu Một không hề đơn giản. Nhiều tài liệu lịch sử còn thiếu sót hoặc không chính xác, gây khó khăn trong việc xác định nguồn gốc và ý nghĩa của tên gọi. Hơn nữa, sự thay đổi trong các đơn vị hành chính qua các thời kỳ cũng làm cho việc nghiên cứu trở nên phức tạp hơn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tìm Kiếm Tài Liệu

Nhiều tài liệu liên quan đến Thủ Dầu Một đã bị thất lạc hoặc không còn nguyên vẹn. Điều này khiến cho việc xác minh thông tin trở nên khó khăn, đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau.

2.2. Sự Biến Đổi Trong Đơn Vị Hành Chính

Sự thay đổi liên tục trong các đơn vị hành chính đã làm cho việc xác định ranh giới và tên gọi của Thủ Dầu Một trở nên phức tạp. Các nhà nghiên cứu cần phải nắm rõ lịch sử hành chính để có cái nhìn chính xác hơn về địa danh lịch sử này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Địa Danh Thủ Dầu Một Hiệu Quả

Để nghiên cứu Thủ Dầu Một, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp lịch sử là chủ đạo, kết hợp với các phương pháp thu thập và phân tích tài liệu. Việc sử dụng các nguồn tài liệu phong phú sẽ giúp làm rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của địa danh lịch sử này.

3.1. Phương Pháp Lịch Sử

Phương pháp lịch sử giúp xác định bối cảnh và thời gian hình thành của Thủ Dầu Một. Qua đó, các nhà nghiên cứu có thể phác họa lại bức tranh xã hội và kinh tế của vùng đất này trong từng giai đoạn lịch sử.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Tài Liệu

Phân tích tài liệu từ các nguồn khác nhau, bao gồm sách, báo và tài liệu hành chính, sẽ giúp làm rõ hơn về Thủ Dầu Một. Việc này không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp xác minh tính chính xác của các dữ liệu lịch sử.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Địa Danh Thủ Dầu Một

Nghiên cứu về Thủ Dầu Một không chỉ mang lại giá trị lịch sử mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển du lịch. Việc hiểu rõ về địa danh lịch sử này sẽ giúp thu hút du khách và nâng cao giá trị văn hóa của vùng đất này.

4.1. Phát Triển Du Lịch Tại Thủ Dầu Một

Với những giá trị văn hóa và lịch sử phong phú, Thủ Dầu Một có tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch. Các tour du lịch khám phá địa danh lịch sử này sẽ giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa và con người nơi đây.

4.2. Giá Trị Văn Hóa Của Thủ Dầu Một

Nghiên cứu về Thủ Dầu Một cũng giúp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Việc gìn giữ các di sản văn hóa sẽ góp phần tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất này.

V. Kết Luận Tương Lai Của Nghiên Cứu Địa Danh Thủ Dầu Một

Nghiên cứu về Thủ Dầu Một là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Việc tiếp tục khai thác và làm rõ các giá trị lịch sử sẽ giúp nâng cao nhận thức về địa danh lịch sử này trong cộng đồng. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị mới cho văn hóa và lịch sử Việt Nam.

5.1. Tiềm Năng Nghiên Cứu

Với nhiều khía cạnh chưa được khai thác, Thủ Dầu Một vẫn còn là một đề tài hấp dẫn cho các nhà nghiên cứu. Việc tìm hiểu sâu hơn sẽ giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề liên quan đến lịch sử và văn hóa của vùng đất này.

5.2. Định Hướng Phát Triển Nghiên Cứu

Định hướng phát triển nghiên cứu về Thủ Dầu Một cần được chú trọng hơn nữa. Các chương trình nghiên cứu và bảo tồn sẽ giúp gìn giữ những giá trị văn hóa và lịch sử của địa danh này cho các thế hệ sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đất Thủ Dầu Một mang bề dày lịch sử khai phá hơn 300 năm kể từ thời Chưởng cơ Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược xứ Gia Định. Trong tiến trình lịch sử Nam Bộ, Thủ Dầu Một từng là một địa bàn hành chính cấp tỉnh rộng lớn với diện tích khoảng 500.000 mẫu vào năm 1911 và quy mô dân số đạt 179.350 người vào tháng 3 năm 1956. Tuy nhiên, nguồn gốc từ nguyên, ngữ nghĩa học và quá trình chuyển biến hành chính của danh xưng Thủ Dầu Một từ lâu đã tồn tại nhiều quan điểm trái chiều, gây lúng túng cho giới nghiên cứu lịch sử và địa danh học.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề xác lập tính chính danh khoa học của tên gọi Thủ Dầu Một, phân tích các cứ liệu thư tịch cổ kết hợp văn bản pháp lý thời kỳ thuộc địa. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch địa danh từ cấp hạt thanh tra năm 1869, hạt tham biện năm 1876 đến khi chính thức thành lập tỉnh Thủ Dầu Một ngày 01 tháng 01 năm 1900, và kết thúc khi bị bãi bỏ theo Sắc lệnh số 143-NV ngày 22 tháng 10 năm 1956. Phạm vi không gian nghiên cứu bao trùm toàn bộ tỉnh Thủ Dầu Một với chiều dài hơn 200 km dọc sông Sài Gòn và sông Bé, trong khung thời gian trọng tâm 56 năm từ 1900 đến 1956.

Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc phục dựng bức tranh lịch sử kinh tế - xã hội của 10 tổng gồm 91 làng thôn, giải mã 4 đồn binh và 10 chợ trung tâm. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, đóng góp nguồn tư liệu nền tảng cho công tác giảng dạy lịch sử địa phương và định vị thương hiệu văn hóa Bình Dương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết Địa danh học hiện đại của A. Superanskaja và Lê Trung Hoa, tiếp cận địa danh như một hiện tượng ngôn ngữ - lịch sử có chức năng định danh không gian hai chiều. Cấu trúc địa danh được phân tích dựa trên sự kết hợp giữa thành tố chung chỉ loại hình đơn vị địa lý và thành tố riêng chỉ đặc điểm thực thể. Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết Không gian văn hóa và Địa lý lịch sử để giải thích sự tương tác giữa điều kiện tự nhiên miền Đông Nam Bộ với đời sống cư dân qua hơn 300 năm định cư.

Ba khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa gồm: Địa danh hành chính (tên gọi pháp lý gắn với phân cấp quản trị nhà nước), Phương thức định danh (cơ chế tạo lập tên gọi qua đặc trưng thực vật học kết hợp quân sự), và Tục danh lịch sử (tên gọi dân gian phản ánh sinh hoạt cộng đồng trước khi được thể chế hóa bằng văn bản).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống thư tịch cổ như Phủ biên tạp lục năm 1776, Hoàng Việt nhất thống dư địa chí năm 1806, Gia Định thành thông chí năm 1820, Đại Nam nhất thống chí năm 1864; các văn bản quy chuẩn hành chính thuộc địa thời Pháp thuộc; hai tập Địa chí tỉnh Thủ Dầu Một năm 1910 và Địa phương chí tỉnh Thủ Dầu Một năm 1956; cùng nguồn tư liệu điền dã thực tế tại địa phương.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 91 đơn vị làng thôn thuộc 10 tổng của hạt Thủ Dầu Một giai đoạn 1869 - 1876, 70 đồn điền cao su và 56 cơ sở lò gốm được kiểm kê vào năm 1956. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát toàn diện theo lát cắt lịch sử đồng đại và lịch đại nhằm đảm bảo tính bao quát tuyệt đối của thực thể hành chính.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic, phương pháp thống kê - phân loại và phương pháp so sánh đối chiếu liên ngành. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đặt địa danh Thủ Dầu Một trong đúng bối cảnh không gian - thời gian thực tế, bóc tách mối liên hệ nhân quả giữa các sự kiện chính trị và biến đổi từ nguyên, loại trừ các suy diễn dân gian thiếu căn cứ. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai liên tục, hoàn thiện nghiệm thu vào tháng 04 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chứng minh tên gọi Thủ Dầu Một có nguồn gốc từ vựng thuần Việt, hình thành theo công thức: "Thủ" (từ Hán - Việt chỉ đồn canh, thủ sở quân sự Băng Bột có từ trước năm 1806) kết hợp "Dầu Một" (chỉ một cây Dầu Rái cổ thụ cao tới 40m, đường kính hơn 1m đứng đơn độc bên bến sông Sài Gòn). Kết quả nghiên cứu bác bỏ hoàn toàn giả thuyết tên gọi bắt nguồn từ tiếng Khmer "Tuln Phombốt" (đỉnh đồi cao nhất), đồng thời chỉ rõ tên gọi "Thổ Long Mộc" trong cộng đồng người Hoa thực chất là hiện tượng phiên âm ngữ âm chứ không mang nghĩa nguồn cội.

Thứ hai, nghiên cứu xác lập niên biểu pháp lý chính xác của địa danh: khởi đầu từ tục danh "Dầu Một" xuất hiện trong tư liệu từ năm 1776, phát triển thành đơn vị cấp hạt năm 1869, hạt tham biện năm 1876, chính thức mang danh xưng tỉnh Thủ Dầu Một từ ngày 01 tháng 01 năm 1900 theo Nghị định của Toàn quyền Paul Doumer, và chấm dứt tư cách đơn vị hành chính cấp tỉnh sau 56 năm tồn tại vào ngày 22 tháng 10 năm 1956.

Thứ ba, luận văn làm rõ cơ cấu kinh tế đặc thù của tỉnh Thủ Dầu Một: diện tích đất trồng lúa chỉ chiếm 5% diện tích tự nhiên (13.000 ha trên tổng số 260.000 ha), đứng thứ 18 trên 20 tỉnh Nam Kỳ. Ngược lại, thế mạnh mũi nhọn thuộc về ngành cao su với 70 đồn điền canh tác 40.000 ha, đạt sản lượng 25.000 tấn mủ vào năm 1956, và ngành gốm sứ thủ công với 56 lò nung thu hút hơn 500 thợ, cung ứng mỗi ngày 1.600 sản phẩm chén bát và đồ gia dụng ra thị trường.

Thảo luận kết quả

Sự hình thành và phát triển của địa danh Thủ Dầu Một gắn liền mật thiết với đặc điểm địa hình chuyển tiếp miền trung du và hệ thống thủy văn sông Sài Gòn dài 261,9 km cùng sông Bé dài 360 km. Vị trí địa lý này biến vùng đất thành trạm trung chuyển lâm sản, mủ cao su và hàng thủ công mỹ nghệ chiến lược hướng về trung tâm đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn. Khác biệt với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ nhìn nhận địa danh dưới góc độ ngôn ngữ đơn thuần, luận văn đã kết nối sự thay đổi tên gọi với các cuộc cải tổ hành chính của chính quyền thuộc địa nhằm phục vụ khai thác tài nguyên.

Dữ liệu nghiên cứu được mô tả sinh động qua hệ thống bảng thống kê đối chiếu diện tích nông nghiệp giữa 20 tỉnh Nam Kỳ và biểu đồ phân bố cơ cấu ngành nghề năm 1956. Qua đó thể hiện rõ nét sự chênh lệch giữa tỷ trọng lúa gạo khiêm tốn (5%) so với quy mô khổng lồ của các đồn điền cao su chiếm hơn 80% diện tích canh tác hữu hiệu, chứng minh tính tất yếu của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tiến hành số hóa toàn bộ hệ thống tư liệu địa chí, bản đồ hành chính 10 tổng và 91 làng xã cổ thời kỳ 1900 - 1956. Mục tiêu hoàn thành số hóa 100% hồ sơ lưu trữ lịch sử trong thời gian 12 tháng, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dương chủ trì thực hiện nhằm phục vụ tra cứu công cộng.

Thứ hai, đưa nội dung lịch sử địa danh và tiến trình phát triển Thủ Dầu Một vào chương trình giáo dục địa phương tại 100% các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông. Đích đến là tiếp cận hơn 150.000 học sinh mỗi năm trong giai đoạn 2022 - 2025, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trường Đại học Thủ Dầu Một biên soạn tài liệu chuẩn hóa.

Thứ ba, khoanh vùng bảo tồn không gian di sản làng nghề truyền thống gắn với 56 lò gốm cổ và khu vực sản xuất sơn mài Tương Bình Hiệp. Thiết lập mục tiêu bảo tồn nguyên trạng ít nhất 15 cơ sở tiêu biểu và phát triển tour du lịch văn hóa trải nghiệm, nâng tốc độ tăng trưởng khách tham quan lên 20% mỗi năm trong giai đoạn 2023 - 2026, do Ủy ban nhân dân thành phố Thủ Dầu Một điều hành.

Thứ tư, xây dựng chiến lược truyền thông và quảng bá thương hiệu đô thị Thủ Dầu Một với biểu tượng cây Dầu Rái và giá trị lịch sử "Hội tụ - Khát vọng - Lan tỏa". Đạt chỉ tiêu xuất bản 3 ấn phẩm sách chuyên khảo, thu hút 500.000 lượt khách tham quan di tích mỗi năm trong lộ trình 2024 - 2030, do Hội Khoa học Lịch sử tỉnh phối hợp với các cơ quan thông tấn báo chí triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu lịch sử, dân tộc học và ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác trong việc bóc tách cấu trúc từ nguyên, đối chiếu 56 năm dữ liệu hành chính và đính chính các quan điểm sai lệch về địa danh Nam Bộ.

Nhóm thứ hai là giảng viên, giáo viên bộ môn Lịch sử và Địa lý: Công trình là nguồn học liệu chính thống, chi tiết về 10 tổng và 91 làng thôn, hỗ trợ trực tiếp việc xây dựng giáo án lịch sử địa phương tỉnh Bình Dương.

Nhóm thứ ba là các nhà quản lý văn hóa và cán bộ quy hoạch đô thị: Cung cấp cơ sở dữ liệu về 70 đồn điền cao su và mạng lưới 10 chợ truyền thống để xây dựng phương án bảo tồn di sản gắn với phát triển hạ tầng hiện đại.

Nhóm thứ tư là các doanh nghiệp du lịch lữ hành và cơ sở làng nghề: Luận văn mở ra các câu chuyện văn hóa độc đáo về nghề sơn mài, nghề gốm sứ và biểu tượng cây Dầu Rái để xây dựng sản phẩm du lịch di sản đặc sắc.

Câu hỏi thường gặp

Địa danh Thủ Dầu Một chính thức trở thành tên đơn vị hành chính cấp tỉnh vào thời điểm nào? Tên tỉnh Thủ Dầu Một chính thức được xác lập vào ngày 01 tháng 01 năm 1900 theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer, chuyển đổi từ hạt tham biện thành tỉnh, tồn tại liên tục trong 56 năm.

Giả thuyết cho rằng tên gọi Thủ Dầu Một bắt nguồn từ tiếng Khmer "Tuln Phombốt" có đúng không? Giả thuyết này không có cơ sở xác thực. Nghiên cứu khẳng định tên gọi xuất phát từ từ vựng thuần Việt, trong đó "Tuln Phombốt" chỉ là cách người Khmer phát âm phỏng theo âm tiếng Việt của cư dân bản địa tại vùng đồi tả ngạn sông Sài Gòn.

Tại sao kinh tế tỉnh Thủ Dầu Một giai đoạn 1900 - 1956 không tập trung vào sản xuất lúa gạo? Do đặc thù địa hình đồi cao và đất đỏ miền Đông Nam Bộ, diện tích trồng lúa chỉ đạt 13.000 ha, chiếm 5% diện tích tự nhiên. Địa phương tập trung phát triển 40.000 ha cao su và hệ thống 56 lò gốm mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.

Danh xưng tỉnh Thủ Dầu Một bị bãi bỏ khi nào và thay thế bằng tên gọi gì? Danh xưng tỉnh Thủ Dầu Một chính thức bị bãi bỏ vào ngày 22 tháng 10 năm 1956 theo Sắc lệnh số 143-NV của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, sau đó vùng đất này được tái lập mang tên tỉnh Bình Dương.

Cây Dầu Rái có ý nghĩa như thế nào đối với sự ra đời của địa danh Thủ Dầu Một? Cây Dầu Rái là loài thực vật đặc trưng của vùng rừng miền Đông, mọc đơn độc với kích thước khổng lồ cao tới 40m bên cạnh đồn thủ sở Băng Bột, tạo thành mốc định vị không gian tự nhiên để cư dân đặt tên cho khu chợ và vùng đất.

Kết luận

• Khẳng định nguồn gốc từ nguyên thuần Việt của địa danh Thủ Dầu Một qua sự kết hợp giữa chức năng quân sự và biểu tượng thực vật học.
• Xác định cột mốc 56 năm tồn tại chính thức của tỉnh Thủ Dầu Một (1900 - 1956) với quy mô 10 tổng gồm 91 làng thôn.
• Làm rõ cơ cấu kinh tế chuyển biến mạnh mẽ từ đất lúa 5% sang 40.000 ha cao su và mạng lưới 56 lò gốm thủ công.
• Bác bỏ các giả thuyết suy diễn sai lệch về nguồn gốc ngôn ngữ ngoại lai, khôi phục giá trị chân xác của lịch sử địa phương.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học vững chắc phục vụ giáo dục truyền thống và định vị thương hiệu văn hóa Bình Dương trong thời kỳ đổi mới.

Công trình hoàn thành năm 2021 đã tạo nền tảng tư liệu quý giá, mở ra bước phát triển tiếp theo trong việc số hóa di sản và tích hợp giáo dục địa phương giai đoạn 2022 - 2030. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu văn hóa lịch sử Nam Bộ hãy cùng khai thác, gìn giữ và lan tỏa những giá trị lịch sử bất biến của vùng đất Thủ Dầu Một.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Đặc điểm tự nhiên - kinh tế - xã hội tỉnh Thủ Dầu Một. Chƣơng 2: Nguồn gốc tên gọi Thủ Dầu Một - ý nghĩa phản ánh những giá trị hiện thực. Chƣơng 3: Vùng đất Thủ Dầu Một qua các thời kì lịch sử. 9 CHƢƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH THỦ DẦU MỘT 1.

Đặc điểm tự nhiên 1. Vị trí địa lý Tỉnh Thủ Dầu Một nguyên là một dãy đất hợp nằm dài trên 200 cây số, từ Đông Bắc đến Tây Nam trên cuối rặng Hoành Sơn của trung tâm Cao Nguyên đi dốc, hơi xuống đồng bằng thấp của Nam phần, giữa 2 lƣu lƣợng của sông Bé phía Đông và sông Sài Gòn phía Tây. Do một Nghị định của Toàn quyền Đông Dƣơng kí ngày 2 tháng 12 năm 1910, ranh giới của tỉnh đƣợc xác định lại từ ngày 15 tháng 9 năm 1911 nhƣ sau: Phía Bắc, giáp với tỉnh Kratié1 từ đƣờng thung lũng Fonlé chạm đến một khúc quanh của sông này về hƣớng Đông. Nơi đây có một con đƣờng xuyên về phía Bắc và Tây Bắc, thông đến giao điểm của Preck - Chrieu với Quốc lộ 13.

Đƣờng ranh theo sông Preck - Chrieu đến tận nguồn và tiếp với một đƣờng thẳng đi hơi song song với vĩ tuyến 12 đến Preck - Jerman. Dài theo sông này đến tận nguồn rẽ sang phía Đông Nam đến ngã ba sông Dok - Hoyt đi theo trở lên sông Dok - Hoyt đến tận nguồn của sông này. Phía Nam, giáp tỉnh Gia Định bởi một đƣờng ranh giới với sự thỏa thuận vô điều kiện, chạy dài từ Tuy An thông ra sông Sài Gòn tại ngã ba của rạch Gò Dƣa. Phía Đông, do một đƣờng ranh nhân tạo từ làng Tuy An đi cập ven đồi dài theo lƣu vực sông Đồng Nai thẳng với thung lũng của suối Bà Phổ Hiền.

Tại đây, đƣờng ranh ấy đi dọc theo con lộ địa phƣơng số 1, cong theo sông Bé lên phía thƣợng lƣu sông Phƣớc Hòa, tại đây chạy theo lƣu vực sông đến tận nguồn. Phía Tây, giáp với sông Sài Gòn tạo thành đƣờng thiên nhiên với các tỉnh Gia Định, Tây Ninh và Kompong - Cham (Cao Miên) [82;12]. Diện tích toàn tỉnh lúc bấy giờ độ khoảng 500.000 mẫu gồm có cả phần đất mới khắc phục ở phía bắc Bù Đốp và phía đông Dok - Hoyt (số liệu năm 1911). Vị trí của tỉnh Thủ Dầu Một có bề dài nhƣng không có bề ngang: từ Tây Kratie là một tỉnh ở phía đông Campuchia.

1 10 Nam đến Đông Bắc trên 200 cây số mà từ Đông sang Tây nơi rộng nhất không quá 40 cây số [93;1]. Địa thế - địa chất Tỉnh Thủ Dầu Một thuộc miền Đông Nam Bộ, tổng thể là một vùng cao nguyên, độ cao trung bình không quá 180 thƣớc, địa hình mang nhiều yếu tố đặc trƣng của miền trung du với địa hình đồng bằng, đồi núi thấp, địa thế chia làm hai vùng riêng biệt: Vùng phía nam có thổ nhƣỡng và hình thể giống nhƣ các miền khác ở Nam Kỳ là vƣờn tƣợc, ruộng rẫy đƣợc bao phủ bởi đồng bằng chiếm khoảng 1/6 diện tích tỉnh. Tại trung tâm Phú Cƣờng chủ yếu là đất sét pha cát (Argilo - siliceux) khá phì nhiêu do nƣớc sông Sài Gòn và nhiều con rạch bồi đắp hàng năm, đặc biệt là vùng tại xã Thuận Giao (Lái Thiêu) có nhiều đất sét trắng dùng để làm nguyên liệu sản xuất gốm.