CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI I Khái niệm về hàng hoá 1. Khái niệm Hàng hoá là những vật phẩm của lao động nhằm thoả mãn nhu cầu nào đó của con người, đi vào sản xuất hoặc tiêu dùng thông qua quá trình mua bán trao đổi hàng hoá trên thị trường. Sản phẩm hàng hoá là tập hợp tất cả các đặc tính vật lý,hoá học có thể quan sát được tập hợp trong một hình thức đồng nhất là vật vừa mang giá trị sử dụng vừa mang giá trị.Sản phẩm đó có thể mang ra trao đổi được. Hàng hoá trong các doanh nghiệp thương mại là hàng hoá mua vào để bán nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất,tiêu dùng và xuất khẩu.
Hàng hoá được biểu hiện trên hai mặt giá trị và số lượng - Số lượng của hàng hoá được xác định bằng đơn vị đo lường phù hợp với tính chất hoá học,lý học của nó như kg,bộ,lít,mét. nó phản ánh quy mô, đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. - Chất lượng của hàng hoá được xác định bằng tỷ lệ % tốt,xấu hoặc giá trị phẩm cấp của hàng hoá 2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại và vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại 2.1 Đặc điểm nền kinh tế thị trường Việt Nam Kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hoá là hai tổ chức kinh tế,xác hội đã tồn tại trong lịch sử.Trong nền kinh tế tự nhiên,người sản xuất cũng đồng thời là người tiêu dùng,các quan hệ kinh tế đều mang hình thái hiện vật.Bước sang nền kinh tế thị trường mục đích của sản xuất là trao đổi (để bán ),sản xuất là để thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của thị trường.Chính nhu cầu ngày càng cao của thị trường, đã làm hình thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của sản xuất hàng hoá.Trong nền kinh tế hàng hoá do xã hội ngày càng phát triển quan hệ hàng Nguyễn Thị Linh KT5 - Khóa 2 3 Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Hà Nội Báo cáo thực tập tốt nghiệp hoá,tiền tệ ngày càng mở rộng cho nên sản phẩm,hàng hoá ngày càng phong phú và đa dạng góp phần giao lưu văn hoá giữa các vùng và địa phương.
Dung lượng thị trường và cơ cấu thị trường được mở rộng và hoàn thiện hơn.Mọi quan hệ kinh tế trong xã hội được tiền tệ hoá.Hàng hoá không chỉ bao gồm những sản phẩm đầu ra của sản xuất mà còn bao hàm cả các yếu tố đầu vào của sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường,người ta tự do mua và bán hàng hoá,trong đó người mua chọn người bán,người bán tìm người mua,họ gặp nhau ở giá cả thị trường.Giá cả thị trường vừa là thể hiện bằng tiền của giá thị trường và chịu sự tác động quan hệ cạnh tranh và quan hệ cung cầu hàng hoá.Kinh tế thị trường tạo ra môi trường tự do dân chủ trong kinh doanh,bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng.Trong nền kinh tế thị trường,hoạt động kinh doanh thương mại nối liền giữa sản xuất với tiêu dùng.Dòng vận động của hàng hoá qua khâu thương mại để tiếp tục cho sản xuất hoặc tiêu dùng cá nhân. Ở vị trí cấu thành của tái sản xuất,kinh doanh thương mại được coi như hệ thống dẫn lưu đảm đảm bảo tính liên tục của quá trình sản xuất.Khâu này nếu bị ách tắc sẽ dẫn đến khủng hoảng của sản xuất và tiêu dùng. Kinh doanh thương mại thu hút trí lực và tiền của các nhà đầu tư để đem lại lơị nhuận.Kinh doanh thương mại có đặc thù riêng của nó, đó là quy luật hàng hoá vận động từ nơi giá thập đến nơi giá cao,quy luật mua rẻ bán đắt,quy luật mua của người có hàng hoá cho người cần.Kinh doanh thương mại là tiền đề để thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển.Qua hoạt động mua bán tạo ra động lực kích thích đối với người sản xuất,thúc đẩy phân công lao động xã hội,tổ chức tái sản xuất hình thành nên các vùng chuyên môn hoá sản xuất hàng hoá.Thương mại đầu vào đảm bảo liên tục của quá trình sản xuất,thương mại đầu ra quy định tốc độ và quy mô tái sản xuất mở rộng của doanh nghiệp.
Kinh doanh thương mại kích thích nhu cầu và luôn tạo ra nhu cầu mới,thương mại làm nhu cầu trên thị trường trung thực với nhu cầu,mặt khác làm bộc lộ tính đa dạng và phong phú của nhu cầu. Nguyễn Thị Linh KT5 - Khóa 2 4 Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Hà Nội Báo cáo thực tập tốt nghiệp 2.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động phân phối hàng hoá trên thị trường,buôn bán hàng hoá của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với nhau.Nội thương là lĩnh vực hoạt động thương mại trong từng nước,thực hiện quá trình lưu chuyển hàng hoá từ nơi sản xuất,nhập khẩu tới nơi tiêu dùng.Hoạt động thương mại có đặc điểm chủ yếu sau: - Lưu chuyển hàng hoá trong kinh doanh thương mại bao gồm hai giai đoạn: mua hàng và bán hàng,qua khâu chế biến làm thay đổi hình thái vật chất của hàng. - Đối tượng kinh doanh thương mại là các loại hàng hoá phân công theo từng ngành: hàng vật tư,thiết bị (tư liệu sản xuất kinh doanh);hàng công nghệ;hàng lương thực,thực phẩm chế biến. - Quá trình lưu chuyển hàng hoá được thực hiện theo hai phương thức bán buôn và bán lẻ,trong đó: bán buôn là bán hàng hoá cho các tổ chức bán lẻ,tổ chức sản xuất kinh doanh hoặc tổ chức xuất khẩu để tiếp tục quá trình lưu chuyển của hàng,bán lẻ là bán hàng cho người tiêu dùng cuối cùng.
Bán buôn và bán lẻ hàng hoá có thể thực hiện bằng nhiều hình thức: bán thẳng,bán trực tiếp qua kho,gửi bán qua đơn vị đại lý,bán trả góp,hàng đổi hàng. Tổ chức đơn vị kinh doanh thương mại có thể theo một trong các mô hình: tổ chức bán buôn,tổ chức bán lẻ,chuyên doanh hoặc kinh doanh tổng hợp,chuyên mô giới.ở các quy mô tổ chức: quầy,cửa hàng,công ty,tổng công ty.và thuộc mọi thành phần kinh tế kinh doanh trong lĩnh vực thương mại. - Đặc điểm về hoạt động: hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hoá.Lưu chuyển hàng hoá là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán,trao đổi và dự trữ hàng hoá. - Đặc điểm về hàng hoá: hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại bao gồm các vật tư,sản phẩm có hình thái vật chất cụ thể hay không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán.
Nguyễn Thị Linh KT5 - Khóa 2 5 Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Hà Nội Báo cáo thực tập tốt nghiệp - Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hoá: lưu chuyển hàng hoá trong kinh doanh thương mại có thể theo một trong hai phương thức đó là bán buôn và bán lẻ. - Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: tổ chức kinh doanh thương mại có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức bán buôn,bán lẻ. - Đặc điểm về sự vận động của hàng hoá:sự vận động của hàng hoá trong kinh doanh thương mại cũng không giống nhau,tuỳ thuộc vào nguồn hàng,ngành hàng,do đó chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hoá cũng khác nhau giữa các loại hàng hoá. Như vậy chức năng của thương mại là tổ chức và thực hiện việc mua bán,trao đổi hàng hoá nhằm phục vụ đời sống và phục vụ sản xuất.3 Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh ở doanh nghiệp kinh doanh thương mại Tiêu thụ hàng hoá là quá trình các doanh nghiệp thực hiện việc chuyển hoá vốn sản xuất kinh doanh của mình từ hình thái hàng hoá sang hình thái tiền tệ và hình thành kết quả tiêu thụ, đây là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh.
Như vậy tiêu thụ là thực hiện mục đích của sản xuất tiêu dùng, đưa hàng hoá từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng.Tiêu thụ là khâu lưu thông hàng hoá là cầu nối trung gian giữa một bên sản xuất phân phối và một bên là tiêu dùng. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường thì tiêu thụ được hiểu theo nghĩa rộng hơn: tiêu thụ là quá trình kinh tế bao gồm nhiều khâu từ việc nghiên cứu thị trường,xác định nhu cầu khách hàng,tổ chức mua hàng hoá và xuất bán theo yêu cầu của khách hàng nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Thời điểm xác định doanh thu bán hàng hoá là thời điểm mà doanh nghiệp thực sự mất quyền sở hữu hàng hoá đó và người mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán.Khi đó mới xác định là tiêu dùng,mới được ghi doanh thu. Kết quả tiêu thu hàng hoá là chỉ tiêu hiệu quả hoạt động lưu chuyển hàng hoá cũng như các hoạt động sản xuất kinh doanh.Kết quả tiêu thụ hàng hoá được biểu hiện dưới chỉ tiêu lợi nhuận(hoặc lỗ) về tiêu thụ được tính như sau: Nguyễn Thị Linh KT5 - Khóa 2 6 Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Hà Nội Báo cáo thực tập tốt nghiệp Lợi nhuận hoặc lỗ = Lợi nhuận gộp _ Chi phí quản lý về tiêu thụ về tiêu thụ kinh doanh Trong đó Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần _ Giá vốn về tiêu thụ về tiêu thụ hàng bán Doanh thu thuần = Tổng doanh thu _ Các khoản giảm về tiêu thụ tiêu thụ trừ doanh thu Các khoản giảm = Chiết khấu + Hàng bán bị + Giảm giá trừ doanh thu thương mại trả lại hàng bán Tiêu thụ hàng hoá có vai trò to lớn trong việc cân đối giữa cung và cầu,thông qua việc tiêu thụ có thể dự đoán được nhu cầu của xã hội nói chung và của từng khu vực nói riêng,là điều kiện để phát triển cân đối trong từng ngành,từng vùng và trên toàn xã hội.Qua tiêu thụ,giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá mới được thực hiện.
Tiêu thụ hàng hoá là cơ sở hình thành nên doanh thu và lợi nhuận,tạo ra thu nhập để bù đắp chi phí bỏ ra,bảo toàn và phát triển kinh doanh thông qua các phương thức tiêu thụ. Nếu khâu tiêu thụ hàng hoá của mỗi doanh nghiệp được triển khai tốt nó sẽ làm cho quá trình lưu thông hàng hoá trên thị trường diễn ra nhanh chóng,giúp cho doanh nghiệp khẳng định được mình trên thị trường,nhờ đó doanh thu được nâng cao.Như vậy tiêu thụ hàng hoá và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa quan trọng và vai trò to lớn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.