chương 1, trong phạm vi Đe án này, tác giá tập trung phân tích các quy định có liên quan và tình huống thực tiền liên quan đến huy động vốn trong hoạt động mua bán nhà ờ thương mại dưới hình thức NOHTTTL.2 Đặc điểm của hoạt động huy động vốn trong mua bán NOHTTTL. Một là đối tượng của giao dịch là NOHTTTL và phải đáp ứng đầy đủ các quy định và điều kiộn đô được phép tham gia giao dịch này theo quy định cùa pháp luật chuyên ngành (Luật nhà ờ, Luật kinh doanh bất động sán)11. Theo đúng tính chất đặc biệt của nó, NOHTTTL khi đưa vào giao dịch không cần phải có giấy chửng nhận theo quy định pháp luật mà bên bán (chủ đâu tư) phải đáp ứng và có đầy đủ các hồ sơ pháp lý đê chứng minh rằng NOHTTTL này sè được hình thành trong tương lai gân (hồ sơ chấp thuận chủ trương, quy hoạch 1/500, giấy phép xây dựng, biên bản nghiệm thu phần móng. Hai là, các bên tham gia mua bán NOHTTTL phải đáp ứng được những điều kiện theo quy định pháp luật, bên bán phái là chú đầu tư bất động sán hoặc bên họp 10 Khoản 4 Điều 2 Luật Nhà ở 2023 11 Diều 2 Luật Nhà ờ 2023 12 Điều 160 Luật Nhà ờ 2023 14 pháp theo quy định pháp luật về kinh doanh bất động sân13 (vì trên thực tế còn nhiều bên doanh nghiệp kinh doanh dưới hình thức kinh doanh dịch vụ bât động sán đô mua bán kiểm lời), bên mua là cá nhân, tố chức phài được quyền sờ hữu nhà ờ theo quy định của Luật nhà ờ 2023.
Ba là, do tính đặc thù của NOHTTTL cho nên tại thời diem ký kết, đổi tượng cùa hợp đồng mua bán hoặc các giao dịch có liên quan chưa được hình thành hoặc đang trong quá trình hình thành và chưa được xác lập quyền sở hừu cho bên bán. Bốn là, NOHTTTL phái được tạo dựng hợp pháp theo quy định của pháp luật về nhà ờ và pháp luật về đầu tư xây dựng. NOHTTTL phái được phép giao dịch, trường họp không được giao dịch thì hợp đông sè vô hiệu từ thời diêm ký kêt.3 Nguyên tắc huy động vốn và nguồn vốn huy động theo quy định pháp luật. Thứ nhất, nguyên tắc huy động vốn Luật nhà ở 2023 đã đưa ra một số nguyên tắc huy động, sử dụng vốn đê phát triên nhà ớ như sau: Một là, việc huy động vốn đê phát triên nhà ở cân phải đáp ứng đầy đù các yêu càu như phải thực hiện đúng hỉnh thức, phải đám bảo các điều kiện huy động vốn và phù hợp với từng loại nhà ờ theo luật quy định.
Ngoài ra viộc huy động vốn phâi tuân thủ các quy định pháp luật về phòng, chống rưa tiền; quy định pháp luật về đấu thầu. Một quy định mà các bôn cần quan tâm đó là đối với các bôn tham gia góp vốn, họp tác đâu tư, kinh doanh, liên doanh, liên kết chỉ được chia lợi nhuận dưới dạng tiền hoặc cô phiếu theo tỳ lệ vốn góp thỏa thuận trong họp đồng. Chù đầu tư dự án xây dựng nhà ờ không được sử dụng hình thức huy động vốn này hoặc các hỉnh thức khác đê phân chia san phẩm nhà ờ, ưu tiên đăng kỷ, đặt cọc, hoặc quyền mua nhà ờ hay quyền sử dụng đất trong dự án cho bên huy động vốn, trừ khi góp vốn thành lập pháp nhân mới được Nhà nước giao làm chủ đầu tư dự án theo quy định của pháp luật14. ! 1 Khoan 1 Diều 9 Luật Kinh doanh bất động sàn 2023 14 Điều 116 Luật Nhà ờ 2023 15 Hai là, Luật nhà ở 2023 cũng quy định rõ vè việc chú đầu tư sử dụng các hình thức huy động vôn không đủng hình thức và không đáp ứng đù các điêu kiện theo quy định cùa pháp luật về nhà ớ thi không có giá trị pháp lý.
Ba là, việc sử dụng vốn cho phát triên nhà ờ cần luân theo các nguyên tắc sau: (ị) Đám báo tỉnh công khai và minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích họp pháp của những người cỏ vốn góp; (ii) vốn huy động phái được sử dụng đúng mục đích phát triên nhà ờ và triển khai dự án đầu tư xây dựng nhà ở, không được phép sứ dụng cho các dự án hoặc mục đích khác; (iii) Việc phân bô và sứ dụng vổn cần phù hợp với chương trình và kế hoạch phát triển nhà ở cấp tinh đà được phê duyệt75. Đây là những nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình đầu lư xây dựng nhà ở, tnrờng hợp huy động vôn không đúng mục đích thỉ sè bị xem xét xử lý theo quy định pháp luật bao gồm cá che tài hành chính thậm chí hình sự. Thừ hai, ngu ôn vòn huy động Đổi với việc huy động vốn dự án nhà ớ thương mại thỉ có 05 nguồn vốn được nhà nước cho phép huy động theo khoản 1 Điều 115 Luật nhà ờ 2023, theo đó vốn đê phát then nhà ờ thương mại bao gồm: • Vốn của chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ỏ’ thương mại: Đây là nguồn vốn thường xuyên trong doanh nghiệp, theo quy định hiện hành thì doanh nghiệp kình doanh bât động sản phái có vôn chu sờ hừu không thâp hơn 20% tông vốn đầu tư đối với dự án bất động sàn mà có quy mô sử dụng đất dưới 20 ha. Đối với dự án có quy mô từ 20 ha trở lên thì không thấp hơn 15% tông vốn đầu tư và phái báo đảm khá năng huy động vốn đẻ ihực hiện dự án đầu tư16”.
• Vốn huy động thông qua góp vốn, họp tác đầu tư, hợp tác kinh doanh, liên doanh, liên kết của tổ chức, cá nhân: Hình thức huy động này sè thông qua hợp đông, chủ đâu tư phái đáp ứng các điều kiên theo quy định, luật cũng không cho phép chù đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở không được áp dụng hình thức huy động vốn này hoặc hình thức huy động vốn 15 Diều 116 Luật Nhà ờ 2023. 16 Khoan 1 Điều 9 Luật Kinh doanh bất dộng sàn 2023 16 khác đố phân chia sán phẩm nhà ở hoặc đe ưu tiên đăng ký, đặt cọc, hưởng quyền mua nhà ờ hoặc dùng đê phân chia quyên sừ dụng đât trong dự án cho bên được huy động von, trừ trường họp góp von thành lập pháp nhân mới đê được nhà nước giao làm chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ờ theo quy định của pháp luật. • Vốn huy động thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ theo quy định của pháp luật: Luật kinh doanh bất động sản 2023 đà tách hỉnh thửc này thành một hỉnh thức huy động riêng và bô sung cụ thê hơn so với Luật KHBDS 2014. Theo thông kê của Bộ tài chính, tính đến tháng 3/2024, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ của các doanh nghiệp ngành BĐS là 350.
Do nhừng bất cập trong cơ chế kiôm tra giám sát đà dần đến có tình trạng các chù đầu tư huy động vốn dưới dạng này với sô tiền rất lớn và đây rủi ro vê cho khách hàng khi thị trường bât động sản đóng băng. Hoạt động huy động vốn dưới hình thức này được điều chính bời Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Nghị định 65/2022/NĐ-CP về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lê cũng như Nghị định 155/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chứng khoán 2019. Với nhừng quy định vê siêt tín dụng ngân hàng bât động sán thì thời gian gần đây xu hướng của các doanh nghiệp tìm kiểm đển kênh phát hành trái phiếu, và nhiêu chủ đâu tư đà nâng mức lãi suât lên khá cao đê đánh vào lòng tham của nhà đầu tư dần đen nhiều vụ viộc bị cơ quan cảnh sát điều tra khới tổ liên quan đen huy động vốn trong việc chào bán các gói trái phiếu doanh nghiệp bất động sán như Tập đoàn Tân Hoàng Minh, FLC hay Tập đoàn An Đông.18 • Tiền mua, tiền thuê mua nhà ở trả trước, trả chậm, trả dần của khách hàng theo họp đồng mua bán, cho thuê mua NOHTTTL: 17 Bình An. Ap lực trả nợ trái phiêu nglìành bât động sàn trong nám 2024 vân còn cao; <https://thanhtra.vn/kinh-te/bat-dong-san/ap-luc-tra-no-trai-phieii-nganh-bat-dong-san-trong-nam- 2024-van-con-cao-22443 7.html>; ITruy cập ngày 22/10/20241.
" Ngọc Mai - Đức Hà. Lãnh đạo doanh nghiệp phát hành trái phiên bị khởi tô, thị trường trái phiêu doanh nghiệp ra sai; <https://tienphong.vn/lanh-dao-doanh-nghiep-phat-hanh-irai-phieu-bi-khoi-to-ihi- truong-traì-phieu-doanh-nghìep-ra-sao-postỉ4 76840.tpo>; [Truy cập ngày 22/10/2024) 17 Pháp luật VC kinh doanh bất động sán cho phép chù đầu tư huy động vốn từ khách hàng theo Hợp đông mua bán/cho thuê mua NOHTTTL khi dự án đủ điôu kiện huy động vốn, theo đó nhà ớ, công trình xây dựng hình thành trong tương lai được đưa vào kinh doanh phải có các đầy đù điều kiện theo điêu 24 Luật kinh doanh bất động sán 2023. Theo quy định tại các điêu 23, 24, 25, 26, 27 Luật kinh doanh bât động sản 2023; Nghị định 96/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật kinh doanh bất động sán thì quy trình huy động vốn đối với hình thức này có thê chia thành quy trinh các bước cơ bán như sau: Bước 1: Chuần bị hồ sơ: - Chù đâu tư chuân bị các hô sơ theo quy định (pháp lỷ dự án, năng lực chủ đâu tư, hồ sơ thiết kể được phê duyệt, giấy tờ nghiệm thu về hoàn thành cơ sơ hạ tầng kỹ thuật.) - Ký kết Họp đồng bảo lành ngân hàng: Đê báo vệ bên yếu thế trong hoạt động huy vốn với loại tài sản đặc biệt là tài sản hình thảnh trong tương lai, do đó việc yêu cầu báo lành ngân hàng là điều cần thiết trong việc chủ đau tư huy động từ ứng trước của khách hàng. Tuy nhiên theo quy định của Luật KDBDS 2023 (có hiệu lực từ 01/08/2024) thì việc bảo lành ngân hàng hiện nay cho phép các bên thoả thuận về việc có thực hiện bảo lãnh ngân hàng hay không, viộc này tôn trọng nguyên tắc tự do thoả thuận của các bẻn bời chi phí báo lãnh ngân hàng cùng được cấu thành vào giá vốn của sản phấm khi cung ứng ra thị trường19.
Bưóc 2: Thông báo cho sỏ' Xây dựng. Chù đầu lư không thể lự thông báo rằng dự án của chúng tôi đủ điều kiện huy động vốn, do đó, việc kiêm tra thâm định của cơ quan nhà nước trong việc cho phép/từ chối chấp thuận dự án đủ điều kiện huy động vốn là điều cần thiết và bắt buộc đổi với chủ đầu tư trước khi muốn huy động vốn. Bước 3: Ký kết Hợp đồng mua bán NOHTTTL.