Luận án huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn TP Hà Nội

Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ (CSHT GTĐB) tại một thành phố trực thuộc trung ương là một vấn đề… 194 trang · Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Thành
• Người hướng dẫn: PGS.TS Từ Quang Phương
• Trường học: Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Huy Động Vốn Cho Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LỜI MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Khung nghiên cứu, phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Khung nghiên cứu
• 1.5.2. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 1.5.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Tổng quan về nội dung, đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ và huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 2.2. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 2.3. Tổng quan về đánh giá kết quả, hiệu quả sử dụng vốn và giải pháp tăng trưởng huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 2.4. Đánh giá kết quả tổng quan
• 2.5. Những vấn đề có thể kế thừa cho luận án
• 2.6. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CHO ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
• 3.1. Khái niệm, bản chất của huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn một thành phố trực thuộc trung ương
• 3.2. Khái niệm, đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn một thành phố trực thuộc trung ương
• 3.3. Một số vấn đề quan trọng về huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn một thành phố trực thuộc trung ương
• 3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của một thành phố trực thuộc trung ương
• 3.5. Năng lực chủ thể quản lý và năng lực của đơn vị thực hiện đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 3.6. Chủ trương, pháp luật của nhà nước và chính sách đặc thù của địa phương về phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 3.7. Trình độ phát triển kinh tế, xã hội của địa phương
• 3.8. Hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.9. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 3.10. Tổ chức giao thông vận tải và văn hóa giao thông của người dân
• 3.11. Đánh giá kết quả và hiệu quả sử dụng vốn huy động cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ cho thành phố trực thuộc trung ương
• 3.12. Yêu cầu đánh giá kết quả và hiệu quả sử dụng vốn huy động cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố trực thuộc trung ương
• 3.13. Chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả sử dụng vốn huy động cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ cho thành phố trực thuộc trung ương
• 3.14. Kinh nghiệm huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của một số thành phố trong nước
• 3.14.1. Đối với thành phố Hồ Chí Minh
• 3.14.2. Đối với thành phố Đà Nẵng
• 3.14.3. Bài học rút ra cho thành phố Hà Nội
• 3.15. Tiểu kết chương 2
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG VỐN CHO ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 4.1. Khái quát các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian vừa qua
• 4.2. Năng lực chủ thể quản lý và năng lực của đơn vị thực hiện đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 4.3. Chủ trương, pháp luật của nhà nước và chính sách đặc thù của địa phương về phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ
• 4.4. Trình độ phát triển kinh tế xã hội của địa phương
• 4.5. Hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.6. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 4.7. Tổ chức giao thông vận tải và văn hóa giao thông của người dân
• 4.8. Thực trạng huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.9. Kết quả huy động vốn đầu tư phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội
• 4.10. Hiệu quả sử dụng vốn huy động cho đầu tư phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội
• 4.11. Tình hình phát triển giao thông đường bộ và mức độ đáp ứng yêu cầu vận tải giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội
• 4.11.1. Đặc điểm mạng lưới giao thông của thành phố Hà Nội
• 4.11.2. Khái quát về hệ thống giao thông đường bộ thành phố Hà Nội
• 4.12. Đánh giá tổng quát huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.12.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 4.12.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4.13. Tiểu kết chương 3
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIA TĂNG KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN HUY ĐỘNG ĐỂ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 5.1. Bối cảnh ảnh hưởng đến huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội
• 5.1.1. Bối cảnh quốc tế và ảnh hưởng của nó
• 5.1.2. Bối cảnh trong nước và ảnh hưởng của nó
• 5.2. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội và ảnh hưởng của nó tới huy động vốn phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố
• 5.3. Định hướng huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố đến năm 2030
• 5.4. Dự báo nhu cầu phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở thành phố Hà Nội
• 5.4.1. Dự báo tổng nhu cầu vốn và cơ cấu vốn cần huy động để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ thành phố Hà Nội đến năm 2030
• 5.5. Giải pháp nhằm tăng cường và nâng cao hiệu quả huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội
• 5.5.1. Căn cứ để đề xuất giải pháp
• 5.5.2. Các giải pháp chủ yếu
• 5.6. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BẢN ĐỒ
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đầu Tư Phát Triển Hạ Tầng Giao Thông Hà Nội

Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ (CSHT GTĐB) tại một thành phố trực thuộc trung ương là một vấn đề phức tạp và chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nhiều vấn đề lý luận về huy động vốn đầu tư hạ tầng giao thông, như các yếu tố ảnh hưởng, chưa được sắp xếp theo thứ tự quan trọng. Việc xác định nội dung và bản chất của việc huy động vốn đầu tư hạ tầng giao thông cũng như các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư vẫn chưa rõ ràng. Tất cả những vấn đề này cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc và thận trọng. Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng của Hà Nội tạo ra nhu cầu lớn về phát triển CSHT GTĐB.

1.1. Vai Trò Của Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ Đối Với Hà Nội

Hà Nội đang phát triển thành đầu tàu kinh tế và trung tâm khoa học công nghệ (KHCN) của cả nước, hướng tới trở thành một thành phố thông minh. Sự gia tăng dân số nhanh chóng, dự kiến đạt 10 triệu người vào năm 2030, cùng với lượng lớn người di cư tự do và phương tiện giao thông từ các tỉnh khác, tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng giao thông. Hàng năm, có khoảng 400 ngàn người di cư tự do vào thành phố sinh sống và làm việc. Hàng ngày có khoảng 15 ngàn xe ôtô, xe máy của các tỉnh vào thành phố làm việc. Thêm vào đó, Hà Nội có diện tích tự nhiên trải rộng trên 12 quận nội thành, 17 huyện, 383 xã.

1.2. Áp Lực Lên Hệ Thống Giao Thông Vận Tải Hà Nội Hiện Nay

Với diện tích rộng lớn và số lượng dân cư, khách du lịch tăng cao (khoảng 20 triệu khách năm 2019, trong đó 5 triệu khách quốc tế), Hà Nội đối mặt với áp lực lớn trong việc phát triển hạ tầng GTĐB. Điều này kéo theo nhu cầu vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ rất lớn. Giai đoạn vừa qua, việc huy động vốn đầu tư hạ tầng giao thông trên địa bàn bộc lộ nhiều bất cập và chưa đạt hiệu quả mong muốn.

II. Thực Trạng Huy Động Vốn Cho Hạ Tầng Giao Thông Hà Nội

Trong giai đoạn vừa qua, Hà Nội mới huy động được khoảng 23.325 tỷ đồng năm 2015 và 47.067 tỷ đồng năm 2022 cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Các chỉ tiêu về kết quả huy động vốn và hiệu quả sử dụng vốn cho phát triển CSHT GTĐB còn hạn chế. Theo báo cáo từ Sở Giao thông Vận tải Hà Nội và Sở Tài chính Hà Nội, vốn huy động được mới đáp ứng khoảng 60% kế hoạch phát triển CSHT GTĐB trên địa bàn thành phố. Điều này đòi hỏi cần có giải pháp để gia tăng vốn huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn cho phát triển CSHT GTĐB, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

2.1. Kết Quả Huy Động Vốn Đầu Tư Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ

Việc huy động vốn cho xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ tại Hà Nội chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Dẫn chứng từ báo cáo cho thấy, mặc dù có sự tăng trưởng về số lượng vốn huy động, nhưng vẫn còn thiếu hụt so với kế hoạch đề ra. Các nguồn vốn chủ yếu bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn ODA và vốn từ khu vực tư nhân. Tuy nhiên, tỷ lệ đóng góp của từng nguồn vốn còn chưa cân đối và hiệu quả sử dụng vốn cần được cải thiện.

2.2. Hiệu Quả Sử Dụng Vốn Đầu Tư Phát Triển Hạ Tầng Giao Thông

Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư hạ tầng giao thông chưa cao là một vấn đề cần được quan tâm. Tình trạng lãng phí, thất thoát vốn trong quá trình triển khai dự án vẫn còn xảy ra. Ngoài ra, tiến độ thi công chậm trễ cũng làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Việc đánh giá hiệu quả dự án cần được thực hiện một cách khách quan và toàn diện, bao gồm cả các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.

2.3. So sánh với các thành phố khác

So sánh với các thành phố khác, đặc biệt là thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy Hà Nội cần có những giải pháp đột phá hơn trong việc huy động vốn đầu tư. Thành phố Hồ Chí Minh đã có những thành công nhất định trong việc thu hút vốn từ khu vực tư nhân và sử dụng các hình thức đầu tư PPP. Hà Nội có thể học hỏi kinh nghiệm từ thành phố Hồ Chí Minh để cải thiện hiệu quả huy động vốn và sử dụng vốn cho phát triển cơ sở hạ tầng giao thông.

III. Cách Huy Động Vốn Tư Nhân Đầu Tư Phát Triển Giao Thông Hà Nội

Để tăng cường huy động vốn xã hội hóa hạ tầng giao thông, cần có chính sách khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân. Các hình thức đầu tư PPP (hợp tác công tư) cần được đẩy mạnh, với các dự án được lựa chọn kỹ lưỡng và có tính khả thi cao. Đồng thời, cần tạo môi trường đầu tư minh bạch, hấp dẫn và giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào các dự án hạ tầng giao thông.

3.1. Ưu Đãi Và Cơ Chế Thu Hút Đầu Tư Tư Nhân Hạ Tầng Giao Thông

Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, phí và đất đai để khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào các dự án hạ tầng giao thông. Bên cạnh đó, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý giữa nhà nước và nhà đầu tư, đảm bảo lợi ích của cả hai bên. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian phê duyệt dự án cũng là một yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư.

3.2. Giải Pháp PPP Giao Thông Vận Tải Thu Hút Đầu Tư Hà Nội

Mô hình PPP cần được triển khai một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với đặc thù của từng dự án. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và nhà tư vấn có kinh nghiệm trong lĩnh vực PPP để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của dự án. Việc công khai thông tin và tăng cường giám sát cộng đồng cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình triển khai dự án PPP.

IV. Chính Sách Về Huy Động Vốn Đầu Tư Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ

Chính sách của nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy huy động vốn đầu tư hạ tầng giao thông. Cần có sự đồng bộ và nhất quán giữa các chính sách liên quan đến quy hoạch, đất đai, tài chính và đầu tư. Đồng thời, cần có sự điều chỉnh chính sách linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu phát triển của thành phố. Luật pháp cần được sửa đổi để tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn.

4.1. Cải Thiện Môi Trường Pháp Lý Đầu Tư Hạ Tầng Giao Thông Hà Nội

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật còn chồng chéo, bất cập, gây khó khăn cho hoạt động đầu tư hạ tầng giao thông. Đặc biệt, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư cũng là một yếu tố quan trọng để tạo niềm tin và thu hút đầu tư.

4.2. Điều Chỉnh Quy Hoạch Giao Thông Vận Tải Thích Ứng Hà Nội

Quy hoạch giao thông vận tải cần được điều chỉnh một cách linh hoạt, phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của thành phố. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong quá trình lập và thực hiện quy hoạch. Quy hoạch cần đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và bền vững, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

4.3. Sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi từ nước ngoài

Việc huy động vốn ODA và vốn vay ưu đãi từ nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn vốn cho đầu tư hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, cần có kế hoạch sử dụng vốn hiệu quả và trả nợ đúng hạn, tránh gây áp lực lên ngân sách nhà nước. Việc lựa chọn các dự án sử dụng vốn ODA cần được thực hiện một cách cẩn thận, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả kinh tế.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ Hà Nội

Việc đánh giá hiệu quả đầu tư hạ tầng giao thông cần được thực hiện một cách toàn diện, bao gồm cả các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá rõ ràng, minh bạch và khách quan. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để điều chỉnh chính sách và cải thiện hiệu quả đầu tư trong tương lai. Các tiêu chí hiệu quả cần được định lượng cụ thể.

5.1. Xây Dựng Bộ Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Dự Án Giao Thông

Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án giao thông, bao gồm các chỉ tiêu về kinh tế (tỷ suất hoàn vốn nội bộ, giá trị hiện tại ròng), xã hội (mức độ cải thiện khả năng tiếp cận giao thông, giảm ùn tắc giao thông) và môi trường (giảm phát thải khí nhà kính, giảm ô nhiễm tiếng ồn). Bộ tiêu chí cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

5.2. Đo Lường Tác Động Kinh Tế Và Xã Hội Của Hạ Tầng Giao Thông

Cần đo lường tác động kinh tế và xã hội của hạ tầng giao thông đối với sự phát triển của thành phố. Điều này bao gồm việc đánh giá tác động đối với tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, cải thiện đời sống người dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố. Các phương pháp đánh giá cần đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy cao.

VI. Triển Vọng Và Giải Pháp Đầu Tư Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ Hà Nội

Với sự phát triển không ngừng của thành phố, nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông sẽ tiếp tục tăng cao. Cần có tầm nhìn dài hạn và giải pháp đột phá để đáp ứng nhu cầu này. Việc áp dụng công nghệ mới, quản lý dự án hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công. Phát triển giao thông bền vững là mục tiêu quan trọng.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Xây Dựng Hạ Tầng Giao Thông

Cần khuyến khích ứng dụng công nghệ mới trong xây dựng hạ tầng giao thông, như công nghệ xây dựng xanh, công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) và công nghệ vật liệu mới. Việc ứng dụng công nghệ mới giúp giảm chi phí xây dựng, rút ngắn thời gian thi công và nâng cao chất lượng công trình.

6.2. Tăng Cường Quản Lý Dự Án Và Giám Sát Thi Công Hiệu Quả

Cần tăng cường quản lý dự án và giám sát thi công một cách chặt chẽ, đảm bảo chất lượng công trình và tiến độ thi công. Việc áp dụng các phương pháp quản lý dự án hiện đại và tăng cường năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý dự án là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội" do nghiên cứu sinh Nguyễn Tuấn Thành thực hiện tại Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Từ Quang Phương và TS. Kim Quốc Chính, bảo vệ năm 2023 thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9310105).

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    THÔNG TIN LUẬN ÁN                                    |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Tên đề tài           | Huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông       |
|                      | đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội                           |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Nghiên cứu sinh      | Nguyễn Tuấn Thành                                                |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Người hướng dẫn      | 1. PGS.TS Từ Quang Phương; 2. TS. Kim Quốc Chính                 |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Cơ sở đào tạo        | Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư                |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Ngành / Mã số        | Kinh tế phát triển / 9310105                                     |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+
| Năm bảo vệ           | 2023                                                             |
+----------------------+------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại thành phố Hà Nội đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ (CSHT GTĐB). Hà Nội giữ vị trí trung tâm kinh tế, khoa học công nghệ, với quy mô dân số dự báo có thể đạt 10 triệu người vào năm 2030. Áp lực hạ tầng gia tăng bởi lưu lượng di cư tự do khoảng 400.000 người mỗi năm, cùng khoảng 15.000 phương tiện giao thông từ các tỉnh lân cận lưu thông vào thành phố mỗi ngày; bên cạnh đó là địa bàn trải rộng gồm 12 quận nội thành, 17 huyện, 1 thị xã và 383 xã, cùng lượng du khách năm 2019 đạt khoảng 20 triệu lượt (trong đó có 5 triệu lượt khách quốc tế).

Thực tế công tác huy động vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB trên địa bàn thành phố trong giai đoạn 2015 – 2022 bộc lộ nhiều bất cập. Mặc dù quy mô vốn huy động tăng từ 23.325 tỷ đồng (năm 2015) lên 47.067 tỷ đồng (năm 2022), nguồn vốn này mới chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu theo kế hoạch được phê duyệt. Đồng thời, các nghiên cứu trước đây chưa lượng hóa thứ tự ưu tiên của các nhân tố ảnh hưởng và chưa xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả sử dụng vốn chuyên biệt cho mô hình thành phố trực thuộc trung ương.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận chủ yếu về huy động vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB, đánh giá thực trạng và đề xuất định hướng, giải pháp gia tăng kết quả cùng hiệu quả sử dụng vốn huy động cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB của thành phố Hà Nội đến năm 2030.

Luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ thêm những vấn đề lý luận chủ yếu về huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB gắn với địa bàn thành phố trực thuộc trung ương.
2. Đánh giá thực trạng huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB của thành phố Hà Nội giai đoạn 2015 – 2022.
3. Đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm tăng cường kết quả, hiệu quả sử dụng vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB của thành phố Hà Nội đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: CSHT GTĐB (bao gồm: đường bộ, cầu vượt, hầm chui, bến xe khách liên tỉnh, bãi giao thông tĩnh) và hoạt động huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB tại thành phố Hà Nội cùng các chủ thể liên quan.
• Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận, thực trạng huy động và sử dụng vốn, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp chính sách tài chính cho 5 hợp phần của CSHT GTĐB.
• Phạm vi không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội, có xem xét mối liên hệ liên kết vùng với các tỉnh miền Bắc.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2015 – 2022; các dự báo, định hướng và giải pháp được xây dựng cho giai đoạn đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba nhóm nội dung chính:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                    PHÂN NHÓM CÁC TÀI LIỆU TỔNG QUAN TRONG LUẬN ÁN                       |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nhóm nội dung tổng quan       | Tác giả và công trình tiêu biểu trích dẫn               |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Khái niệm, đặc điểm CSHT GTĐB | Đỗ Đức Tú (2012), Hồ Thị Hương Mai (2013), Bùi Việt     |
| và vốn đầu tư phát triển      | Hưng (2019), Nguyễn Thị Thúy Nga (2015), Dương Văn Thái |
|                               | (2014), Bùi Văn Khánh (2011), Hoàng Cao Liêm (2018),   |
|                               | Phan Thanh Mão (2013), Nguyễn Xuân Cường (2010),        |
|                               | Phạm Văn Liên (2010), Trần Xuân Hà (2013), Phạm Thị     |
|                               | Túy (2012), Thái Thanh Sơn (2016), Trần Minh Phương     |
|                               | (2013), Nguyễn Thị Bình (2016), Phạm Hoài Chung (2017).|
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Các yếu tố ảnh hưởng đến huy  | Dương Văn Thái (2014), Nguyễn Thị Thúy Nga (2015),      |
| động vốn đầu tư CSHT GTĐB     | Bùi Văn Khánh (2011), Trinh Viet Hung (2017),           |
|                               | Le Hoang Ba Huyen (2018), Hoàng Cao Liêm (2018),        |
|                               | Nguyễn Quốc Huy (2018), Tran Tho Dat & Cu Thanh Thuy    |
|                               | (2018), Cù Thanh Thủy (2018), Đặng Thị Hà (2019),       |
|                               | Phạm Diễm Hằng (2019), Nguyễn Thu Thủy (2018).          |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Đánh giá kết quả, hiệu quả sử | Cấn Quang Tuấn (2007), Cù Minh Đạo (2012), Phan Thị     |
| dụng vốn và giải pháp huy     | Bích Nguyệt (2013), Lê Mạnh Tường (2013), Hồ Hữu Tiến   |
| động                          | (2010), Trần Thị Quỳnh Như (2015), Đặng Trung Thành     |
|                               | (2013), Hoàng Thanh Tú (2014), Bùi Mạnh Cường (2014),   |
|                               | Âu Phú Thắng (2012), Trịnh Mạnh Linh (2013), Đỗ Thị     |
|                               | Ánh Tuyết (2016), Huỳnh Thị Thúy Giang (2018), ECMT     |
|                               | (2007), Phil Sayeg & Phil Charles (2008).               |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy các nghiên cứu trước đây đã đề cập nhiều khía cạnh về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản, phân bổ rủi ro trong hợp tác công tư (PPP) hoặc đánh giá chung hiệu quả kinh tế - xã hội ở phạm vi cấp tỉnh hoặc vùng kinh tế. Tuy nhiên, tồn tại ba khoảng trống học thuật mà luận án tập trung giải quyết:

1. Thiếu khung lý luận chuyên biệt và bộ chỉ tiêu đo lường kết quả, hiệu quả sử dụng vốn huy động phát triển CSHT GTĐB áp dụng riêng cho thành phố trực thuộc trung ương với cấu trúc hệ thống gồm đầy đủ: đường bộ, cầu vượt, hầm chui, bến xe khách và bãi giao thông tĩnh.
2. Chưa có nghiên cứu lượng hóa mức độ tác động và sắp xếp thứ tự ưu tiên của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB thông qua mô hình kinh tế lượng thực nghiệm tại đô thị đặc thù như Hà Nội.
3. Thiếu các phân tích cụ thể về mức độ lãng phí vốn, hệ số lôi kéo vốn từ nhà nước đối với khu vực tư nhân và các đánh giá trực tiếp từ mức độ hài lòng của người dân đối với hệ thống CSHT GTĐB đô thị.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Luận án căn cứ vào Khoản 3 Điều 3 Luật Giao thông đường bộ năm 2008 để xác định cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ bao gồm toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động vận chuyển hàng hóa, hành khách và các thể chế hỗ trợ liên quan. Tác giả xác định ba đặc tính cốt lõi của CSHT GTĐB đô thị:

• Tính hệ thống: CSHT GTĐB cấu thành từ nhiều bộ phận gắn kết hữu cơ, tương hỗ lẫn nhau; sự trục trặc tại một mắt xích có thể gây gián đoạn toàn bộ hoạt động giao thông đô thị.
• Tính đồng bộ: Đòi hỏi sự kết nối tương thích giữa các tuyến trục chính, đường vành đai, hệ thống cầu vượt, hầm chui với mạng lưới bến bãi tĩnh và giao thông công cộng.
• Tính dài hạn: CSHT GTĐB đòi hỏi nguồn vốn lớn, chu kỳ đầu tư kéo dài, tốc độ thu hồi vốn chậm và giữ vai trò đi trước mở đường cho phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

Tác giả triển khai đề tài dựa trên 4 giác độ tiếp cận:

• Tiếp cận hệ thống: Xem xét các thành phần giao thông trong mối liên kết chỉnh thể với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.
• Tiếp cận từ nguồn lực: Phân tích vốn bằng tiền, cơ cấu vốn và hiệu quả phân bổ dòng vốn.
• Tiếp cận từ thể chế: Đánh giá tác động của quy hoạch, hành lang pháp lý, cơ chế phân cấp quản lý và chính sách đặc thù.
• Tiếp cận theo nguyên lý nhân quả: Xác định nguồn gốc và các yếu tố chi phối thành công hoặc hạn chế trong quản trị vốn.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và mô hình toán

Luận án kết hợp giữa phương pháp định tính và phương pháp định lượng:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  TỔNG HỢP PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN                  |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Phương pháp           | Mục đích và quy trình thực hiện                                 |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Phân tích thống kê,   | Khái quát thực trạng biến động quy mô, cơ cấu vốn huy động và   |
| so sánh               | hiện trạng mạng lưới giao thông đường bộ giai đoạn 2015 – 2022. |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Phương pháp chuyên gia| Tham vấn ý kiến chuyên gia để hoàn thiện bảng hỏi và thang đo   |
|                       | các nhân tố ảnh hưởng.                                          |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Điều tra khảo sát     | Thực hiện 02 cuộc điều tra:                                     |
|                       | 1. Khảo sát 181 cán bộ quản lý và doanh nghiệp xây dựng hạ tầng |
|                       |    (theo công thức Tabachnick & Fidell: n >= 8m + 50 = 98).     |
|                       | 2. Khảo sát mức độ hài lòng của người dân tại 12 quận nội thành |
|                       |    và 5 huyện (Ba Vì, Chương Mỹ, Phú Xuyên, Thường Tín,         |
|                       |    Ứng Hòa), định mức 10 phiếu/xã, phường.                      |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Mô hình hồi quy       | Xây dựng hàm hồi quy tuyến tính bội đánh giá tác động của 6     |
| tuyến tính đa biến    | biến độc lập lên khả năng huy động vốn (Y).                     |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Kiểm định thang đo    | Sử dụng hệ số Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá    |
|                       | EFA để kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ của thang đo.     |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+
| Phương pháp dự báo    | Kế thừa dự báo từ Sở GTVT, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính  |
|                       | để tính toán nhu cầu vốn đến năm 2030.                          |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------------+

Phương trình hồi quy đa biến được thiết lập có dạng: $$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \beta_5 X_5 + \beta_6 X_6$$

Trong đó:

• $Y$: Biến phụ thuộc - Khả năng huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB thành phố Hà Nội.
• $X_1$: Năng lực quản lý của nhà nước và năng lực của đơn vị thực hiện (4 biến quan sát: NLQLTC1 – NLQLTC4).
• $X_2$: Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của thành phố Hà Nội (3 biến quan sát: ĐKTN1 – ĐKTN3).
• $X_3$: Tổ chức giao thông vận tải và văn hóa giao thông của người dân (3 biến quan sát: TCVHGT1 – TCVHGT3).
• $X_4$: Chính sách pháp luật của nhà nước và chính sách đặc thù của thành phố Hà Nội (4 biến quan sát: CSPL1 – CSPL4).
• $X_5$: Hội nhập kinh tế quốc tế (3 biến quan sát: HNKTQT1 – HNKTQT3).
• $X_6$: Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội (4 biến quan sát: KTXH1 – KTXH4).
• Thang đo sử dụng: Thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ (1: Rất không đồng ý; 2: Không đồng ý; 3: Tạm chấp nhận; 4: Đồng ý; 5: Rất đồng ý theo Rensis Likert, 1932).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án

Chương này thực hiện tổng thuật chi tiết hệ thống tài liệu nghiên cứu gồm các luận án tiến sĩ, đề tài nghiên cứu cấp bộ, bài báo khoa học trong nước và quốc tế. Tác giả phân tích những nội dung đã đạt được của các học giả đi trước về phương diện lý luận quản lý nhà nước đối với vốn ngân sách, phân bổ rủi ro trong hợp tác công tư, các kênh huy động vốn từ ODA, trái phiếu chính quyền địa phương và vốn tư nhân. Đồng thời, tác giả chỉ ra điểm thiếu hụt của các nghiên cứu trước là chưa đặt vấn đề huy động vốn trong mối liên hệ cấu trúc hạ tầng đồng bộ của thành phố trực thuộc trung ương và chưa tiến hành phân tích định lượng thứ bậc tác động của các nhân tố ảnh hưởng.

Chương 2: Cơ sở lý luận về huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ và kinh nghiệm thực tiễn

Tác giả chuẩn hóa các khái niệm về vốn, bản chất của quá trình huy động vốn và xây dựng khung phân tích gồm 6 nhóm nhân tố tác động đến khả năng tạo vốn. Chương 2 thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả huy động vốn (quy mô, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ huy động so với kế hoạch) và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn (tỷ lệ giải ngân, mức độ lãng phí thất thoát, hệ số lôi kéo vốn đầu tư tư nhân, mức độ đáp ứng hạ tầng và sự hài lòng của xã hội).

Chương này cũng phân tích kinh nghiệm thực tiễn huy động vốn đầu tư CSHT GTĐB tại Thành phố Hồ Chí Minh (về áp dụng mô hình PPP, cơ chế huy động FDI, quản lý chất lượng dự án) và Thành phố Đà Nẵng (về phát hành trái phiếu đô thị, quản lý tín dụng và vận động vốn ODA), từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho thành phố Hà Nội về hoàn thiện thể chế đặc thù, đa dạng hóa phương thức phát hành công cụ nợ và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện dự án.

Chương 3: Thực trạng huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 3 tập trung phân tích nguồn dữ liệu giai đoạn 2015 – 2022 thông qua hệ thống 18 bảng số liệu và 9 biểu đồ chi tiết:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                CÁC CHỈ TIÊU KINH TẾ VÀ DỮ LIỆU HUY ĐỘNG VỐN TẠI HÀ NỘI                 |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Nhóm dữ liệu / Chỉ tiêu            | Dữ kiện phản ánh trong luận án                     |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Quy mô vốn huy động cho CSHT GTĐB  | Tăng từ 23.325 tỷ đồng (2015) lên 47.067 tỷ đồng   |
|                                    | (2022).                                            |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Mức độ đáp ứng kế hoạch vốn        | Đạt khoảng 60% so với kế hoạch phát triển đề ra.   |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Cơ cấu nguồn vốn huy động          | Ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo; nguồn vốn  |
|                                    | từ khu vực tư nhân, PPP và FDI còn chiếm tỷ trọng  |
|                                    | khiêm tốn.                                         |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Hiện trạng mạng lưới GTĐB          | Hệ thống đường cao tốc, quốc lộ, tỉnh lộ, đường đô |
|                                    | thị, bến xe liên tỉnh, bãi tĩnh được thống kê chi  |
|                                    | tiết (Bảng 3.13 – 3.18).                           |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn      | Đo lường qua tỷ lệ lãng phí vốn, hệ số lôi kéo     |
|                                    | vốn từ nhà nước và khảo sát mức độ hài lòng của    |
|                                    | người dân tại 12 quận và 5 huyện.                  |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+

Chương 3 chỉ ra các hạn chế căn bản: công tác giải phóng mặt bằng chậm trễ kéo dài thời gian thi công làm đội vốn; tỷ lệ lãng phí vốn còn xuất hiện ở một số khâu chuẩn bị và thi công; các dự án PPP gặp khó khăn về cơ chế hoàn vốn; hạ tầng giao thông tĩnh và các nút giao cắt lập thể chưa đáp ứng kịp tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân.

Chương 4: Định hướng và giải pháp gia tăng kết quả và hiệu quả sử dụng vốn huy động để phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 4 phân tích bối cảnh phát triển quốc tế, trong nước và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô đến năm 2030. Trên cơ sở số liệu dự báo nhu cầu phát triển CSHT GTĐB và tổng nhu cầu vốn (trình bày tại Bảng 4.1, 4.2, 4.3 và Biểu đồ 4.1), tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  HỆ THỐNG CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐƯỢC ĐỀ XUẤT TẠI CHƯƠNG 4               |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nhóm giải pháp                | Nội dung thực hiện cụ thể                               |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Hoàn thiện cơ chế, chính sách | Tận dụng cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô sửa đổi; hoàn    |
| đặc thù                       | thiện khung pháp lý về hợp tác công tư (PPP), các hợp   |
|                               | đồng BOT, BT, BTO phù hợp thực tiễn.                    |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Đa dạng hóa các kênh huy động | Đẩy mạnh phát hành trái phiếu chính quyền địa phương,    |
| vốn                           | trái phiếu công trình; khai thác hiệu quả nguồn lực quỹ |
|                               | đất dọc các tuyến đường vành đai và hướng tâm.          |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nâng cao năng lực quản trị và | Tăng cường năng lực chuyên môn của Ban quản lý dự án;   |
| tổ chức thực hiện             | chuẩn hóa quy trình thẩm định, giải ngân và thanh quyết |
|                               | toán vốn xây dựng cơ bản.                               |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Đổi mới công tác đền bù, giải | Tách dự án bồi thường, hỗ trợ tái định cư thành dự án    |
| phóng mặt bằng                | độc lập; công khai minh bạch chính sách đền bù để bàn   |
|                               | giao mặt bằng đúng tiến độ, tránh đội vốn.              |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Ứng dụng khoa học công nghệ   | Triển khai hệ thống giao thông thông minh (ITS) để tối  |
|                               | ưu hóa điều hành và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng |
|                               | đường bộ hiện hữu.                                      |
+-------------------------------+---------------------------------------------------------+

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận về huy động vốn cho CSHT GTĐB tại thành phố trực thuộc trung ương, mở rộng khái niệm hạ tầng đường bộ bao gồm cả mạng lưới đường, cầu vượt, hầm chui, bến xe khách liên tỉnh và bãi giao thông tĩnh.
• Thiết lập khung phân tích định lượng gồm 6 nhóm yếu tố (Năng lực quản lý và đơn vị thực hiện; Vị trí địa lý - tự nhiên; Tổ chức GTVT và văn hóa giao thông; Chính sách pháp luật và chính sách đặc thù; Hội nhập kinh tế quốc tế; Trình độ phát triển kinh tế - xã hội) và xác định hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả cùng hiệu quả sử dụng vốn huy động.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về quy mô, cơ cấu và hiệu quả sử dụng vốn huy động đầu tư phát triển CSHT GTĐB tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2015 – 2022 với các số liệu thực chứng từ cơ quan quản lý nhà nước và dữ liệu điều tra xã hội học.
• Đưa ra dự báo tổng nhu cầu vốn và cơ cấu phân bổ vốn cho đầu tư phát triển và bảo trì CSHT GTĐB Hà Nội đến năm 2030.
• Đề xuất hệ thống các khuyến nghị và giải pháp có căn cứ khoa học cho Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Giao thông Vận tải và Sở Tài chính trong việc hoạch định chính sách thu hút nguồn lực ngoài ngân sách, phát hành trái phiếu và kiểm soát lãng phí vốn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại thành phố Hà Nội trong giới hạn giai đoạn 2015 – 2022; mô hình nghiên cứu mới chỉ phân tích CSHT GTĐB đơn lẻ mà chưa tích hợp sâu với các loại hình giao thông vận tải khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu mô hình tích hợp huy động vốn cho giao thông đa phương thức (kết nối đường bộ với đường sắt đô thị, đường thủy nội địa) và đánh giá tác động của các công cụ tài chính xanh trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông bền vững tại các siêu đô thị.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Tài chính công và Quy hoạch đô thị; đặc biệt có giá trị tham khảo ở phương pháp xây dựng mô hình hồi quy đa biến và thiết kế thang đo khảo sát thực địa.
• Cơ quan quản lý nhà nước và người làm chính sách: UBND thành phố Hà Nội, Sở Giao thông Vận tải, Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư trong quá trình xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn, hoàn thiện quy hoạch giao thông và ban hành các cơ chế tài chính thu hút đầu tư tư nhân theo phương thức PPP.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô vốn huy động cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015 – 2022 đạt mức bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê trong luận án, quy mô vốn huy động cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB thành phố Hà Nội tăng từ 23.325 tỷ đồng năm 2015 lên 47.067 tỷ đồng năm 2022. Tuy nhiên, nguồn vốn này mới chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu theo kế hoạch phát triển hạ tầng giao thông đường bộ của thành phố.

2. Mô hình nghiên cứu của luận án sử dụng bao nhiêu biến độc lập để phân tích các yếu tố ảnh hưởng?

Mô hình hồi quy đa biến của luận án gồm 6 biến độc lập:

• $X_1$: Năng lực quản lý của nhà nước và năng lực của đơn vị thực hiện.
• $X_2$: Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của thành phố Hà Nội.
• $X_3$: Tổ chức giao thông vận tải và văn hóa giao thông của người dân.
• $X_4$: Chính sách pháp luật của nhà nước và chính sách đặc thù của thành phố Hà Nội.
• $X_5$: Hội nhập kinh tế quốc tế.
• $X_6$: Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội.

3. Quy mô mẫu điều tra khảo sát của luận án được xác định như thế nào?

Luận án áp dụng công thức chọn mẫu của Tabachnick và Fidell (1996) cho phân tích EFA và hồi quy đa biến ($n \ge 8m + 50$, với $m = 6$, cỡ mẫu tối thiểu là 98). Tác giả đã phát ra 200 phiếu khảo sát tới 2 nhóm đối tượng (cán bộ quản lý tại các cơ quan nhà nước và nhân sự tại các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng giao thông) và thu về 181 phiếu hợp lệ. Ngoài ra, tác giả thực hiện khảo sát mức độ hài lòng của người dân tại 12 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành (Ba Vì, Chương Mỹ, Phú Xuyên, Thường Tín, Ứng Hòa) với định mức 10 phiếu trên mỗi đơn vị xã, phường.

4. Hệ thống CSHT GTĐB trong luận án được xác định bao gồm những cấu phần cụ thể nào?

Luận án tiếp cận CSHT GTĐB theo hướng đồng bộ, bao gồm 5 cấu phần cơ bản:

1. Đường bộ (đường cao tốc, quốc lộ, tỉnh lộ, đường đô thị, đường huyện, xã).
2. Hệ thống cầu vượt.
3. Hệ thống hầm chui.
4. Bến xe khách liên tỉnh.
5. Bãi giao thông tĩnh (bãi đỗ xe).

5. Luận án khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn từ những địa phương nào trong nước?

Luận án đã tiến hành khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn về huy động và quản lý nguồn vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ tại Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Đà Nẵng, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm áp dụng trực tiếp cho thành phố Hà Nội.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Tuấn Thành đã giải quyết một cách có hệ thống cả về mặt lý luận và thực tiễn bài toán huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB trên địa bàn thành phố Hà Nội. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, luận án đã làm rõ thực trạng phân bổ nguồn lực giai đoạn 2015 – 2022 và xác lập mô hình 6 nhân tố tác động đến khả năng huy động vốn. Các định hướng, dự báo nhu cầu vốn và hệ thống giải pháp đề xuất đến năm 2030 cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho công tác quản lý tài chính công và quy hoạch phát triển kết cấu hạ tầng giao thông Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Liên quan đến vấn đề đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nói chung và CSHT GTĐB nói riêng đã có một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề này. Với tinh thần học hỏi, nghiên cứu kinh nghiệm, đồng thời nhằm tránh sự trùng lắp, trong quá trình triển khai luận án, tác giả đã có dịp tiếp cận với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước như: 1. Tổng quan về nội dung, đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ và huy động vốn cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ Đỗ Đức Tú [69] trong nghiên cứu "Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông Vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030 theo hướng hiện đại” tác giả đã tổng kết và hệ thống được những quan niệm đã có về kết cấu hạ tầng và đưa ra một số quan niệm mới về kết cấu hạ tầng. Tác giả cho rằng: “Kết cấu hạ tầng là toàn bộ những cơ sở vật chất – kỹ thuật nền tảng, đảm bảo cho sự phát triển kinh tế - xã hội và cuộc sống sinh hoạt của con người, bao gồm các công trình giao thông vận tải (GTVT); hệ thống cấp điện; hệ thống cấp nước; hệ thống thoát nước và xử lý nước thải, rác thải; hệ thống thông tin liên lạc, truyền thông; các cơ sở y tế, giáo dục; các có cơ sở vui chơi, giải trí công cộng,… và gắn liền với nó là những quy tắc hay cơ chế vận hành nhất định”? Từ đó tác giả kêt luận rằng: “KCHT giao thông là những cơ sở vật chất kỹ thuật nền tảng như đường xá, cầu cống, sân bay, bến cảng,… được con người xây dựng lên nhằm đảm bảo cho việc di chuyển, đón trả khách và bốc xếp hàng hóa của các loại phương tiện giao thông diễn ra một cách nhanh chóng, thuận lợi và an toàn”.

Tác giả còn chỉ ra các đặc tính của kết cấu hạ tầng giao thông;và vai trò của kết cấu hạ tầng giao thông đối với phát triển kinh tế - xã hội như: Góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân; Tác động phân bố lại dân cư. Hồ Thị Hương Mai [39], trong nghiên cứu “Quản lý nhà nước về vốn đầu tư trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đô thị Hà Nội” tác giả đã hệ thống hóa 11 được cơ sở lý luận về QLNN liên quan vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị, đặc biệt tác giả có đưa ra các tiêu chí đánh giá QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị và phân tích nội dung QLNN về vốn đầu tư trong phát triển KCHT giao thông đô thị bao gồm từ khâu lập kế hoạch, tổ chức huy động, phân bổ, thanh, quyết toán và kiểm tra, kiểm soát vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đô thị. Bùi Việt Hưng [34], trong nghiên cứu “Quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội”, tác giả đã chỉ ra khái niệm “đầu tư” là nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản nhằm tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư với mục đích thu được kết quả lớn hơn các chi phí đã bỏ ra hoặc phát triển lợi ích công cộng. Khi mà kết quả đầu tư mà cho cả nền kinh tế và xã hội được thụ hưởng, làm gia tăng năng lực sản xuất, tạo tiền đề cho sự phát triển KTXH thì gọi là đầu tư phát triển.

Ngoài ra, tác giả chỉ ra nguồn vốn đầu tư phát triển KCHT GTĐB bao gồm nguồn vốn trong nước và ngoài nước. Trong đó: Nguồn vốn trong nước bao gồm vốn nhà nước, vốn của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, vốn trên thị trường vốn. Vốn nước ngoài bao gồm:Vốn đầu tư trực tiếp FDI, vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, vốn vay thương mại nước ngoài, vốn trên thị trường vốn quốc tế. Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra các đặc điểm của vốn đầu tư phát triển KCHT GTĐB từ NSNN là: (i) Khối lượng vốn đầu tư từ NSNN lớn; Vốn đầu tư từ NSNN không có khả năng thu hồi trực tiếp; (ii) Vốn đầu tư từ NSNN là nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ NSNN không hoàn lại; (iv) Kết quả của đầu tư bằng vốn NSNN chủ yếu phục vụ lợi ích công cộng; (v) Vốn đầu tư từ NSNN địa phương luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu phát triển KTXH của địa phương; (vi) Vốn đầu tư từ NSNN địa phương do địa phương quản lý, sử dụng; Vốn đầu tư từ NSNN được thực hiện thông qua cơ chế ủy nhiệm; (vii) Vốn đầu tư từ NSNN có nguy cơ bị lãng phí, thất thoát.

12 Nguyễn Thị Thúy Nga [41] trong nghiên cứu “Huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Hải Dương” đã đưa ra khái niệm CSHT GTĐB bao gồm toàn bộ điều kiện vật chất kỹ thuật như: Hệ thống cầu, đường bộ, các công trình, thiết bị phụ trợ, các trạm nghỉ đường bộ và thể chế chính sách quản lý cũng như môi trường hoạt động gắn với GTĐB để đáp ứng yêu cầu phát triển KTXH. Tác giả cũng chỉ ra quan niệm vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB là giá trị một bộ phận của cải xã hội được tích luỹ lại sau một thời gian nhất định dùng để đầu tư duy trì, nâng cấp và phát triển CSHT GTĐB phục vụ phát triển KTXH của đất nước. Đồng thời, tác giả này cũng đưa ra tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng các công trình cầu, đường bộ mang tính gián tiếp và được đánh giá thông qua các chỉ tiêu KT-XH Dương Văn Thái [60] trong nghiên cứu “Huy động vốn cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang” tác giả đã đưa ra khái niệm vốn đầu tư phát triển KCHT GTĐB là những chi phí bỏ ra nhằm cải tạo, nâng cấp, sửa chữa và xây dựng mới hệ thống KCHT GTĐB với mục đích tạo ra hệ thống KCHT GTĐB hiện đại, đồng bộ, thuận lợi cho quá trình giao thương kinh tế và đi lại của các tầng lớp nhân dân. Tác giả cũng chỉ ra đặc điểm của loại vốn này là: (i) Xây dựng KCHT GTĐB cần nhiều vốn, thời gian đầu tư xây dựng dài, thời gian thu hồi vốn chậm; (ii) Cùng một loại công trình KCHT GTĐB nhưng địa điểm xây dựng khác nhau thì lượng vốn tiêu hao cũng khác nhau; 13 (iii) Do yêu cầu đồng bộ của hệ thống KCHT GTĐB nên việc bố trí vốn đầu tư phát triển phải bảo đảm tính đồng bộ; (iv) Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư phát triển các công trình KCHT GTĐB thường được nhìn nhận ở hiệu quả KTXH; (v) Kết cấu vốn đầu tư phát triển của một công trình GTĐB hết sức phức tạp; (vi) Việc thất thoát, lãng phí vốn đầu tư phát triển là lớn.

Tác giả phân loại nguồn vốn huy động cho đầu tư phát triển KCHT GTĐB là nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài. Bùi Văn Khánh [35] trong nghiên cứu “Huy động nguồn lực tài chính xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Hòa Bình”, tác giả đã đưa ra khái niệm về đầu tư phát triển CSHT GTĐB là việc đầu tư nguồn lực nhằm cải tạo, nâng cấp, sửa chữa và xây dựng mới hệ thống CSHT GTĐB với mục đích tạo ra hệ thống CSHT GTĐB hiện đại, đồng bộ, thuận lợi cho quá trình thông thương kinh tế và đi lại của nhân dân phục vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Từ khái niệm đó, tác giả đã chỉ ra các kênh huy động vốn cho đầu tư phát triển CSHT GTĐB, trong đó tác giả nhấn mạnh vốn nhà nước và trên cơ sở đó tác giả phân tích thực trạng huy động các nguồn lực tài chính phát triển hệ thống cầu, đường bộ trên địa bàn tỉnh Hoà Bình từ năm 2001 đến 2010. Hoàng Cao Liêm [36] trong nghiên cứu “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ Ngân sách nhà nước tại tỉnh Hà Nam” đã tiếp cận hoạt động huy động vốn cho đầu tư xây dựng CSHT GTĐB từ nguồn ngân sách địa phương là tỉnh Hà Nam dưới góc độ quản lý kinh tế.

Tác giả đã đưa ra khái niệm về vốn đầu tư xây dựng CSHT GTĐB từ ngân sách nhà nước (NSNN) là phần lớn từ vốn NSNN để góp phần phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật, KT-XH của địa phương. Từ đó, tác giả đưa ra đặc điểm của vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB thường có thời gian đầu tư xây dựng kéo dài. Tác giả xác định nội dung quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng GTĐB bao gồm: (i) Xây dựng quy hoạch và kế hoạch đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN; 14 (ii) Ban hành và tổ chức thực hiện các quy định về quản lý đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN; (iii) Tổ chức bộ máy quản lý về đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN; thanh tra, kiểm tra, giám sát quá trình đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ từ NSNN. Phan Thanh Mão [40], trong nghiên cứu “Giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An” tác giả đã hệ thống hóa và chỉ ra những vấn đề lý luận về chi NSNN, đầu tư xấy dựng cơ bản (XDCB) từ NSNN, hiệu quả đầu tư XDCB từ NSNN.

Vấn đề hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN đã được tác giả nghiên cứu từ khái niệm hiệu quả vốn đầu tư XDCB. Tuy vậy, tác giả chưa đưa ra những chỉ tiêu sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng vốn huy động được để phát triển CSHT GTĐB của một tỉnh. Nguyễn Xuân Cường [21] trong nghiên cứu “Đa dạng hóa vốn đầu tư xây dựng giao thông đường bộ ở Việt Nam” đã đưa ra các khái niệm về vốn đầu tư phát triển CSHT GTĐB là một bộ phận nguồn lực của xã hội được biểu hiện bằng tiền được tích lũy lại sau một thời gian nhất định để đưa vào đầu tư xây dựng, bảo trì, cải tạo và nâng cấp phát triển hệ thống đảm bảo đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.