Hướng Dẫn Học Sinh Thực Hành Các Phép Liên Kết Văn Bản Trong Chương Trình Ngữ Văn Trung Học Cơ Sở

Luận văn hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình ngữ văn trung học cơ sở, nâng cao kỹ năng viết và hiểu biết văn học.

• Tác giả: Trần Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trọng Hoàn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Hướng Dẫn Thực Hành Các Phép Liên Kết Văn Bản Trong Chương Trình Ngữ Văn Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lí luận của hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Văn bản
• 1.3. Cơ sở thực tiễn hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở
• 1.3.1. Đối với giáo viên
• 1.3.2. Đối với học sinh
• 1.3.3. Kết quả khảo sát thực tiễn
• 1.4. Sự cần thiết hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở
• 1.5. Một số nhận xét về thực trạng hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HÀNH CÁC PHÉP LIÊN KẾT VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản
• 2.2. Bảo đảm mục tiêu môn học
• 2.3. Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với lứa tuổi và đặc điểm học sinh Trung học cơ sở
• 2.4. Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với đặc điểm, nội dung chương trình môn Ngữ văn Trung học cơ sở
• 2.5. Bảo đảm tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
• 2.6. Biên soạn theo tinh thần tích hợp
• 2.7. Bám sát đặc trưng thể loại của từng văn bản
• 2.8. Hệ thống hóa một số sai lầm phổ biến của học sinh khi thực hành các phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở
• 2.9. Một số biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở
• 2.9.1. Giúp học sinh tạo động cơ và biết cách tổ chức học tập môn Ngữ văn
• 2.9.2. Khơi gợi động cơ thành công, củng cố lòng tin của học sinh
• 2.9.3. Tăng cường ý thức, trách nhiệm của người học trong quá trình dạy học Ngữ văn
• 2.9.4. Chú ý phương pháp học, phương pháp thực hành các phép liên kết câu
• 2.9.5. Thiết kế một số tình huống hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở
• 2.9.6. Tăng cường bổ sung, thiết lập, hoàn thiện hệ thống kiến thức về các phép liên kết câu
• 2.9.7. Hướng dẫn học sinh đặc điểm nhận diện của các phép liên kết trong văn bản
• 2.9.8. Hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết đoạn văn thông qua một số dạng bài tập thực hành
• 2.9.9. Rèn luyện các kỹ năng thực hành phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Yêu cầu thực nghiệm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Địa bàn thực nghiệm
• 3.6. Nội dung thực nghiệm
• 3.7. Quy trình thực nghiệm
• 3.8. Nội dung cần thực nghiệm
• 3.9. Điều kiện thực nghiệm
• 3.10. Phương pháp thực nghiệm
• 3.11. Kết quả thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá thực nghiệm
• 3.12. Kết luận chung về dạy học thực nghiệm
• 3.13. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN
• Phụ lục 2: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phép Liên Kết Văn Bản Trong Ngữ Văn THCS

Trong chương trình Ngữ văn THCS, phép liên kết văn bản đóng vai trò then chốt, đảm bảo tính mạch lạc và thống nhất của văn bản. Hiểu và vận dụng thành thạo các phép liên kết giúp học sinh tạo ra những bài viết rõ ràng, chặt chẽ, logic. Việc nắm vững kiến thức về liên kết câu, liên kết đoạn văn là nền tảng để phát triển kỹ năng viết và phân tích văn bản. Luận văn này đi sâu vào hướng dẫn thực hành các phép liên kết này, nhằm nâng cao năng lực tạo lập văn bản cho học sinh. Theo Đỗ Ngọc Thống, văn bản có thể được viết, nói hoặc đa phương thức, với hình thức in ấn hoặc trực tuyến. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng liên kết văn bản trong nhiều hình thức khác nhau.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò Của Liên Kết Văn Bản

Liên kết văn bản là sự kết nối ý nghĩa giữa các câu, các đoạn văn trong một văn bản, tạo nên một chỉnh thể thống nhất. Vai trò của liên kết là làm cho văn bản trở nên dễ hiểu, logic và thuyết phục. Nếu thiếu liên kết, văn bản sẽ rời rạc, khó theo dõi và không truyền tải được thông điệp một cách hiệu quả. Tính liên kết trong văn bản là yếu tố then chốt để đánh giá chất lượng của một bài viết. Mục đích của phép liên kết là tạo ra sự gắn bó chặt chẽ giữa các thành phần trong văn bản.

1.2. Các Loại Phép Liên Kết Thường Gặp Trong Ngữ Văn THCS

Chương trình Ngữ văn THCS giới thiệu nhiều loại phép liên kết, bao gồm: phép lặp, phép thế, phép nối, phép đồng nghĩa, phép trái nghĩa, phép liên tưởng, phép quy chiếu. Mỗi phép liên kết có những đặc điểm và cách sử dụng riêng, phù hợp với từng ngữ cảnh khác nhau. Nắm vững cách nhận diện và sử dụng các phép liên kết này là yêu cầu quan trọng đối với học sinh. Các em cần phân biệt rõ cách nhận biết phép liên kết để áp dụng chính xác.

II. Thách Thức Khi Dạy Và Học Phép Liên Kết Trong THCS

Việc dạy và học phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn THCS đối mặt với nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc nhận diện, phân biệt và vận dụng các phép liên kết. Giáo viên cần có phương pháp giảng dạy phù hợp, giúp học sinh hiểu rõ bản chất của từng phép liên kết và cách sử dụng chúng trong thực tế. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng phân tích phép liên kết và luyện tập phép liên kết cho học sinh. Theo tác giả Trần Thị Hằng, kỹ năng tạo lập văn bản với cách suy nghĩ độc lập, sáng tạo của học sinh chưa được chú trọng một cách đúng mức.

2.1. Học Sinh Gặp Khó Khăn Gì Khi Thực Hành Liên Kết Câu

Một trong những khó khăn phổ biến là học sinh nhầm lẫn giữa các phép liên kết. Ví dụ, các em có thể không phân biệt được phép lặp với phép thế, hoặc sử dụng phép nối không phù hợp với liên kết đoạn. Bên cạnh đó, nhiều học sinh còn thiếu kiến thức về từ ngữ liên kết, dẫn đến việc sử dụng chúng một cách tùy tiện, không chính xác. Bài tập phép liên kết cần được thiết kế đa dạng để giúp học sinh khắc phục những khó khăn này.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Liên Kết Đoạn Văn Hiện Tại Có Hạn Chế

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào lý thuyết, ít chú trọng đến thực hành. Điều này khiến học sinh khó áp dụng kiến thức vào việc viết văn. Bên cạnh đó, việc đánh giá tính liên kết trong bài viết của học sinh còn mang tính chủ quan, chưa có tiêu chí rõ ràng. Cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường tính tương tác, tạo điều kiện cho học sinh thực hành và kết nối câu, kết nối đoạn một cách chủ động.

III. Hướng Dẫn Chi Tiết Các Phương Pháp Liên Kết Văn Bản Hiệu Quả

Để giúp học sinh nắm vững và vận dụng thành thạo các phép liên kết văn bản, cần có những phương pháp hướng dẫn cụ thể, chi tiết. Các phương pháp này cần tập trung vào việc giúp học sinh hiểu rõ bản chất của từng phép liên kết, cách sử dụng chúng trong các loại văn bản khác nhau. Đồng thời, cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh thực hành và phân tích phép liên kết một cách chủ động. Việc giảng dạy cần bám sát giáo án phép liên kết và sử dụng tài liệu phép liên kết phù hợp.

3.1. Hướng Dẫn Nhận Diện và Sử Dụng Phép Lặp Phép Thế

Phép lặp là việc lặp lại một từ ngữ, cụm từ hoặc câu để nhấn mạnh ý. Phép thế là việc sử dụng các từ ngữ thay thế (đại từ, từ đồng nghĩa, từ liên tưởng) để tránh lặp lại. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách nhận diện các dấu hiệu của phép lặp, phép thế trong văn bản. Đồng thời, cần chỉ ra cách sử dụng chúng một cách hợp lý, không gây nhàm chán. Ví dụ về phép liên kết sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn.

3.2. Bí Quyết Sử Dụng Phép Nối Phép Tương Phản Để Liên Kết Câu

Phép nối là việc sử dụng các từ ngữ liên kết (quan hệ từ, phó từ,...) để chỉ mối quan hệ giữa các câu, các đoạn văn. Phép tương phản (trái nghĩa) là việc sử dụng các từ ngữ trái nghĩa để tạo ra sự đối lập, làm nổi bật ý. Cần hướng dẫn học sinh cách sử dụng các từ nối một cách chính xác, phù hợp với ngữ cảnh. Đồng thời, cần chỉ ra cách tạo ra hiệu ứng tương phản một cách tinh tế, không gượng ép.

3.3. Ứng Dụng Phép Đồng Nghĩa Liên Tưởng Quy Chiếu

Các phép liên kết này giúp văn bản trở nên đa dạng và phong phú. Phép đồng nghĩa sử dụng các từ ngữ có nghĩa tương đương để thay thế, tránh sự lặp lại. Phép liên tưởng tạo ra sự liên kết giữa các ý thông qua sự liên tưởng về nghĩa. Phép quy chiếu sử dụng các đại từ hoặc cụm từ để chỉ đến một đối tượng đã được đề cập trước đó. Việc sử dụng linh hoạt các phép liên kết này giúp văn bản trở nên mạch lạc và hấp dẫn hơn.

IV. Thực Hành Phân Tích Phép Liên Kết Trong Các Văn Bản THCS

Để củng cố kiến thức và kỹ năng, cần tổ chức các hoạt động thực hành phân tích phép liên kết trong các văn bản được học trong chương trình Ngữ văn THCS. Các hoạt động này giúp học sinh nhận diện, phân loại và đánh giá hiệu quả của các phép liên kết trong việc tạo ra một văn bản mạch lạc, thống nhất. Ôn tập phép liên kết qua các bài tập thực tế là cách hiệu quả để học sinh ghi nhớ kiến thức.

4.1. Phân Tích Liên Kết Câu Trong Các Đoạn Văn Mẫu

Giáo viên cung cấp các đoạn văn mẫu và yêu cầu học sinh xác định các phép liên kết được sử dụng trong đó. Sau đó, học sinh phân tích tác dụng của từng phép liên kết đối với việc thể hiện ý nghĩa của đoạn văn. Hoạt động này giúp học sinh rèn luyện khả năng nhận biết phép liên kết một cách nhanh chóng và chính xác.

4.2. Phân Tích Phép Liên Kết Toàn Văn Bản Từ Liên Kết Câu Đến Liên Kết Đoạn

Sau khi phân tích liên kết câu trong các đoạn văn, học sinh tiếp tục phân tích liên kết đoạn trong toàn văn bản. Các em xác định mối quan hệ giữa các đoạn văn và cách chúng liên kết với nhau để tạo thành một chỉnh thể. Hoạt động này giúp học sinh hiểu rõ hơn về cấu trúc và tính thống nhất của văn bản.

V. Ứng Dụng Phép Liên Kết Văn Bản Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá

Nghiên cứu về việc ứng dụng phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn THCS cho thấy sự cải thiện đáng kể trong kỹ năng viết của học sinh. Các em viết bài văn bản mạch lạc hơn, ý tưởng được trình bày rõ ràng và logic hơn. Đồng thời, khả năng phân tích văn bản của học sinh cũng được nâng cao. Tác dụng của phép liên kết đã được chứng minh qua thực tế.

5.1. So Sánh Kết Quả Học Tập Trước và Sau Khi Áp Dụng

So sánh kết quả học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng các phương pháp hướng dẫn thực hành phép liên kết văn bản cho thấy sự tiến bộ rõ rệt. Điểm số các bài viết tăng lên, và chất lượng bài viết cũng được cải thiện đáng kể. Điều này chứng minh tính hiệu quả của các phương pháp đã được đề xuất.

5.2. Đánh Giá Của Giáo Viên và Học Sinh Về Phương Pháp Mới

Giáo viên và học sinh đều đánh giá cao các phương pháp hướng dẫn thực hành phép liên kết văn bản mới. Giáo viên nhận thấy việc giảng dạy trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Học sinh cảm thấy tự tin hơn trong việc viết văn và phân tích văn bản.

VI. Kết Luận Triển Vọng Nâng Cao Chất Lượng Ngữ Văn THCS

Việc hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ văn THCS. Cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển và áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo, hiệu quả, giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để tạo lập văn bản và phân tích văn bản. Trong tương lai, cần chú trọng hơn nữa đến việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc dạy và học phép liên kết văn bản.

6.1. Tóm Tắt Các Bài Học Quan Trọng Về Phép Liên Kết

Tóm lại, để viết được một văn bản mạch lạc và thống nhất, cần nắm vững các phép liên kết như phép lặp, phép thế, phép nối, phép tương phản, phép đồng nghĩa, phép liên tưởng, phép quy chiếu. Cần luyện tập thường xuyên để sử dụng các phép liên kết một cách thành thạo.

6.2. Định Hướng Phát Triển Giáo Án Phép Liên Kết Sáng Tạo

Trong tương lai, cần xây dựng giáo án phép liên kết sáng tạo, phù hợp với từng đối tượng học sinh. Đồng thời, cần khuyến khích giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa khả năng sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông, việc phát triển năng lực thực hành và vận dụng kiến thức cho học sinh trở thành mục tiêu trọng tâm. Môn Ngữ văn bậc Trung học cơ sở (THCS) không chỉ giúp học sinh cảm thụ giá trị văn học mà còn trang bị kỹ năng tạo lập văn bản, trong đó việc thực hành các phép liên kết văn bản giữ vai trò then chốt. Theo khảo sát tại trường THCS Thăng Long, Ba Đình, Hà Nội, có tới 61,22% giáo viên cho rằng việc hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản mất nhiều thời gian và công sức, trong khi 68,2% đánh giá đây là hoạt động rất quan trọng trong chương trình Ngữ văn THCS. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phương pháp dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế, chủ yếu là truyền thụ lý thuyết, ít chú trọng thực hành, dẫn đến học sinh chưa phát triển đầy đủ kỹ năng tạo lập văn bản mạch lạc, sáng tạo. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn THCS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh trong giai đoạn 2015-2020 tại Hà Nội. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn, tăng cường tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời hỗ trợ giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về liên kết văn bản của Halliday và Hassan, Trần Ngọc Thêm, cùng các quan điểm của Diệp Quang Ban về liên kết nội dung và hình thức trong văn bản tiếng Việt. Theo đó, liên kết văn bản được hiểu là sự kết nối chặt chẽ giữa các câu, đoạn nhằm tạo nên tính mạch lạc và thống nhất cho văn bản. Các phép liên kết chính bao gồm: phép lặp (từ vựng, ngữ pháp, âm), phép thế (đại từ, đồng nghĩa), phép liên tưởng (đồng loại, đối lập), phép nối (liên từ, trạng từ chuyển tiếp) và phép tỉnh lược. Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình phát triển năng lực học sinh trong dạy học Ngữ văn, nhấn mạnh vai trò của thực hành trong việc hình thành kỹ năng tạo lập văn bản. Các khái niệm trọng tâm gồm: văn bản, liên kết văn bản, phép liên kết câu và đoạn, năng lực thực hành ngôn ngữ, phương pháp dạy học tích cực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu lý luận từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về liên kết văn bản và dạy học Ngữ văn THCS. Phương pháp khảo sát thực tiễn được tiến hành qua phiếu điều tra ý kiến của hơn 50 giáo viên và học sinh tại trường THCS Thăng Long, Ba Đình, Hà Nội, nhằm đánh giá thực trạng hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản. Phương pháp thực nghiệm sư phạm được áp dụng để thử nghiệm các biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đề xuất. Cỡ mẫu khảo sát gồm 50 giáo viên, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng dạy học tại địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2019, bao gồm giai đoạn khảo sát, xây dựng biện pháp và thực nghiệm sư phạm. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá định tính dựa trên phản hồi của giáo viên và học sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phương pháp dạy học: 80% giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp diễn giảng – minh họa, 40% áp dụng thảo luận, trong khi 0% sử dụng phương pháp dạy học thực hành trong dạy các phép liên kết văn bản. Có 54,5% giáo viên ít sử dụng, 36,4% đôi khi sử dụng các hoạt động hướng dẫn thực hành liên kết văn bản.

2. Hình thức hướng dẫn học sinh: 94% giáo viên thường xuyên hỏi các câu hỏi lý thuyết, 48% dạy lý thuyết rồi giao bài tập, chỉ 2% tổ chức bài tập thực hành trên lớp. Điều này cho thấy việc thực hành còn rất hạn chế.

3. Ý nghĩa và vai trò của hướng dẫn thực hành: 90% giáo viên đánh giá việc hướng dẫn thực hành giúp rèn luyện thái độ học tập tích cực cho học sinh, 80% cho rằng giúp phát triển kỹ năng suy luận logic, 68% nhận định tăng cường tính thực tiễn của bài giảng.

4. Khó khăn trong hướng dẫn thực hành: 61,22% giáo viên cho rằng mất nhiều thời gian đầu tư và hướng dẫn, 51,02% gặp khó khăn trong xây dựng nội dung phù hợp, 38,98% thiếu nguồn tư liệu tham khảo, 39,8% học sinh chưa hứng thú với các bài thực hành.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát phản ánh thực trạng dạy học Ngữ văn tại THCS còn thiên về truyền thụ kiến thức lý thuyết, thiếu các hoạt động thực hành nhằm phát triển năng lực tạo lập văn bản cho học sinh. Việc giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp diễn giảng và hỏi đáp truyền thống dẫn đến học sinh chưa được rèn luyện kỹ năng liên kết câu, đoạn một cách chủ động và sáng tạo. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc thiếu thực hành liên kết văn bản là nguyên nhân chính khiến học sinh gặp khó khăn trong việc viết văn mạch lạc, logic. Các khó khăn về thời gian, nội dung và nguồn tư liệu cũng là những rào cản phổ biến trong đổi mới phương pháp dạy học. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ sử dụng các phương pháp dạy học và mức độ khó khăn của giáo viên, giúp minh họa rõ nét thực trạng và nhu cầu đổi mới. Kết quả này khẳng định sự cần thiết của việc xây dựng và áp dụng các biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn THCS.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống bài tập thực hành đa dạng, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi THCS: Thiết kế các dạng bài tập luyện tập phép liên kết câu, đoạn theo từng chủ đề và thể loại văn bản, giúp học sinh phát triển kỹ năng tạo lập văn bản mạch lạc. Thời gian triển khai trong 1 học kỳ, do tổ chuyên môn Ngữ văn chủ trì xây dựng.

2. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên về phương pháp dạy học thực hành: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật hướng dẫn thực hành các phép liên kết văn bản, áp dụng phương pháp dạy học tích cực, sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ giảng dạy. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở GD&ĐT phối hợp với trường Đại học Giáo dục tổ chức.

3. Tăng cường áp dụng phương pháp dạy học tích cực, thực hành trong tiết học Ngữ văn: Khuyến khích giáo viên sử dụng thảo luận nhóm, tình huống thực tế, dự án nhỏ để học sinh chủ động vận dụng các phép liên kết trong tạo lập văn bản. Thời gian áp dụng liên tục trong năm học, do giáo viên chủ nhiệm và tổ chuyên môn thực hiện.

4. Phát triển nguồn tài liệu tham khảo và ứng dụng công nghệ thông tin: Xây dựng kho bài tập, tài liệu hướng dẫn thực hành các phép liên kết văn bản trên nền tảng số, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh truy cập dễ dàng. Thời gian triển khai trong 1 năm, do nhà trường phối hợp với các đơn vị công nghệ giáo dục thực hiện.

Các giải pháp trên nhằm nâng cao hiệu quả hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản, góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ và kỹ năng tạo lập văn bản cho học sinh THCS, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THCS: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về các phép liên kết văn bản, đồng thời đề xuất các biện pháp hướng dẫn thực hành cụ thể, giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Thông tin về thực trạng và khó khăn trong dạy học Ngữ văn THCS giúp lãnh đạo xây dựng chính sách đào tạo, hỗ trợ giáo viên, phát triển chương trình phù hợp với năng lực học sinh.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Ngữ văn: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết liên kết văn bản, phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm trong lĩnh vực dạy học Ngữ văn.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và ngôn ngữ học: Cung cấp dữ liệu khảo sát thực tiễn và phân tích chuyên sâu về liên kết văn bản trong giáo dục phổ thông, góp phần phát triển nghiên cứu về ngôn ngữ và phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phép liên kết văn bản là gì và tại sao quan trọng trong dạy học Ngữ văn THCS?
   Phép liên kết văn bản là các phương thức kết nối các câu, đoạn trong văn bản nhằm tạo sự mạch lạc, thống nhất. Việc hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết giúp phát triển kỹ năng tạo lập văn bản, nâng cao khả năng diễn đạt và tư duy logic.

2. Những phương pháp dạy học nào hiệu quả để hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết?
   Phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, tình huống thực tế, dự án nhỏ và sử dụng công nghệ thông tin được đánh giá cao trong việc giúp học sinh chủ động vận dụng các phép liên kết, thay vì chỉ học thuộc lý thuyết.

3. Khó khăn phổ biến của giáo viên khi hướng dẫn thực hành các phép liên kết là gì?
   Giáo viên thường gặp khó khăn về thời gian đầu tư, xây dựng nội dung phù hợp, thiếu nguồn tài liệu tham khảo và học sinh chưa hứng thú với các bài thực hành. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả dạy học.

4. Làm thế nào để học sinh nâng cao kỹ năng thực hành các phép liên kết văn bản?
   Học sinh cần được luyện tập thường xuyên qua các bài tập đa dạng, được hướng dẫn chỉnh sửa và phản hồi cụ thể, đồng thời tham gia các hoạt động học tập tích cực để phát triển kỹ năng vận dụng linh hoạt.

5. Vai trò của công nghệ thông tin trong hướng dẫn thực hành các phép liên kết văn bản?
   Công nghệ thông tin hỗ trợ xây dựng kho tài liệu số, bài tập tương tác và môi trường học tập linh hoạt, giúp giáo viên dễ dàng tổ chức các hoạt động thực hành, tăng tính hấp dẫn và hiệu quả cho học sinh.

Kết luận

• Hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản là yếu tố then chốt giúp phát triển năng lực tạo lập văn bản và kỹ năng ngôn ngữ cho học sinh THCS.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn thiên về truyền thụ lý thuyết, thiếu các hoạt động thực hành, gây hạn chế trong phát triển kỹ năng của học sinh.
• Các khó khăn chính gồm thời gian, nội dung, nguồn tư liệu và sự hứng thú của học sinh cần được giải quyết bằng các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học.
• Đề xuất hệ thống bài tập thực hành, đào tạo giáo viên, áp dụng phương pháp tích cực và phát triển tài liệu số là những giải pháp khả thi, có thể triển khai trong 1-2 năm tới.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho việc nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn THCS, góp phần thực hiện thành công đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Các nhà trường và giáo viên nên bắt đầu áp dụng các biện pháp hướng dẫn thực hành được đề xuất, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý giáo dục để tổ chức đào tạo và phát triển tài liệu hỗ trợ. Để nâng cao hiệu quả, cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng và đánh giá thực tiễn trong các năm học tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN THỊ HẰNG HƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HÀNH CÁC PHÉP LIÊN KẾT VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN HÀ NỘI - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN THỊ HẰNG HƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HÀNH CÁC PHÉP LIÊN KẾT VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học Ngữ văn Mã số: 8.11 Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN TRỌNG HOÀN HÀ NỘI - 2020 LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với Ban giám hiệu, Khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, các thầy giáo, cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn, sự kính trọng đặc biệt đến TS Nguyễn Trọng Hoàn - người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về khoa học để tôi hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn: - Lãnh đạo, giáo viên và học sinh tại Trường THCS Thăng Long, Ba Đình, Hà Nội. - Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót. Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp. Hà Nội, tháng 11 năm 2018 TÁC GIẢ Trần Thị Hằng i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa GV Giáo viên GD Giáo dục GD&ĐT Giáo dục và đào tạo HĐDH Hoạt động dạy học HS Học sinh PPDH Phương pháp dạy học THCS Trung học cơ sở ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN . i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT . ii MỤC LỤC . iii DANH MỤC CÁC BẢNG . vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ . vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ . vii PHẦN MỞ ĐẦU . 1 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI . Cơ sở lí luận của hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở. Một số khái niệm cơ bản. Cơ sở lý luận về các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ Văn Trung học cơ sở . Môn Văn học trường Trung học cơ sở . Cơ sở thực tiễn hướngdẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở . Đối với giáo viên . Đối với học sinh . Kết quả khảo sát thực tiễn. Sự cần thiết hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở . Một số nhận xét về thực trạng hướngdẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở. 39 Kết luận chương 1 . 41 Chương 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HÀNH CÁC PHÉP LIÊN KẾT VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ . Các nguyên tắc đề xuất biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản . Bảo đảm mục tiêu môn học . Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với lứa tuổi vào đặc điểm học sinh Trung học cơ sở . Nguyên tắt đảm bảo phù hợp với đặc điểm, nội dung chương trình môn Ngữ văn Trung học cơ sở . Bảo đảm tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh . Biên soạn theo tinh thần tích hợp . Bám sát đặc trưng thể loại của từng văn bản . Hệ thống hóa một số sai lầm phổ biến của HS khi thực hành các phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở . Một số biện pháp hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở . Giúp HS tạo động cơ và biết cách tổ chức học tập môn Ngữ Văn. Khơi gợi động cơ thành công, củng cố lòng tin của HS . Tăng cường ý thức, trách nhiệm của người học trong quá trình dạy học Ngữ văn . Chú ý phương pháp học, phương pháp thực hành các phép liên kết câu . Thiết kế một số tình huống hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản bậc THCS . Tăng cường bổ sung, thiết lập, hoàn thiện hệ thống kiến thức về các phép liên kết câu . Hướng dẫn học sinh đặc điểm nhận diện của các phép liên kết trong văn bản . Hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết đoạn văn thông qua một số dạng bài tập thực hành . Rèn luyện các kỹ năng thực hành phép liên kết văn bản bậc Trung học cơ sở . 60 Kết luận chương 2 . THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM . Mục đích thực nghiệm . Mục đích thực nghiệm . Yêu cầu thực nghiệm . Kế hoạch thực nghiệm . Đối tượng thực nghiệm . Địa bàn thực nghiệm . Nội dung thực nghiệm . Quy trình thực nghiệm . Nội dung cần thực nghiệm . Điều kiện thực nghiệm . Phương pháp thực nghiệm . Kết quả thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá thực nghiệm . Kết quả thực nghiệm . Kết luận chung về dạy học thực nghiệm . 76 Kết luận chương 3 . 77 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 84 Phụ lục 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN . 84 Phụ lục 2: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN . 88 v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Về liên kết nội dung và các phương thức liên kết được sử dụng trong hai bình diện của nó .2: Bảng tổng hợp các phương thức liên kết và khu vực sử dụng chúng .3: Một số quan điểm riêng giữa hai quan niệm về liên kết.4: Thực trạng phương pháp dạy học của giáo viên .5: Ý kiến của GV hình thức hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở .6: Ý kiến của GV THCS về vai trò, ý nghĩa hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở .7: Ý kiến của GV về những khó khăn khi Hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở.1: Đặc điểm nhận diện các phép liên kết trong văn bản .1: Bảng tổng hợp đánh giá của người học về biện pháp hướng dẫn HS thực hành các phép liên kết văn bản của giáo viên .2: Kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và đối chứng . 75 vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1. Các phép liên kết trong văn bản . Mức độ sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học của giáo viên. Sự cần thiết hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết văn bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở . Kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và đối chứng . 75 vii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Phát triển toàn diện năng lực người học vừa là định hướng vừa là mục tiêu của giáo dục được nêu trong các văn kiện quan trọng của Đảng, Nhà nước và Quốc hội trong thời gian gần đây. Môn Ngữ văn không chỉ hình thành ở người học năng lực văn học và Tiếng Việt mà quan trọng hơn là hình thành và phát triển cho học sinh năng lực thực hành, vận dụng thông qua việc tạo lập văn bản. Đổi mới chương trình giáo dục và cùng với nó là đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cách tân, đem lại những thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục. Chính vì thế những câu hỏi như: Làm thế nào để có một giờ học tốt? Đánh giá một giờ học tốt như thế nào cho chính xác, khách quan, công bằng? luôn có tính chất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả các giáo viên (GV) và cán bộ quản lí giáo dục. Hướng dẫn học sinh thực hành là phương pháp dạy học nhằm phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học. Về bản chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa học tập cá thể (hình thức học cá nhân) với học tập hợp tác (hình thức học theo nhóm, theo lớp); chú trọng kết hợp học với hành, nâng cao tri thức với rèn luyện các kĩ năng, gắn với thực tiễn cuộc sống; phát huy thế mạnh của các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại; các phương tiện, thiết bị dạy học và những ứng dụng của công nghệ thông tin.; chú trọng cả hoạt động đánh giá của GV và tự đánh giá của HS. Ngữ văn là môn học được tích hợp từ ba phân môn là Văn, Tiếng Việt, 1 Tập làm văn (trước đó ba phân môn này là ba môn độc lập, có SGK riêng) gồm hai phần ngữ và văn gắn bó với nhau, bởi “ngôn ngữ là chất liệu làm nên văn học và văn học chính là nghệ thuật của ngôn ngữ”. Trên đại thể, có thể xem Ngữ văn là môn học về cái đẹp với hai khâu liên hoàn: cảm thụ cái đẹp trong văn chương (Văn), ngôn ngữ (Tiếng Việt) để tạo lập ra cái đẹp trong văn bản nói và viết (Tập làm văn). Do vậy, hướng dẫn học sinh thực hành các phép liên kết câu là biện pháp hữu hiệu giúp học sinh hiểu, cảm thụ nét đẹp văn chương, cách thức tạo lập văn bản nói và viết đồng thời hoàn chỉ bài tập làm văn đạt hiệu quả. Hiện nay, trong Chương trình môn Ngữ Văn lớp 9 bậc THCS, môn Ngữ văn có vị trí rất quan trọng. Bài liên kết câu và liên kết đoạn văn là bài học quan trọng đối với học sinh lớp 9. Thông qua liên kết câu và liên kết đoạn văn giúp học sinh nâng cao nhận thức, kĩ năng sử dụng một số biện pháp liên kết câu và liên kết đoạn văn đặc biệt học sinh biết cách phâ biệt, nhận biết một số biện pháp liên kết thường dùng. Tuy nhiên, thực tế hiện nay ở các nhà trường THCS, kĩ năng tạo lập văn bản với cách suy nghĩ độc lập, sáng tạo, diễn đạt trong sáng của học sinh chưa được chú trọng một cách đúng mức.