BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TÀI LIỆU TẬP HUẤN HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH MÔN SINH HỌC (Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018) HÀ NỘI, 02019 TÁC GIẢ VÀ CỘNG TÁC VIÊN Người biên soạn: 1. Phan Thị Thanh Hội Cộng tác viên 1. Lê Thị Phương Hoa 3. Đoàn Văn Thược 4.
Trần Đức Hậu 5. Nguyễn Thị Hằng Nga 6. Triệu Anh Trung 7. Đào Thị Sen 1 MỤC LỤC A.
MỤC TIÊU TẬP HUẤN. NỘI DUNG TẬP HUẤN. 6 NỘI DUNG 1: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM VÀ QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN SINH HỌC. 8 NỘI DUNG 2: TÌM HIỂU MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG TRÌNH MÔN SINH HỌC VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT VỀ PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC.
11 NỘI DUNG 3: TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔN SINH HỌC. 21 NỘI DUNG 4: HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC. 27 NỘI DUNG 5: KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC. DỰ KIẾN KẾ HOẠCH TẬP HUẤN (02 NGÀY).
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ KHÓA TẬP HUẤN. 47 PHỤ LỤC 1: Kế hoạch dạy học minh họa. 49 PHỤ LỤC 2: Đề kiểm tra minh họa. 75 PHỤ LỤC 3: So sánh “Chương trình sinh học 2018” và “Chương trình sinh học 2006”.
80 PHỤ LỤC 4: Giới thiệu các ngành nghề liên quan đến sinh học - Những nghề nghiệp tốt nhất cho những ai yêu môn sinh học. 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 97 2 KÍ HIỆU VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1. CTGDPT Chương trình giáo dục phổ thông 3.
GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo 4. GV Giáo viên 5. HS Học sinh 6. HV Học viên 7.
NL Năng lực 9. PPDH Phương pháp dạy học 10. THCS Trung học cơ sở 11. THPT Trung học phổ thông 12.
YCCĐ Yêu cầu cần đạt 3 CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ 1. Chương trình giáo dục phổ thông: là văn bản thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông, quy định các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của HS, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, làm căn cứ quản lí chất lượng giáo dục phổ thông; đồng thời là cam kết của Nhà nước nhằm bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục phổ thông. Chương trình giáo dục phổ thông bao gồm chương trình tổng thể (khung chương trình), các chương trình môn học và hoạt động giáo dục. Chương trình môn học: là văn bản Nhà nước quy định với từng môn học về mục tiêu, yêu cầu, nội dung, khối lượng kiến thức và kĩ năng, kế hoạch phân bổ, thời lượng cần thiết, phương pháp thích hợp, phương tiện tương ứng theo từng lớp học, bậc học.
Chương trình bộ môn của mỗi lớp (năm) học được trình bày theo trình tự chương, mục, chủ đề, vấn đề song song với bảng phân bố thời lượng tương ứng. Chuyên đề học tập: là nội dung giáo dục dành cho học sinh THPT, nhằm thực hiện yêu cầu phân hoá sâu, giúp HS tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức giải quyết một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp. Dạy học tích hợp: là định hướng dạy học giúp HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,.thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng. Dạy học phân hóa: là định hướng dạy học phù hợp với các đối tượng HS khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi HS dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu, hứng thú và định hướng nghề nghiệp khác nhau của HS.
Kế hoạch bài học: là kế hoạch dạy học cho một bài học cụ thể, thể hiện mối quan hệ tương tác giữa GV – HS, giữa HS – HS, giữa GV – HS – môi trường học tập nhằm đạt được mục tiêu dạy học. Môn học: được định nghĩa là “hệ thống (hoặc bộ phận tri thức) về một lĩnh vực khoa học được sắp xếp theo yêu cầu sư phạm để truyền thụ cho người học, mang các đặc điểm: 1) Phản ánh các sự kiện, tri thức, quy luật của khoa học tương ứng phù hợp với mục đích, nhiệm vụ dạy học và khả năng nhận thức của HS; 2) Các câu hỏi, bài tập,. giúp HS tự kiểm tra luyện tập kĩ năng, kĩ xảo. Môn học còn có những yêu cầu phát triển năng lực hoạt động trí tuệ và giáo dục, logic của môn học không rập khuôn theo logic khoa học tương ứng mà là sự thống nhất giữa logic khoa học và logic nhận thức chung của HS”.
Môn học lựa chọn: là môn học được HS chọn theo định hướng nghề nghiệp. Năng lực: là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Năng lực chung: là những năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội; được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; 11.
Năng lực đặc thù: là những năng lực được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thể chất. Phẩm chất: là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với năng lực tạo nên nhân cách con người. Phát triển chương trình nhà trường: là quá trình nhà trường cụ thể hoá chương trình giáo dục quốc gia, làm cho chương trình giáo dục quốc gia phù hợp ở mức cao nhất với thực tiễn của cơ sở giáo dục. Trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung của chương trình giáo dục quốc gia, nhà trường sẽ lựa chọn, xây dựng nội dung và xác định cách thức thực hiện phản ánh đặc trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của người học, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục.
Yêu cầu cần đạt: là kết quả mà HS cần đạt được về phẩm chất và năng lực sau mỗi cấp học, lớp học ở từng môn học và hoạt động giáo dục; trong đó, mỗi cấp học, lớp học sau đều có những yêu cầu riêng cao hơn, đồng thời bao gồm những yêu cầu đối với các cấp học, lớp học trước đó. 5 NỘI DUNG KHOÁ TẬP HUẤN A. MỤC TIÊU TẬP HUẤN Sau khóa tập huấn, học viên có khả năng: Kiến thức - Phân tích được vị trí của Chương trình môn Sinh học trong trong CTGDPT và mối quan hệ với các môn học khác. - Phân tích được đặc điểm, quan điểm xây dựng chương trình, mục tiêu chương trình, các YCCĐ về phẩm chất, năng lực trong chương trình môn Sinh học.
Lấy được các ví dụ về nội dung và PPDH thể hiện các phẩm chất và năng lực trong chương trình môn Sinh học. - Xác định được các chủ đề kiến thức cốt lõi trong Chương trình môn Sinh học. Xác định được những nội dung mới và giải thích nội dung mới trong chương trình môn Sinh học. - Phân tích được mạch nội dung sinh học xuyên suốt các cấp học trong CTGDPT.
- Phân tích được các PPDH ưu việt và đặc trưng nhất có thể vận dụng trong dạy học môn Sinh học nhằm hình thành phẩm chất và năng lực người học. Lấy được ví dụ minh họa khi dạy học một chủ đề nội dung trong chương trình môn Sinh học. - Phân tích được các hình thức, phương pháp và kĩ thuật kiểm tra đánh giá phẩm chất, năng lực HS trong chương trình môn Sinh học. - Xác định được các phương tiện dạy học môn Sinh học.
- Phân tích được các điểm mới nổi bật của CTGDPT tổng thể được cụ thể hóa trong chương trình môn Sinh học như: giáo dục tích hợp, giáo dục phân hóa định hướng nghề nghiệp, tính mở của chương trình. - Đề xuất được các phương pháp tập huấn cho các đồng nghiệp. Kĩ năng - Xây dựng được kế hoạch bài học dựa vào các YCCĐ. - Thiết kế được bài kiểm tra, đánh giá HS đáp ứng YCCĐ trong Chương trình môn Sinh học.
- Thiết kế được kế hoạch tập huấn cho đồng nghiệp. Thái độ - Nhận ra vai trò và trách nhiệm của một báo cáo viên cốt cán. - Nghiêm túc thực hiện yêu cầu của đợt tập huấn: đúng giờ, thực hiện các nhiệm vụ đúng tiến độ. NỘI DUNG TẬP HUẤN Nội dung tập huấn bao gồm 05 nội dung chính 6 Nội dung 1: Tìm hiểu đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình môn Sinh học Nội dung 2: Tìm hiểu mục tiêu của chương trình môn Sinh học và yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực Nội dung 3: Tìm hiểu nội dung giáo dục môn Sinh học Nội dung 4: Hình thành và phát triển năng lực trong dạy học môn Sinh học Nội dung 5: Kiểm tra, đánh giá trong dạy học Sinh học Hình thức và tiến trình tổ chức tập huấn: - Học viên được phân theo nhóm, mỗi nhóm 5-6 người.
Học tập tương tác là nguyên tắc chỉ đạo, vì vậy trong tiến trình hoạt động có sự xen kẽ hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm. - BCV giao nhiệm vụ, HV hoạt động dựa theo phiếu nhiệm vụ. - HV thực hiện nhiệm vụ và trình bày trên giấy A4, AO hoặc trên máy tính. - Sau khi hoàn thành các nhiệm vụ được ghi trong phiếu, các nhóm cử đại diện báo cáo kết quả.
Các nhóm khác bổ sung. Hoặc các nhóm sẽ trình bày sản phẩm trên giấy AO và sử dụng kĩ thuật phòng tranh dán giấy AO xung quanh phòng. Các học viên các nhóm khác tham khảo và nhận xét. 7 NỘI DUNG 1: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM VÀ QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN SINH HỌC 1.
Mục tiêu - Phân tích được vị trí của Chương trình môn Sinh học trong trong chương trình Giáo dục phổ thông và mối quan hệ với các môn học khác. - Phân tích được đặc điểm và các quan điểm xây dựng chương trình môn Sinh học. Nguồn tài liệu - Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình Tổng thể.