Giáo Trình Sản Xuất Sạch Hơn: Khái Niệm, Lợi Ích và Các Kỹ Thuật Thực Hiện

Giáo trình về sản xuất sạch hơn, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường ĐHCN TP.HCM
• Chuyên ngành: Khoa Học Công Nghệ và Quản Lý Môi Trường
• Đề tài: Hướng Dẫn Sản Xuất Sạch Hơn: Tối Ưu Hóa Quy Trình và Giảm Thiểu Ô Nhiễm
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. KHÁI NIỆM SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 1.2. LỢI ÍCH CỦA SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 1.3. QUÁ TRÌNH KIỂM SOÁT Ô NHIỄM CÔNG NGHIỆP
• 1.4. NHU CẦU VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN TRONG CÔNG NGHIỆP
• 1.5. HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG - ISO 14000
• 1.6. PHÂN TÍCH VÒNG ĐỜI
• 1.7. TUYÊN NGÔN QUỐC TẾ VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 2.1. CÁC BƯỚC ĐÁNH GIÁ SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 2.1.1. Bước 1 - Khởi động
• 2.1.2. Bước 2 - Phân tích các công đoạn trong quy trình sản xuất
• 2.1.3. Bước 3 - Phát triển các cơ hội sản xuất sạch hơn
• 2.1.4. Bước 4 - Lựa chọn các giải pháp sản xuất sạch hơn
• 2.1.5. Bước 5 - Thực hiện các giải sản xuất sạch hơn
• 2.1.6. Bước 6 - Duy trì sản xuất sạch hơn
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC KỸ THUẬT THỰC HIỆN SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 3.1. CẢI TIẾN QUẢN LÝ NỘI VI
• 3.1.1. Quản lý và lưu trữ nguyên vật liệu
• 3.1.2. Những cải tiến về điều độ sản xuất
• 3.1.3. Ngăn ngừa việc thất thoát và chảy tràn
• 3.1.4. Tách riêng các dòng thải
• 3.1.5. Rèn luyện nhân sự
• 3.2. BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
• 3.3. THAY ĐỔI QUÁ TRÌNH
• 3.3.1. Những thay đổi về nguyên liệu đầu vào
• 3.3.2. Những thay đổi về mặt kỹ thuật và công nghệ
• 3.3.3. Những cải tiến về quy trình sản xuất
• 3.4. TÁI CHẾ, TÁI SỬ DỤNG LẠI
• 3.4.1. Tái chế hay tái sử dụng trong nhà máy
• 3.4.2. Các cách tái sinh khác trong nhà máy
• 3.4.3. Bán cho mục đích sử dụng
• 3.4.4. Tái sinh năng lượng
• 3.5. THAY ĐỔI SẢN PHẨM
• 3.5.1. Các giai đoạn trong việc đánh giá vòng đời sản phẩm
• 4. CHƯƠNG 4: CÂN BẰNG VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
• 4.1. CÂN BẰNG VẬT CHẤT
• 4.1.1. Chuẩn bị sơ đồ quy trình sản xuất
• 4.1.2. Cân bằng vật chất
• 4.2. CÂN BẰNG NĂNG LƯỢNG
• 4.2.1. Quy trình kiểm toán năng lượng
• 5. CHƯƠNG 5: PHÂN TÍCH KHẢ THI CÁC DỰ ÁN SẢN XUẤT SẠCH HƠN
• 5.1. XÁC ĐỊNH CHI PHÍ
• 5.1.1. Chi phí sản xuất kinh doanh
• 5.1.2. Yếu tố phân tích hiệu quả đầu tư của một dự án
• 5.2. CÁC CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH
• 5.2.1. Các chỉ tiêu tài chính chủ yếu
• 5.2.2. NPV VÀ IRR
• 5.2.3. Thời giá của tiền tệ
• 5.2.4. Xác định giá trị tiền tệ thay đổi theo thời gian
• 5.2.5. Một số lý thuyết và công thức về giá trị tiền tệ biến đổi theo thời gian
• 5.2.6. Sử dụng các hàm Exel để tính chiết khấu
• 5.2.7. Thời gian hoàn vốn có chiết khấu
• 6. CHƯƠNG 6: MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6.1. QUÁ TRÌNH ÁP DỤNG SẢN XUẤT SẠCH HƠN Ở VIỆT NAM
• 6.2. CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH Ở VIỆT NAM
• 6.2.1. Công ty Chế biến Lương thực và Thực phẩm Ninh Bình: Phân xưởng Bia
• 6.2.2. Công ty Thực phẩm Thiên Hương
• 6.2.3. Việt nam Kỹ nghệ súc sản VISSAN
• 6.2.4. Sản phẩm kim loại
• 6.2.5. Giấy và bột giấy
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Sản Xuất Sạch Hơn Khái Niệm Cơ Bản

Sản xuất sạch hơn là một khái niệm quan trọng trong ngành công nghiệp hiện đại. Định nghĩa của UNEP về sản xuất sạch hơn nhấn mạnh việc áp dụng các chiến lược phòng ngừa ô nhiễm vào quy trình sản xuất. Mục tiêu chính là nâng cao hiệu suất sinh thái và giảm thiểu rủi ro cho con người và môi trường. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu chất thải mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất, từ đó tạo ra giá trị kinh tế cho doanh nghiệp.

1.1. Khái Niệm Sản Xuất Sạch Hơn Theo UNEP

Theo UNEP, sản xuất sạch hơn bao gồm việc bảo tồn nguyên liệu và năng lượng, loại trừ nguyên liệu độc hại và giảm thiểu chất thải ngay tại nguồn. Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.2. Lợi Ích Của Sản Xuất Sạch Hơn

Sản xuất sạch hơn mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp như giảm chi phí nguyên liệu, cải thiện hình ảnh công ty và tuân thủ tốt hơn các quy định về môi trường. Những lợi ích này không chỉ về mặt kinh tế mà còn về mặt xã hội và môi trường.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Trong Quy Trình Sản Xuất

Ô nhiễm trong quy trình sản xuất là một thách thức lớn mà các doanh nghiệp phải đối mặt. Việc không kiểm soát ô nhiễm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe con người. Do đó, việc áp dụng các biện pháp sản xuất sạch hơn là cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm.

2.1. Các Hình Thức Ô Nhiễm Trong Công Nghiệp

Ô nhiễm có thể xảy ra dưới nhiều hình thức như ô nhiễm không khí, nước và đất. Các chất thải từ quy trình sản xuất nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ra tác động tiêu cực đến môi trường.

2.2. Thách Thức Trong Kiểm Soát Ô Nhiễm

Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát ô nhiễm do chi phí cao và thiếu công nghệ phù hợp. Việc áp dụng sản xuất sạch hơn có thể giúp giảm thiểu những thách thức này.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Quy Trình Sản Xuất

Tối ưu hóa quy trình sản xuất là một trong những phương pháp quan trọng để đạt được sản xuất sạch hơn. Các doanh nghiệp cần áp dụng các kỹ thuật và công nghệ mới để cải thiện hiệu suất và giảm thiểu chất thải.

3.1. Cải Tiến Quản Lý Nội Vi

Quản lý nội vi bao gồm việc kiểm soát nguyên vật liệu và quy trình sản xuất. Các biện pháp như ngăn ngừa thất thoát và tối ưu hóa quy trình có thể giúp giảm thiểu chất thải.

3.2. Thay Đổi Quy Trình Sản Xuất

Thay đổi quy trình sản xuất bằng cách áp dụng công nghệ mới và cải tiến thiết bị có thể giúp tăng hiệu suất và giảm thiểu ô nhiễm. Việc này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sản Xuất Sạch Hơn

Việc áp dụng sản xuất sạch hơn đã được thực hiện thành công tại nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam. Các nghiên cứu điển hình cho thấy rằng sản xuất sạch hơn không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn cải thiện hiệu suất kinh doanh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Doanh Nghiệp Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp như Công ty Chế biến Lương thực và Thực phẩm Ninh Bình đã áp dụng sản xuất sạch hơn và đạt được kết quả tích cực. Họ đã giảm thiểu chất thải và tiết kiệm chi phí sản xuất.

4.2. Các Mô Hình Thành Công

Các mô hình sản xuất sạch hơn đã được triển khai tại nhiều lĩnh vực như thực phẩm, chế biến kim loại và giấy. Những mô hình này không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Sản Xuất Sạch Hơn

Tương lai của sản xuất sạch hơn là rất hứa hẹn. Với sự gia tăng nhận thức về bảo vệ môi trường, các doanh nghiệp sẽ ngày càng chú trọng đến việc áp dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

5.1. Xu Hướng Toàn Cầu Về Sản Xuất Sạch

Trên toàn cầu, sản xuất sạch hơn đang trở thành xu hướng chính trong ngành công nghiệp. Các doanh nghiệp đang tìm kiếm các giải pháp bền vững để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

5.2. Tương Lai Của Công Nghệ Sạch

Công nghệ sạch sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ mới để nâng cao hiệu suất và giảm thiểu ô nhiễm.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH: SẢN XUẤT SẠCH HƠN

Đơn vị biên soạn: Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý Môi trường – Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM
Quy mô tài liệu: 6 chương, 87 trang kèm hệ thống biểu mẫu và tài liệu tham khảo.

---

1. Tổng quan về giáo trình

Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo

Giáo trình Sản xuất sạch hơn thuộc khối kiến thức chuyên ngành cốt lõi trong chương trình đào tạo trình độ Đại học và Sau đại học thuộc các ngành: Kỹ thuật Môi trường, Quản lý Môi trường, Công nghệ Kỹ thuật Hóa học và Quản trị Hệ thống Công nghiệp. Học phần giữ vai trò chuyển giao giữa khối kiến thức kỹ thuật cơ sở (Hóa kỹ thuật, Quá trình & Thiết bị, Nhiệt động lực học) sang khối kiến thức ứng dụng thực tiễn trong công nghiệp nhằm kiểm soát ô nhiễm và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

Sau khi hoàn thành nội dung giáo trình, người học có khả năng:

• Chuẩn đầu ra kiến thức: Trình bày được khái niệm, nguyên tắc và 6 nhóm lợi ích của chiến lược Sản xuất sạch hơn (SXSH) theo định nghĩa của Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP); giải thích được mối liên hệ giữa SXSH với Hệ thống Quản lý Môi trường ISO 14000 và Phân tích Vòng đời sản phẩm (LCA).
• Chuẩn đầu ra kỹ năng: Thực hiện thành thạo quy trình 6 bước đánh giá SXSH tại cơ sở công nghiệp; thiết lập được sơ đồ quy trình công nghệ, tính toán bảng cân bằng vật chất và năng lượng; phân tích tính khả thi của các giải pháp kỹ thuật trên 3 khía cạnh (kỹ thuật, kinh tế, môi trường) bằng các chỉ tiêu tài chính như PP, NPV, IRR.
• Chuẩn đầu ra mức độ tự chủ: Độc lập tổ chức đội đánh giá SXSH, xây dựng kế hoạch quan trắc định kỳ và duy trì việc áp dụng các giải pháp giảm thiểu chất thải tại nguồn trong doanh nghiệp.

Cấu trúc và cách tiếp cận

Tài liệu được cấu trúc thành 6 chương logic, đi từ tổng quan lý thuyết, khung phương pháp luận đánh giá, các giải pháp kỹ thuật, công cụ định lượng cân bằng dòng vật chất/năng lượng, mô hình thẩm định tài chính cho đến hệ thống các nghiên cứu điển hình tại Việt Nam. Cách tiếp cận của giáo trình mang tính hệ thống và định lượng: xem xét toàn diện nhà máy theo nguyên lý "vật chất đưa vào sẽ đi ra ở dạng thành phẩm hoặc chất thải", từ đó đưa ra phương pháp cắt giảm lãng phí từng công đoạn.

Điểm đặc sắc của giáo trình

Giáo trình tích hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật công nghệ môi trường và công cụ kinh tế quản trị. Nội dung phản ánh sát thực tiễn công nghiệp Việt Nam thông qua việc lồng ghép Tuyên ngôn Quốc tế về Sản xuất sạch hơn (được ký kết ngày 22/09/1999 bởi Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Việt Nam) cùng các dữ liệu khảo sát thực tế từ các doanh nghiệp sản xuất trong nước.

---

2. Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Chương 1: Giới thiệu chung

• Khái niệm và định nghĩa: Phân tích định nghĩa sản xuất sạch hơn của UNEP áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp đối với quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ. So sánh các khái niệm tương đương: Giảm thiểu chất thải, Phòng ngừa ô nhiễm, Năng suất xanh. Phân biệt rõ SXSH với phương thức "Xử lý cuối đường ống" (End-of-Pipe).
• Lợi ích: Trình bày 6 nhóm lợi ích cốt lõi: cải thiện hiệu suất sản xuất và kinh tế, giảm định mức tiêu thụ nguyên liệu/năng lượng (tiềm năng 10-15%), tăng khả năng tiếp cận tài chính xanh, cải thiện thị trường/sản phẩm xanh, nâng cao hình ảnh doanh nghiệp, bảo đảm an toàn sức khỏe nghề nghiệp và tuân thủ pháp luật môi trường.
• Tiến trình kiểm soát ô nhiễm: Sơ đồ hóa các giai đoạn kiểm soát ô nhiễm công nghiệp qua các mốc thời gian (1960: Thải bỏ; 1980: Xử lý cuối đường ống; 1990: Ngăn ngừa ô nhiễm, giảm thiểu và tái sử dụng hướng tới phát triển bền vững).
• Công cụ quản lý liên kết: Phân tích tiêu chuẩn ISO 14000/ISO 14001; phương pháp Phân tích Vòng đời sản phẩm (LCA - Life Cycle Assessment) "Từ cái nôi đến ngôi mộ" và phương pháp hội đồng chuyên gia (Delphi system).
• Tuyên ngôn Quốc tế và các rào cản: Trích xuất nội dung bản Tuyên ngôn Quốc tế về SXSH (Việt Nam ký ngày 22/09/1999). Phân loại chi tiết 6 nhóm rào cản: Nhận thức, Hệ thống, Tổ chức, Kỹ thuật, Kinh tế, và Nhà nước/Chính quyền, đi kèm các biện pháp khắc phục tương ứng.

Chương 2: Đánh giá sản xuất sạch hơn

Trình bày chi tiết khung phương pháp luận 6 bước tiêu chuẩn:

• Bước 1 - Khởi động: Cam kết của ban lãnh đạo; thành lập nhóm SXSH gồm các thành phần chủ chốt (Phó Giám đốc Kỹ thuật/Sản xuất, Quản đốc phân xưởng, Kỹ sư trưởng, Kế toán, KCS, chuyên gia bên ngoài); lập danh mục các công đoạn và lựa chọn phạm vi đánh giá tập trung vào các công đoạn lãng phí.
• Bước 2 - Phân tích các công đoạn: Xây dựng cân bằng vật liệu và năng lượng; xác định đặc trưng và định lượng chi phí dòng thải; tiến hành phân tích nguyên nhân gốc rễ thông qua việc trả lời hệ thống 4 câu hỏi "Tại sao?".
• Bước 3 - Phát triển các cơ hội SXSH: Lập bảng nguyên nhân - giải pháp; sàng lọc các cơ hội thực hiện ngay, cơ hội cần nghiên cứu tiếp và cơ hội loại bỏ.
• Bước 4 - Lựa chọn các giải pháp SXSH: Đánh giá tính khả thi kỹ thuật (13 tiêu chí sàng lọc), tính khả thi kinh tế (9 tiêu chí và công thức tính thời gian hoàn vốn), tính khả thi môi trường (9 tiêu chí đánh giá tải lượng phát thải); ứng dụng phương pháp cộng có trọng số (Kỹ thuật: 30%, Kinh tế: 50%, Môi trường: 20%) để xếp hạng giải pháp.
• Bước 5 - Thực hiện các giải pháp: Triển khai các giải pháp chi phí thấp/không chi phí ngay lập tức; lập kế hoạch thực hiện giải pháp đầu tư (ai làm, thời gian hoàn thành, phương thức quan trắc).
• Bước 6 - Duy trì sản xuất sạch hơn: Thiết lập bảng quan trắc liên tục các chỉ số sản lượng, điện, than, nước, nguyên liệu; lập báo cáo định kỳ; tích hợp vào hệ thống ISO 14001 và khởi động chu trình đánh giá mới.

Chương 3: Các kỹ thuật thực hiện sản xuất sạch hơn

Hệ thống hóa 5 nhóm giải pháp kỹ thuật can thiệp:

1. Cải tiến quản lý nội vi (Good Housekeeping): Lưu trữ và bảo quản nguyên vật liệu, điều độ sản xuất nhằm giảm chu kỳ súc rửa thiết bị giữa các mẻ, chống rò rỉ và tràn đổ, kỹ thuật làm sạch khô, tách riêng dòng thải nguy hại và dòng thải không nguy hại tại nguồn, công tác đào tạo nhân sự.
2. Bảo toàn năng lượng: Phân tách quản lý năng lượng nhiệt (điều chỉnh tỷ lệ không khí/nhiên liệu lò đốt, bọc bảo ôn, tận dụng nhiệt ngưng và trao đổi nhiệt) và điện năng (tối ưu hóa hệ thống máy nén khí, động cơ điện hiệu suất cao, điều hòa nhiệt độ, thiết bị chiếu sáng).
3. Thay đổi quá trình: Thay đổi nguyên liệu đầu vào (thay thế dung môi độc hại bằng chất tẩy rửa gốc nước, làm sạch nguyên liệu thô trước khi đưa vào chế biến); đổi mới kỹ thuật, công nghệ và quy trình vận hành.
4. Tái chế và tái sử dụng: Thu hồi, tuần hoàn chất thải/bán thành phẩm trong nội bộ nhà máy; chuyển giao làm nguyên liệu cho đơn vị khác; tái sinh thu hồi năng lượng nhiệt.
5. Thay đổi sản phẩm & Đánh giá vòng đời (USEPA 1990): Thiết kế lại sản phẩm tăng độ bền, giảm kích thước đóng gói bao bì; thực hiện 3 giai đoạn LCA: Phân tích kiểm kê tài nguyên - năng lượng, Phân tích tác động môi trường, và Phân tích cải tiến.

Chương 4: Cân bằng vật chất và năng lượng

• Thiết lập sơ đồ dòng: Kỹ thuật khảo sát thực địa, vẽ sơ đồ khối dòng công nghệ chi tiết cho từng đơn vị thao tác, xác định các điểm xả thải không định trước.
• Quy trình lập cân bằng vật chất: Hướng dẫn trình tự thu thập và xử lý dữ liệu:
  • Bước 1 - Bước 3: Định lượng tất cả đầu vào (nguyên liệu, nước, hóa chất, điện năng) và lượng thất thoát trong kho chứa/vận chuyển; ghi chép tiêu thụ nước định mức; tính toán lượng chất thải tái sinh tuần hoàn.
  • Bước 4 - Bước 7: Lượng hóa đầu ra (thành phẩm, bán thành phẩm); đo đạc và phân tích tải lượng dòng nước thải (pH, BOD, COD, TSS, dầu mỡ, kim loại nặng); tính toán khí thải bằng phương pháp cân bằng phản ứng hóa học (ví dụ: công thức đốt cháy than chứa 3% Lưu huỳnh: $\text{S} + \text{O}_2 \rightarrow \text{SO}_2$, xác định lượng $\text{SO}_2$ phát thải); định lượng chất thải rắn đưa đi xử lý ngoài.
  • Bước 8 - Bước 9: Tổng hợp dữ liệu theo định luật bảo toàn khối lượng ($\sum \text{Đầu vào} = \sum \text{Đầu ra}$) và hoàn thiện bảng cân bằng vật chất sơ bộ cho từng công đoạn.
• Cân bằng năng lượng: Trình tự kiểm toán năng lượng sơ bộ và chi tiết trong hệ thống cấp hơi, lò hơi và mạng lưới phân phối điện.

Chương 5: Phân tích khả thi các dự án sản xuất sạch hơn

Cung cấp khung công cụ thẩm định tài chính cho các phương án SXSH có yêu cầu vốn đầu tư:

• Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh (chi phí cố định, chi phí biến đổi, chi phí nguyên nhiên liệu, chi phí xử lý môi trường).
• Khái niệm và công thức tính giá trị tiền tệ thay đổi theo thời gian.
• Phương pháp xác định các chỉ tiêu tài chính:
  • Thời gian hoàn vốn giản đơn ($PP$): $$PP = \frac{\text{Tổng chi phí đầu tư}}{\text{Lợi nhuận/Tiết kiệm hàng năm}}$$
  • Thời gian hoàn vốn có chiết khấu.
  • Giá trị hiện tại ròng ($NPV$) và Tỷ suất hoàn vốn nội tại ($IRR$).
  • Ứng dụng các hàm tài chính trong phần mềm bảng tính Excel để chiết khấu dòng tiền dự án.

Chương 6: Một số kết quả nghiên cứu

Tổng kết quá trình áp dụng SXSH tại Việt Nam qua các trường hợp điển hình:

• Phân xưởng Bia – Công ty Chế biến Lương thực và Thực phẩm Ninh Bình: Cải tiến chu kỳ nấu tẩy và tối ưu hóa sử dụng nước giặt trong máy Jet/Winch.
• Công ty Thực phẩm Thiên Hương: Giải pháp giảm thiểu hao hụt nguyên liệu bột và dầu chiên.
• Công ty Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản (VISSAN): Tách dòng thải hữu cơ và tiết kiệm nước rửa trong dây chuyền giết mổ.
• Nghiên cứu điển hình trong ngành Sản phẩm kim loại (tối ưu hóa hóa chất bể mạ, thu hồi nước rửa) và ngành Giấy & Bột giấy (tuần hoàn dòng nước trắng, thu hồi xơ sợi).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết phát triển bền vững: Xây dựng mô hình tương tác 3 mục tiêu độc lập nhưng gắn kết: Tăng trưởng kinh tế – Tiến bộ xã hội – Bảo vệ môi trường.
• Nguyên lý bảo toàn vật chất và năng lượng: Áp dụng định luật nhiệt động lực học và hóa kỹ thuật vào việc cân đối dữ liệu Input - Output của từng thiết bị và toàn bộ nhà máy.
• Hệ thống phân tích nguyên nhân gốc rễ: Kỹ thuật đặt câu hỏi phân tích 4 chiều nhằm định vị tổn thất tại nguồn thay vì xử lý triệu chứng ở cuối quy trình.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Đọc, vẽ và phân tích sơ đồ dòng công nghệ; thiết lập bảng cân bằng vật chất - năng lượng; tính toán định lượng phát thải khí ($\text{SO}_2$), nước thải (COD, BOD, TSS) và chất thải rắn.
• Kỹ năng phân tích: Sàng lọc cơ hội SXSH; đánh giá ma trận đa tiêu chí bằng phương pháp cộng có trọng số; phân tích tác động môi trường theo chu kỳ sống sản phẩm (LCA).
• Kỹ năng thực thi và kinh tế: Thiết lập hệ thống biểu mẫu quan trắc dòng thải; tính toán hiệu quả tài chính dự án ($PP, NPV, IRR$) trên bảng tính; tổ chức và điều phối nhóm đánh giá SXSH tại cơ sở công nghiệp.

---

3. Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận theo tiến trình tác nghiệp (Step-by-step guideline). Cấu trúc bài giảng chuyển dịch từ trang bị khung khái niệm (Chương 1) sang việc cung cấp các công cụ thực thi kỹ thuật và biểu mẫu định lượng (Chương 2, 3, 4, 5). Phương pháp này giúp người học hình thành tư duy phân tích hệ thống đối với một cơ sở sản xuất công nghiệp.

Bài tập tình huống và thực hành

• Hệ thống bảng biểu định lượng: Giáo trình cung cấp hệ thống biểu mẫu chuẩn phục vụ việc thu thập dữ liệu hiện trường, bao gồm:
  • Bảng thành phần nhân sự nhóm SXSH (Bảng 2.1).
  • Bảng cân bằng vật liệu cho từng công đoạn (Bảng 2.2).
  • Bảng định lượng và xác định chi phí dòng thải (Bảng 2.3).
  • Bảng sàng lọc và phân loại cơ hội SXSH (Bảng 2.5).
  • Bảng đánh giá tính khả thi kỹ thuật (13 câu hỏi), kinh tế (9 câu hỏi), môi trường (9 câu hỏi).
  • Bảng ma trận cộng có trọng số (Bảng 2.6).
  • Bảng quan trắc định kỳ nguyên nhiên liệu và sản phẩm (Bảng 2.7).
• Bài tập tính toán kỹ thuật: Bài tập định lượng phát thải khí qua cân bằng phản ứng hóa học từ nhiên liệu than (tính tải lượng $\text{SO}_2$ theo hàm lượng lưu huỳnh và khối lượng than tiêu thụ); bài tập tính toán dòng nước thải dựa trên lưu lượng và nồng độ chất ô nhiễm (BOD, COD, kim loại).
• Case studies thực nghiệm: Khảo sát các số liệu thực tế tại Nhà máy Bia Ninh Bình, Công ty Thiên Hương, VISSAN để phân tích quy trình công nghệ, tìm nguyên nhân thất thoát và đề xuất giải pháp kỹ thuật.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập

• Đánh giá quá trình: Kiểm tra mức độ hiểu biết lý thuyết về định nghĩa UNEP, nguyên tắc ISO 14001, các giai đoạn LCA và các rào cản SXSH; kiểm tra kỹ năng giải bài tập cân bằng vật chất và năng lượng.
• Đánh giá tổng kết: Thực hiện đồ án môn học hoặc bài tập lớn yêu cầu sinh viên đóng vai trò nhóm đánh giá SXSH: chọn một dây chuyền công nghệ cụ thể, vẽ sơ đồ dòng, thiết lập bảng cân bằng vật chất, đề xuất cơ hội và tính toán chỉ số tài chính ($PP, NPV, IRR$) cho dự án.

Hướng dẫn tự học

Người học cần bám sát trình tự 6 bước tại Chương 2 làm kim chỉ nam. Khi nghiên cứu một công đoạn sản xuất bất kỳ, cần thực hiện song song việc tra cứu các kỹ thuật giảm thiểu tương ứng ở Chương 3, áp dụng công thức định lượng ở Chương 4 và kiểm tra hiệu quả hoàn vốn bằng các hàm tài chính Excel ở Chương 5.

---

4. Bối cảnh phát triển và điểm cập nhật

Bối cảnh chuyển dịch mô hình kiểm soát ô nhiễm

Giáo trình ghi nhận sự thay đổi mang tính lịch sử trong chiến lược quản lý môi trường công nghiệp:

• Thập niên 1960 - 1970: Giai đoạn phát triển tập trung vào sản lượng và làm loãng nguồn ô nhiễm; nhận thức về suy thoái môi trường bắt đầu được đặt ra vào đầu thập niên 1980.
• Giai đoạn Xử lý cuối đường ống (End-of-Pipe): Nhấn mạnh các hạn chế cố hữu của phương pháp này như chi phí đầu tư và vận hành cao, không thu hồi được nguyên vật liệu đã thất thoát, biến đổi ô nhiễm từ dạng lỏng/khí sang chất thải rắn (bùn thải).
• Thập niên 1990 đến nay: Chuyển đổi sang chiến lược phòng ngừa ô nhiễm tổng hợp, giảm thiểu tại nguồn và tối ưu hóa hiệu quả sinh thái do UNEP khởi xướng từ Hội nghị Canterbury (Liên hiệp Anh, tháng 09/1990).

Tích hợp các xu hướng và tiêu chuẩn quốc tế

• Tiêu chuẩn ISO 14000/ISO 14001: Tích hợp quy trình đánh giá SXSH như một công cụ kỹ thuật hỗ trợ trực tiếp cho việc thiết lập các mục tiêu môi trường trong Hệ thống Quản lý Môi trường ISO 14001.
• Phương pháp luận Đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA): Cập nhật khung đánh giá theo hướng dẫn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (USEPA 1990), bao gồm 3 bước phân tích: Kiểm kê tài nguyên/chất thải $\rightarrow$ Phân tích tác động $\rightarrow$ Phân tích cải tiến môi trường "Từ cái nôi đến ngôi mộ".

Liên hệ thực tiễn chính sách và công nghiệp Việt Nam

• Tài liệu tích hợp văn bản pháp lý mang tính cột mốc: Tuyên ngôn Quốc tế về Sản xuất sạch hơn do Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Chu Tuấn Nhạ đại diện Chính phủ Việt Nam ký kết ngày 22/09/1999.
• Phản ánh hoạt động của Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam và Cục Môi trường trong việc triển khai các chương trình trình diễn kỹ thuật tại các nhà máy chế biến thực phẩm, dệt may, mạ kim loại và sản xuất giấy.

---

5. Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Yêu cầu kiến thức tiên quyết	Mục đích & Phương thức sử dụng
Sinh viên Đại học (Năm 3, Năm 4 ngành Kỹ thuật Môi trường, Quản lý Môi trường, Công nghệ Hóa học)	• Hóa kỹ thuật • Quá trình và Thiết bị • Nhiệt kỹ thuật cơ sở	• Học phần Sản xuất sạch hơn / Kiểm toán môi trường • Làm tài liệu nền tảng thực hiện Đồ án môn học và Khóa luận tốt nghiệp
Học viên Cao học (Chuyên ngành Quản lý Môi trường, Kỹ thuật Môi trường)	• Quản lý chất thải công nghiệp • Kinh tế môi trường • Phương pháp nghiên cứu	• Nghiên cứu tối ưu hóa tài nguyên công nghiệp • Xây dựng luận văn thạc sĩ về quản lý dòng vật chất (MFA) và kiểm toán phát thải
Giảng viên & Nghiên cứu viên	• Chuyên môn sâu về Kỹ thuật và Quản lý môi trường	• Thiết kế đề cương chi tiết môn học • Xây dựng bài tập tình huống và ngân hàng đề thi đánh giá năng lực
Kỹ sư & Cán bộ quản lý tại doanh nghiệp	• Nắm vững sơ đồ vận hành nhà máy • Kinh tế quản trị cơ bản	• Tham khảo phương pháp luận để thành lập nhóm đánh giá SXSH nội bộ • Thiết lập bảng cân bằng vật chất - năng lượng và lập hồ sơ vay vốn tài chính xanh

---

6. Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học từ năm thứ 3 trở lên, học viên cao học thuộc các khối ngành Môi trường, Hóa học, Quản lý Công nghiệp; đồng thời là tài liệu tham khảo kỹ thuật cho kỹ sư vận hành, kiểm toán viên năng lượng và cán bộ quản lý môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về:

• Hóa học đại cương và hóa kỹ thuật (để viết phương trình phản ứng cháy, tính toán cân bằng hóa học).
• Cơ sở truyền nhiệt và nhiệt kỹ thuật (để thực hiện kiểm toán lò hơi, hệ thống cấp hơi).
• Toán kinh tế hoặc kinh tế công nghiệp cơ bản (để hiểu khái niệm giá trị tiền tệ theo thời gian, chiết khấu dòng tiền, tính toán $PP, NPV, IRR$).

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa giáo trình này và các tài liệu Kỹ thuật Môi trường truyền thống là gì?

Các giáo trình Kỹ thuật Môi trường truyền thống tập trung chủ yếu vào việc tính toán, thiết kế công trình xử lý chất thải ở cuối đường ống (xử lý nước thải, khí thải, lò đốt rác). Ngược lại, giáo trình Sản xuất sạch hơn tập trung vào phương pháp tiếp cận phòng ngừa: can thiệp trực tiếp vào quy trình sản xuất, công nghệ, quản lý nội vi và nguyên liệu đầu vào nhằm triệt tiêu hoặc giảm thiểu chất thải ngay tại nguồn phát sinh, kết hợp song song giữa lợi ích môi trường và hiệu quả tài chính.

4. Làm thế nào để tự học và áp dụng hiệu quả quy trình 6 bước trong giáo trình?

Người học nên tiếp cận theo trình tự:

1. Đọc hiểu các nguyên lý cốt lõi và 6 nhóm rào cản tại Chương 1.
2. Nắm vững trình tự 6 bước tại Chương 2 và áp dụng trực tiếp hệ thống bảng biểu mẫu vào một quy trình sản xuất thực tế.
3. Sử dụng công thức định luật bảo toàn khối lượng tại Chương 4 để lập bảng cân bằng Input - Output.
4. Sử dụng Chương 5 để tính toán tính khả thi tài chính của các giải pháp trước khi quyết định đầu tư.

5. Giáo trình có cung cấp các công cụ và số liệu thực tế để đối chiếu không?

Giáo trình cung cấp chi tiết:

• Hệ thống bảng biểu kiểm toán và ma trận sàng lọc cơ hội có trọng số.
• Các bài toán mẫu về tính phát thải $\text{SO}_2$, phân tích dòng nước thải qua các thông số COD, BOD.
• Dữ liệu nghiên cứu thực tế từ các doanh nghiệp tại Việt Nam (ngành bia, thực phẩm, chế biến súc sản, gia công kim loại, sản xuất giấy).
• Danh mục tài liệu tham khảo học thuật chuyên ngành ở trang 87.

---

7. Kết luận

Giá trị cốt lõi của giáo trình

Giáo trình Sản xuất sạch hơn của Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý Môi trường (Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM) là tài liệu học thuật mang tính hệ thống, kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết phòng ngừa ô nhiễm công nghiệp, phương pháp luận đánh giá 6 bước, các công cụ kỹ thuật định lượng (cân bằng vật chất - năng lượng) và phương pháp thẩm định tài chính dự án ($PP, NPV, IRR$).

Lộ trình học tập đề xuất

Lý thuyết nền tảng & Rào cản (Chương 1)
Phương pháp luận đánh giá 6 bước (Chương 2)
Kỹ thuật giải pháp can thiệp (Chương 3)
Định lượng Cân bằng Vật chất & Năng lượng (Chương 4)
Phân tích tính khả thi Kinh tế & Tài chính (Chương 5)
Đối chiếu Nghiên cứu thực nghiệm điển hình (Chương 6)

Tài liệu bổ trợ và liên kết

Người học được khuyến nghị tra cứu danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 87 của giáo trình, kết hợp tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế ISO 14001, các hướng dẫn kỹ thuật kiểm toán tài nguyên của Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP) và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (USEPA 1990) để mở rộng kiến thức chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG 1. KHÁI NIỆM SẢN XUẤT SẠCH HƠN 1. Định nghĩa sản xuất sạch hơn của UNEP Sản xuất là việc áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp về môi trường vào các quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sinh thái và giảm thiểu rủi ro cho con người và môi trường. • Ðối với quá trình sản xuất: sản xuất sạch hơn bao gồm bảo toàn nguyên liệu và năng lượng, loại trừ các nguyên liệu độc hại và giảm lượng và tính độc hại của tất cả các chất thải ngay tại nguồn thải.

• Ðối với sản phẩm: sản xuất sạch hơn bao gồm việc giảm các ảnh hưởng tiêu cực trong suốt chu kỳ sống của sản phẩm, từ khâu thiết kế đến thải bỏ. • Ðối với dịch vụ:sản xuất sạch hơn đưa các yếu tố về môi trường vào trong thiết kế và phát triển các dịch vụ. Mục tiêu của sản xuất sạch hơn là tránh ô nhiễm bằng cách sử dụng tài nguyên, nguyên vật liệu và năng lượng một cách có hiệu quả nhất. Ðiều này có nghĩa là thay vì bị thải bỏ sẽ có thêm một tỷ lệ nguyên vật liệu nữa được chuyển vào thành phẩm.

Ðể đạt được điều này cần phải phân tích một cách chi tiết và hệ thống trình tự vận hành cũng như thiết bị sản xuất hay yêu cầu một nghiên cứu Ðánh giá về sản xuất sạch hơn. Các khái niệm tương tự với sản xuất sạch hơn • Giảm thiểu chất thải. • Phòng ngừa ô nhiễm. • Năng suất xanh.

Về cơ bản, các khái niệm này đều giống với sản xuất sạch hơn; đều cùng có ý tưởng cơ sở là làm cho các doanh nghiệp hiệu quả hơn và ít ô nhiễm hơn. Các giải pháp về sản xuất sạch hơn • Tránh các rò rỉ, rơi vãi trong quá trình vận chuyển và sản xuất, hay còn gọi là kiểm soát nội vi. • Ðảm bảo các điều kiện sản xuất tối ưu từ quan điểm chất lượng sản phẩm, sản lượng, tiêu thụ tài nguyên và lượng chất thải tạo ra. • Tránh sử dụng các nguyên vật liệu độc hại bằng cách dùng các nguyên liệu thay thế khác.

• Cải tiến thiết bị để cải thiện quá trình sản xuất. • Lắp đặt thiết bị sản xuất có hiệu quả. • Thiết kế lại sản phẩm để có thể giảm thiểu lượng tài nguyên tiêu thụ. Viện KHCN & QLMT - Trường ĐHCN TP.HCM 3 Giáo trình: Sản xuất sạch hơn 1.

So sánh “Sản xuất sạch hơn” và “Kiểm soát ô nhiễm” Sản xuất sạch hơn không giống như xử lý cuối đường ống, ví dụ như xử lý khí thải, nước thải hay bã thải rắn. Các hệ thống xử lý cuối đường ống làm giảm tải lượng ô nhiễm nhưng không tái sử dụng được phần nguyên vật liệu đã mất đi. Do đó, xử lý cuối đường ống luôn luôn làm tăng chi phí sản xuất. Trong khi đó, sản xuất sạch hơn mang lại các lợi ích kinh tế song song với giảm tải lượng ô nhiễm.

Sản xuất sạch hơn đồng nghĩa với giảm thiểu chất thải và phòng ngừa ô nhiễm. Sản xuất sạch hơn cũng là một bước hữu ích cho hệ thống quản lý môi trường như ISO14000. LỢI ÍCH CỦA SẢN XUẤT SẠCH HƠN Sản xuất sạch hơn có ý nghĩa đối với tất cả các cơ sở công nghiệp, lớn hay bé, tiêu thụ nguyên liệu, năng lượng, nước nhiều hay ít. Ðến nay, hầu hết các doanh nghiệp đều có tiềm năng giảm lượng nguyên nhiên liệu tiêu thụ từ 10-15%.

Các lợi ích của sản xuất sạch hơn bao gồm: • Sạch hơn tốt hơn cho các doanh nghiệp. • Giảm nguyên liệu và năng lượng sử dụng. • Tiếp cận tài chính dễ dàng hơn. • Tạo nên hình ảnh công ty tốt hơn.

• Môi trường làm việc tốt hơn. • Tuân thủ luật môi trường tốt hơn. Sạch hơn tốt hơn cho các doanh nghiệp Tại sao vậy ? Các doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn là doanh nghiệp đã giảm thiểu các tổn thất nguyên vật liệu và sản phẩm, do đó có thể đạt sản lượng cao hơn, chất lượng ổn định, tổng thu nhập kinh tế cũng như tính cạnh tranh cao hơn. Kinh nghiệm thực tế đã chỉ ra rằng sản xuất sạch hơn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn cả lợi ích về mặt môi trường.

Các lợi ích này có thể tóm tắt như sau: • Cải thiện hiệu suất sản xuất. • Sử dụng nguyên liệu, nước, năng lượng có hiệu quả hơn. • Tái sử dụng phần bán thành phẩm có giá trị. • Giảm chi phí xử lý và thải bỏ các chất thải rắn, nước thải, khí thải.

• Tạo nên hình ảnh về mình tốt hơn. • Cải thiện sức khoẻ nghề nghiệp và và an toàn. Giảm nguyên liệu và năng lượng sử dụng Do giá thành ngày một tăng của các nguyên liệu sử dụng cũng như hiện trạng ngày càng khan hiếm nước, không một doanh nghiệp nào có thể chấp nhận việc thải bỏ các tài nguyên này dưới dạng chất thải. Nước và năng lượng là đặc biệt quan trọng, đặc biệt với các doanh nghiệp sử dụng với khối lượng lớn.

Viện KHCN & QLMT - Trường ĐHCN TP.HCM 4 Giáo trình: Sản xuất sạch hơn 1. Tiếp cận tài chính dễ dàng hơn Các cơ quan tài chính ngày một nhận thức rõ sự nghiêm trọng của việc hủy hoại môi trường và hiện đang nghiên cứu các dự thảo dự án mở rộng hoặc hiện đại hoá mà trong đó các khoản vay đều được nhìn nhận từ góc độ môi trường. Các kế hoạch hành động về sản xuất sạch hơn sẽ đem lại hình ảnh môi trường có lợi về doanh nghiệp của bạn tới các nhà cho vay, do đó sẽ tạo điều kiện tiếp cận dễ dàng hơn với các nguồn hỗ trợ tài chính. Các cơ hội thị trường mới và được cải thiện Việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về các vấn đề môi trường đã dẫn đến sự bùng nổ nhu cầu về sản phẩm xanh trên thị trường quốc tế.

Chính vì vậy, khi bạn đã có những nỗ lực nhận thức về sản xuất sạch hơn, bạn sẽ có thể mở ra đựơc nhiều cơ hội thị trường mới và sản xuất ra các sản phẩm có chất lượng cao hơn và có thể bán ra với giá cao hơn. Các doanh nghiệp thực hiện sản xuất sạch hơn sẽ đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, ví dụ như ISO14001, hoặc các yêu cầu của thị trường như nhãn sinh thái. Thực hiện đánh giá sản xuất sạch hơn sẽ giúp cho việc thực hiện hệ thống quản lý môi trường như ISO 14001 dễ dàng hơn. Tạo nên hình ảnh công ty tốt hơn Sản xuất sạch hơn phản ánh và cải thiện hình ảnh chung về doanh nghiệp của bạn.

Không cần phải nhắc lại, một công ty với hình ảnh "xanh" sẽ được cả xã hội và các cơ quan hữu quan chấp nhận dễ dàng hơn. Môi trường làm việc tốt hơn Việc nhận thức ra tầm quan trọng của một môi trường làm việc sạch và an toàn đang ngày một gia tăng trong số các công nhân. Bằng cách đảm bảo các điều kiện làm việc thích hợp thông qua thực hành sản xuất sạch hơn, bạn có thể làm tăng ý thức của các cán bộ, đồng thời xây dựng ý thức kiểm soát chất thải. Các hoạt động như vậy sẽ giúp cho doanh nghiệp của bạn đạt được khả năng cạnh tranh.

Tuân thủ luật môi trường tốt hơn Các tiêu chuẩn môi trường về phát thải các chất thải (lỏng, rắn, khí) đang trở nên ngày một chặt chẽ hơn. Ðể đáp ứng được các tiêu này thường yêu cầu việc lắp đặt các hệ thống kiểm soát ô nhiễm phức tạp và đắt tiền. Sản xuất sạch hơn hỗ trợ cho việc xử lý các dòng thải, và do đó doanh nghiệp sẽ tuân thủ các tiêu chuẩn thải một cách dễ dàng, đơn giản và rẻ tiền hơn. Sản xuất sạch hơn dẫn đến việc giảm chất thải, giảm lượng phát thải và thậm chí giảm cả độc tố theo qui luật vòng tròn.

QUÁ TRÌNH KIỂM SOÁT Ô NHIỄM CÔNG NGHIỆP Trong vài thập niên qua, các ngành công nghiệp đã làm giảm ô nhiễm môi trường dưới bốn dạng tiêu biểu sau: • Quan tâm đến vấn đề ô nhiễm. • Làm loãng đi các nguồn ô nhiễm. • Kiểm soát hay xử lý ô nhiễm. Viện KHCN & QLMT - Trường ĐHCN TP.HCM 5 Giáo trình: Sản xuất sạch hơn • Ngăn ngừa ô nhiễm và tái sử dụng chất thải tại nơi sản xuất.

Khi các nhà nước ban hành các luật lệ và quy định về môi trường, các ngành công nghiệp đã thực hiện bước đi đầu tiên nhằm giảm thiểu ô nhiễm là xây dựng các cơ sở xử lý nước thải và khí thải. Điều này thường được gọi là giải pháp "Xử lý cuối đường ống (End of Pipe)" vì không chú ý đến nguyên nhân gây ô nhiễm chính là sản xuất. Một số nhược điểm của các giải pháp xử lý cuối đường ống là: • Đắt tiền và không hiệu quả • Tăng lượng chất thải rắn. Các cơ sở xử lý nước thải và khí thải hầu như biến đổi tất cả các chất không tinh khiết thành chất thải rắn.

• Tổn thất nguyên liệu và hoá chất để xử lý. Sản xuất sạch hơn Phát triển bền vững Ngăn ngừa ô nhiễm Giảm thiểu (tái sử dụng) Xử lý cuối đường ống Thải bỏ 1960 1980 1990 Hình 1. Quá trình kiểm soát ô nhiễm công nghiệp 1. NHU CẦU VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN TRONG CÔNG NGHIỆP Chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP) chính thức phát động chương trình sản xuất sạch vào tháng 9 năm 1990 tại Hội Nghị Canterbury, Liên Hiệp Anh.

Hội nghị này đã thoả thuận một chương trình hoạt động tập trung vào việc nâng cao nhận thức và trao đổi thông tin trên toàn thế giới về sản xuất sạch. Trung tâm hoạt động chương trình Môi Trường & Công Nghiệp của UNEP/IE Paris được giao trách nhiệm giữ vai trò xúc tác để thúc đẩy mở rộng và thực hiện khái niệm sản xuất sạch, cũng như hỗ trợ các sáng kiến của các nước thực hiện chương trình. Từ đó đến nay, chương trình sản xuất sạch đã được mở rộng. Các hoạt động của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cũng đặt ưu tiên đặc biệt cho chương trình sản xuất sạch, thông qua các hội nghị, xây dựng các mạng lưới khu vực, các dự án trình diễn và trao đổi thông tin.

Các Viện KHCN & QLMT - Trường ĐHCN TP.HCM 6 Giáo trình: Sản xuất sạch hơn hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và hổ trợ sản xuất sạch ở các quốc gia trong vùng. Đất nước ta đã bước sang thế kỷ 21. Vấn đề đặt ra hiện nay là, làm sao vẫn đạt được phát triển bền vững, đáp ứng các nhu cầu cần thiết của xã hội, mà vẫn giữ gìn được môi trường và tài nguyên.