Chương 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE HOAT ĐỘNG HUONG DAN PHẬT TU DOI VOI VIEC GIAO DUC DAO DUC THANH, THIEU NIEN Ở HUYỆN DON DUONG TINH LAM DONG 1. Một số van dé lý luận chung về hoạt động hướng dẫn Phật tử đối với việc giáo dục đạo đức thanh, thiếu niên ở huyện Đơn Dương, Lâm Đồng 1. Khái quát chung về hoạt động hướng dẫn Phật tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Hướng dẫn Phật tử là hoạt động luôn song hành cùng hoạt động Phật sự của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, quá trình thực hiện các hoạt động Phật sự của Phật giáo đều có bản chất của một quá trình hướng dẫn Phật tử. Ngay từ những thế kỳ đầu, Phật giáo vào Việt Nam, hoạt động hướng dẫn Phật tử đã luôn song hành cùng quá trình truyền giáo của các thiền sư.
Trong quá trình truyền giáo, các nhà sư đã hướng dẫn người dân Việt Nam thực hành các nghỉ lễ Phật giáo, thự hành tu tập, hướng dẫn thực hành giáo lý. Về vấn đề này, tác giả Dương Quang Điện đã phân tích: “đã có những hình thức Hướng dẫn Phật tử cụ thể như việc các nhà sư truyền đạo, giảng đạo, dạy tu thiền. Lúc này hoạt động Hướng dẫn Phật tử chủ yếu gắn liền với hoạt động truyền giáo. Chính các hoạt động Hướng dẫn Phật tử đã phát triển, mở rộng tầm ảnh hưởng của Phật giáo trong xã hội Việt Nam, đưa người Việt đến gần hơn với đạo Phật.
Các nhà sư không chỉ đóng vai trò là người truyền đạo mà còn là những người trí thức, những người thầy thuốc, những người chuyên cứu giúp người nghèo. Chính vì vậy chiếm được “thiện cảm” của rất nhiều người Việt, được nhân dân kính trọng. Từ đây, Phật giáo bén rễ sâu vào văn hóa Việt Nam. Bén rễ ở Việt Nam, Phật giáo vẫn giữ được nền tảng gốc TẾ - lay thiền làm pháp môn chủ đạo, lấy giác ngộ và giải thoát là mục đích chính, lấy nhiếp chúng sinh làm lợi hành căn bản” [Dương Quang Điện, 2020, tr.
Sang đến thời Lý và Trần, Phật giáo Việt Nam phát triển cực thịnh trong lịch sử, các hoạt động hướng dẫn Phật tử thời kỳ này đã đi vào chiều sâu với việc những thiền sư không chỉ là người hướng dẫn về sinh hoạt Phật giáo, mà sâu sắc hơn với tinh thần “nhập thế” sâu sắc, đã đưa giáo lý Phật giáo vào đời song xã hội một cach sau rộng. Cac vi thién su không chi là người thầy trong tu tập tôn giáo mà còn trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, nghệ thuật, chính tri,. Không chỉ thế nhiều vị vua, vị đại than ở thời kỳ này là những người am hiểu sâu sắc giáo lý Phật giáo, đưa giáo lý Phật giáo vào công cuộc git nước va dựng nước. Có thé kê đến các vị thiền sư lỗi lạc như: Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Anh Tông, Điều Ngự Giác Hoàng Tran Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang, Tuệ Trung Thượng Sĩ,.
Ở những thời kỳ sau, khi Phật giáo không còn giữ vị trí chủ đạo trong đời sống chính trị, Phật giáo lui về chốn dân gian, gắn bó với sinh hoạt cộng đồng, làng xã. Những hoạt động hướng dẫn Phật tử vẫn như mạch nước ngầm âm thầm chảy, người dan Viét Nam các thôn làng vẫn tích cực tham gia các hoạt động Phật sự, tu tập theo truyền thống Từ - Bi— Hy - Xa của Phật giáo, gìn giữ lưu truyền các giá trị văn hóa truyền thông Phật giáo. Các thời kỳ sau, sự du nhập của các dòng thiền mới vào Việt Nam như Lâm Tế, Tào Động, các vị thiền sư của hai phái thiền này cũng miệt mài hướng dẫn Phật tử trên con đường tu tập, đạt đến quả vi, điển hình như thiền sư Tông Diễn, Liễu Quán,. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam diễn ra sôi nồi, các hoạt động hướng dẫn Phật tử cũng diễn ra sôi nổi ở nhiều hình thức: giảng pháp, thành lập các đạo tràng, in ấn kinh sách (đặc biệt là phong trào dịch kinh sách sang chữ quốc ngữ).
các hoạt động này đã góp phần không nhỏ vào quá trình chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam. “Các vi tăng ni, những người đứng đâu luôn trăn trở trước những biên đôi của 10 thời cuộc, những biến động đối với Phật giáo, từ đó, không ngại khó khăn, gian khổ, họ lăn xả vào con đường chấn hưng Phật giáo và một trong những phương thức hiệu qua là tích cực day mạnh các hoạt động hướng dẫn Phật tử” [Dương Quang Điện, 2020, tr. Thế kỷ XX, ở Việt Nam nhiều đạo tràng lớn duy trì hoạt động dưới sự dẫn dắt của các vị Hòa thượng như: Đạo tràng chùa Giác Hai do Hòa thượng Thích Từ Phong dẫn dắt, chùa Phi Lai, chùa Giác Hoa do thiền sư Chí Thành dẫn dắt, đạo tràng chùa Vĩnh Nghiêm do thiền sư Thanh Hanh giảng dạy. Thời kỳ này cũng có nhiều tô chức hướng dẫn Phật tử hoạt động sôi nổi: Tổ chức Lục hòa Liên hiệp ở miền Nam, tổ chức An Nam Phật học ở miền Trung, tổ chức Phật giáo Bắc kỳ ở miền Bắc.
Năm 1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, ý thức được tầm quan trọng của hoạt động hướng dẫn Phật tử, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã thành lập Ban Hướng dẫn nam nữ Phật tử là một trong sáu ban ngành trực thuộc Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Như vậy Ban Hướng dẫn nam nữ Phật tử là một trong những ban được thành lập sớm nhất trong hệ thống tô chức ban ngành chuyên trách của Giáo hội. Đến Đại hội V, Ban Hướng dẫn nam nữ Phật tử được đôi tên thành Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Hoạt động hướng dẫn Phật tử do Ban Hướng dẫn Phật tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp phụ trách, trong đó đầu tàu là Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương.
tại Điều 25 Chương V Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam quy định trong Hội đồng Trị sự có Ban Hướng dẫn Phật tử dé chuyên trách hướng dẫn sinh hoạt tu học của hàng Phật tử tại gia. Ban Hướng dẫn Phật tử hoạt động trên cơ sở phụng hành giới luật Phật chế, hoang dương giáo pháp, tuân thủ Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và pháp luật nhà nước hiện hành. 11 Mục đích của Ban Hướng dẫn Phật tử là hướng dẫn hàng Phật tử tại gia và những người có cảm tình với Phật giáo tu học Phật pháp, hộ trì Tam bảo, tu đưỡng đạo đức bản thân, góp phần xây dựng đất nước, kiến tạo cuộc sống hòa bình, an lạc [Xem Giáo Hội Phật giáo Việt Nam, Hội đồng Trị sự, 2023] Như vậy đối tượng hướng dẫn sinh hoạt, tu học và hành đạo của Ban Hướng dẫn Phật tử các cấp là hàng Phật tử tại gia và những người có cảm tình với Phật giáo (đối tượng này là mới được mở rộng trong các văn bản quy phạm của Giáo hội): Nhóm đối tượng thứ nhất là hàng Phật tử tại gia bao gồm nam nữ cư sĩ Phật tử, nam nữ Phật tử dân tộc, thanh thiếu nhi Phật tử, huynh trưởng và đoàn sinh Gia đình Phật tử, thiện nam, tín nữ sinh hoạt tại các đạo tràngcư sĩ Phật tử, đạo tràng Phật tử dân tộc, câu lạc bộ thanh thiếu nhi Phật tử, đơn vị Gia đình Phật tử, các hội đoàn Phật tử tại các cơ sở tự viện thuộc GHPGVNở trong nước và nước ngoài. Và nhóm thứ hai rộng hơn rất nhiều là những người có cảm tình với Phật giáo.
Đề đáp ứng nhu cầu của thực tiễn, Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương trước năm 2022 chia thành 4 phân ban: STT Phan ban Chire nang 1 Phân ban Cu sĩ Phật tử Có chức năng tô chức, hướng dẫn sinh hoạt tu học Phật pháp cho tín đồ thuộc các tự viện, đạo tràng, khóa tu, lớp giáo lý, giảng đường tại các tự viện thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam. 2 Phân ban Gia đình Phật tử | Có chức năng t6 chức, hướng dẫn sinh hoạt tu học cho thanh, thiếu, đồng niên, huynh trưởng, đoàn sinh Gia đình Phật tử ở các tự viện thuộc Giáo hội Phat giáo Việt Nam. 12 3 Phân ban Phật tử dân tộc Có chức năng truyền bá Phật pháp, xây dựng con người tại chỗ để hướng dẫn cho đồng bao các dân tộc ít người tại các tỉnh, thành trên cả nước sinh hoạt tu học ôn định. 4 Phân ban Thanh thiếu nhi Có chức năng tô chức, hướng dẫn sinh Phật tử hoạt tu học cho thanh, thiếu, nhi Phật tử tại các tự viện thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam tùy theo nhu cầu của mỗi tự viện.
Sau này dé đáp ứng nhu cau các hoạt động của Ban chia thành thêm các phân ban: Phân ban Phật tử Hải ngoại, Phân ban Chuyên nghiệp Phật tử, Phân ban Tổ chức Sự kiện - Khóa tu, Phân ban Đặc trách Đạo tràng Phật tử, Phân ban bảo trợ. Tuy nhiên do không liên quan trực tiếp đến nội dung nên luận văn sẽ không phân tích sâu vào các phân ban này. Các hoạt động cơ bản của Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam thời gian qua có thế kế đến như: + Hướng dẫn Phật tử tu học Phật pháp thông qua các hình thức cụ thê: - Tu học quy y Tam Bảo: giảng giải cho các tín đồ về ý nghĩa của quy y Tam Bảo, hướng dan cho Phật tử thực hành các nghi lễ quy y Tam Bảo va hướng dẫn tín đồ thực hành tu tập theo giới luật Phật giáo sau khi đã quy y Tam Bảo. - Tu học về nghỉ lễ giới đàn: là hướng dẫn người Phật tử về các nghi thức trong Giới hội, Giới đàn.
Khi đã tham gia hội đoàn tăng già cần phải biết về các nghi thức này, bởi người Phật tử cần có một số kiến thức căn bản về giáo lý Phật, nhận biết điều hay, điều lợi lạc nơi mình nương tựa, giữ gìn giới luật, yếu tính của tăng già. 13 - Tu học về hoăng pháp: Hoằng pháp là đưa giáo lý Phật giáo đến với moi người, giữ gìn cho Phật pháp được trường tôn; là phụng sự xã hội, dem lại lợi ích, an lạc và hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. - Giáo dục đạo đức và giới luật: Đây là nội dung được tác giả luận văn đặc biệt quan tâm bởi nó gần nhất với đề tài nghiên cứu của luận văn là: Hoạt động hướng dẫn Phật tử đối với việc giáo dục đạo đức thanh, thiếu niên.