Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 của Châu Chí Đức

Kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 là một trong những công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực tự động hóa. 286 trang · Thành phố Hồ Chí Minh · 2008.

• Tác giả: Châu Chí Đức
• Trường học: Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ thuật điều khiển
• Đề tài: Hướng Dẫn Kỹ Thuật Điều Khiển Lập Trình PLC Simatic S7-200
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• LỜI TÂM SỰ
• 1. Chương 1: Tổng quan về điều khiển
• 1.1. Khái niệm chung về điều khiển
• 1.2. Cấu trúc một qui trình điều khiển
• 1.3. Các loại điều khiển
• 1.4. Hệ thống số
• 1.5. Các khái niệm xử lý thông tin
• 1.5.1. Bit
• 1.5.2. Byte
• 1.5.3. Word
• 1.5.4. DoubleWord
• 2. Chương 2: Bộ điều khiển lập trình PLC – Cấu trúc và phương thức hoạt động
• 2.1. Giới thiệu
• 2.2. Sự khác nhau giữa hệ điều khiển bằng relay và hệ điều khiển bằng PLC
• 2.3. Cấu trúc của một PLC
• 2.4. Các khối của PLC
• 2.4.1. Khối nguồn cung cấp
• 2.4.2. Bộ nhớ chương trình
• 2.4.3. Khối trung tâm (CPU)
• 2.4.6. Các khối đặc biệt
• 2.5. Phương thức thực hiện chương trình trong PLC
• 3. Chương 3: Cảm biến và cơ cấu chấp hành trong điều khiển logic
• 3.2. Nối dây cho cảm biến
• 3.2.2. Ngõ ra TTL
• 3.2.3. Ngõ ra Sinking/Sourcing
• 3.2.4. Ngõ ra Solid state relay
• 3.3. Phát hiện đối tượng
• 3.3.1. Chuyển mạch tiếp xúc
• 3.3.3. Cảm biến quang (Optical Sensor)
• 3.3.4. Cảm biến điện dung (Capacitive Sensor)
• 3.3.5. Cảm biến điện cảm (Inductive Sensor)
• 3.3.6. Cảm biến siêu âm (Ultrasonic sensor)
• 3.3.7. Hiệu ứng Hall (Hall Effect)
• 3.4. Cơ cấu chấp hành
• 3.4.3. Van điều khiển (VALVE)
• 3.4.6. Các cơ cấu chấp hành khác
• 4. Chương 4: Bộ điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200
• 4.1. Cấu hình cứng
• 4.1.1. Khối xử lý trung tâm
• 4.1.2. Khối mở rộng
• 4.2. Màn hình điều khiển
• 4.4. Qui ước địa chỉ trong PLC S7-200
• 4.4.1. Truy xuất theo bit
• 4.4.2. Truy xuất theo byte (8 bit)
• 4.4.3. Truy xuất theo word (16 bit)
• 4.4.4. Truy xuất theo 2 word (Double word = 32 bit)
• 4.5. Xử lý chương trình
• 5. Chương 5: Kết nối dây giữa PLC và thiết bị ngoại vi
• 5.1. Kết nối dây giữa PLC và các thiết bị ngoại vi
• 5.1.1. Giới thiệu CPU 224 và cách kết nối với thiết bị ngoại vi
• 5.1.2. Kết nối với máy tính
• 5.1.3. Nối nguồn cung cấp cho CPU
• 5.1.4. Kết nối vào/ra số với ngoại vi
• 5.1.4.1. Kết nối các ngõ vào số với ngoại vi
• 5.1.4.2. Kết nối các ngõ ra số với ngoại vi
• 5.2. Kiểm tra việc kết nối dây bằng phần mềm
• 5.2.2. Giám sát và thay đổi biến với Status Chart
• 5.2.3. Cưỡng bức biến với Status Chart
• 5.2.4. Ứng dụng Status Chart trong việc kiểm tra kết nối dây trong S7-200
• 5.3. Câu hỏi và bài tập
• 6. Chương 6: Phần mềm Micro/Win và ngôn ngữ lập trình
• 6.1. Cài đặt phần mềm STEP 7-Micro/WIN
• 6.1.1. Yêu cầu hệ điều hành và phần cứng
• 6.1.2. Cài đặt phần mềm
• 6.2. Các phần tử cơ bản trong chương trình PLC S7-200
• 6.2.1. Chương trình chính OB1 (main program)
• 6.2.2. Chương trình con SUB (subroutine)
• 6.2.3. Chương trình ngắt INT(interrupt routine)
• 6.2.4. Khối hệ thống (system block)
• 6.2.5. Khối dữ liệu (data block)
• 6.3. Ngôn ngữ lập trình
• 6.3.1. Dạng hình thang: LAD (Ladder logic)
• 6.3.2. Dạng khối chức năng: FBD (Function Block Diagram)
• 6.3.3. Dạng liệt kê lệnh: STL (StaTement List)
• 6.4. Soạn thảo chương trình với phần mềm STEP7-Micro/Win
• 6.4.1. Mở màn hình soạn thảo chương trình
• 6.4.1.1. Vùng soạn thảo chương trình
• 6.4.1.3. Thanh chức năng
• 6.4.2. Thanh công cụ (Toolbar) trong STEP7-Micro/WIN
• 6.4.3. Tạo một dự án STEP 7-Micro/WIN
• 6.4.3.1. Tạo dự án mới
• 6.4.3.3. Mở một dự án
• 6.4.5. Hệ thống trợ giúp trong STEP 7-Micro/WIN
• 6.4.6. Xóa bộ nhớ CPU
• 6.4.7. Mở một dự án đang tồn tại sẵn
• 6.4.8. Kết nối truyền thông S7-200 với thiết bị lập trình
• 6.4.9. Tải dự án từ PLC
• 6.4.9.1. Tải một khối hoặc ba khối
• 6.4.9.2. Tải vào một dự án mới hoặc dự án rỗng
• 6.4.9.3. Tải vào một dự án tồn tại
• 6.4.9.4. Thủ tục tải dự án từ PLC về thiết bị lập trình
• 6.4.10. Nạp (download) một dự án vào PLC
• 6.4.11. Thiết lập cấu hình chung cho phần mềm (menu option và customize)
• 6.4.12. Soạn thảo chương trình
• 7. Chương 7: Các phép toán logic
• 7.1. Ngăn xếp (logic stack) trong S7-200
• 7.2. Các phép toán logic cơ bản
• 7.2.1. Phép toán AND
• 7.2.2. Phép toán OR
• 7.2.3. Tổ hợp các cổng AND và OR
• 7.2.3.1. AND trước OR
• 7.2.3.2. OR trước AND
• 7.2.4. Phép toán XOR
• 7.3. Xử lý các tiếp điểm, cảm biến được nối với ngõ vào PLC
• 7.4. Ví dụ ứng dụng các liên kết logic
• 7.4.1. Mạch tự duy trì ưu tiên mở máy
• 7.4.2. Mạch tự duy trì ưu tiên dừng máy
• 7.4.3. Điều khiển ON/OFF động cơ có chỉ báo
• 7.4.4. Điều khiển đảo chiều quay động cơ
• 7.6. Các lệnh SET, RESET và mạch nhớ RS
• 7.6.4. Các qui tắc khi sử dụng Set và Reset
• 7.6.5. Ví dụ ứng dụng mạch nhớ R-S
• 7.7. Các lệnh nhận biết cạnh tín hiệu và lệnh NOT
• 7.7.1. Các lệnh nhận biết cạnh tín hiệu
• 7.8. Các Bit nhớ đặc biệt (Special Memory bits)
• 7.9. Câu hỏi và bài tập
• 8. Chương 8: Thiết kế theo logic Bool & biểu đồ Karnaugh
• 8.2. Đại số BOOL
• 8.3. Thiết kế Logic
• 8.3.1. Các kỹ thuật đại số Bool
• 8.4. Các dạng logic chung
• 8.4.1. Dạng cổng phức
• 8.5. Một số ví dụ thiết kế đơn giản với đại số bool
• 8.5.1. Các chức năng logic cơ bản
• 8.5.2. Hệ thống an toàn xe hơi
• 8.5.3. Quay phải/trái động cơ
• 8.7. Câu hỏi và bài tập
• 9. Chương 9: Bộ định thời (Timer)
• 9.2. Timer đóng mạch chậm TON
• 9.3. Timer đóng mạch chậm có nhớ TONR
• 9.4. Timer mở mạch chậm TOF
• 9.5. Ứng dụng Timer
• 9.5.1. Tạo xung có tần số theo mong muốn
• 9.5.2. Tạo Timer xung và timer xung có nhớ
• 9.5.2.2. Timer xung có nhớ (Extended Pulse timer)
• 9.5.3. Đảo chiều quay động cơ có khống chế thời gian
• 9.5.4. Chiếu sáng Garage
• 9.5.5. Thiết bị rót chất lỏng vào thùng chứa
• 9.6. Câu hỏi và bài tập
• 10. Chương 10: Bộ đếm (Counter)
• 10.2. Bộ đếm lên CTU (Count Up)
• 10.3. Bộ đếm xuống CTD (Count Down)
• 10.4. Bộ đếm lên-xuống CTUD (Count Up/Down)
• 10.5. Ứng dụng bộ đếm
• 10.5.1. Đếm sản phẩm được đóng gói
• 10.5.2. Kiểm soát chỗ cho Garage ngầm
• 10.6. Câu hỏi và bài tập
• 11. Chương 11: Điều khiển trình tự
• 11.1. Cấu trúc chung của một chương trình điều khiển
• 11.2. Điều khiển trình tự
• 11.2.2. Phương pháp lập trình điều khiển trình tự
• 11.3. Các thủ tục tổng quát để thiết kế bài toán trình tự
• 11.4. Cấu trúc của bài toán điều khiển trình tự
• 11.4.1. Chuỗi trình tự
• 11.4.2. Kiểu hoạt động
• 11.4.4. Kích hoạt ngõ ra
• 11.4.6. Bước trình tự
• 11.4.7. Các lệnh biểu diễn trong sơ đồ chức năng
• 11.4.8. Các chế độ hoạt động, cảnh báo và xuất lệnh
• 11.4.8.1. Bảng điều khiển
• 11.4.8.2. Các khâu chế độ hoạt động có cảnh báo
• 11.4.8.3. Hiển thị bước trình tự
• 11.9. Các ví dụ ứng dụng
• 11.9.2. Băng chuyền đếm táo
• 11.10. Câu hỏi và bài tập
• 12. Chương 12: An toàn trong PLC
• 12.1. Khái niệm và mục đích
• 12.3. Các quan điểm về kỹ thuật an toàn ở PLC
• 12.3.1. Các lỗi nguy hiểm và không nguy hiểm
• 12.3.2. Các cách giải quyết cho hoạt động an toàn của thiết bị điều khiển PLC
• 12.4. Bảo vệ các ngõ ra PLC
• 12.4.1. Bảo vệ ngõ ra dùng Transistor
• 12.4.2. Bảo vệ ngõ ra Rơle có nguồn điều khiển DC
• 12.4.3. Bảo vệ ngõ ra Rơle và ngõ ra AC có nguồn điều khiển AC
• 12.5. Câu hỏi và bài tập
• 13. Chương 13: Chuyển điều khiển kết nối cứng sang điều khiển bằng PLC
• 13.1. Kết nối ngõ vào/ ra của PLC từ một sơ đồ điều khiển có tiếp điểm
• 13.2. Chuyển đổi điều khiển từ contactor thành PLC
• 13.2.1. Điều khiển thiết bị bù công suất phản kháng
• 13.2.2. Thiết bị nghiền
• 13.3. Điều khiển khí nén
• 13.3.1. Máy uốn thanh kim loại
• 13.3.2. Máy doa miệng ống kim loại
• 13.4. Câu hỏi và bài tập
• 14. Chương 14: Các phép toán cơ bản trong điều khiển số
• 14.1. Các dạng số trong PLC
• 14.1.1. Kiểu dữ liệu Integer (INT)
• 14.1.2. Kiểu dữ liệu Double Integer (DINT)
• 14.1.3. Kiểu dữ liệu số thực (REAL)
• 14.1.4. Kiểu dữ liệu số BCD (Binary Coded Decimal)
• 14.2. Chức năng sao chép
• 14.2.1. Các lệnh sao chép, trao đổi nội dung
• 14.2.2. Các lệnh sao chép một mảng lớn dữ liệu
• 14.3. Phép toán so sánh
• 14.4. Phép toán số học
• 14.4.1. Cộng và trừ
• 14.4.2. Nhân và chia
• 14.4.3. Ví dụ phép toán số học
• 14.5. Tăng và giảm thanh ghi
• 14.6. Các phép tóan logic số
• 14.6.1. Các logic số trong S7-200
• 14.6.1.1. Che vị trí các bit
• 14.6.1.2. Chèn thêm bit
• 14.7. Chức năng dịch/quay thanh ghi
• 14.7.1. Chức năng dịch chuyển thanh ghi
• 14.7.2. Chức năng quay thanh ghi

Tóm tắt

I. Tổng quan về kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7 200

Kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 là một trong những công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực tự động hóa. Hệ thống này cho phép điều khiển các thiết bị và quy trình một cách linh hoạt và hiệu quả. Việc hiểu rõ về cấu trúc và hoạt động của PLC là rất cần thiết cho những ai muốn tham gia vào lĩnh vực này.

1.1. Khái niệm chung về điều khiển lập trình PLC

Điều khiển lập trình PLC là quá trình sử dụng các bộ điều khiển logic khả trình để thực hiện các chức năng điều khiển tự động. Hệ thống này giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm thiểu sai sót.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng PLC Simatic S7 200

Việc sử dụng PLC Simatic S7-200 mang lại nhiều lợi ích như khả năng lập trình linh hoạt, dễ dàng bảo trì và khả năng mở rộng hệ thống. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức trong điều khiển lập trình PLC

Mặc dù PLC Simatic S7-200 mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại một số thách thức trong việc triển khai và vận hành. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến hiệu suất và độ tin cậy của hệ thống.

2.1. Khó khăn trong việc lập trình và cấu hình PLC

Lập trình PLC có thể gặp khó khăn đối với những người mới bắt đầu. Việc hiểu rõ ngôn ngữ lập trình và cấu hình hệ thống là rất quan trọng để đảm bảo hoạt động hiệu quả.

2.2. Vấn đề tương thích với các thiết bị ngoại vi

Một thách thức lớn là đảm bảo tính tương thích giữa PLC và các thiết bị ngoại vi. Việc này đòi hỏi người dùng phải có kiến thức sâu về giao thức truyền thông và cấu hình thiết bị.

III. Phương pháp lập trình hiệu quả cho PLC Simatic S7 200

Để tối ưu hóa việc lập trình PLC Simatic S7-200, cần áp dụng các phương pháp lập trình hiệu quả. Những phương pháp này giúp giảm thiểu lỗi và tăng cường hiệu suất của hệ thống.

3.1. Sử dụng ngôn ngữ lập trình Ladder Logic

Ngôn ngữ lập trình Ladder Logic là một trong những ngôn ngữ phổ biến nhất cho PLC. Nó giúp người lập trình dễ dàng hình dung và thiết kế các quy trình điều khiển.

3.2. Tối ưu hóa cấu trúc chương trình

Cấu trúc chương trình cần được tối ưu hóa để đảm bảo tính hiệu quả và dễ bảo trì. Việc sử dụng các khối chức năng và chương trình con sẽ giúp giảm thiểu độ phức tạp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của PLC Simatic S7 200 trong tự động hóa

PLC Simatic S7-200 được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất công nghiệp đến tự động hóa trong các tòa nhà thông minh. Những ứng dụng này chứng minh tính linh hoạt và hiệu quả của hệ thống.

4.1. Ứng dụng trong ngành sản xuất

Trong ngành sản xuất, PLC Simatic S7-200 được sử dụng để điều khiển các dây chuyền sản xuất tự động, giúp tăng năng suất và giảm thiểu lỗi.

4.2. Ứng dụng trong hệ thống điều khiển tòa nhà

PLC cũng được sử dụng trong các hệ thống điều khiển tòa nhà thông minh, giúp quản lý ánh sáng, điều hòa không khí và an ninh một cách hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của kỹ thuật điều khiển lập trình PLC

Kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 đang ngày càng phát triển và mở rộng ứng dụng. Tương lai của công nghệ này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cải tiến và giải pháp mới cho ngành tự động hóa.

5.1. Xu hướng phát triển công nghệ PLC

Công nghệ PLC đang hướng tới việc tích hợp trí tuệ nhân tạo và Internet of Things (IoT), giúp nâng cao khả năng tự động hóa và quản lý dữ liệu.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo và phát triển kỹ năng

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong lĩnh vực tự động hóa, việc đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của hệ thống.

Nội dung chính

Phân tích và Tổng quan Giáo trình Kỹ thuật Điều khiển Lập trình PLC Simatic S7-200

Tổng quan về giáo trình

Kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 (Tập 1) do tác giả Châu Chí Đức biên soạn (xuất bản lưu hành tháng 10 năm 2008 tại TP. Hồ Chí Minh) là tài liệu học thuật thuộc lĩnh vực Tự động hóa và Điều khiển tự động. Trong khung chương trình đào tạo khối ngành kỹ thuật ở bậc đại học và cao đẳng—bao gồm Kỹ thuật Điện - Điện tử, Tự động hóa, Cơ điện tử và Kỹ thuật Cơ khí—tài liệu này đảm nhận vai trò là giáo trình cho học phần Kỹ thuật Điều khiển Lập trình (hoặc Điều khiển Logic Khả trình).

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học:

• Cơ sở lý thuyết về hệ thống điều khiển khả trình và phương thức xử lý tín hiệu theo chu kỳ quét.
• Kỹ năng phân tích cấu hình phần cứng, nguyên lý hoạt động của các họ vi điều khiển lập trình SIMATIC S7-200 (CPU 21x và CPU 22x).
• Kỹ thuật ghép nối thiết bị ngoại vi vào/ra số và tương tự (cảm biến, rơ-le, van khí nén, xy lanh).
• Năng lực lập trình thuật toán điều khiển trên môi trường STEP 7-Micro/WIN với ba ngôn ngữ tiêu chuẩn: Sơ đồ bậc thang (LAD), Sơ đồ khối chức năng (FBD) và Danh sách lệnh (STL).

Bộ sách được cấu trúc thành 2 tập riêng biệt. Tập 1 gồm 14 chương, tập trung vào toàn bộ kiến thức nền tảng, kỹ thuật phần cứng, ghép nối dây, đại số logic Bool, thiết kế điều khiển trình tự và xử lý số cơ bản. Tập 2 là phần nâng cao mở rộng sang các bài toán điều khiển số phức tạp, mạng truyền thông công nghiệp, xử lý tín hiệu tương tự (analog) và giao diện màn hình điều khiển (HMI). Điểm đặc trưng trong cấu trúc của giáo trình là sự kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết cấu trúc phần cứng, ví dụ ứng dụng thực tế và hệ thống câu hỏi, bài tập rèn luyện tại cuối mỗi chương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             KIẾN THỨC CỐT LÕI (TẬP 1)
CẤU TRÚC PHẦN CỨNG  GHÉP NỐI NGOẠI VI                   PHẦN MỀM & LẬP TRÌNH  THUẬT TOÁN & AN TOÀN
- CPU 21x & CPU 22x - Cảm biến Sinking/Sourcing         - STEP 7-Micro/WIN    - Logic Bool & Karnaugh
- Bộ nhớ & Chu kỳ   - Chuyển mạch, Quang, Từ, Dung      - Khối OB1, SUB, INT  - Timer, Counter, Trình tự
- Khối mở rộng I/O  - Solenoid, Van, Xy lanh F=P·A      - Ngôn ngữ LAD/FBD/STL- Bảo vệ Transistor/Relay

Các chương và chủ đề chính

1. Tổng quan về điều khiển (Chương 1): Định nghĩa quá trình điều khiển, cấu trúc quy trình 3 khối (Ngõ vào tín hiệu $\rightarrow$ Khâu xử lý $\rightarrow$ Ngõ ra công suất), phân loại điều khiển (nhị phân, số, liên kết, trình tự, đồng bộ/không đồng bộ, kết nối cứng so với khả trình), hệ thống biểu diễn số nhị phân, BCD, Hexadecimal và các đơn vị dữ liệu Bit, Byte, Word, DoubleWord.
2. Bộ điều khiển lập trình PLC – Cấu trúc và phương thức hoạt động (Chương 2): So sánh hệ điều khiển bằng rơ-le và PLC thông qua ví dụ 3 máy bơm tuần tự $K_1, K_2, K_3$; cấu trúc bên trong PLC gồm CPU, các loại bộ nhớ (RAM, ROM, EPROM, EEPROM), bảng ảnh tiến trình vào/ra (PII, PIQ), thanh ghi tích lũy (Accumulator), hệ thống Bus; phân tích chu kỳ quét (Scan Cycle) và thời gian vòng quét (Scan time).
3. Cảm biến và cơ cấu chấp hành trong điều khiển logic (Chương 3): Kỹ thuật nối dây cảm biến Sinking (NPN)/Sourcing (PNP), mức tín hiệu TTL, rơ-le bán dẫn (Solid State Relay); các nguyên lý cảm biến: tiếp xúc cơ học, công tắc lưỡi gà (Reed switch), cảm biến quang (thu phát độc lập, phản xạ gương, phân cực), cảm biến điện dung (bề mặt điện cực đồng tâm và vòng bù), cảm biến điện cảm (từ trường cao tần và dòng xoáy), siêu âm và hiệu ứng Hall; cơ cấu chấp hành gồm cuộn hút Solenoid, van khí nén/thủy lực ($2/2, 3/2, 4/2, 5/2, 4/3, 5/3$ loại NC/NO), xy lanh lực tác động $F = P \cdot A$, động cơ và các thiết bị chỉ báo.
4. Bộ điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 (Chương 4 & 5): Khảo sát thông số các dòng CPU 214 và thế hệ CPU 22x (CPU 221, 222, 224, 224XP, 226); các module mở rộng số (DI/DO), tương tự (AI/AO, cặp nhiệt Thermocouple, RTD), module thông minh (CP 243-2 kết nối AS-Interface Master, EM 277 kết nối PROFIBUS-DP Slave, CP 243-1 Ethernet, CP 243-1 IT, module Modem, Position module điều khiển động cơ bước/servo); kỹ thuật đấu nối ngoại vi với CPU 224 và sử dụng bảng trạng thái (Status Chart) để giám sát, thay đổi, cưỡng bức (Force) biến.
5. Môi trường phần mềm và ngôn ngữ lập trình (Chương 6): Cài đặt STEP 7-Micro/WIN; cấu trúc chương trình gồm Chương trình chính (OB1), Chương trình con (SUB), Chương trình ngắt (INT), Khối hệ thống (System block) và Khối dữ liệu (Data block); cú pháp ba ngôn ngữ LAD, FBD, STL; các thao tác nạp (Download), tải (Upload), xóa bộ nhớ và thiết lập truyền thông PPI (9600 baud hoặc 300–38400 baud) qua cổng RS-485.
6. Tập lệnh logic, định thời, đếm và thiết kế mạch (Chương 7, 8, 9, 10): Các phép toán AND, OR, XOR, ngăn xếp logic (Logic Stack), mạch tự duy trì ưu tiên ON/OFF, lệnh Set/Reset, nhận biết cạnh xung (P/N), bit nhớ đặc biệt (SM); phương pháp thiết kế logic qua đại số Bool và bảng Karnaugh; cấu trúc các bộ định thời TON, TONR, TOF và các bộ đếm CTU, CTD, CTUD gắn với bài toán đóng chai, garage ngầm, đèn giao thông.
7. Điều khiển trình tự, an toàn và xử lý số (Chương 11, 12, 13, 14): Thiết kế bài toán tuần tự theo sơ đồ chức năng và chuỗi bước chuyển; kỹ thuật chuyển đổi sơ đồ rơ-le/contactor kết nối cứng sang PLC (mạch bù công suất, máy nghiền, máy uốn và máy doa kim loại); nguyên tắc an toàn, phân loại lỗi nguy hiểm/không nguy hiểm, kỹ thuật bảo vệ ngõ ra Transistor/Relay chống xung áp; các kiểu dữ liệu số (INT, DINT, REAL, BCD), lệnh sao chép, tính toán số học, che bit (Mask) và dịch/quay thanh ghi (Shift/Rotate).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết điều khiển tự động dựa trên các nguyên lý cốt lõi:

• Mô hình hóa chu kỳ quét lặp: Giải thích bản chất xử lý tuần tự của hệ thống vi xử lý trong PLC, sự tương tác gián tiếp với cổng vật lý thông qua bảng ảnh vào/ra (Process Image Input/Output Table) nhằm triệt tiêu hiện tượng bất đồng bộ tín hiệu trong một chu kỳ quét.
• Đại số Bool và cấu trúc liên kết logic: Chuyển đổi các biểu thức hàm đóng/cắt vật lý thành sơ đồ mạng logic trong bộ nhớ, tối giản hóa hàm truyền logic bằng biểu đồ Karnaugh để tối ưu hóa dung lượng lệnh.
• Quy chuẩn điện áp và giao tiếp dòng điện: Thiết lập nguyên tắc tương thích tín hiệu công nghiệp chuẩn 24VDC, sự phân định giữa cấu hình Sinking (rút dòng qua NPN) và Sourcing (nguồn dòng qua PNP) nhằm đảm bảo triệt tiêu nhiễu công nghiệp và chống ngắn mạch.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung giảng dạy, tài liệu định hình ba nhóm kỹ năng chính:

• Kỹ năng kỹ thuật: Đọc hiểu sơ đồ chân phần cứng PLC họ S7-200; cấu hình các module mở rộng chức năng (DI, DO, AI, AO, CP); đấu nối đúng chuẩn cảm biến 2 dây, 3 dây NPN/PNP và bảo vệ tầng công suất ngõ ra rơ-le/transistor.
• Kỹ năng phân tích: Chuyển đổi yêu cầu công nghệ hoặc sơ đồ mạch điện rơ-le tiếp điểm truyền thống sang sơ đồ thuật toán, phân tích trạng thái hoạt động của chuỗi điều khiển trình tự từng bước.
• Kỹ năng lập trình và chẩn đoán: Thành thạo công cụ STEP 7-Micro/WIN; biên soạn code trên các dạng LAD/FBD/STL; sử dụng công cụ Status Chart để Force biến ngoại vi, chẩn đoán lỗi phần cứng qua hệ thống đèn báo SF (System Fault), RUN, STOP và giám sát dữ liệu online.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận diễn dịch kết hợp thực nghiệm kỹ thuật: đi từ khái niệm điều khiển tổng quan đến kiến trúc vi mạch phần cứng, tiếp nối bằng các khối lệnh cơ sở và phát triển thành các giải pháp điều khiển tích hợp.

                           LỘ TRÌNH SƯ PHẠM

• Phương pháp giảng dạy trên lớp: Giảng viên sử dụng các sơ đồ giải phẫu khối chức năng (khối nguồn 24VDC, bộ nhớ EEPROM, CPU, cổng PPI RS-485) và bảng đối chiếu giữa sơ đồ tiếp điểm vật lý với sơ đồ chương trình PLC để phân tích cơ chế làm việc của hệ thống.
• Ứng dụng hệ thống ví dụ và case studies: Các trường hợp công nghệ thực tế được phân tích chi tiết từng bước:
  • Bài toán điều khiển trình tự 3 máy bơm ($K_1 \rightarrow K_2 \rightarrow K_3$) để làm rõ sự khác biệt giữa cấu hình nối dây cứng và lập trình phần mềm.
  • Mạch tự duy trì ưu tiên đóng/mở máy và mạch khóa liên động đảo chiều quay động cơ.
  • Ứng dụng Timer trong chiếu sáng garage tự động và thiết bị định lượng rót chất lỏng vào thùng chứa.
  • Ứng dụng Counter trong dây chuyền đếm sản phẩm đóng gói và kiểm soát số lượng xe trong garage ngầm.
  • Ứng dụng điều khiển trình tự trong băng chuyền phân loại và đếm táo.
  • Chuyển đổi sơ đồ contactor sang PLC cho hệ thống bù công suất phản kháng, máy nghiền vật liệu, máy uốn thanh kim loại và máy doa miệng ống.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá và tự học: Mỗi chương kết thúc bằng phần câu hỏi lý thuyết và bài tập thiết kế mạch. Sinh viên được hướng dẫn tự kiểm tra tính logic của chương trình bằng công cụ Status Chart trong STEP 7-Micro/WIN (đọc giá trị PII/PIQ thực tế, cưỡng bức giá trị bit ngõ vào/ra mà không cần gá lắp tải thực tế).

---

Điểm nổi bật và thông số kỹ thuật cập nhật

Tài liệu cung cấp bảng so sánh chi tiết giữa hai thế hệ phần cứng của Siemens: dòng CPU 21x (cụ thể là CPU 214) và dòng CPU 22x (CPU 221, CPU 222, CPU 224, CPU 224XP, CPU 226).

               BẢNG SO SÁNH THÔNG SỐ KỸ THUẬT HỌ CPU 22X

• Hiệu năng xử lý: Dòng CPU 22x đạt tốc độ thực thi lệnh cơ bản là 0,37 µs/lệnh; tích hợp bộ đếm tốc độ cao High-Speed Counter (lên đến 30 kHz trên CPU thông thường và 200 kHz trên CPU 224XP), tích hợp bộ phát xung tốc độ cao 20 kHz đến 100 kHz.
• Khả năng lưu trữ và bảo vệ dữ liệu: Duy trì dữ liệu trong bộ nhớ RAM qua tụ điện dung lớn (CPU 224 duy trì khoảng 100 giờ không cần nguồn), hỗ trợ mở rộng qua Card Pin lên đến 200 ngày, lưu trữ cấu hình cố định trong EEPROM và hỗ trợ Card nhớ mở rộng (chứa Program block, Data block, System block, Recipes và Data logs).
• Mở rộng truyền thông công nghiệp đa tầng: Tích hợp giao thức PPI qua cổng RS-485 (hỗ trợ chế độ giao tiếp tự do Freeport từ 300 đến 38400 baud); hỗ trợ các module truyền thông chuyên dụng:
  • Module CP 243-2: Đóng vai trò Master trong mạng trường AS-Interface cấp thiết bị.
  • Module EM 277: Cho phép S7-200 hoạt động như một trạm Slave trên mạng PROFIBUS-DP tốc độ cao.
  • Module CP 243-1 và CP 243-1 IT: Cho phép kết nối trực tiếp vào mạng Industrial Ethernet, hỗ trợ giám sát, chẩn đoán qua trình duyệt Web và truyền tệp tin công nghiệp.
  • Module Position Control: Cung cấp tập lệnh điều khiển phát xung chính xác vị trí cho động cơ bước và động cơ servo.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình trực tiếp phục vụ sinh viên từ năm thứ 2 đến năm thứ 4 thuộc các ngành Kỹ thuật Điều khiển & Tự động hóa, Điện công nghiệp, Cơ điện tử, Kỹ thuật Cơ khí và Kỹ thuật Hệ thống Công nghiệp.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites):
  • Mạch điện cơ bản và Khí cụ điện (nguyên lý contactor, rơ-le trung gian, cuộn cảm, nguồn DC/AC).
  • Kỹ thuật số (hệ thống đếm nhị phân/BCD/Hex, đại số logic Bool, bảng trạng thái).
  • Cơ sở linh kiện bán dẫn (Transistor NPN, PNP, Diode, TRIAC).
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng tài liệu làm khung bài giảng chuẩn cho các học phần lý thuyết điều khiển lập trình và hướng dẫn các bài thí nghiệm ghép nối ngoại vi, thực hành lập trình PLC tại các xưởng trường.
• Kỹ sư và kỹ thuật viên công nghiệp: Dùng làm tài liệu tra cứu kỹ thuật về sơ đồ chân, cấu hình phần cứng, địa chỉ hóa vùng nhớ, cách đấu nối cảm biến công nghiệp và quy trình chuyển đổi sơ đồ điều khiển truyền thống sang PLC.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế cho giảng viên, sinh viên các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật, học viên trung cấp nghề cũng như kỹ sư vận hành nhà máy bắt đầu tìm hiểu hoặc chuẩn hóa kiến thức về kỹ thuật lập trình PLC SIMATIC S7-200.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững lý thuyết mạch điện, các phép tính logic cơ bản trong đại số Bool, nguyên lý đóng cắt của khí cụ điện (rơ-le, nút nhấn, contactor) và nguyên lý hoạt động cơ bản của linh kiện bán dẫn (transistor).

3. Điểm khác biệt giữa tài liệu này và các tài liệu thuần lý thuyết khác là gì?

Tài liệu tập trung trực diện vào dòng thiết bị thực tế của Siemens, cung cấp chi tiết sơ đồ chân, bảng thông số kỹ thuật từng CPU họ 22x, hướng dẫn đấu dây chuẩn Sinking/Sourcing, quy trình cấu hình module mở rộng và kỹ thuật gỡ lỗi phần mềm qua Status Chart gắn liền với các bài toán máy công nghiệp cụ thể.

4. Làm sao để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết phần cứng song song với việc cài đặt phần mềm STEP 7-Micro/WIN; tự viết lại các chương trình mẫu bằng cả 3 ngôn ngữ (LAD, FBD, STL); giải toàn bộ các bài tập ở cuối chương và sử dụng công cụ Status Chart để cưỡng bức (Force) biến nhằm kiểm tra logic phản hồi.

5. Có tài liệu hoặc phần mềm bổ trợ nào đi kèm?

Người học cần sử dụng phần mềm lập trình STEP 7-Micro/WIN (phiên bản V4.0 trở lên), cáp truyền thông PC/PPI (hoặc USB/PPI) và có thể tham khảo tiếp Tập 2 của bộ sách (về xử lý tín hiệu analog, truyền thông mạng và màn hình điều khiển) cùng tài liệu S7-200 System Manual từ hãng Siemens.

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 (Tập 1) của tác giả Châu Chí Đức cung cấp hệ thống tri thức kỹ thuật hoàn chỉnh từ mức độ phần cứng, nguyên lý cảm biến, cơ cấu chấp hành đến phương pháp thiết kế thuật toán logic và điều khiển trình tự. Lộ trình học tập đề xuất là nắm vững cơ chế chu kỳ quét và phương thức đấu nối ngoại vi tại Chương 1–5, hoàn thiện kỹ năng lập trình logic, timer, counter tại Chương 6–10, sau đó làm chủ kỹ thuật điều khiển trình tự, bảo vệ an toàn và xử lý số tại Chương 11–14 trước khi tiến hành nghiên cứu các nội dung nâng cao ở Tập 2.

Trích đoạn nội dung tài liệu

S Châu Chí Đức Kỹ thuật điều khiển Thành phố Hồ Chí Minh 10-2008 LỜI NÓI ĐẦU Tự động hoá công nghiệp và dân dụng ngày càng phát triển. Bộ não trong các hệ thống tự động hoá là các bộ điều khiển lập trình. Việc học và tìm hiểu về các bộ khiển lập trình cũng như vận hành nó cho thật tốt đang là nhu cầu cấp thiết đối với học sinh, sinh viên các ngành kỹ thuật. Hiện nay tài liệu để giảng dạy và tham khảo về kỹ thuật điều khiển lập trình còn khá hạn chế.

Tài liệu ''kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200'', là quyển sách đầu tiên trong bộ sách về kỹ thuật điều khiển lập trình PLC họ SIMATIC S7, được biên soạn với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc giảng dạy và tự học về kỹ thuật điều khiển lập trình của giáo viên, học sinh, sinh viên và đọc giả quan tâm về PLC họ SIMATIC S7-200 của công ty Siemens. Tài liệu được chia thành 2 tập. Tập 1 bao gồm các phần cơ bản phù hợp với các bạn mới bắt đầu làm quen với PLC, tuy nhiên nó cũng có thể là tài liệu tham khảo cho các bạn đã có kiến thức cơ bản về PLC. Tập 2 là phần nâng cao tập trung về các vấn đề điều khiển số, truyền thông và màn hình điều khiển.

Cấu trúc chung của các tập sách là ở mỗi chương trong các phần đều có ví dụ minh họa cho các mục, ngoài ra cuối mỗi chương có thêm một số câu hỏi và bài tập để đọc giả rèn luyện thêm. Dù có một thời gian dài làm việc và giảng dạy về kỹ thuật điều khiển lập trình PLC họ SIMATIC, mạng truyền thông công nghiệp và truyền động của hãng Siemens cho rất nhiều đối tượng khác nhau cũng như đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn nhưng tài liệu không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong được sự góp ý chân thành của quý đọc giả để giúp tài liệu được hoàn thiện hơn. Thư từ góp ý xin gởi về địa chỉ: ccduc2006@gmail.

LỜI TÂM SỰ Tập 1 ''kỹ thuật điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200'' đã được viết xong từ rất lâu. Nhưng vì nghĩ đến việc in ấn và phát hành quá nhiêu khê, giá thành lại cao và phải chờ đợi thời gian rất lâu tập sách này mới đến tay bạn đọc, nên tác giả đã hoãn lại. Nghĩ rằng cung cấp cho đọc giả, các bạn học sinh, sinh viên và giáo viên thêm một tài liệu tham khảo để làm phong phú thêm kiến thức về tự động hóa là việc nên làm. Vì vậy tác giả chọn phương án phát hành qua mạng và truyền tay dưới dạng tập tin với phương châm '' sách hữu ích thì mới có nhuận bút''.

Các bạn thân mến! Việc biên soạn tài liệu về kỹ thuật, nhất là kỹ thuật mới, đòi hỏi người biên soạn ngoài kinh nghiệm chuyên môn còn bỏ rất nhiều thời gian và công sức. Do đó sẽ là một niềm động viên vô cùng to lớn cho tác giả để tiếp tục hoàn thành tập 2, bộ sách về kỹ thuật điều khiển lập trình PLC SIMATIC S7-300/400, các tài liệu khác liên quan đến PLC họ SIMATIC, truyền thông công nghiệp, truyền động của hãng Siemens nếu được sự động viên từ tinh thần đến vật chất. Nếu thấy sách này giúp ích cho các bạn thì khi các bạn sở hữu nó (có được từ bất kỳ phương tiện nào) ở dạng tập tin hoặc được in ra ở dạng sách, xin vui lòng động viên tác giả bằng cách chuyển tiền vào tài khoản số 49809449 cho CHÂU CHÍ ĐỨC, ngân hàng Thương mại Á Châu (ACB) chi nhánh Châu văn Liêm với số tiền tùy theo ý của các bạn. Nếu các bạn có những ý động viên khác xin gởi thông tin cho tác giả qua địa chỉ mail ccduc2006@gmail.

Cám ơn sự động viên của đọc giả. Mục lục Mục lục 1 Tổng quan về điều khiển .1 Khái niệm chung về điều khiển .2 Cấu trúc một qui trình điều khiển .3 Các loại điều khiển .4 Hệ thống số .5 Các khái niệm xử lý thông tin. 6 2 Bộ điều khiển lập trình PLC – Cấu trúc và phương thức hoạt động 7 2.2 Sự khác nhau giữa hệ điều khiển bằng relay và hệ điều khiển bằng PLC .3 Cấu trúc của một PLC .4 Các khối của PLC .1 Khối nguồn cung cấp .2 Bộ nhớ chương trình .3 Khối trung tâm (CPU) .6 Các khối đặc biệt .5 Phương thức thực hiện chương trình trong PLC. 16 3 Cảm biến và cơ cấu chấp hành trong điều khiển logic .2 Nối dây cho cảm biến .2 Ngõ ra TTL .3 Ngõ ra Sinking/Sourcing .4 Ngõ ra Solid state relay .3 Phát hiện đối tượng .1 Chuyển mạch tiếp xúc .3 Cảm biến quang (Optical Sensor) .4 Cảm biến điện dung (Capacitive Sensor) .5 Cảm biến điện cảm (Inductive Sensor) .6 Cảm biến siêu âm (Ultrasonic sensor) .7 Hiệu ứng Hall (Hall Effect) .2 Cơ cấu chấp hành .3 Van điều khiển (VALVE) .6 Các cơ cấu chấp hành khác.

34 4 Bộ điều khiển lập trình PLC Simatic S7-200 .1 Cấu hình cứng .1 Khối xử lý trung tâm .2 Khối mở rộng .2 Màn hình điều khiển .4 Qui ước địa chỉ trong PLC S7-200 .1 Truy xuất theo bit .2 Truy xuất theo byte (8 bit) .3 Truy xuất theo word (16 bit) .4 Truy xuất theo 2 word (Double word = 32 bit) .5 Xử lý chương trình. 48 5 Kết nối dây giữa PLC và thiết bị ngoại vi .1 Kết nối dây giữa PLC và các thiết bị ngoại vi .1 Giới thiệu CPU 224 và cách kết nối với thiết bị ngoại vi .2 Kết nối với máy tính .3 Nối nguồn cung cấp cho CPU .4 Kết nối vào/ra số với ngoại vi .1 Kết nối các ngõ vào số với ngoại vi .2 Kết nối các ngõ ra số với ngoại vi .2 Kiểm tra việc kết nối dây bằng phần mềm .2 Giám sát và thay đổi biến với Status Chart .3 Cưỡng bức biến với Status Chart .4 Ứng dụng Status Chart trong việc kiểm tra kết nối dây trong S7-200 .3 Câu hỏi và bài tập. 64 6 Phần mềm Micro/Win và ngôn ngữ lập trình .1 Cài đặt phần mềm STEP 7-Micro/WIN .1 Yêu cầu hệ điều hành và phần cứng .2 Cài đặt phần mềm .2 Các phần tử cơ bản trong chương trình PLC S7-200 .1 Chương trình chính OB1 (main program) .2 Chương trình con SUB (subroutine) .3 Chương trình ngắt INT(interrupt routine) .4 Khối hệ thống (system block). 67 II Mục lục 6.5 Khối dữ liệu (data block) .3 Ngôn ngữ lập trình .1 Dạng hình thang: LAD (Ladder logic) .2 Dạng khối chức năng: FBD (Function Block Diagram) .3 Dạng liệt kê lệnh: STL (StaTement List) .4 Soạn thảo chương trình với phần mềm STEP7-Micro/Win V4.1 Mở màn hình soạn thảo chương trình .1 Vùng soạn thảo chương trình .3 Thanh chức năng .2 Thanh công cụ (Toolbar) trong STEP7-Micro/WIN .3 Tạo một dự án STEP 7-Micro/WIN .1 Tạo dự án mới .3 Mở một dự án .5 Hệ thống trợ giúp trong STEP 7-Micro/WIN .6 Xóa bộ nhớ CPU .7 Mở một dự án đang tồn tại sẵn .8 Kết nối truyền thông S7-200 với thiết bị lập trình .9 Tải dự án từ PLC .1 Tải một khối hoặc ba khối .2 Tải vào một dự án mới hoặc dự án rỗng .3 Tải vào một dự án tồn tại .4 Thủ tục tải dự án từ PLC về thiết bị lập trình .10 Nạp (download) một dự án vào PLC .11 Thiết lập cấu hình chung cho phần mềm (menu option và customize) .12 Soạn thảo chương trình.

88 7 Các phép toán logic .1 Ngăn xếp (logic stack) trong S7-200 .2 Các phép toán logic cơ bản .1 Phép toán AND .2 Phép toán OR .3 Tổ hợp các cổng AND và OR .1 AND trước OR .2 OR trước AND .4 Phép toán XOR .3 Xử lý các tiếp điểm, cảm biến được nối với ngõ vào PLC .4 Ví dụ ứng dụng các liên kết logic .1 Mạch tự duy trì ưu tiên mở máy .2 Mạch tự duy trì ưu tiên dừng máy .3 Điều khiển ON/OFF động cơ có chỉ báo .4 Điều khiển đảo chiều quay động cơ. 109 III Mục lục 7.6 Các lệnh SET, RESET và mạch nhớ RS .4 Các qui tắc khi sử dụng Set và Reset .5 Ví dụ ứng dụng mạch nhớ R-S .7 Các lệnh nhận biết cạnh tín hiệu và lệnh NOT .1 Các lệnh nhận biết cạnh tín hiệu .8 Các Bit nhớ đặc biệt (Special Memory bits) .9 Câu hỏi và bài tập. 121 8 Thiết kế theo logic Bool & biểu đồ Karnaugh .2 Đại số BOOL .3 Thiết kế Logic .1 Các kỹ thuật đại số Bool .4 Các dạng logic chung .1 Dạng cổng phức .5 Một số ví dụ thiết kế đơn giản với đại số bool .1 Các chức năng logic cơ bản .2 Hệ thống an toàn xe hơi .3 Quay phải/trái động cơ .7 Câu hỏi và bài tập. 139 9 Bộ định thời (Timer) .2 Timer đóng mạch chậm TON .3 Timer đóng mạch chậm có nhớ TONR .4 Timer mở mạch chậm TOF .5 Ứng dụng Timer .1 Tạo xung có tần số theo mong muốn .2 Tạo Timer xung và timer xung có nhớ .2 Timer xung có nhớ (Extended Pulse timer) .3 Đảo chiều quay động cơ có khống chế thời gian .4 Chiếu sáng Garage .5 Thiết bị rót chất lỏng vào thùng chứa .6 Câu hỏi và bài tập .2 Bộ đếm lên CTU (Count Up).

171 IV Mục lục 10.3 Bộ đếm xuống CTD (Count Down) .4 Bộ đếm lên-xuống CTUD (Count Up/Down) .5 Ứng dụng bộ đếm .1 Đếm sản phẩm được đóng gói .2 Kiểm soát chỗ cho Garage ngầm .6 Câu hỏi và bài tập. 178 11 Điều khiển trình tự .1 Cấu trúc chung của một chương trình điều khiển .2 Điều khiển trình tự .2 Phương pháp lập trình điều khiển trình tự .3 Các thủ tục tổng quát để thiết kế bài toán trình tự .4 Cấu trúc của bài toán điều khiển trình tự .1 Chuỗi trình tự .2 Kiểu hoạt động .4 Kích hoạt ngõ ra .6 Bước trình tự .7 Các lệnh biểu diễn trong sơ đồ chức năng .8 Các chế độ hoạt động, cảnh báo và xuất lệnh .1 Bảng điều khiển .2 Các khâu chế độ hoạt động có cảnh báo .3 Hiển thị bước trình tự .9 Các ví dụ ứng dụng .2 Băng chuyền đếm táo .10 Câu hỏi và bài tập. 210 12 An toàn trong PLC .1 Khái niệm và mục đích .3 Các quan điểm về kỹ thuật an toàn ở PLC .1 Các lỗi nguy hiểm và không nguy hiểm .2 Các cách giải quyết cho hoạt động an toàn của thiết bị điều khiển PLC .4 Bảo vệ các ngõ ra PLC .1 Bảo vệ ngõ ra dùng Transistor .2 Bảo vệ ngõ ra Rơle có nguồn điều khiển DC .3 Bảo vệ ngõ ra Rơle và ngõ ra AC có nguồn điều khiển AC .5 Câu hỏi và bài tập .