chương 1, sinh viên cần đạt được các mục tiêu học tập sau: - Hiểu được các khái niệm cơ bản về kinh tế học như kinh tế học, chi phí cơ hội, đường giới hạn khả năng sản xuất… - Hiểu và giải thích được 10 nguyên lý kinh tế - Hiểu và giải thích được cách làm việc của nhà kinh tế khi họ là nhà khoa học và khi họ là nhà tư vấn chính sách. TÓM TẮT NỘI DUNG Trong chương này chúng ta cần nắm vững một số nội dung sau: 1. Khái niệm: Kinh tế học là một môn khoa học nghiên cứu cách con người ra quyết định như thế nào, tương tác với nhau ra sao trong việc quản lý các nguồn lực khan hiếm. Do nguồn lực (đất, lao động, tài nguyên thiên nhiên, tư bản, công nghệ, kỹ thuật, thông tin) có giới hạn trong khi đó nhu cầu (hàng hóa và dịch vụ) là vô hạn nên con người phải lựa chọn (choices), khi lựa chọn con người phải đánh đổi, phải trả chi phí cơ hội (opportunity cost).
Chi phí cơ hội của sự lựa chọn là giá trị lớn nhất bị bỏ qua (phải từ bỏ) để đạt được sự lựa chọn đó. Chi phí cơ hội có thể được đo bằng tiền, hiện vật hoặc lợi ích. Đây là cơ sở quan trọng để con người ra quyết định với mục đích giá trị của phương án lựa chọn phải lớn hơn chi phí cơ hội có nó. 10 nguyên lý kinh tế học: Con người ra quyết định như thế nào? Nguyên lý 1: Con người phải đối mặt với sự đánh đổi.
Để có được một thứ gì đó chúng ta thường phải từ bỏ một thứ khác. Khi đưa ra quyết định đòi hỏi phải từ bỏ mục tiêu này để đạt được một mục tiêu khác. Chúng ta hãy xem xét cách cha mẹ ra quyết định chi tiêu thu nhập của gia đình họ. Họ có thể đưa cả nhà đi du lịch thay vì chi tiêu khoản tiền mua xe hơi, hoặc dành Tài liệu hướng dẫn học tập môn Kinh tế học Vi mô 8 một phần thu nhập của họ để tiết kiệm cho tuổi già hay dành toàn bộ thu nhập cho con cái họ đi học.
Ở góc nhìn rộng hơn, chúng ta có thể thấy chính phủ luôn phải đối mặt với vấn đề là giữ môi trường trong sạch hay tăng thu nhập. Các bộ luật yêu cầu các doanh nghiệp phải cắt giảm lượng chất thải gây ô nhiễm sẽ làm tăng chi phí sản xuất, dẫn đến lợi nhuận doanh nghiệp đạt được sẽ ít hơn, lương trả cho người lao động sẽ thấp hơn và sản phẩm bán với giá cao hơn. Quy định về chất thải sẽ đem lại lợi ích cho cộng đồng như môi trường trong sạch, sức khỏe dân cư sẽ tốt hơn nhưng chúng ta phải chấp nhận giảm thu nhập của doanh nghiệp (lợi nhuận), giảm thu nhập của người lao động và có thể người tiêu dùng phải mua hàng hóa với giá cao hơn. Nguyên lý 2: Chi phí của một thứ là cái mà bạn phải từ bỏ để có được nó – Chi phí cơ hội Vì con người luôn phải đối mặt với sự đánh đổi, nên quá trình ra quyết định đòi hỏi phải so sánh chi phí và lợi ích của lựa chọn khác nhau.
Song nhiều trường hợp, chi phí của một số lựa chọn không rõ ràng như biểu hiệu ban đầu của chúng. Ví dụ dễ thấy nhất liên quan đến quyết định đi học đại học. Lợi ích của việc học đại học rất rõ, nhưng chi phí của nó lại không rõ ràng như vậy. Ngoài những chi phí về học phí, sách vở, ăn ở còn một chi phí không được phản ảnh (không thấy) đó là số tiền kiếm được nếu không đi học (đi làm).
Đây được gọi là khoản tiền phải từ bỏ để được đi học đại học. Như vậy, chi phí cơ hội của một thứ là tất cả những gì phải bạn phải từ bỏ để có được một thứ gì đó. Nguyên lý 3: Con người duy lý suy nghĩ tại điểm cận biên. Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ những thay đổi cận biên để chi những điều chỉnh nhỏ và tăng dần trong kế hoạch hành động hiện có.
Chúng ta luôn phải đối mặt với việc “tiếp tục” hay “dừng lại” khi làm một việc gì đó. Chẳng hạn như, có nên ngủ thêm 30 phút nữa hay dậy ngay hoặc học thêm chút nữa hay nghỉ luôn… Chúng ta thường so sánh lợi ích biên và chi phí biên để đi đến kết luận có tiếp tục làm việc đó hay không. Tài liệu hướng dẫn học tập môn Kinh tế học Vi mô 9 Nguyên lý 4: Con người phản ứng với các động cơ khuyến khích. Vì con người ra quyết định dựa trên cơ sở so sánh chi phí và lợi ích, nên hành vi của họ có thể thay đổi khi chi phí hoặc lợi ích thay đổi.
Con người tương tác với nhau như thế nào? Nguyên lý 5: Thương mại có thể làm cho mọi người đều có lợi. Thương mại có tác động tới các gia đình. Khi một người lao động đi tìm việc, anh ta phải cạnh tranh với những người lao động của các gia đình khác trong việc đi tìm việc làm. Các hộ gia đình cạnh tranh với nhau trong việc mua hàng hóa vì ai cũng muốn mua được hàng tốt, giá không quá cao.
Như vậy, các gia đình luôn cạnh tranh với nhau. Dù có sự cạnh tranh lẫn nhau giữa các gia đình, gia đình bạn gặp khó khăn nếu tự cô lập/không tương tác với các gia đình khác. Vì làm như vậy, gia đình bạn sẽ phải tự trồng trọt, chăn nuôi, may vá và xây nhà cho mình nhưng nguồn lực của chúng ta lại có hạn. Do đó, khi có sự trao đổi với các gia đình khác sẽ mang lại lợi ích nhiều hơn cho gia đình bạn.
Việc trao đổi cho phép những người có kỹ năng tốt sẽ tập trung sản xuất một mặt hàng nào đó - tức là chuyên môn hóa vào một lĩnh vực mà mình làm tốt nhất, cho dù đó là trồng trọt, may mặc hoặc xây nhà. Thông qua hoạt động mua bán (thương mại), chúng ta có thể mua được hàng hóa và dịch vụ đa dạng hơn với chi phí thấp. Nguyên lý 6: Thị trường luôn là phương thức tốt nhất để tổ chức hoạt động kinh tế. Thị trường tự do gồm nhiều người mua và nhiều người bán, bán nhiều hàng hóa dịch vụ khác nhau, và mọi người đều quan tâm đến lợi ích riêng của họ.
Dù cho quá trình ra quyết định riêng lẻ và những người ra quyết định chỉ quan tâm tới tới ích lợi của riêng mình, thông qua giá cả - đây là bàn tay vô hình điều khiển các hoạt động kinh tế - nền kinh tế thị trường vẫn đạt được lợi ích xã hội lớn nhất. Nguyên lý 7: Đôi khi chính phủ có thể cải thiện được kết cục thị trường. Dù thị trường là phương thức tốt nhất để tổ chức hoạt động kinh tế thì vẫn có một vài ngoại lệ quan trọng (thất bại của thị trường). Những thất bại thị trường này Tài liệu hướng dẫn học tập môn Kinh tế học Vi mô 10 làm thị trường không còn hiệu quả và phát sinh những bất bình đẳng trong xã hội, do đó chính phủ can thiệp vào nền kinh tế nhằm thúc đẩy hiệu quả và sự công bằng.
Nền kinh tế với tư cách là một tổng thể vận hành như thế nào? Nguyên lý 8: Mức sống của một nước phụ thuộc vào năng lực sản xuất hàng hóa và dịch vụ của nước đó. Mức sống của các nước trên thế giới có sự chênh lệch khá lớn. Năm 2022, theo IMF tính GDP bình quân đầu người của Việt Nam là 4.162,94 đô la, cùng trong khu vực Đông Nam Á thì Singapore có mức thu nhập bình quân đầu người là 79.426,14 đô la đứng thứ 6 trên thế giới. Thu nhập bình quân đầu người là một chỉ tiêu quan trọng phản ánh chất lượng cuộc sống.
Nguyên nhân của sự khác biệt này là có sự khác nhau về năng suất lao động giữa các quốc gia – số lượng hàng hóa được làm ra trong một giờ lao động của một công nhân. Ở một số nước, người công nhân sản xuất được lượng hàng hóa và dịch vụ lớn hơn trong một khoảng thời gian, do vậy người dân ở quốc gia đó sẽ được hưởng mức sống cao; còn ở các quốc gia có năng suất thấp hơn, số lượng hàng hóa và dịch vụ làm ra ít hơn, thu nhập cũng thấp hơn dẫn đến người dân có cuộc sống không đầy đủ. Nguyên lý 9: Giá cả tăng khi chính phủ in quá nhiều tiền. Giá cả tăng – lạm phát – sự mất giá của đồng tiền.
Lạm phát cao gây tổn thất cho xã hội, giá trị của tiền giảm. Do vậy một trong những mục tiêu của hầu hết các chính phủ trên thế giới là kiềm chế lạm phát. Nguyên lý 10: chính phủ phải đối mặt với sự đánh đổi ngắn hạn giữa lạm phát và thất nghiệp. Trong ngắn hạn, nguyên nhân dẫn tới lạm phát phức tạp và có nhiều tranh cãi hơn, nhưng các tranh luận này đều dẫn đến một sự đánh đổi trong ngắn hạn giữa lạm phát và thất nghiệp.
Suy nghĩ như một nhà kinh tế học Nhà kinh tế là nhà khoa học Tài liệu hướng dẫn học tập môn Kinh tế học Vi mô 11 Các nhà kinh tế cố gắng đưa các chủ đề theo cách khách quan của nhà khoa học: xây dựng các lý thuyết, thu nhập dữ liệu và sau đó phân tích những dữ liệu này để chấp nhận hay bác bỏ lý thuyết đó. Phương pháp khoa học: quan sát, lý thuyết và quan sát nhiều hơn - Lý thuyết được xây dựng để lý giải các hiện tượng quan sát được dựa trên cơ sở một tập hợp các nguyên lý và các giả định. Đồng thời, các lý thuyết kinh tế cũng là cơ sở để dự đoán thông qua các kỹ thuật thống kê và kinh tế lượng, lý thuyết có thể dùng để xây dựng các mô hình. - Mô hình là cách diễn đạt bằng ngôn ngữ có tính cấu trúc của lý thuyết, được dùng để dự báo.
Sử dụng các mô hình rút gọn để giải thích cách thức một thế giới thực, phức tạp vận hành. - Giả định là các giả thiết để đơn giản hóa mô hình, các nhà kinh tế sử dụng các giả định khác nhau để trả lời các câu hỏi khác nhau.