Giáo Trình Hướng Dẫn Chọn Giống Cây Rừng

Giáo trình về giống cây rừng, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Lê Đình Khả
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Chọn giống cây rừng hiệu quả
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHÍNH TRONG CẢI THIỆN GIỐNG CÂY RỪNG
• 1.1. Khái niệm về giống cây rừng

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Chọn Giống Cây Rừng Hiệu Quả Nhất

Việc chọn giống cây rừng là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quá trình trồng rừng. Giống cây không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn quyết định chất lượng sản phẩm. Để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có những tiêu chí rõ ràng trong việc lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện sinh thái và mục tiêu sản xuất.

1.1. Tiêu Chí Chọn Giống Cây Rừng Phù Hợp

Các tiêu chí chọn giống bao gồm khả năng sinh trưởng, sức đề kháng với sâu bệnh, và khả năng thích ứng với điều kiện môi trường. Việc lựa chọn giống cây cần dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

1.2. Các Loại Giống Cây Rừng Phổ Biến

Một số giống cây rừng phổ biến như Keo tai tượng, Bạch đàn, và Thông. Mỗi loại cây có những đặc điểm riêng, phù hợp với từng loại đất và khí hậu khác nhau. Việc hiểu rõ về các giống cây này sẽ giúp người trồng có sự lựa chọn chính xác.

II. Những Thách Thức Khi Chọn Giống Cây Rừng

Mặc dù có nhiều giống cây rừng, nhưng việc lựa chọn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sự thay đổi của môi trường sống, và sự xuất hiện của các loại sâu bệnh mới đều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trồng. Do đó, cần có những biện pháp bảo vệ giống cây và nâng cao khả năng thích ứng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây rừng. Việc chọn giống cây cần phải tính đến khả năng chịu đựng của cây trước các điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

2.2. Sự Xuất Hiện Của Sâu Bệnh Mới

Sâu bệnh là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại cho cây rừng. Việc chọn giống cây có khả năng kháng bệnh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng năng suất.

III. Phương Pháp Chọn Giống Cây Rừng Hiệu Quả

Để chọn giống cây rừng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc nghiên cứu và thử nghiệm giống cây trong điều kiện thực tế sẽ giúp xác định giống nào phù hợp nhất với từng khu vực.

3.1. Nghiên Cứu Di Truyền Cây Rừng

Nghiên cứu di truyền giúp xác định các đặc điểm di truyền của giống cây, từ đó lựa chọn giống có năng suất và chất lượng tốt nhất. Việc này cũng giúp phát hiện các giống cây có khả năng chống chịu tốt với điều kiện bất lợi.

3.2. Thử Nghiệm Giống Cây Trong Điều Kiện Thực Tế

Thử nghiệm giống cây trong điều kiện thực tế là một bước quan trọng để đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống. Các thử nghiệm này cần được thực hiện trong thời gian dài để có kết quả chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Chọn Giống Cây Rừng

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là rất quan trọng. Các nhà sản xuất cần nắm rõ thông tin về giống cây, từ đó có thể đưa ra quyết định đúng đắn trong việc trồng rừng. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ mang lại hiệu quả cao nhất.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Mô Hình Trồng Rừng Thành Công

Nhiều mô hình trồng rừng thành công đã được áp dụng tại các địa phương, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc học hỏi từ những mô hình này sẽ giúp cải thiện quy trình chọn giống cây rừng.

4.2. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Chọn Giống Cây

Công nghệ hiện đại như gen và công nghệ sinh học đang mở ra nhiều cơ hội mới trong việc chọn giống cây rừng. Việc áp dụng công nghệ sẽ giúp tăng cường khả năng sinh trưởng và chất lượng của giống cây.

V. Kết Luận Về Chọn Giống Cây Rừng Hiệu Quả

Chọn giống cây rừng hiệu quả là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học và thực tiễn. Việc nắm rõ các tiêu chí, thách thức và phương pháp sẽ giúp người trồng có được những giống cây tốt nhất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.1. Tương Lai Của Chọn Giống Cây Rừng

Tương lai của chọn giống cây rừng sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của khoa học công nghệ và khả năng thích ứng của cây với điều kiện môi trường. Việc nghiên cứu và phát triển giống cây mới sẽ là chìa khóa cho sự bền vững trong ngành lâm nghiệp.

5.2. Những Xu Hướng Mới Trong Chọn Giống Cây

Xu hướng chọn giống cây rừng hiện nay đang chuyển sang các giống cây có khả năng chống chịu tốt với biến đổi khí hậu và sâu bệnh. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH GIỐNG CÂY RỪNG (ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giống cây rừng do GS. Lê Đình Khả và PGS. Dương Mộng Hùng biên soạn, được Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội xuất bản năm 2003. Đây là tài liệu giảng dạy chính thức thuộc khối kiến thức chuyên ngành lâm nghiệp của Trường Đại học Lâm nghiệp, phục vụ công tác đào tạo bậc đại học và sau đại học.

Giáo trình hướng tới mục tiêu cung cấp hệ thống lý luận và kỹ thuật chuyên sâu về bốn lĩnh vực cốt lõi: chọn giống, khảo nghiệm giống, nhân giống và bảo tồn nguồn gen cây rừng. Nội dung sách được xây dựng dựa trên sự kế thừa và cập nhật từ các giáo trình tiền thân, bao gồm tập bài giảng Di truyền và chọn giống cây rừng (Lê Đình Khả biên soạn năm 1966, bổ sung năm 1970) và giáo trình Giống cây rừng (Dương Mộng Hùng, Nguyễn Hữu Huy, Lê Đình Khả biên soạn, lưu hành giai đoạn 1992–2000).

Cấu trúc tài liệu gồm 10 chương, phân định trách nhiệm biên soạn cụ thể: GS. Lê Đình Khả thực hiện các Chương I, III, IV, VI, IX; PGS. Dương Mộng Hùng thực hiện các Chương II, V, VII, VIII, X. Cách tiếp cận của giáo trình đi từ cơ sở lý thuyết sinh học tế bào, quy luật di truyền học đến các phương pháp ứng dụng thực tế trong lâm sinh nhiệt đới. Điểm đặc thù của công trình là sự gắn kết giữa nguyên lý chọn giống quốc tế với dữ liệu thực nghiệm lâm nghiệp tại Việt Nam, phản ánh quá trình chuyển dịch từ lâm nghiệp quảng canh sang thâm canh năng suất cao.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ bản chất sinh học đến quy trình ứng dụng thực địa:

• Chương I: Những vấn đề chính trong cải thiện giống cây rừng: Hệ thống hóa các khái niệm phân biệt giữa Di truyền học cây rừng (Forest tree genetics), Chọn giống cây rừng (Forest tree breeding) và Cải thiện giống cây rừng (Forest tree improvement). Phân tích vai trò của giống trong sản xuất lâm nghiệp thông qua các mô hình đóng góp năng suất của Davidson (1996), lịch sử 4 giai đoạn cải thiện giống và sơ đồ các bước triển khai một chương trình cải thiện giống từ chọn loài, chọn xuất xứ đến nhân giống.
• Chương II: Cơ sở sinh học của cải thiện giống cây rừng: Trình bày chi tiết cấu trúc tế bào thực vật (nhóm nhân hoàn chỉnh - Eucaryota), các bào quan (lưới nội chất, lạp thể, ti thể, thể Golgi, lizoxom, riboxom), cấu trúc và hình thái nhiễm sắc thể ở trung kỳ (chữ V cân, V lệch, hình gậy, thể kèm, eo thứ cấp). Đồng thời phân tích mối quan hệ giữa nhân và tế bào chất qua thực nghiệm tảo Acetabularia của Hämmerling, cùng quy luật chu kỳ sống tế bào và cơ chế phân bào nguyên nhiễm (pha G1, S, G2).
• Chương III & IV: Khảo nghiệm loài và xuất xứ cây rừng: Nguyên tắc chọn loài theo mục tiêu kinh tế - phòng hộ và biên độ sinh thái; phương pháp khảo nghiệm xuất xứ lợi dụng biến dị địa lý tự nhiên; dẫn chứng dữ liệu khảo nghiệm IUFRO trên loài Vân sam (Picea abies) và khảo nghiệm các xuất xứ Bạch đàn (Eucalyptus camaldulensis) tại Việt Nam.
• Chương V & VI: Chọn lọc cây trội và lai giống cây rừng: Tiêu chuẩn chọn cây trội (Plus tree) trong lâm phần đồng tuổi ở tuổi thành thục công nghệ; cơ chế lai khác loài tạo ưu thế lai ở cây gỗ lâu năm; xử lý hiện tượng dị hợp tử và phân ly tính trạng đời F1.
• Chương VII & VIII: Nhân giống hữu tính và nhân giống sinh dưỡng: Kỹ thuật xây dựng rừng giống, vườn giống cây ghép và cây hạt; cơ chế phân bào nguyên nhiễm trong giâm hom, ghép cành và nuôi cấy mô phân sinh (meristem) nhằm bảo tồn đặc tính di truyền của cây mẹ.
• Chương IX & X: Bảo tồn nguồn gen và Quản lý giống cây rừng: Phương thức bảo tồn in situ, ex situ, lưu trữ ngân hàng hạt/phấn hoa; cơ chế kiểm định, chứng nhận xuất xứ giống theo khung pháp lý Việt Nam.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khối lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết di truyền và tiến hóa: Dựa trên quy luật Mendel (1865), học thuyết tiến hóa Darwin và lý luận di truyền tế bào của Schleiden, Schwann và Morgan.
2. Mô hình tương tác di truyền - hoàn cảnh: Định nghĩa của Zobel và Talbert (1984) về bản chất cải thiện giống là sự kết hợp giữa chọn giống và kỹ thuật lâm sinh thâm canh; mô hình tương tác giữa kiểu gen (Genotype) và môi trường (Environment) thể hiện qua chỉ số sinh trưởng thể tích thân cây.
3. Phân loại 4 giai đoạn phát triển công tác giống: Từ thu hái hạt tự nhiên xô bồ (Giai đoạn 1), chuyển hóa rừng kinh tế (Giai đoạn 2), chọn cây trội lập vườn giống (Giai đoạn 3, tăng sản lượng 10–15%), đến chọn giống tổng hợp kết hợp công nghệ sinh học (Giai đoạn 4, tăng sản lượng 45–50% theo Pirags, 1985).

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng kỹ thuật và phân tích:

• Kỹ năng phân tích tế bào học: Xác định hình thái nhiễm sắc thể, tính toán chu kỳ tế bào và nhận diện cơ chế di truyền qua nhân hoặc tế bào chất.
• Kỹ năng khảo nghiệm lâm sinh: Thiết kế ô tiêu chuẩn khảo nghiệm xuất xứ, đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng ($H_{vn}$, $D_{1.3}$, $V$ thân cây) và phân tích tương quan sinh trưởng.
• Kỹ năng công nghệ giống: Thực hiện kỹ thuật giâm hom trẻ hóa cây mẹ, ghép cành xây dựng vườn giống vô tính và kiểm soát thụ phấn chéo.
• Kỹ năng quản trị nguồn gen: Quy hoạch vùng bảo tồn in situ và thiết lập ngân hàng vật liệu nhân giống ex situ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp sư phạm tích hợp lý thuyết sinh học kinh điển với bài toán thực tiễn của sản xuất lâm nghiệp nhiệt đới.

           MÔ HÌNH DẠY VÀ HỌC TÍCH HỢP LÂM SINH THỰC NGHIỆM

Bài tập và Case studies thực tiễn

Các trường hợp nghiên cứu điển hình được phân tích chi tiết trong tài liệu gồm:

• Case study Keo lai tự nhiên (Acacia mangium $\times$ A. auriculiformis): Phân tích số liệu sinh trưởng tại Ba Vì và Hòa Bình sau 4 năm tuổi, thể tích đạt 70–80 $\text{dm}^3/\text{cây}$ so với Keo tai tượng ($30\text{–}40\text{ dm}^3/\text{cây}$) và Keo lá tràm ($17\text{–}27\text{ dm}^3/\text{cây}$) (Lê Đình Khả, Nguyễn Đình Hải, Hồ Quang Vinh, 1997).
• Case study khảo nghiệm xuất xứ Bạch đàn trắng (Eucalyptus camaldulensis): So sánh số liệu sinh trưởng tại Đông Hà (Quảng Trị) và Ba Vì giữa xuất xứ Katherine với nòi địa phương Nghĩa Bình, làm rõ vai trò tương tác giữa xuất xứ di truyền và phân bón/xen canh.
• Case study Thông nhựa (Pinus merkusii): Phân tích sự sai khác giữa mục tiêu kinh tế (lấy nhựa) và chỉ tiêu chọn giống (đường kính/chiều cao), chỉ ra tính độc lập giữa sản lượng nhựa và kích thước cây gỗ.

Hoạt động thực hành và Đánh giá

• Bài tập định lượng: Tính toán hiệu quả tăng thu di truyền theo công thức Willan (1988), phân tích tỷ lệ tham gia năng suất của giống qua từng năm tuổi theo đồ thị Davidson (1996).
• Thực hành lâm sinh: Lập sơ đồ bố trí vườn giống ghép Thông nhựa nhằm tối đa hóa khả năng thụ phấn chéo và cách ly nguồn phấn tạp.
• Phương pháp đánh giá: Kiểm tra mức độ nắm bắt cơ chế tế bào học, khả năng xử lý số liệu khảo nghiệm thực địa và đối chiếu các tiêu chuẩn theo quy trình kỹ thuật ngành.
• Hướng dẫn tự học: Đối chiếu các văn bản quy phạm kỹ thuật lâm nghiệp với tình hình phân bố loài bản địa để xây dựng đề cương khảo nghiệm giống cụ thể cho từng vùng sinh thái.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

So với các ấn bản giai đoạn 1966–1970 và 1992–2000, giáo trình năm 2003 có những điểm bổ sung mang tính hệ thống:

• Tích hợp dữ liệu khảo nghiệm thực tế tại Việt Nam: Đưa vào các kết quả chọn tạo dòng vô tính Keo lai và khảo nghiệm xuất xứ Bạch đàn (Eucalyptus urophylla xuất xứ Lembata, E. camaldulensis xuất xứ Katherine, Kennedy River, Morehead River).
• Tiếp cận công nghệ sinh học hiện đại: Đề cập đến phương pháp chẩn đoán sớm ở giai đoạn tuổi non thông qua hoạt tính và phổ Isoenzyme; nguyên lý sử dụng vi nhân giống và nuôi cấy mô phân sinh để nhân nhanh các tổ hợp lai bất thụ hoặc cây gỗ khó giâm hom thông thường; trích dẫn các thí nghiệm chuyển tải thông tin di truyền bằng tần số siêu cao (Xian Hanchen, 1989).
• Gắn kết thực tiễn quản lý nhà nước: Cập nhật cơ sở pháp lý bao gồm Quy phạm xây dựng rừng giống và vườn giống (Bộ Lâm nghiệp, 1994), Nghị định 07-CP ngày 02/05/1996 của Chính phủ về quản lý giống cây trồng, Thông tư 02/NN-KNKL/TT ngày 01/03/1997 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Quy chế Bảo tồn nguồn gen (Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường, 1997).
• Phân tích toàn diện mục tiêu kinh tế: Khắc phục hạn chế của các tài liệu cũ vốn chỉ tập trung vào sinh trưởng thể tích gỗ, mở rộng sang các chỉ tiêu công nghệ: tỷ trọng gỗ, hiệu suất bột giấy, hàm lượng tanin (Terminalia chebula), casein (Cinnamomum) và năng suất nhựa (Pinus merkusii).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho các nhóm đối tượng học thuật và chuyên môn cụ thể:

• Sinh viên đại học: Sinh viên các năm chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Nông lâm kết hợp và Công nghệ sinh học lâm nghiệp.
• Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh: Làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về di truyền số lượng, các phương pháp lai giống lâm nghiệp và chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học nhiệt đới.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng gồm: Thực vật rừng, Sinh lý học thực vật, Sinh thái học rừng, Đo đạc cây rừng và Thống kê sinh học.
• Giảng viên và Cán bộ chuyên môn: Giảng viên sử dụng làm giáo trình khung cho môn học Giống cây rừng; cán bộ kỹ thuật tại các viện nghiên cứu, trung tâm giống, công ty lâm nghiệp dùng làm tài liệu tham khảo để thiết kế khảo nghiệm xuất xứ, công nhận cây trội và chuyển hóa rừng giống.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với những bậc đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên bậc đại học ngành Lâm nghiệp, đồng thời là tài liệu tham khảo cho học viên cao học, nghiên cứu sinh và cán bộ nghiên cứu lâm sinh.

2. Người học cần có kiến thức nền nào trước khi tiếp cận môn học?

Cần nắm vững kiến thức về Thực vật học, Sinh thái học rừng, Sinh lý học thực vật, Thống kê sinh học lâm nghiệp và Kỹ thuật đo cây.

3. Giáo trình phiên bản 2003 có điểm gì khác biệt căn bản so với các tập bài giảng trước đây?

Ấn bản 2003 tích hợp toàn diện các kết quả thực nghiệm chọn giống cây mọc nhanh (Keo, Bạch đàn) tại Việt Nam, bổ sung cơ sở di truyền tế bào học, cập nhật kỹ thuật nuôi cấy mô meristem, phổ Isoenzyme và hệ thống hóa các văn bản quản lý nhà nước về giống cây rừng.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên nghiên cứu theo cấu trúc hai phần: nắm vững cơ sở sinh học tế bào và quy luật di truyền ở Chương II trước khi chuyển sang các quy trình ứng dụng (chọn loài, chọn xuất xứ, chọn cây trội, khảo nghiệm giống và nhân giống) ở các chương sau; kết hợp đọc các bảng số liệu thực nghiệm để nắm phương pháp phân tích lâm sinh.

5. Giáo trình có dẫn giải các quy phạm pháp lý và tài liệu nghiên cứu nào đi kèm?

Tài liệu dẫn chiếu các văn bản pháp quy: Nghị định 07-CP (1996), Thông tư 02/NN-KNKL/TT (1997), Quy chế bảo tồn nguồn gen (1997), các Quy phạm xây dựng rừng giống/vườn giống năm 1993/1994, cùng hệ thống báo cáo khảo nghiệm của IUFRO, FAO, CSIRO và Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.

---

Kết luận

Giáo trình Giống cây rừng (2003) của GS. Lê Đình Khả và PGS. Dương Mộng Hùng là tài liệu học thuật chuẩn hóa về lý thuyết và thực hành cải thiện giống cây thân gỗ tại Việt Nam. Giá trị cốt lõi của công trình nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa nguyên lý di truyền học hiện đại với điều kiện thực tiễn của lâm nghiệp nhiệt đới.

Lộ trình tiếp cận nội dung được thiết lập rõ ràng: từ nền tảng tế bào học $\rightarrow$ chọn loài/xuất xứ $\rightarrow$ tuyển chọn cây trội $\rightarrow$ lai giống và nhân giống vô tính $\rightarrow$ xây dựng rừng giống và thực thi quy chế quản lý. Đi kèm với hệ thống bảng biểu, dữ liệu thực nghiệm tại hiện trường và khung pháp lý ngành, giáo trình cung cấp phương pháp luận khoa học phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và phát triển sản xuất lâm nghiệp thâm canh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Trêng ®¹i häc L©m nghiÖp GS. lª ®×nh kh¶ PGS. D¬ng méng hïng Gièng c©y rõng (Gi¸o tr×nh §¹i häc L©m nghiÖp) 1 Nhµ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp Hµ Néi - 2003 2 3 lêi nãi ®Çu "Gièng c©y rõng" lµ cuèn s¸ch ®îc biªn so¹n nh»m cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ chän gièng, kh¶o nghiÖm gièng, nh©n gièng vµ b¶o tån nguån gen c©y rõng cho sinh viªn Trêng §¹i häc L©m nghiÖp. Cuèn s¸ch nµy ®· cã sù thay ®æi vµ bæ sung nhiÒu vÒ néi dung so víi c¸c gi¸o tr×nh ®· ®îc biªn so¹n tríc ®©y nh "Di truyÒn vµ chän gièng c©y rõng" (do Lª §×nh Kh¶ biªn so¹n, ®îc dïng tõ n¨m 1966, ®Õn n¨m 1970 ®îc söa ch÷a vµ bæ sung), "Gièng c©y rõng" (do D¬ng Méng Hïng, NguyÔn H÷u Huy, Lª §×nh Kh¶, biªn so¹n, ®îc dïng trong c¸c n¨m 1992 - 2000).

Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n lÇn nµy, c¸c t¸c gi¶ ®· kÕ thõa c¸c lÇn biªn so¹n tríc, cè g¾ng ®a vµo bµi gi¶ng nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt, ®ång thêi cã ®Ò cËp ®Õn nh÷ng thµnh tùu míi ®¹t ®îc vÒ gièng c©y rõng ë trong níc vµ trªn thÕ giíi. C¸c néi dung ®îc tr×nh bµy t¬ng ®èi cã hÖ thèng ®Ó ngêi ®äc dÔ theo dâi. §©y lµ gi¸o tr×nh ®îc dïng cho sinh viªn häc tËp vµ lµ tµi liÖu tham kh¶o cho nghiªn cøu sinh, còng nh nh÷ng ngêi lµm c«ng t¸c nghiªn cøu vµ s¶n xuÊt cã quan t©m ®Õn c¶i thiÖn gièng c©y rõng. Cuèn s¸ch nµy ®îc ph©n c«ng biªn so¹n nh sau: - GS.

Lª §×nh Kh¶ viÕt c¸c ch¬ng I, III, IV, VI vµ IX. D¬ng Méng Hïng viÕt c¸c ch¬ng II, V, VII , VIII vµ X. MÆc dÇu ®· cã nhiÒu cè g¾ng vµ ®· tiÕp thu ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c ®ång nghiÖp. Song ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt.

C¸c t¸c gi¶ mong ®îc ngêi ®äc gãp ý vµ lîng thø. C¸c t¸c gi¶ 4 5 Ch¬ng I nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trong c¶i thiÖn gièng c©y rõng I. Kh¸i niÖm vÒ gièng c©y rõng Gièng lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng nhÊt cña trång rõng th©m canh. Kh«ng cã gièng ®îc c¶i thiÖn theo môc tiªu kinh tÕ th× kh«ng thÓ ®a n¨ng suÊt rõng lªn cao.

Trong lóc ë níc ta n¨ng suÊt rõng tù nhiªn chØ ®¹t 2 - 3m 3/ha/n¨m, n¨ng suÊt rõng trång còng chØ ®¹t 5 - 10m 3/ha/n¨m th× mét sè níc cã nÒn l©m nghiÖp tiªn tiÕn ®· t¹o ®îc n¨ng suÊt rõng trång 40 - 50m3/ha/n¨m (nh gièng D¬ng lai I - 214 ë Italia vµ B¹ch ®µn ë C«ng G«), hoÆc thËm chÝ h¬n 100m 3/ha/n¨m (trªn mét sè diÖn tÝch thÝ nghiÖm cho B¹ch ®µn lai E. GÇn ®©y, viÖc ph¸t hiÖn, chän läc, nh©n gièng vµ kh¶o nghiÖm gièng thµnh c«ng cho gièng lai tù nhiªn gi÷a Keo tai tîng (Acacia mangium) víi Keo l¸ trµm (A. auriculiformis) ®· më ra mét triÓn väng lín cho trång rõng nguyªn liÖu ë níc ta (H×nh 1. Sau 4 n¨m tuæi gièng lai cã thÓ tÝch th©n c©y lµ 70 - 80dm 3/c©y trong khi nh÷ng xuÊt xø tèt nhÊt cña Keo tai tîng chØ cã thÓ tÝch 30 - 40dm 3/c©y, cßn nh÷ng xuÊt xø tèt nhÊt cña Keo l¸ trµm còng chØ ®¹t 17 - 27dm 3/c©y, nh÷ng xuÊt xø kÐm chØ ®¹t 12dm 3/c©y.

C¸c dßng c©y lai ®îc chän läc cßn cã u ®iÓm lµ cã th©n th¼ng, cµnh nh¸nh nhá vµ cã søc sèng h¬n h¼n c¸c loµi c©y bè mÑ (Lª §×nh Kh¶, NguyÔn §×nh H¶i, Hå Quang Vinh, 1997). V× vËy, c¶i thiÖn gièng c©y rõng nh»m kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt lîng gç vµ c¸c s¶n phÈm mong muèn kh¸c lµ mét yªu cÇu cÊp b¸ch ®èi víi s¶n xuÊt l©m nghiÖp ë níc ta.