Chương 1: Khái quát về biến đổi khí hậu. Nội dung chƣơng này làm rõ khái niệm và nguyên nhân của tình trạng vấn đề biến đổi khí hậu, đồng thời nêu lên thực trạng vấn đề biến đổi khí hậu thế giới. Chương 2: Tác động chủ yếu của vấn đề biến đổi khí hậu đối với Quan hệ quốc tế. Chƣơng 2 phân tích những tác động của vấn đề biến đổi khí hậu đối với xung đột quốc tế cũng nhƣ hợp tác quốc tế.
Chương 3: Thuận lợi, khó khăn và triển vọng trong hợp tác quốc tế nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu. Chƣơng này đề cập tới những thuận lợi, khó khăn trong hợp tác quốc tế giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu. Qua đó chúng tôi cũng đƣa ra nhận định về triển vọng hợp tác trong tƣơng lai. 6 z CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.
Khái niệm và nguyên nhân của tình trạng vấn đề biến đổi khí hậu 1. Khái niệm Sự xuống cấp của môi trƣờng đã từ lâu trở thành vấn đề toàn cầu gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng cho nhân loại. Biến đổi khí hậu đang là hiện tƣợng nguy hiểm nhất nằm trong các vấn đề về môi trƣờng. Chính biến đổi khí hậu tác động lên các vấn đề khác trong môi trƣờng và làm tăng nhiệt độ trái đất, đe dọa an ninh con ngƣời trên toàn thế giới.
Gần đây, khái niệm biến đổi khí hậu đƣợc nhắc đến với tần suất lớn trên hầu hết các phƣơng tiện truyền thông đại chúng và đã tác động mạnh mẽ tới nhận thức của con ngƣời khắp nơi trên thế giới. Nói đến biến đổi khí hậu, không thể không nhắc đến sự gia tăng của vấn đề biến đổi khí quyển nói chung. Trong hệ thống khí hậu thì khí quyển đóng vai trò chủ yếu tới việc điều chỉnh khí hậu thời tiết. Khí quyển đƣợc hiểu một cách phổ biến là không khí và đó là một hỗn hợp khí, chủ yếu là oxygen và nitrogen, nằm bao quanh Trái đất.
Ngắn gọn hơn, có định nghĩa cho rằng khí quyển là các lớp hay vùng khí nằm trên bề mặt trái đất [18, tr. Khí quyển có vai trò sống còn đối với sự tồn tại của nhân loại. Trƣớc hết, khí quyển có chứa oxygen và là nguồn tạo nƣớc ngọt – những yếu tố không thể thiếu đối với sự sống của muôn loài [18, tr. Khí quyển cũng là yếu tố tác động trực tiếp tới trạng thái của thời tiết.
Khí quyển cho phép ánh sáng và nhiệt lƣợng của Mặt Trời tới Trái Đất [18, tr. Nhiệt độ của trái đất ấm lên đƣợc là nhờ khả năng truyền nhiệt và giữ nhiệt của khí quyển. Nhờ đƣợc giữ ấm mà sự sống đƣợc duy trì ở trái đất. Đây chính là khả năng khác biệt của trái đất so với các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời.
Nếu không có bầu khí quyển, thì nhiệt độ của Trái 7 z Đất chỉ còn -73oC và không có sự sống. Tƣơng tự, nhiệt độ của Sao Kim là 500oC vì không có một sự điều chỉnh giống nhƣ bầu khí quyển ở Trái Đất. Nhƣ vậy, bầu khí quyển giữ cho nhiệt độ Trái Đất không quá lạnh và cũng không quá nóng, đảm bảo cho sự sống tồn tại trên Trái Đất. Ngoài ra, khí quyển cũng giúp hạn chế nhiều tác động có hại từ bên ngoài.
Là lớp ngăn giữa vũ trụ và Trái Đất, khí quyển che chắn cho Trái Đất khỏi tác hại của tia cực tím phát ra từ Mặt Trời [18, tr. Hiện nay, sự biến đổi của khí quyển đang không ngừng gia tăng. Sự suy giảm tầng ozone chính là một hiện tƣợng liên quan tới biến đổi khí quyển. Sự suy giảm này thể hiện qua quá trình mỏng dần rồi xuất hiện lỗ thủng.
Hiện tƣợng lỗ thủng tầng ozone đã gây kinh hoàng cho giới khoa học và là dấu hiệu cảnh báo lớn cho toàn nhân loại về nguy cơ sự sống trên trái đất bị hủy hoại bởi tác động của các tia cực tím có hại. Chính tầng ozone là tấm lá chắn bảo vệ cho mọi sinh vật trên trái đất khỏi bị chết hoặc bị thƣơng bởi các tia độc hại từ bức xạ mặt trời. Nguyên nhân của hiện tƣợng suy giảm tầng ozone là do việc chế tạo và sử dụng chất CFC (clo-florua-cacbon) trong công nghiệp. Trong quá trình sản xuất, CFC đi vào không trung và tạo ra “clo tự do” trực tiếp phá hủy tầng ozone.
Sau khi lỗ thủng tầng ozone lần đầu tiên đƣợc phát hiện ở Nam cực, nhân loại đã có những hành động nhằm cứu vãn vấn đề. Cuộc đàm phán quốc tế tại Montréal năm 1987 đã đạt tới hiệp ƣớc quốc tế nhằm giảm bớt sản lƣợng chất CFC; Thỏa thuận London năm 1990 và Copenhagen năm 1992 về việc tiến tới hoàn toàn chấm dứt việc sản xuất chất CFC và các chất hủy hoại tầng ôzôn khác; Từ năm 1995, Liên Hợp Quốc lấy ngày 16-9 hàng năm là ngày quốc tế bảo vệ tầng ôzôn. Tuy nhiên, trên thực tế thì mức “clo tự do” vẫn tiếp tục tăng cao hơn 8 z so với dự tính, do đó việc khôi phục tầng ozone bình lƣu vẫn là một tiến trình lâu dài đòi hỏi nhiều nỗ lực của các quốc gia trên thế giới. Sự biến đổi của khí quyển thực sự đã trở thành mối quan tâm hàng đầu khi khí hậu Trái Đất có những diễn biến bất thƣờng.
Ngày nay, sự biến đổi của khí quyển gia tăng nhanh chóng, trong đó có biến đổi khí hậu. Vậy biến đổi khí hậu là gì? Có khái niệm cho rằng biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn. Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất [30]. Một khái niệm khác cũng đƣợc sử dụng rất phổ biến, cho rằng biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu bao gồm cả khí quyển, sinh quyển, địa quyển, thủy quyển bởi các nguyên nhân tự nhiên (động đất, núi lửa, hoạt động của các hành tinh, các tia vũ trụ,… ) và nhân tạo (hoạt động sản xuất và tiêu dùng của con người [15].
Biểu hiện của biến đổi khí hậu chính là sự nóng lên của trái đất hay còn gọi là hiệu ứng nhà kính (Greenhouse effect). Khí quyển vốn đóng vai trò chủ yếu trong việc điều chỉnh nhiệt độ của trái đất. Khả năng truyền nhiệt và giữ nhiệt của bầu khí quyển tƣơng tự nhƣ tấm kính mà ánh sáng xuyên qua nhƣng nhiệt đƣợc giữ lại [18, tr. Khả năng này tồn tại nhờ vào vai trò của CO2 và hơi nƣớc có trong khí quyển.
Tuy nhiên, lƣợng khí CO2 và một số khí khác ngày một tăng lên trong khí quyển khiến cho khả năng truyền và giữ nhiệt của khí quyển cũng tăng theo, kết quả là nhiệt độ trái đất bị nóng lên. Đó chính là hiệu ứng nhà kính. Trên thực tế, các nghiên cứu khoa học cho thấy nhiệt độ trung bình của trái 9 z đất đang gia tăng không ngừng. Con ngƣời cũng cảm nhận đƣợc hiện tƣợng mùa hè nắng nóng gay gắt hơn so với trƣớc đây.
Nhƣ vậy, khí hậu Trái Đất đang và sẽ tiếp tục nóng lên. Vấn đề là con ngƣời phải làm gì để giảm thiểu khả năng này và tìm cách thích ứng với tình hình đang ngày một bi đát. Bên cạnh sự nóng lên của trái đất, biểu hiện khác của biến đổi khí hậu, đó là hiện tượng thiên tai nhƣ bão, lũ lụt, hạn hán,… cũng đang xảy ra trầm trọng ở nhiều nơi trên thế giới. Khi trái đất nóng lên, băng sẽ tan nhanh chóng khiến nƣớc biển dâng và đe dọa cuộc sống của con ngƣời cũng nhƣ sự sống của các sinh vật khác trên thế giới.
Đông Nam Á là một trong những khu vực chịu nhiều tác động xấu từ vấn đề biến đổi khí hậu. Philippines là nƣớc điển hình phải hứng chịu nhiều trận bão đổ từ Thái Bình Dƣơng với nhiều hậu quả nghiêm trọng. Indonesia là quốc gia bị tác động nặng nề từ các đợt sóng thần. Việt Nam những năm gần đây cũng phải đối mặt với sự thay đổi theo hƣớng ngày càng xấu đi của khí hậu.
Nhiệt độ gia tăng khiến nắng nóng gay gắt kéo dài ở nhiều vùng trong cả nƣớc, gây hạn hán cho một số khu vực trồng trọt và chăn nuôi. Đặc biệt, những năm gần đây bão có cƣờng độ mạnh xuất hiện nhiều hơn ở Việt Nam khiến chính phủ và ngƣời dân gặp nhiều khó khăn trong công tác thích ứng và đối phó. Ở châu Phi và châu Á, nạn hạn hán cũng xảy ra ngày càng phổ biến, điển hình là tại Bangladesh và Ấn Độ. Nhiều ngƣời dân ở hai châu lục này bị thiếu nƣớc trầm trọng để phục vụ cho sinh hoạt cũng nhƣ sản xuất.
Ngoài ra, gần đây các nhà khoa học đã tìm hiểu đƣợc bản chất vật lý của hiện tượng El Nino cũng có liên quan tới biến đổi khí hậu. Một trong các biểu hiện chính của El Nino là nhiệt độ mặt nƣớc biển tăng lên vài độ C so với trung bình trên một vùng biển rộng lớn vùng cận xích đạo trung tâm Thái Bình Dƣơng kéo theo các thay đổi trên quy mô toàn cầu, và đó là nguyên nhân của nhiều thiên tai bất thƣờng trên thế giới [2, tr. Từ xa xƣa trong 10 z lịch sử, hiện tƣợng El Nino đã xảy ra nhiều lần, nhƣng con ngƣời chƣa nhận biết đƣợc bản chất của nó. Cho đến những năm gần đây, khi nghiên cứu về sự biến đổi của khí hậu, ngƣời ta mới phát hiện ra, một phần tác nhân của El Nino là do sự nóng lên của nhiệt độ trái đất.
Nhƣ vậy, khi đề cập tới biến đổi khí hậu, vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là hiện tƣợng nóng lên của Trái Đất và các tác hại kéo theo sau đó. Nhiệt độ của Trái Đất đang ngày một nóng dần lên có liên quan trực tiếp tới sự biến đổi của bầu khí quyển. Khi bầu khí quyển bị tác động và thay đổi, các hiện tƣợng cực đoan lần lƣợt bộc lộ, nhƣ lỗ thủng tầng ozone hay hiện tƣợng El Nino. Không chỉ vậy, khí hậu thay đổi còn làm xuất hiện hiện tƣợng tan nhanh băng ở Bắc và Nam cực cũng nhƣ các sông băng trên thế giới.
Hiện tƣợng này làm cho mực nƣớc biển dâng khiến mƣa, bão lụt, hán hán và hàng loạt các thiên tai với hậu quả vô cùng nghiêm trọng khác liên tiếp xảy ra.