Chương 1: Các nhân tô tác động tới hợp tác phát triển YHCT giữa WHO với một số nước Tây Thái Bình Dương (2001 - 2020) Lam rõ các nhân tô tác động tới hợp tác phát triên YHCT giữa WHO với ba trường hợp điển hình của khu vực Tây TBD, ảnh hưởng va tác động của quan hệ hợp tác này đến nhu cầu hợp tác về YHCT trong toàn khu vực. - Chương 2: Thực trạng hợp tác phát triển YHCT giữa WHO và một số nước Tây Thái Bình Dương (2001 - 2020) Lam rõ thực trạng hợp tác giữa WHO với ba trường hợp điền hình của khu vực Tây TBD về phát triển YHCT theo các chiến lược khu vực và toàn cầu từ năm 2001 tới năm 2020, bao gồm việc thực hiện các mục tiêu chiến lược, giải quyết các thách thức đặt ra dé thúc đây phát triển YHCT dựa trên hai trọng tâm là phát triển sử dụng YHCT thích hợp và lồng ghép YHCT vào HTYT tại mỗi quốc gia. - Chương 3: Đánh giá về hop tác phát triển YHCT giữa WHO và một số nước Tây Thái Bình Dương (2001 - 2020) - Đánh giá về quá trình hợp tác giữa WHO với ba trường hợp điền hình của khu vực Tây TBD về phát triển YHCT (2001 - 2020), làm rõ tính trọng điểm về hợp tác của WHO đối với khu vực Tây TBD thông qua so sánh chính sách hỗ trợ của WHO cho khu vực Tây TBD và khu vực DNA, đánh giá triển vọng hợp tác YHCT của khu vực cho tới năm 2030. Chương 3 cũng dành nội dung đánh giá triển vọng của Việt Nam trong quan hệ hợp tác với WHO và khu vực; kiến nghị giải pháp thúc đây hợp tác phát trién YHCT giữa WHO va các nước Tay TBD, giữa Việt Nam với WHO và với khu vực cho giai đoạn tiếp theo.
11 CHUONG 1 CAC NHÂN TO TAC DONG TỚI HOP TÁC PHÁT TRIEN YHCT GIỮA WHO VA MOT SO NUOC TAY TBD (2001 - 2021) 1. Bối cảnh quốc tế và khu vực 1.1 Bối cảnh quốc tế Trên thế giới, YHCT hiện diện ở hầu hết mọi quốc gia, là chỗ dựa chính hoặc như một thành phần bé sung cho cung ứng CSSK [Chiến lược toàn cầu 2014 - 2023, tr. Hiện nay, sự quan tâm đến YHCT và nhu cầu về sử dụng YHCT ngày càng cao. Việc sử dụng YHCT rất pho biến ở các nước đang phát triển, còn ở các nước phát triển xu hướng sử dụng thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên (thuốc thảo dược) ngày càng gia tăng.
Tại nhiều nước đang phát triển, YHCT có vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu CSSKBD của người dân. Tuy được sử dụng ở nhiều quốc gia, nhưng không phải lúc nào YHCT cũng được lồng ghép và được các chính phủ công nhận. Từ khi thế giới cham dứt Chiến tranh Lạnh và bước vào thời kỳ cùng hướng đến tao dựng môi trường quốc tế hòa bình, 6n định, hợp tác dé phát triển kinh tế, an ninh con người trong đó có an ninh y tế nhằm đảm bảo sức khỏe cho người dan được coi là yếu tố quan trong cho sự phát triển của các quốc gia. Sức khỏe tốt là điều cần thiết cho phúc lợi con người và để phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Một thực tế là hiện nay HTYT các nước trên thế giới đang phải đối phó với tinh trạng bệnh man tính ngày càng gia tăng và chi phí CSSK không ngừng tang cao [WHO, Chiến lược toàn cầu 2014 - 2023, 2014, tr. Theo số liệu của WHO năm 2019, ít nhất một nửa dân số thế giới vẫn chưa được bao phủ đầy đủ các dịch vụ y tế thiết yếu, khoảng 100 triệu người vẫn đang bị day vào cảnh nghèo cùng cực (được định nghĩa là sống với 1,90 USD hoặc ít hơn một ngày) vì phải trả tiền chăm sóc sức khỏe, hơn 930 triệu người (khoảng 12% dân số thế giới) dành ít nhất 10% ngân sách gia đình để chi trả cho CSSK [who.in/westernpacific/our- work/resources/data, 2021]. Trong bối cảnh đó, tất cả các quốc gia thành viên LHQ 12 đã nhất trí cố gắng dat được BPYTTD vào năm 2030, là một phần của các SDG của LHQ. Một trong ba mục tiêu chiến lược của WHO trong tông thé SDG là dam bao thêm | tỷ người trên thé giới được bảo vệ bằng BPYTTD vào năm 2023, nghĩa là thêm 1 tỷ người có thể tiếp cận các dịch vụ y tế cần có dé giữ sức khỏe mà không bị rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính, nghèo đói do phải chi trả chi phí y tế [https://www.int/data/triple-billion-dashboard].
Các quốc gia thành viên LHQ đã đặt ra mục tiêu cải thiện hệ thống tài chính y tế và WHO đã hướng dẫn các cách thức sửa đôi dé các quốc gia tiến nhanh hơn đến mục tiêu BPYTTD. Bên cạnh hỗ trợ cải thiện hệ thống tài chính y tế, WHO cũng khuyến khích và hỗ trợ các quốc gia phát triển sử dụng YHCT thích hợp và lồng ghép YHCT dé góp phần dat được mục tiêu này bằng việc xây dựng Chiến lược toàn cầu 2002 - 2005 và Chiến lược toàn cầu 2014 - 2023. Thông qua các chiến lược YHCT toàn cầu của WHO, YHCT được xác định là cần thiết đề tiến tới BPYTTD ở tat cả các quốc gia trên thé giới. Nhu cầu CSSK của người dân trên thế giới, sự quan tâm sử dụng YHCT trong CSSK ngày càng tang cao, gánh nặng gia tăng chi phí của HTYTT, mục tiêu BPYTTD của WHO đã đưa đến việc phải tăng cường phát triển sử dụng YHCT và từ đó phải thúc đây hợp tac dé phát trién YHCT.
Boi cảnh khu vực 1. Tình hình y tế của khu vực Tây TBD là khu vực rộng lớn, chiếm một phần ba diện tích toàn cầu, là nơi sinh sống của gan 1,9 tỉ người tức hơn một phan tư dân số thế giới. Phạm vi tiếp cận của WHO tại Tây TBD gồm 27 quốc gia, 10 khu vực và vùng lãnh thô, trải dài từ thảo nguyên Mông Cổ ở trung tâm châu A, phía đông đến quan dao Pitcairn ở Thái Bình Dương và phía Nam đến New Zealan. Quốc gia lớn nhất trong khu vực là Trung Quốc với dân số 1,4 tỉ người và nhỏ nhất là Niue với dân số chỉ 1000 người [https://www.int/westernpacific/about, 2023].
Từ 50 năm qua cùng với qua trình toàn cầu hóa, khu vực Tây TBD đã thay đôi nhanh chóng về kinh tế, xã hội và môi trường hơn bat kỳ khu vực nào khác trên thế giới. Kết quả là tuổi thọ và chất lượng sức khỏe người dân trong khu vực ngay càng cao hơn, sô người chêt vì những 13 căn bệnh có thể phòng tránh được giảm mạnh. Tây TBD đã nôi lên là một khu vực năng động, sáng tạo và đạt nhiều thành quả trong nhiều lĩnh vực, ví dụ trong ứng dụng công nghệ mới, giảm sử dụng thuốc lá và kiểm soát bệnh truyền nhiễm mới noi. Sự cải thiện về sức khỏe và tuổi thọ tăng đã thúc day trở lại sự phát triển kinh tế - xã hội và tăng đầu tư cho lĩnh vực y tế ở nhiều quốc gia.
Từ năm 1990 đến năm 2017, tong sản phẩm quốc nội của các nước trong khu vực tăng gấp ba lần [WHO, For the Futre, 2019, tr. Tăng trưởng kinh tế và lợi ích có được từ tăng trưởng kinh tế đã thúc đây ngành y tế của mỗi nước trong khu vực đóng góp vào tiềm lực quốc gia thông qua cải thiện sức khỏe, hạnh phúc và công bằng về sức khỏe cho người dân. Tuy vậy khu vực Tây TBD có dân số tăng và già hóa nhanh nhất thế giới, vẫn tồn tại sự chênh lệch về trình độ phát triển, mức sống và hệ thống y té. Vao nam 2020, khu vực đã có hơn 240 triệu người trên 65 tuổi va dự kiến sẽ tăng gap đôi vào năm 2050 [www.int/westernpacific/about/governance/regional-director/ncds- and-ageing].
Các quốc gia phan lớn van là các nước nghèo, kém phát triển và dang phát triển ngoại trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc là các nước phát triển và nền kinh tế lớn. Toàn cầu hóa và hội nhập đã mang lại cơ hội phát triển cho nhiều quốc gia, nhiều nền kinh tế nhưng cũng tạo ra những tác động tiêu cực và những hậu quả nghiêm trọng cho cuộc sống con người như biến đổi khí hậu, ô nhiễm, tận diệt, cạn kiệt tài nguyên, mất cân bang sinh thai, dich bénh va phat sinh các bệnh tật mới. Người dân các nước nghèo, kém phat triển và cả các nước đang phát triển là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ những tác động này. Do vậy vẫn còn phần lớn dân số Tây TBD đang phải chịu thua thiệt về kinh tế - xã hội, ít được chăm sóc y tế, ít có cơ may được tiếp cận và hưởng thụ những thành quả của YHHĐ.
Những van dé trên gây ra những thách thức về xã hội, kinh tế và sức khỏe đối với khu vực. Vì vậy, người dân ở nhiều quốc gia Tây TBD đang hướng đến tìm kiếm các phương pháp của YHCT thay thế cho YHHD dé duy trì sức khỏe. Nhu cầu sử dụng và tầm quan trọng về kinh tế ngày càng tăng của YHCT đã dẫn đến sự quan tâm ngày càng tăng của chính phủ các nước và cộng đồng học thuật trong khu vực. 14 Trước tình hình này của khu vực, WHO dưới sự chỉ đạo của WHA - cơ quan của LHQ phụ trách y tế toàn cầu đã nỗ lực thúc đây thực hiện BPYTTD dé mọi người dân Tây TBD đều được tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản, được CSSKBĐ.
Một trong các cách thức thực hiện là lồng ghép YHCT, hay cách nói phổ cập là đưa YHCT vào HTYT quốc gia để CSSK người dân. YHCT là loại hình thực hành y học có nguồn gốc lịch sử và văn hóa lâu đời. Từ xa xưa con người ở khu vực này và cả ở các nơi trên thế giới đã sử dụng YHCT để CSSK, phòng và chữa trị bệnh tật. Việc thực hành YHCT theo thời gian đã hình thành nên cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc.
Trên cơ sở đó YHCT được kế thừa và phát huy, phát triển mạnh mẽ cho tới ngày nay, có vị trí chính thống trong hệ thống y tế của nhiều quốc gia, đóng góp hiệu quả cho CSSK người dân. Tuy thế, vẫn còn những quốc gia chưa công nhận và sử dụng YHCT một cách chính thống, chưa phát triển và đây mạnh sử dụng YHCT. Do vậy, Văn phòng khu vực Tây TBD đã đưa ra các chiến lược YHCT riêng cho khu vực trong thời gian từ năm 2001 đến 2020 đề thúc đây sử dụng YHCT và lồng ghép YHCT vào HTYT tế các nước, là một cách thức quan trọng tiễn tới đạt được BPY TTD cho người dân toàn khu vực Tay TBD.