Chương 1: Đặc điểm tự nhiên, kinh té- xã hội và tiềm năng phat triển của tiểu vùng sông Mê Công 1.1 Giới thiệu chung về sông Mê Công Mé Công là con sông lớn nhất ở Đông Nam châu A, Sông chảy qua lãnh thé của 6 nước là Trung Quốc (tinh Vân Nam), Mianma, Lao, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Sông Mê Công cỏ chiều dài dòng chính 4880 km và diện tích lưu vực là 795.000 km’ với tổng lượng dòng chảy hàng năm 475 ti m’, So với các lưu vực sông trên thé giới, Mê Công đứng thứ 8 vẻ tang lượng dong chay, thứ 12 vẻ chiều dài và thứ 21 vẻ diện tích lưu vực. Vẻ tên gọi, sông Mê Công có nhiều tên gọi khác nhau. Tiếng chung của nó la Mekong.
Chữ “Mê” hay Mé hay Mé bắt nguồn từ tiếng Khmer, có nghĩa là mẹ. Đây cũng là từ dùng để gọi mẹ của nhiều dân tộc khác trong lưu vực sông Mê Công. Chữ Cong (Công) có nghĩa là "nguôn”, là "sông" có xuất xứ từ tiếng cô Bali. Như vậy, Mê Công có nghĩa là Nguồn Mẹ hay Sông Mẹ.
Ngoài cái tên chung đó. đoạn chảy trong lãnh thé mỗi nước lại có những tên gọi khác nhau. Sông Mê Công qua lãnh thỏ Trung Quốc được gọi là Lan Thương, đoạn chảy qua Lào được gọi là Mê Khoong hay Nậm Khoong, đoạn chảy qua Campuchia được gọi là Mekong hay Tong-lé Thom (sông lớn). Tại Việt Nam, sông Mê Công còn có tên gọi là sỏng Lớn.
sông Cái, hay sông Cửu Long. Sông được chia làm 2 phan: thượng lưu va ha lưu. Thượng lưu vực gồm phan diện tích nằm trén đất Trung Quốc và Mianma, chiém 24% diện tích lưu vực. Phan hạ lưu vực.
gdm phan diện tích nằm ở 4 nước Lao, Thái Lan. Campuchia và Việt Nam. chiếm 76% điện tích lưu vực. Diện tích lưu vực và phan trăm đóng góp vào dòng chảy cho sông Mê Công của 6 nước ven sông được thẻ hiện ở bang sau: Luận van tết nghiệp Trang 12 Hợp tác phát triển tiểu vùng sông Mê Công GVHD: PGS.TS Ngô Minh Oanh thực trạng vả triển vọn SVTH: Phạm Thị Mỹ Liên Luu vực sông Mê Công vả 6 nước ven sông Diện tíchlưu | %sovớitoàn | Đông gop (%) vực (km”) lưu vực Trung Quốc (tỉnh Vân Nam) 165.000 : Uy hội sông Mê Công Về mat địa lí, Mé Công là một thực thé rất đa dang trên nhiều phương diện.
đặc biệt là địa hình. cảnh quan và khí hậu. Vì chày trên chiều Bắc — Nam lại dai gần 5.000 km nên Mê Công có nhiều địa hình cao thấp khác nhau từ địa hình cao trẻn 5.000 mét cho tới sat với mặt biển. Với sự chênh lệch về độ cao địa hình va vĩ tuyển khác lớn như vậy nên lưu vực sông Mê Công có nhiều đới khí hậu khác nhau từ hàn đới đến ôn đới vả cả khi hậu nhiệt đới.
Từ đó đã tạo cho cảnh quan hết sức phong phú vả đa dạng: từ núi tuyết vả thảo nguyên khô hạn ở đầu nguồn đến các khe sâu, ghẻnh đá, thác lớn ở Trung lưu, cuối cùng là củ lao, bai bi, rừng va mặt nước mênh mông ở hạ nguồn. Con sông được xem là tài san vô giá ma thiên nhiên ban tặng cho những nước ma nó chảy qua. Ngoài nguồn tài nguyên nước đổi dao, lưu vực sông Mê Công có tiém năng to lớn thuỷ điện, nguồn lợi thuỷ sản, đất đai. thảm thực vật.
Dòng sông đã nuôi sống gần 250 triệu người, trong đó có 100 triệu nông dân và ngư dan. Mê Công được đánh giá là khu vực có mức độ đa dạng sinh học cao so với nhiều khu vực khác Những đặc điểm chủng tộc và tôn giáo ở lưu vực Mê Công là hết sức độc đáo và đặc sắc. Vẻ chủng tộc, lưu vực Mẻ Công là một vùng đa sắc tộc. Từ thượng nguồn xuống tới bờ biển có hảng trăm tộc người sinh sống với sự đa dạng vẻ văn hóa như Luận vẫn tốt nghiệp Trang 13 Hợp tác phát triển tiêu vùng sông Mé Công GVHD: PGS.TS Ngô Minh Oanh thực trạng vả triển vọng SVTH: Phạm Thị My Liên ngôn ngữ, kiến thức, tôn giáo, phong tục tập quán khác nhau hết sức phong phú.
Đó lả những tộc người Tang, Han, Nạp Tây. Hỏi, Miêu (tức Mông), Dao, Bach, Ha Nhì, Lạp Tac, Lạp Hộ. Dao, Di, Khơme, Việt v. “Vẻ tôn giáo, Mé Công là một vùng đất đa tín ngường bao gồm các tôn giáo lớn như: Đạo Phật.
đạo Thiên chúa, đạo Hồi và hằng trăm tín ngưỡng dân gian khác nhau. Tuy nhiên tôn giáo phổ biến nhất trên phương diện dan cư và lãnh thé chính là đạo Phật bao gồm các nhánh: Phật giáo Tạng truyền của người Tạng, Phật giáo Đại thừa của người Hán, người Việt và một số dân tộc thiểu số ở Vân Nam (Trung Quốc) Phật giáo Tiểu thừa ở Vân Nam, Mianma, Lao, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam. Chính vi đặc điểm nay ma Mê Công còn được mệnh danh là “Dong sông Phật giáo" '. Về kiến trúc cũng có sự đa dạng mà tiêu biểu là kiến trúc tôn giáo với các trường phái tôn giáo lớn là Tang, Bạch.
Miền, Lao - Thai, Kho me vả Việt. Nhiều công trình kiến trúc của tiểu vùng như lâu đài Pootala ở Lhasa (Tây Tạng). thành cô Lệ Giang (Van Nam), Thánh địa Mỹ Sơn (Việt Nam), Chùa Vàng Rangun (Mianma).đã được UNESSCO công nhận lả những di sản văn hỏa của nhân loại.2 Đặc điểm tự nhiên của lưu vực sông Mê Công 1.1 Chiều dài của sông Mé Công là một trong những dòng sông lớn nhất Châu A vả thế giới, có tổng chiều dai là 4.880 km, bắt nguồn từ những cao nguyên sâu thẳm dưới chân các núi tuyết giữa miễn nóc nhà thé giới thuộc tỉnh Thanh Hải ở Bắc Tây Tạng. Tuy nhiên, khi đề cập đến chiều dai của dòng sông Mê Công lại có khá nhiều số liệu chênh lệch nhau.
Số liệu ban đầu được đưa ra là 4. sau người ta phát hiện thêm các phan thượng nguồn rồi cộng những đoạn mới vao chiéu dai của nó dé lin lượt có các con số 4.800 km vả cuối cùng lá 4.200 km có lề xuất phát tử khái niệm cho rằng tổng chiều dai của Mé Công do đoạn thượng nguồn được gọi là Lan Thương ở Trung Quốc cộng với đoạn hạ nguồn là tử sau khi ra khỏi Trung Quốc tới biển ma ' Phạm Khắc (2009), Mé Công ki sự - phim và anh, NXB Văn nghệ Thanh phỏ Hỗ Chi Minh. Luận văn tốt nghiệp Trang 14 Hợp tác phát triển tiểu vùng sông Mẻ Công GVHD: PGS.TS Ngô Minh Oanh thực trạng vả triên vọng SVTH Phạm Thị Mỹ Liên thành.480 km con số mới nhất hiện nay ma người Trung Quốc công bề trong một bộ phim tải liệu do họ thực hiện có tên là “Lan Thương Giang”. Sở di có sự khác biệt như vậy là vi khi dé cập tới Mê Công rất nhiều cuốn sách.
bài viết, cuỗn phim nói rang dòng sông bắt nguồn tử tinh Vân Nam. số khác thì nói rang nó phát nguyên từ khu tu trị Tây Tạng. Các sách khác cũng thường nói rằng sông Mê Công chảy trên dat Trung Quốc có tên là Lan Thương *. Tuy nhiên từ Xương Đô trở lên dòng chính của Mê Công còn một đoạn dài khoảng 680 km có tên là Trát Khúc Hà (một chỉ lưu nữa của thượng nguồn Mê Công dài gần 600 km) để thành Lan Thương Giang.
Riêng Trát Khúc Hà trước khi tới Xương Đô đã nhận nước của một đòng sông khác là Tử Khúc Hà dài trên 300 km. Ba dòng Trát Khúc, Tử Khúc và Ngang Khúc cũng do hang tram dòng chảy khác đôn nước mà tạo thành. Nhu vậy chiều dai chính thức của Mê Công ở Trung Quốc sẽ phải được tinh bằng công thức: Trát Khúc Hà + Lan Thương Giang. chiếm khoảng trén một nửa tổng chiều dải của Mé Công.
Dòng chính Bat nguồn từ vùng núi tuyết Tang-ku-la-shan ở độ cao 5.000m trên cao nguyên Tây Tạng với cái tên Trung Quốc là Lan Thương Giang chảy từ Vân Nam qua Cảnh Hồng - Calanpa. Ra khỏi nội địa Trung Quốc, dòng Lan Thương tiếp tục còn một đoạn bờ tả khoảng 30 km nữa trên đất Trung Hoa mà bờ hữu là dat Mianma rồi trở thanh biên giới giữa Lào và Mianma với chiêu dài khoảng 200 km. Tại điểm cuối của biên giới. con sông này hợp lưu với sông nhánh Ruak tại Tam giác vàng.
Điểm này cũng chính là điểm phân chia phan Thượng và phan Hạ của Mê Công Ì. Thượng lưu va hạ lưu cắt thành nhiều thung lũng lớn bé khác nhau. Ì Chinh vi sự tim lin 46 mà cuốn tự điển "Le Petit Larousse” xuất bản ở Paris nằm 1993 vẫn còn ghi "Dong sông ở Đông Dương dai 4200 km, bắt nguồn từ Tây Tạng. chảy qua Van Nam.
sau đó tới Lao (lá biến giới với Thai Lan) Campuchia vá miễn Nam Việt Nam rồi chảy qua biến Đông”. ' Ở một số tải liệu, người ta chia Mê Công thành 3 đoạn: Thượng lưu thượng nguồn đến Luộng Nậm Thả: Trung lưu tử Ludng Pha Băng đến Phnôm Pénh: Hạ lưu tir Phnôm Pénh ra biến. Luan văn tốt nghiệp Trang 15 Hop tác phát triển tiểu vung sông Mé Công GVHD: PGS TS Ngô Minh Oanh thực trạng vả triển vọng SVTH: Phạm Thị Mỹ Liên Từ ngã ba Nam Mộc. mường Tôn Phủng (Lào) thi chung biên giới với Thai Lan, qua Huội Sài đi vào nội địa Lào đọc tỉnh Saynhabuli đến Salakham - Viêng Chăn lại chung biên giới với Thái Lan.
Đến Băng Ban (Thái Lan) đi vào nội địa Lào qua Pakse'. vượt thác Li Phi (Thác Khôn) vào đất Campuchia ở Bung Tho Beng tinh Strung trene. Đến Phnôm Pénh, sông Mê Công nối sông Tongle Sap va thành 2 nhánh vào Việt Nam: bên phải là sông Ba Thắc (sang Việt Nam gọi là Hậu Giang hay sông Hậu) và bên trái là Mê Công (sang Việt Nam gọi là Tién Giang hay sông Tiền), cả hai đều chảy vào khu vực đồng bằng châu thé rộng lớn ở Nam Bộ Việt Nam, dài chừng 220-250 km mỗi sông. Các chỉ nhánh góp nước: Bat cử một dòng sông nao, nhất la các đại trường giang đều cỏ vô sé các dòng chảy góp nước trực tiếp và gián tiếp.
Không ai có thé thông kê noi các phụ lưu này, cũng không phải tat cả chúng đều cỏ tên. Sau đây là một số phụ lưu góp nước chính yêu cho Mê Công: Tử Khúc Ha, Ngang Khúc Hà, Dạng Ty Giang. La Trat Ha.(Trung Quốc): Nam Lôi, Mae Sai.( Mianma) *; Nam Mê Inh, Nam Loi, Nam Luông. Nam USong Kha Ram, Nam Chi, Nam Mun, Mê Nam Mun.( Thái Lan); Nam Kan, Nam Tha, Nam Beng, Nam Lich, Nam Ngùm.
Nậm Nghiệp, Nam Ca Định. Xé Bang Phai. Xé Ban Phon, Xé Bang Xai, Xé Bang Hiéng, Xé Đôn. Xé Rê Pok.
Stung Xen, Stung Kreng. Mông Bô Ray. Xang Kẻ, Stung, Puốc Sat, Biến Hồ.