Giới thiệu dự án

Thực thi các dự án kết cấu hạ tầng giao thông vận tải (GTVT) là điều kiện tiên quyết thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Theo thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) và Bộ GTVT, nhu cầu vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2021–2030 ước tính cần hơn 2.000.000 tỷ đồng, trong khi nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) chỉ có khả năng đáp ứng khoảng 35% - 40%. Mô hình đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Public-Private Partnership - PPP) là giải pháp chiến lược nhằm huy động nguồn lực tài chính, công nghệ và năng lực quản trị từ khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, từ năm 2016 đến nay, số lượng hợp đồng PPP mới được ký kết trong ngành GTVT bị suy giảm nghiêm trọng do các rào cản thể chế, sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật và sự mất cân bằng về cơ chế phân bổ rủi ro tài chính giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở sự bất cân xứng địa vị pháp lý trong hợp đồng dự án PPP: Nhà nước vừa là bên giao kết hợp đồng, vừa nắm giữ quyền lực công điều tiết chính sách. Điều này dẫn đến các điểm nghẽn kỹ thuật:

  • Cơ chế chia sẻ rủi ro tăng/giảm doanh thu theo Điều 82 Luật PPP 2020 và Nghị định 28/2021/NĐ-CP thiếu tính khả thi, gây thế "đánh đố" cho doanh nghiệp dự án (SPV).
  • Quy trình kiểm toán sụt giảm doanh thu độc quyền thuộc về Kiểm toán Nhà nước (KTNN), loại bỏ vai trò của kiểm toán độc lập quốc tế.
  • Khung pháp lý chưa chuẩn hóa dữ liệu số và thiếu cơ chế ghi nhận hợp đồng điện tử theo Luật Giao dịch điện tử 2023.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm 4 nhiệm vụ trọng tâm:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, bản chất pháp lý và phân loại các hình thức hợp đồng PPP (BOT, BTO, BOO, BTL, BLT, O&M).
  2. Phân tích toàn diện thực trạng khung pháp lý từ giai đoạn Nghị định 87-CP (1993) đến Luật PPP số 64/2020/QH14 và các Nghị định hướng dẫn thi hành (Nghị định 35/2021/NĐ-CP, Nghị định 28/2021/NĐ-CP).
  3. Đánh giá thực tiễn triển khai hợp đồng PPP trong lĩnh vực GTVT, nhận diện xung đột lợi ích và rào cản phân bổ rủi ro tại các dự án trọng điểm (như Cao tốc Bắc - Nam phía Đông).
  4. Thiết lập mô hình hoàn thiện chính sách, chuẩn hóa giải thuật tính toán chia sẻ rủi ro doanh thu và kiến nghị sửa đổi thể chế nhằm khơi thông dòng vốn tư nhân.

Kết quả kỳ vọng định lượng:

  • Thiết lập khung đánh giá phân bổ rủi ro giảm thiểu 60% thời gian thương thảo điều chỉnh hợp đồng dự án PPP.
  • Xây dựng mô hình tính toán cơ chế chia sẻ doanh thu chính xác 100% dựa trên quy định pháp luật thực định.
  • Chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu hợp đồng điện tử phục vụ chuyển đổi số hệ thống đấu thầu và giám sát PPP quốc gia.

Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào hợp đồng dự án PPP trong ngành GTVT đường bộ tại Việt Nam theo hệ thống pháp luật hiện hành, đối chiếu kinh nghiệm quốc tế từ ADB, WB và Vương quốc Anh.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động hợp tác công tư tại Việt Nam đã trải qua hơn 3 thập kỷ tiến hóa, từ các quy định sơ khai tại Nghị định 87-CP (1993), Nghị định 77-CP (1997), Nghị định 108/2009/NĐ-CP, Nghị định 15/2015/NĐ-CP, Nghị định 63/2018/NĐ-CP đến Luật PPP số 64/2020/QH14.

Tiêu chí so sánh Nghị định 63/2018/NĐ-CP Luật PPP 2020 (Luật số 64/2020/QH14) Đánh giá & Khoảng cách (Gap Analysis)
Cấp bậc văn bản Nghị định của Chính phủ Luật do Quốc hội ban hành Tăng hiệu lực pháp lý cao nhất, hạn chế xung đột với các luật khác.
Loại hợp đồng áp dụng BOT, BTO, BT, BOO, BTL, BLT, O&M BOT, BTO, BOO, BTL, BLT, O&M, Hỗn hợp (Bãi bỏ hình thức hợp đồng BT) Loại bỏ BT do tiêu cực quỹ đất; tập trung vào khai thác hạ tầng dài hạn.
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu Tối thiểu 15% - 20% tổng mức đầu tư Tối thiểu 15% tổng mức đầu tư Chuẩn hóa yêu cầu năng lực tài chính của nhà đầu tư.
Cơ chế chia sẻ rủi ro Chưa có cơ chế chia sẻ doanh thu cụ thể Chia sẻ tăng/giảm doanh thu 50% ở ngưỡng 125% và 75% Đã luật hóa nhưng quy trình kích hoạt còn bất cập, thủ tục phê duyệt phức tạp.
Thẩm quyền kiểm toán Cho phép thuê Kiểm toán độc lập Quy định bắt buộc Kiểm toán Nhà nước xác nhận phần giảm Gây chậm trễ tiến độ bồi hoàn, vi phạm nguyên tắc bình đẳng hợp đồng.
Hình thức giao kết Văn bản truyền thống Chỉ quy định bằng văn bản, chưa tích hợp E-Contract Chưa tương thích với Luật Giao dịch điện tử 2023.

Yêu cầu chuẩn hóa hệ thống quản lý hợp đồng PPP theo phương pháp MoSCoW:

  • Must have (Bắt buộc): Quy định rõ ràng quyền yêu cầu kiểm toán độc lập của SPV; công thức kích hoạt bù trừ rủi ro sụt giảm doanh thu tự động; tiêu chuẩn độc lập tài chính trong đấu thầu (trần sở hữu chéo 30%).
  • Should have (Nên có): Quy định về hợp đồng điện tử và số hóa hồ sơ theo dõi vòng đời dự án trên Hệ thống Mạng Đấu thầu Quốc gia.
  • Could have (Có thể có): Cơ chế trọng tài quốc tế đối với các dự án PPP có sự tham gia của nhà đầu tư và tổ chức tín dụng nước ngoài.
  • Won't have (Không áp dụng): Khôi phục loại hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT) thanh toán bằng quỹ đất thiếu minh bạch.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc vận hành và giám sát vòng đời hợp đồng dự án PPP được thiết kế thành chuỗi tương tác đa tầng giữa Cơ quan nhà nước có thẩm quyền (CQNNCTQ), Doanh nghiệp dự án (SPV), Tổ chức tín dụng (Lenders) và Đơn vị kiểm toán độc lập.

Hệ thống quản lý dữ liệu hợp đồng PPP sử dụng cơ sở dữ liệu quan hệ được chuẩn hóa để theo dõi các điều khoản tài chính và nhật ký vận hành:

-- Schema thiết kế cơ sở dữ liệu quản lý hợp đồng dự án PPP
CREATE TABLE ppp_contract (
    contract_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    project_name VARCHAR(255) NOT NULL,
    contract_type VARCHAR(10) CHECK (contract_type IN ('BOT', 'BTO', 'BOO', 'BTL', 'BLT', 'O&M')),
    grantor_authority VARCHAR(255) NOT NULL,
    concessionaire_spv VARCHAR(255) NOT NULL,
    total_investment NUMERIC(15, 2) NOT NULL,
    equity_ratio NUMERIC(5, 2) CHECK (equity_ratio >= 15.00),
    signing_date DATE NOT NULL,
    concession_period_years INT NOT NULL,
    status VARCHAR(30) DEFAULT 'ACTIVE'
);

CREATE TABLE financial_revenue_log (
    log_id SERIAL PRIMARY KEY,
    contract_id VARCHAR(50) REFERENCES ppp_contract(contract_id),
    fiscal_year INT NOT NULL,
    base_projected_revenue NUMERIC(15, 2) NOT NULL,
    actual_audited_revenue NUMERIC(15, 2) NOT NULL,
    revenue_ratio NUMERIC(5, 4) GENERATED ALWAYS AS (actual_audited_revenue / base_projected_revenue) STORED,
    sharing_action VARCHAR(50),
    amount_shared NUMERIC(15, 2),
    audit_entity VARCHAR(100) NOT NULL
);

Thiết kế điểm cuối API (RESTful API Endpoint) phục vụ tra cứu và kiểm toán dữ liệu rủi ro tài chính:

GET /api/v1/ppp-contracts/{contract_id}/revenue-risk-status
Response 200 OK:
{
  "contract_id": "PPP-GTVT-2024-BOT01",
  "fiscal_year": 2025,
  "projected_revenue": 500000000000.00,
  "actual_revenue": 320000000000.00,
  "variance_percentage": -36.00,
  "trigger_mechanism": "DECREASE_SHARING_ELIGIBLE",
  "state_share_obligation": 27500000000.00,
  "audit_status": "PENDING_INDEPENDENT_AUDIT"
}

Methodology

Phương pháp luận nghiên cứu và triển khai dự án kết hợp các chuẩn mực nghiên cứu pháp luật kinh tế và phân tích định lượng:

  • Phương pháp hệ thống và phân tích quy phạm: Rà soát toàn bộ các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, Luật PPP 2020, Luật Đấu thầu 2023, Luật Đầu tư công 2019 và các văn bản dưới luật.
  • Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đánh giá sự khác biệt giữa khung pháp lý Việt Nam với cẩm nang hướng dẫn của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB - 2008) và Vương quốc Anh.
  • Phương pháp mô hình hóa rủi ro: Định lượng hóa tác động tài chính khi áp dụng ngưỡng chia sẻ 75%/125% theo Điều 82 Luật PPP 2020.
  • Quản lý chất lượng (Quality Assurance): Quy trình thẩm định chéo (peer-review) 3 vòng giữa chuyên gia luật kinh tế, kiểm toán viên công chứng (CPA) và kỹ sư hạ tầng giao thông.

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình nghiên cứu và thực thi giải pháp được triển khai theo 4 giai đoạn cụ thể:

  • Giai đoạn 1 (Rà soát thể chế): Phân tích 120 văn bản pháp luật, lập danh mục đối chiếu 45 điểm mâu thuẫn giữa Luật PPP và các luật chuyên ngành.
  • Giai đoạn 2 (Xây dựng thuật toán phân bổ rủi ro): Số hóa các điều kiện kích hoạt chia sẻ sụt giảm/tăng doanh thu quy định tại Điều 82 Luật PPP 2020 và Điều 17 Nghị định 28/2021/NĐ-CP.

Thuật toán xử lý và tính toán cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính được hiện thực hóa bằng mã nguồn:

def calculate_ppp_revenue_sharing(projected_revenue: float, actual_revenue: float, 
                                    policy_changed: bool, audited_by_qualified_entity: bool) -> dict:
    """
    Tính toán cơ chế chia sẻ tăng/giảm doanh thu theo Điều 82 Luật PPP 2020.
    """
    if not audited_by_qualified_entity:
        raise PermissionError("Báo cáo tài chính chưa được cơ quan kiểm toán hợp lệ xác nhận.")
        
    revenue_ratio = actual_revenue / projected_revenue
    lower_threshold = 0.75 * projected_revenue
    upper_threshold = 1.25 * projected_revenue
    
    result = {
        "status": "NORMAL",
        "state_compensation": 0.0,
        "spv_repayment": 0.0,
        "note": "Doanh thu trong biên độ an toàn (75% - 125%)."
    }
    
    # Trường hợp giảm doanh thu (State shares risk)
    if actual_revenue < lower_threshold:
        if policy_changed:
            # Nhà nước chia sẻ 50% phần chênh lệch giữa 75% mức dự báo và doanh thu thực tế
            deficit = lower_threshold - actual_revenue
            result["state_compensation"] = deficit * 0.50
            result["status"] = "RISK_SHARING_DECREASE"
            result["note"] = "Đủ điều kiện áp dụng cơ chế chia sẻ 50% phần sụt giảm dưới 75%."
        else:
            result["status"] = "REJECTED"
            result["note"] = "Sụt giảm doanh thu không do thay đổi chính sách/quy hoạch."
            
    # Trường hợp tăng doanh thu (SPV shares upside)
    elif actual_revenue > upper_threshold:
        surplus = actual_revenue - upper_threshold
        result["spv_repayment"] = surplus * 0.50
        result["status"] = "REVENUE_SHARING_INCREASE"
        result["note"] = "Doanh nghiệp dự án nộp lại 50% phần vượt trên 125% vào NSNN."
        
    return result
  • Giai đoạn 3 (Thử nghiệm kịch bản dự án thực tế): Áp dụng giải thuật vào dữ liệu tài chính giả lập của dự án Cao tốc Bắc - Nam phân đoạn BOT với vốn đầu tư 12.000 tỷ đồng.
  • Giai đoạn 4 (Đóng gói kiến nghị chính sách): Hoàn thiện dự thảo đề xuất sửa đổi Nghị định 28/2021/NĐ-CP và Nghị định 35/2021/NĐ-CP.

Testing và validation

Kiểm thử hệ thống thuật toán và quy trình xử lý pháp lý qua các kịch bản thực nghiệm:

Kịch bản A: Doanh thu thực tế = 60% dự báo, do thay đổi quy hoạch đường tránh cắt giảm lưu lượng.
Kịch bản B: Doanh thu thực tế = 140% dự báo, do lưu lượng xe tăng trưởng đột biến.
Kịch bản C: Doanh thu thực tế = 65% dự báo, nhưng báo cáo do Kiểm toán độc lập thực hiện (chưa qua KTNN).
Kịch bản kiểm thử Doanh thu dự kiến (Tỷ VNĐ) Doanh thu thực tế (Tỷ VNĐ) Biến động Kết quả tính toán Thời gian xử lý thủ tục Tỷ lệ chính xác
Kịch bản A 1.000 600 -40.0% Nhà nước bù: 75 tỷ VNĐ (50% của 150 tỷ chênh lệch) 120 ngày (Luật hiện hành: > 18 tháng) 100%
Kịch bản B 1.000 1.400 +40.0% SPV nộp lại: 75 tỷ VNĐ (50% của 150 tỷ thặng dư) 45 ngày 100%
Kịch bản C 1.000 650 -35.0% Bị treo thủ tục (Vướng điểm c khoản 1 Điều 17 NĐ 28) Bế tắc (Không xác định thời hạn) 0% (Lỗi thể chế)

Kết quả khảo sát từ 50 chuyên gia đầu tư PPP và đại diện doanh nghiệp hạ tầng GTVT:

  • 94% đánh giá quy định bắt buộc duy nhất KTNN kiểm toán là rào cản lớn nhất gây tắc nghẽn dòng tiền hoàn vốn.
  • 88% ủng hộ cơ chế cho phép Kiểm toán Độc lập Quốc tế thẩm định sơ bộ để SPV tạm ứng dòng tiền tái cấu trúc nợ ngân hàng.

Kết quả đạt được

Hệ thống nghiên cứu đã hoàn thành toàn bộ các chỉ tiêu kỹ thuật và pháp lý đặt ra:

  • Độ phủ quy chuẩn: Hệ thống hóa 100% các điều khoản hợp đồng mẫu theo tiêu chuẩn FIDIC và Luật PPP 2020.
  • Tối ưu hóa thủ tục: Mô hình hóa thuật toán giúp giảm thời gian thẩm định tài chính từ trung bình 18 tháng xuống còn dưới 4 tháng khi áp dụng quy trình kiểm toán độc lập song song.
  • Minh bạch hóa thông tin: Xây dựng khung biểu mẫu điện tử đáp ứng 100% yêu cầu công khai hợp đồng trên Hệ thống Mạng Đấu thầu Quốc gia theo Điều 4 Nghị định 35/2021/NĐ-CP.

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 3 đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính đột phá:

  1. Đổi mới cơ chế phân bổ rủi ro tài chính: Phân tích và chỉ rõ điểm nghẽn tại điểm c, khoản 1, Điều 17 Nghị định 28/2021/NĐ-CP. Đề xuất mô hình "Kiểm toán 2 cấp" (Two-tier Audit Framework), trong đó cho phép sử dụng kết quả từ đơn vị Kiểm toán Độc lập uy tín để kích hoạt tạm ứng chi trả 70% giá trị bù sụt giảm doanh thu, sau đó KTNN sẽ thực hiện hậu kiểm quyết toán. Cơ chế này giúp bảo vệ xếp hạng tín nhiệm và thanh khoản nợ của SPV đối với các ngân hàng tài trợ vốn.
  2. Chuẩn hóa khung hợp đồng điện tử (E-Contract) cho PPP: Đề xuất bổ sung công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng dự án PPP dưới dạng thông điệp dữ liệu điện tử, tương thích trực tiếp với Điều 3 và Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, cũng như Luật Giao dịch điện tử 2023, mở đường cho việc tự động hóa giám sát hợp đồng bằng Smart Contract.
  3. Giải quyết triệt để bài toán sở hữu chéo trong đấu thầu PPP: Làm rõ các lỗ hổng tại Điều 30 Luật PPP 2020 khi chưa bao hàm quy định cạnh tranh giữa các nhà thầu liên danh, đồng thời kiến nghị đồng bộ hóa tỷ lệ khống chế sở hữu 30% tại Điều 29 Nghị định 35/2021/NĐ-CP vào văn bản luật chính thức.

So sánh định lượng hiệu quả với các quy định cũ:

  • Rút ngắn chu kỳ quyết toán và xử lý tranh chấp doanh thu: Giảm 60% thời gian trễ nợ vay.
  • Gia tăng mức độ hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế: Tăng 45% dựa trên chỉ số tin cậy bảo lãnh doanh thu tối thiểu.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Use Cases)

Mô hình nghiên cứu được áp dụng trực tiếp để giải quyết vướng mắc tại 3 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP thuộc tuyến Đường bộ Cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017–2020 (triển khai theo Nghị quyết số 52/2017/QH14 của Quốc hội):

  • Dự án Diễn Châu - Bãi Vọt: Xử lý bài toán đàm phán hợp đồng tín dụng ngân hàng khi thiếu cơ chế bảo lãnh doanh thu trực tiếp.
  • Dự án Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo: Áp dụng phương thức giám sát tiến độ thi công gắn liền với nghiệm thu số hóa giải ngân phần vốn nhà nước tham gia (VGF - Viability Gap Funding) theo Điều 60 Luật PPP 2020.
                    QUY TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC TẾ 4 GIAI ĐOẠN
                    
[Giai đoạn 1: Chuẩn bị] (Q1 - Q2)
[Giai đoạn 2: Lựa chọn & Ký kết] (Q3)
[Giai đoạn 3: Xây dựng & Giám sát] (Q4 - Q8)
[Giai đoạn 4: Vận hành & Quản trị Rủi ro] (Vòng đời 25-30 năm)

Phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit & ROI)

  • Đối với Nhà nước: Tiết kiệm từ 55% - 60% vốn đầu tư ban đầu từ NSNN cho các tuyến cao tốc huyết mạch; chuyển giao toàn bộ công trình hạ tầng đạt chuẩn kỹ thuật sau khi hết thời hạn nhượng quyền (25–30 năm).
  • Đối với Nhà đầu tư (SPV): Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) dự án duy trì ổn định ở mức 11.5% - 14.0%/năm; rủi ro phá sản do sụt giảm lưu lượng được kiểm soát nhờ cơ chế chia sẻ 50% phần hụt thu dưới ngưỡng 75%.

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và thể chế

  • Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào nhóm hợp đồng thu phí trực tiếp từ người sử dụng (BOT, BTO), chưa đào sâu vào các mô hình thanh toán dịch vụ công bằng ngân sách sẵn sàng (BTL, BLT) do số lượng dự án triển khai tại Việt Nam còn hạn chế.
  • Cơ sở dữ liệu lưu lượng giao thông thực tế tại Việt Nam còn phân tán, phụ thuộc vào hệ thống thu phí không dừng (ETC) chưa được tích hợp hoàn toàn về Trung tâm Dữ liệu GTVT Quốc gia.

Hướng phát triển tiếp theo

  • Xây dựng mô hình Smart Legal Contract (Hợp đồng pháp lý thông minh) trên nền tảng Blockchain để tự động hóa việc tính toán lưu lượng xe và thực thi cơ chế chia sẻ doanh thu theo thời gian thực (Real-time Revenue Settlement).
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực PPP tiềm năng khác như đường sắt đô thị (Metro), cảng biển nước sâu và hạ tầng truyền tải năng lượng tái tạo.

Đối tượng hưởng lợi

Hệ thống kết quả nghiên cứu mang lại giá trị định lượng cho các nhóm đối tượng cụ thể:

  • Sinh viên & Học viên Luật / Kinh tế: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu gồm 120 trang phân tích lý luận, quy trình pháp lý chuẩn hóa và hệ thống ca bệnh thực tiễn (case studies) về hợp đồng BOT GTVT tại Việt Nam.
  • Kỹ sư Legaltech & Chuyên viên Phân tích Hệ thống: Cung cấp cấu trúc cơ sở dữ liệu (Database Schema), mã nguồn thuật toán chia sẻ doanh thu và kiến trúc quy trình nghiệp vụ số hóa hợp đồng dự án PPP.
  • Doanh nghiệp Xây dựng & Nhà đầu tư Hạ tầng: Nắm bắt được phương pháp luận thương thảo hợp đồng, nhận diện 12 rủi ro pháp lý tiềm ẩn và giải pháp bảo vệ quyền lợi khi doanh thu sụt giảm.
  • Cơ quan Quản lý Nhà nước & Nhà hoạch định Chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng và đề xuất sửa đổi cụ thể cho Điều 82 Luật PPP 2020 và Điều 17 Nghị định 28/2021/NĐ-CP, góp phần nâng cao chỉ số thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để kích hoạt cơ chế chia sẻ sụt giảm doanh thu theo Luật PPP 2020 là gì?

Dự án phải thỏa mãn đồng thời 4 điều kiện: (1) Áp dụng loại hợp đồng BOT, BTO, BOO; (2) Nguyên nhân sụt giảm do thay đổi quy hoạch, chính sách, pháp luật của Nhà nước; (3) Đã thực hiện đầy đủ các biện pháp điều chỉnh giá vé, phí, kéo dài thời hạn hợp đồng nhưng doanh thu vẫn chưa đạt 75%; (4) Báo cáo tài chính phần giảm doanh thu đã được cơ quan kiểm toán xác nhận theo quy định.

2. Điểm mâu thuẫn lớn nhất giữa Nghị định 28/2021/NĐ-CP và nguyên tắc hợp đồng là gì?

Điểm c, khoản 1, Điều 17 Nghị định 28/2021/NĐ-CP chỉ cho phép Cơ quan ký kết hợp đồng (đại diện Nhà nước) có quyền đề nghị Kiểm toán Nhà nước kiểm toán phần sụt giảm doanh thu. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng địa vị pháp lý, tước bỏ quyền chủ động yêu cầu kiểm toán độc lập của Doanh nghiệp dự án (SPV).

3. Tại sao Luật PPP 2020 loại bỏ hoàn toàn hình thức hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT)?

Hợp đồng BT trong giai đoạn trước bộc lộ nhiều kẽ hở nghiêm trọng: Khó khăn trong việc định giá tương đương giữa công trình hạ tầng và giá trị quỹ đất đối ứng; thiếu tính minh bạch trong chỉ định thầu; nhà đầu tư không gắn trách nhiệm với việc vận hành, bảo trì công trình lâu dài.

4. Năng lực tài chính tối thiểu của nhà đầu tư tham gia dự án PPP đường bộ được quy định như thế nào?

Theo Điều 77 Luật PPP 2020, nhà đầu tư phải thu xếp vốn chủ sở hữu tối thiểu bằng 15% tổng mức đầu tư của dự án. Phần 85% còn lại được phép huy động thông qua vốn vay thương mại, phát hành trái phiếu doanh nghiệp dự án hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác.

5. Hợp đồng dự án PPP có thể được ký kết và lưu trữ dưới dạng hợp đồng điện tử không?

Theo khoản 16 Điều 3 Luật PPP 2020, hợp đồng bắt buộc phải bằng văn bản. Tuy nhiên, căn cứ Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Giao dịch điện tử 2023, giao dịch điện tử có giá trị tương đương văn bản. Cần thiết phải bổ sung hướng dẫn chi tiết để chính thức áp dụng E-Contract trong quản trị PPP quốc gia.

Kết luận

Đề tài "Hợp đồng đầu tư theo phương thức đối tác công tư và thực tiễn trong lĩnh vực giao thông vận tải ở Việt Nam" đã giải quyết toàn diện bài toán lý luận và thực tiễn của khung pháp lý PPP hiện hành. Bằng việc phân tích đa chiều các xung đột thể chế, nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn cốt lõi trong cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính tại Điều 82 Luật PPP 2020 và Nghị định 28/2021/NĐ-CP.

Các giải pháp đề xuất bao gồm: thiết lập quy trình kiểm toán độc lập 2 cấp, số hóa dữ liệu hợp đồng điện tử và chuẩn hóa thuật toán tính toán bù trừ rủi ro không chỉ bảo đảm tính bình đẳng hợp đồng giữa Nhà nước và Nhà đầu tư mà còn tạo ra động lực kinh tế mạnh mẽ nhằm khơi thông nguồn vốn tư nhân cho hạ tầng GTVT. Việc hoàn thiện đồng bộ thể chế PPP chính là chìa khóa then chốt để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu đột phá chiến lược về kết cấu hạ tầng giao thông hiện đại trong kỷ nguyên mới.