Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp khoa các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong bộ luật hình sự năm 2015

Kỷ yếu hội thảo khoa học phân tích các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự 2015, cung cấp góc nhìn chuyên sâu và đánh giá pháp lý chi tiết.

• Tác giả: ThS. Phạm Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Hoạt Động Tư Pháp Trong Bộ Luật Hình Sự 2015
• Loại tài liệu: Kỷ yếu hội thảo
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHUYÊN ĐỀ
• 1.1. Những điểm mới cơ bản trong chương các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong BLHS năm 2015
• 1.2. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giữ, giam người trái pháp luật trong BLHS năm 2015
• 1.3. Tội gây rối trật tự phiên tòa, phiên họp dưới góc độ kĩ thuật lập pháp
• 1.4. Tội thiếu trách nhiệm để người bị bắt, người bị tạm giữ, tạm giam, người đang chấp hành án phạt tù trốn trong BLHS năm 2015
• 1.5. Tội truy cứu trách nhiệm người không có tội trong BLHS năm 2015
• 1.6. Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử trong BLHS năm 2015
• 1.7. Tội ra bản án trái pháp luật trong BLHS năm 2015
• 1.8. Tội tha trái pháp luật người đang bị bắt, người đang bị tạm giữ, tạm giam, người đang chấp hành án phạt tù trong BLHS năm 2015
• 1.9. Một số vấn đề về tội bức cung trong BLHS năm 2015
• 1.10. Một số vấn đề về tội dùng nhục hình trong BLHS năm 2015
• 1.11. Tội che giấu tội phạm và tội không tố giác tội phạm trong BLHS năm 2015
• 2. NHỮNG ĐIỂM MỚI CƠ BẢN TRONG CHƯƠNG CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội thảo khoa học các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Hội thảo khoa học về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự 2015 là một sự kiện quan trọng nhằm thảo luận và phân tích các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề này. Sự kiện này không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, luật sư mà còn của các cơ quan thực thi pháp luật. Mục tiêu chính của hội thảo là nâng cao nhận thức về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

1.1. Mục đích và ý nghĩa của hội thảo khoa học

Hội thảo nhằm mục đích trao đổi, thảo luận về các quy định mới trong Bộ luật Hình sự 2015 liên quan đến tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Đây là cơ hội để các chuyên gia, nhà nghiên cứu chia sẻ quan điểm và kinh nghiệm thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật.

1.2. Đối tượng tham gia hội thảo

Hội thảo thu hút sự tham gia của các giảng viên, sinh viên, luật sư, và các cán bộ làm việc trong lĩnh vực tư pháp. Sự đa dạng này giúp tạo ra một diễn đàn phong phú cho việc trao đổi ý kiến và kinh nghiệm.

II. Các vấn đề và thách thức trong việc áp dụng Bộ luật Hình sự 2015

Việc áp dụng Bộ luật Hình sự 2015 trong thực tiễn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc nhận diện và xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Những thách thức này không chỉ đến từ sự phức tạp của các quy định pháp luật mà còn từ thực tiễn hoạt động tư pháp. Các cơ quan chức năng cần phải có những biện pháp cụ thể để khắc phục những khó khăn này.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện tội phạm

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định rõ ràng các hành vi nào được coi là tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các quy định pháp luật và thực tiễn.

2.2. Thách thức trong việc xử lý tội phạm

Việc xử lý các tội phạm hình sự liên quan đến hoạt động tư pháp thường gặp khó khăn do thiếu chứng cứ hoặc sự phối hợp không đồng bộ giữa các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ án không được giải quyết triệt để.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật liên quan đến các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án liên quan.

3.1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo cho cán bộ tư pháp về các quy định mới trong Bộ luật Hình sự 2015 là rất cần thiết. Điều này giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong việc thực thi pháp luật.

3.2. Cải cách quy trình tố tụng

Cần cải cách quy trình tố tụng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Điều này bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và quy trình tố tụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 đã giúp giảm thiểu các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết.

4.2. Các mô hình ứng dụng thành công

Một số mô hình ứng dụng thành công trong việc xử lý các tội xâm phạm hoạt động tư pháp đã được triển khai tại một số địa phương, mang lại hiệu quả tích cực trong việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ tư pháp.

V. Kết luận và tương lai của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Kết luận từ hội thảo cho thấy rằng việc hoàn thiện các quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự 2015 là rất cần thiết. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào sự nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc thực thi pháp luật một cách nghiêm minh và hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển các quy định pháp luật liên quan đến tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân.

5.2. Vai trò của các cơ quan chức năng

Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc thực thi pháp luật, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý vững chắc cho hoạt động tư pháp.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Khoa Học: Các Tội Xâm Phạm Hoạt Động Tư Pháp Trong Bộ Luật Hình Sự 2015

Tóm tắt nghiên cứu

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học "Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự năm 2015" do Trường Đại học Luật Hà Nội chủ trì tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Những bước tiến, hạn chế kỹ thuật lập pháp và thách thức thực thi của Chương XXIV - Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) trong việc bảo vệ tính đúng đắn của hoạt động tư pháp và quyền con người là gì?

Công trình sử dụng phương pháp luận kết hợp giữa nghiên cứu luật học so sánh (đối chiếu BLHS 1985, 1999 và 2015), phân tích chuẩn tắc quy phạm pháp luật, kỹ thuật lập pháp và khảo sát các đại án oan sai điển hình (như vụ án Huỳnh Văn Nén). Các phát hiện then chốt chỉ ra rằng BLHS năm 2015 đã tạo bước đột phá khi tái cấu trúc khái niệm hoạt động tư pháp (Điều 367), mở rộng diện chủ thể đặc biệt, nội luật hóa toàn diện Công ước chống tra tấn của Liên Hợp Quốc (UNCAT) qua các điều khoản về tội bức cung, dùng nhục hình, đồng thời định lượng hóa mạnh mẽ các dấu hiệu định khung hình phạt.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của công trình nằm ở việc xác lập hệ thống cơ sở khoa học giúp thống nhất nhận thức định tội danh, loại bỏ tình trạng xung đột quy phạm, hạn chế tối đa nguy cơ làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm trong hoạt động thực thi công lý.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng lý luận và lập pháp

Trước khi ban hành BLHS năm 2015, khung pháp lý điều chỉnh nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp (Chương XXII BLHS 1999) bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Khái niệm tại Điều 292 BLHS 1999 tiếp cận theo hướng liệt kê cơ học 4 nhóm cơ quan (Điều tra, Kiểm sát, Xét xử, Thi hành án), dẫn đến việc thu hẹp phạm vi điều chỉnh và bỏ sót các chủ thể bổ trợ tư pháp mới phát sinh. Cùng với đó, các thuật ngữ định tính như "gây hậu quả nghiêm trọng/rất nghiêm trọng" tạo ra khoảng trống tùy nghi áp dụng pháp luật.

Khoảng trống nghiên cứu và yêu cầu thực tiễn

Thực tiễn cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 08-NQ/TW, Nghị quyết 48-NQ/TW và Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đòi hỏi phải siết chặt kỷ luật công vụ đối với người có thẩm quyền trong bộ máy tư pháp. Các sai phạm tố tụng nghiêm trọng kéo dài – điển hình là vụ án oan Huỳnh Văn Nén bị kết án oan 17 năm 6 tháng tù, Nhà nước phải công khai xin lỗi và bồi thường 10,5 tỷ đồng – đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về trách nhiệm hình sự của cán bộ tư pháp.

Bên cạnh đó, việc Việt Nam chính thức phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người (UNCAT) đặt ra yêu cầu cấp bách phải nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế vào luật hình sự quốc gia.

Tác động tiềm năng

Công trình nghiên cứu đóng vai trò như một nhịp cầu nối lý luận lập pháp với thực tiễn xét xử, mang lại tác động kép: bảo đảm sự nghiêm minh, công bằng của cơ quan bảo vệ pháp luật và củng cố vững chắc hành lang pháp lý bảo vệ các quyền cơ bản của con người (quyền sống, quyền tự do thân thể, quyền được đối xử nhân đạo).

---

Methodology và approach

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Công trình được thiết kế dưới hình thức một hội thảo chuyên đề học thuật đa tầng (multi-thematic academic symposium), quy tụ 11 bài tham luận chuyên sâu từ các nhà khoa học, chuyên gia luật hình sự và tố tụng hình sự hàng đầu. Thiết kế này cho phép mổ xẻ toàn diện từ các vấn đề mang tính nền tảng (khái niệm, khách thể, chủ thể) đến từng cấu thành tội phạm cụ thể (Điều 368 đến Điều 391 BLHS).

Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection Methods)

• Hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật: Rà soát có hệ thống các đạo luật qua các thời kỳ: BLHS (1985, 1999, 2015/2017), Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Luật Tố tụng hành chính 2015, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, Luật Thi hành án hình sự 2019.
• Tư liệu thực tiễn và án lệ: Khai thác hồ sơ các vụ việc sai phạm thực tế trong hoạt động bắt, giam giữ, xét hỏi, các vụ án oan sai nghiêm trọng và các số liệu bồi thường nhà nước.
• Chuẩn mực quốc tế: Phân tích các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, trọng tâm là UNCAT năm 1984 và Nghị quyết số 83/2014/QH13 của Quốc hội.

       +-------------------------------------------------------------------+
       |     NGUỒN DỮ LIỆU & VĂN BẢN (Hiến pháp, BLHS, BLTTHS, UNCAT)     |
       +---------------------------------+---------------------------------+
                                         |
                                         v
       +---------------------------------+---------------------------------+
       |           PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU & KỸ THUẬT PHÂN TÍCH             |
       |  - Phân tích Cấu thành tội phạm (Chủ thể, Khách thể, Khách quan)  |
       |  - Luật học so sánh (BLHS 1985 - 1999 - 2015)                     |
       |  - Phân định cấu thành tội phạm chung & riêng                     |
       +---------------------------------+---------------------------------+
                                         |
                                         v
       +---------------------------------+---------------------------------+
       |              KẾT QUẢ ĐẦU RA & KIẾN NGHỊ LẬP PHÁP                 |
       |  - Định lượng hóa dấu hiệu định khung, chống oan sai              |
       |  - Chuẩn hóa ranh giới định tội & sửa đổi điều luật bất cập       |
       +-------------------------------------------------------------------+

Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques)

• Phân tích cấu thành tội phạm (Crime Structure Analysis): Mổ xẻ 4 yếu tố cấu thành (Khách thể, Mặt khách quan, Chủ thể, Mặt chủ quan) của từng tội danh tư pháp.
• Học thuyết quan hệ quy phạm Chung - Riêng (General-Specific Offense Doctrine): Ứng dụng giải quyết xung đột định tội giữa các tội xâm phạm tự do cá nhân thông thường và tội phạm tư pháp (ví dụ: phân biệt Điểm b Khoản 2 Điều 157 và Điều 377 BLHS).
• Phân tích kỹ thuật lập pháp: Đánh giá độ chính xác của ngôn ngữ pháp lý, mối liên kết dẫn chiếu giữa các điều luật và tính đồng bộ với pháp luật tố tụng.

Độ tin cậy và tính hợp lệ (Validity & Reliability)

Tính chuẩn xác của nghiên cứu được đảm bảo nhờ sự tham gia trực tiếp của các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành (GS. Nguyễn Ngọc Hoà, PGS. Nguyễn Văn Hương, TS. Hoàng Văn Hùng...) thuộc Trường Đại học Luật Hà Nội và Học viện An ninh nhân dân. Các lập luận pháp lý đều được kiểm chứng chéo qua đối chiếu văn bản và thực tiễn thi hành.

---

Phát hiện chính

Các nghiên cứu trong kỷ yếu đã đưa ra 5 phát hiện mang tính bước ngoặt về cấu trúc và bản chất của nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong BLHS 2015:

1. Tái định nghĩa toàn diện nội hàm "Hoạt động tư pháp" (Điều 367)

BLHS 2015 đã từ bỏ cách liệt kê cơ học để đưa ra định nghĩa mang tính bao trùm: "Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là những hành vi xâm phạm sự đúng đắn của hoạt động tố tụng và thi hành án". Sự thay đổi này mở rộng phạm vi bảo vệ sang mọi giai đoạn của Tố tụng hình sự, Tố tụng dân sự, Tố tụng hành chính và Thi hành án. Theo đó, diện chủ thể được mở rộng tương ứng, bao gồm cả người giám định, người định giá tài sản, người dịch thuật, người bào chữa, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.

2. Phân định ranh giới giữa Cấu thành tội phạm chung và riêng (Điều 157 và Điều 377)

Nghiên cứu làm sáng tỏ tranh cãi kéo dài về việc phân biệt giữa tội Bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật có tình tiết lợi dụng chức vụ, quyền hạn (Điểm b Khoản 2 Điều 157) và tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giữ, giam người trái pháp luật (Điều 377):

• Chủ thể Điều 157 (Khoản 2): Là người có chức vụ quyền hạn chung (Chủ tịch xã, Giám đốc doanh nghiệp, Trưởng ban bảo vệ...) nhưng không có thẩm quyền tố tụng hay quản lý giam giữ.
• Chủ thể Điều 377: Là chủ thể đặc biệt – người có thẩm quyền tố tụng (Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện trưởng VKS, Kiểm sát viên, Giám thị trại giam...) thực hiện hành vi trong khi thừa hành công vụ tư pháp.

Tiêu chí phân biệt	Tội bắt, giữ, giam người trái pháp luật (Điểm b Khoản 2 Điều 157)	Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giữ, giam người trái pháp luật (Điều 377)
Bản chất quy phạm	Cấu thành tội phạm chung (General Offense)	Cấu thành tội phạm riêng / chuyên biệt (Specific Offense)
Chủ thể thực hiện	Người có chức vụ, quyền hạn hành chính, xã hội nói chung (Chủ tịch xã, Thủ trưởng cơ quan...)	Người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng, thi hành án (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Giám thị...)
Bối cảnh hành vi	Không diễn ra trong quy trình tố tụng hình sự hay thi hành án	Phát sinh trực tiếp trong hoạt động tố tụng hoặc thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành án
Khách thể trực tiếp	Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân	Tính đúng đắn của hoạt động tư pháp + Quyền tự do thân thể

3. Nội luật hóa chuẩn mực quốc tế chống tra tấn (UNCAT)

BLHS năm 2015 đã sửa đổi căn bản tội Dùng nhục hình (Điều 373) và tội Bức cung (Điều 374):

• Mở rộng hành vi dùng nhục hình thành: "dùng nhục hình hoặc đối xử tàn bạo, hạ nhục nhân phẩm của người khác dưới bất kỳ hình thức nào".
• Sửa đổi dấu hiệu mục đích của tội bức cung: thay vì buộc người bị thẩm vấn "khai sai sự thật", luật mới quy định chỉ cần ép buộc "khai ra thông tin liên quan đến vụ án, vụ việc".
• Hành vi dùng nhục hình để bức cung đã được "thu hút" thành tình tiết định khung tăng nặng tại Điểm d Khoản 2 Điều 374, giải quyết tình trạng lúng túng trong định tội danh kép trước đây.

4. Định lượng hóa dấu hiệu định tội và định khung tăng nặng

Khắc phục triệt để các dấu hiệu định tính mơ hồ của BLHS 1999, luật mới đã cụ thể hóa các tình tiết định khung tại 17 điều luật thuộc Chương XXIV:

• Tại Điều 376 (Tội thiếu trách nhiệm để người bị bắt, giam, giữ, chấp hành án phạt tù trốn), các dấu hiệu định khung được lượng hóa bằng số lượng người trốn (từ 02 đến 05 người; từ 06 người trở lên), hậu quả tố tụng (làm vụ án bị đình chỉ hoặc tạm đình chỉ), tính chất tội phạm người trốn tiếp tục thực hiện (rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng).
• Nâng mức hình phạt tối thiểu ở 12 điều khoản nhằm thu hẹp biên độ khung hình phạt, tăng tính răn đe và hạn chế sự tùy nghi của Thẩm phán khi lượng hình.

5. Phát hiện các bất cập và lỗ hổng kỹ thuật lập pháp

Nghiên cứu đã chỉ ra hai "hạt sạn" lập pháp nghiêm trọng:

• Bỏ lọt đối tượng tại Điều 376: Điều luật quy định 4 nhóm đối tượng (người bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù) nhưng bỏ lọt người bị kết án tử hình đang bị giam chờ thi hành án. Nếu người này trốn do cán bộ thiếu trách nhiệm, việc xử lý hình sự sẽ gặp bế tắc pháp lý.
• Kỹ thuật loại trừ bất hợp lý tại Điều 391 (Tội gây rối trật tự phiên tòa, phiên họp): Việc quy định dẫn chiếu loại trừ "nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 178 (Hủy hoại tài sản)" và "Điều 134 (Cố ý gây thương tích)" đã vô tình làm mất đi tính độc lập và ý nghĩa răn đe đặc thù của tội danh xâm phạm sự tôn nghiêm của Tòa án.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý thuyết (Theoretical Contributions)

• Làm sâu sắc lý luận về khách thể loại của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, phân định ranh giới giữa khách thể hoạt động tư pháp và trật tự công cộng, trật tự quản lý hành chính.
• Xây dựng hệ tiêu chí khoa học phân biệt giữa cấu thành tội phạm cơ bản và cấu thành tội phạm tăng nặng trong nhóm tội danh có chủ thể đặc biệt.

Đổi mới về phương pháp tiếp cận (Methodological Innovations)

• Tiếp cận liên ngành giữa Luật Hình sự và Luật Tố tụng hình sự, gắn kết các quy định về dấu hiệu hành vi phạm tội với các quy trình tố tụng thực định (bắt khẩn cấp, tạm giữ, truy tố, dẫn giải, áp giải).

Ứng dụng thực tiễn và chính sách (Practical & Policy Implications)

• Cẩm nang cho cơ quan tiến hành tố tụng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán khi xử lý các vụ án có dấu hiệu sai phạm nghiệp vụ tư pháp.
• Kiến nghị sửa đổi lập pháp: Đề xuất Quốc hội sửa đổi Điều 376 BLHS để bổ sung đối tượng "người bị kết án tử hình đang bị giam", đồng thời bãi bỏ quy định loại trừ không cần thiết tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 391 BLHS.

---

Đối tượng quan tâm

                                    ĐỐI TƯỢNG QUAN TÂM CHÍNH

1. Cán bộ tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Giúp nhận thức rõ lằn ranh đỏ giữa tác nghiệp nghiệp vụ hợp pháp và hành vi phạm tội (như bức cung, dùng nhục hình, truy cứu người không có tội), từ đó phòng tránh sai phạm và bảo vệ chính mình trong thi hành công vụ.
2. Cán bộ quản lý giam giữ và thi hành án: Nắm vững quy định về quản lý đối tượng, thủ tục trả tự do, áp giải để không rơi vào cấu thành tội thiếu trách nhiệm theo Điều 376 hoặc bắt giam trái luật theo Điều 377.
3. Cơ quan lập pháp và Ban Nội chính: Tiếp nhận các luận cứ khoa học thực chứng để phục vụ công tác rà soát, sửa đổi, bổ sung BLHS trong các chu kỳ lập pháp tiếp theo.
4. Luật sư và các nhà bảo vệ nhân quyền: Trang bị vũ khí pháp lý sắc bén để nhận diện hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp của cơ quan tiến hành tố tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo, đương sự.
5. Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật học: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị cao phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về Luật Hình sự Việt Nam.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của công trình nghiên cứu này là gì?

Phát hiện quan trọng nhất là việc chứng minh sự chuyển dịch mô hình lập pháp từ "liệt kê tổ chức cơ quan" sang "bảo vệ tính đúng đắn của quy trình tố tụng và thi hành án" (Điều 367), đi đôi với việc nội luật hóa chuẩn mực quốc tế chống tra tấn và phân hóa trách nhiệm hình sự bằng định lượng cụ thể thay cho các tiêu chí định tính mơ hồ.

2. Phương pháp luận của công trình có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa giải thích quy phạm pháp luật hình sự với phân tích quy trình tố tụng thực tế, đặt các điều luật trong mối tương quan so sánh đa chiều qua 3 thế hệ BLHS (1985, 1999, 2015) và đối chiếu trực tiếp với các án oan sai thực tế.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ hệ thống tư pháp không?

Hoàn toàn có thể. Các phân tích lý luận về chủ thể đặc biệt, khách thể hoạt động tư pháp và nguyên tắc áp dụng quy phạm chung/riêng có giá trị áp dụng thống nhất cho toàn bộ hệ thống Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra và các cơ sở giam giữ trên cả nước.

4. Bước đi tiếp theo (Next steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Cần mở rộng nghiên cứu sang đánh giá tác động thực tiễn (empirical legal research) sau hơn 8 năm thi hành BLHS 2015; khảo sát số lượng các vụ án đã bị khởi tố theo Chương XXIV; và xây dựng dự thảo kiến nghị lập pháp chi tiết để sửa đổi Điều 376, Điều 391 BLHS.

5. Ứng dụng thực tiễn nổi bật nhất đối với một Luật sư là gì?

Luật sư có thể sử dụng các tiêu chí phân tích tại Điều 373, 374, 375 để kiến nghị loại trừ các chứng cứ thu thập bất hợp pháp (do bức cung, dùng nhục hình hoặc làm sai lệch hồ sơ vụ án), qua đó bảo vệ tối đa quyền lợi của thân chủ theo đúng nguyên tắc tranh tụng.

---

Kết luận

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học "Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự năm 2015" của Trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình học thuật có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Báo cáo không chỉ làm sáng tỏ những bước chuyển mình tiến bộ của pháp luật hình sự Việt Nam trong việc bảo vệ công lý và quyền con người, mà còn dũng cảm chỉ ra những lỗ hổng kỹ thuật lập pháp cần tiếp tục hoàn thiện.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, các cơ quan tiến hành tố tụng trung ương cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn giải thích áp dụng thống nhất các dấu hiệu định lượng, đồng thời Quốc hội cần xem xét sửa đổi, bổ sung các điều luật còn bất cập trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KỶ YEU HOI THẢO KHOA HỌC CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 Hà Nội - 2020 MỤC LỤC KỶ YÊU HỘI THẢO Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật hình sự nam 2015 CHUYÊN ĐÈ TRANG TT Những điểm mới co bản trong chương các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong BLHS năm 2015 ThS. Phạm Thị Lan Anh Học viện An ninh nhân dân Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giữ, giam người trái pháp luật trong 16 BLHS năm 2015 ThS. Phạm Van Bau Truong Dai hoc Luật Ha Nội Tội gây rối trật tự phiên toà, phiên họp dưới góc độ kĩ thuật lập pháp 27 GS. Nguyễn Ngọc Hoà Truong Dai học Luật Hà Nội Tội thiếu trách nhiệm để người bị bắt, người bị tạm giữ, tạm giam, người 34 đang châp hành án phạt tù trôn trong BLHS năm 2015 TS.

Hoàng Văn Hùng Truong Dai học Luật Hà Nội 44 Tội truy cứu trách nhiệm người không có tội trong BLHS năm 2015 PGS. Nguyễn Văn Hương Truong Dai học Luật Hà Nội Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử 54 trong BLHS năm 2015 ThS. Mai Thi Thanh Nhung- ThS. Nguyễn Thanh Long Truong Dai học Luật Ha Nội Tội ra bản án trái pháp luật trong BLHS năm 2015 69 ThS.

Nguyễn Thanh Long Truong Dai học Luật Hà Nội Tội tha trái pháp luật người đang bị bắt, người đang bị tạm giữ, tạm giam, 81 người đang châp hành án phạt tù trong BLHS năm 2015 TS. Lý Văn Quyên Trường Đại học Luật Hà Nội Một số van đề về tội bức cung trong BLHS năm 2015 93 ThS. Đào Phương Thanh Truong Dai học Luật Hà Nội 10. Một số van đề về tội dùng nhục hình trong BLHS năm 2015 102 ThS.

Đào Phương Thanh Truong Dai học Luật Ha Nội 11. Tội che giấu tội phạm và tội không tố giác tội phạm trong BLHS năm 2015 112 ThS. Lưu Hải Yến Truong Dai học Luật Hà Nội NHỮNG DIEM MỚI CƠ BẢN TRONG CHƯƠNG CAC TOI XÂM PHAM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 ThS. Phạm Thi Lan Anh Khoa Luật - Học viện ANND Trong giai đoạn cải cách tư pháp hiện nay, các quan điểm, chủ trương mới của Đảng về cải cách tư pháp được thé hiện trong Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới; Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

Trong đó tập trung nhắn mạnh các yêu cầu “coi trọng việc hoàn thiện chính sách hình sự và thủ tục to tung tu phap, dé cao hiệu quả phòng ngừa va tinh hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội. Khắc phục tình trạng hình sự hóa quan hệ kinh té, quan hệ dan sự và bo lọt tội phạm”, đồng thời, “xứ lý nghiêm khắc hơn doi với những tội phạm là người có thẩm quyên trong thực thi pháp luật, những người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội. Người có chức vụ càng cao mà lợi dụng chức vu, quyên hạn phạm tội thì càng phải xu ly nghiêm khắc dé làm gương cho người khác”. Những quan điểm, chủ trương mới này chính là định hướng chiến lược, quan trọng trong việc sửa đồi, bố sung các quy định của của BLHS năm 2015, trong đó có các tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

Thời gian vừa qua, những hành vi phạm tội của người có chức vụ, quyền hạn nói chung, những hành vi xâm phạm tính đúng đắn trong hoạt động tư pháp nói riêng do người có chức vụ, quyên hạn thực hiện đã gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực trong xã hội, ảnh hưởng đến uy tín của Đảng và Nhà nước, làm giảm sút lòng tin của quần chúng nhân dân. Đặc biệt, những sai phạm trong lĩnh vực tư pháp đã trực tiếp xâm hại đến những quyền con người cơ bản như quyên sống, quyên tự do, quyền được bảo vệ về sức khỏe. Điền hình là vụ sai phạm nghiêm trọng trong hoạt động tố tụng hình sự, các cơ 1 quan chức năng đã kết luận sai cho ông Huỳnh Văn Nén (Bình Thuận) về hành vi giết người trong 02 vụ án khiến ông phải ngồi tù oan đến 17 năm 6 tháng. Vụ án oan sai này gây ra những bức xúc lớn trong dư luận, khiến quần chúng nhân dân bất bình, giảm sút lòng tin về tính công minh, nghiêm túc trong hoạt động bảo vệ và thực thi pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bình Thuận.

Sai phạm đó dẫn đến hệ qua là Nhà nước phải tổ chức một budi công khai xin lỗi, bồi thường ông Nén 10,5 tỷ đồng (Căn cứ theo Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009, nay là Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017). Những quy định cụ thé về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp không chỉ là trách nhiệm, nghĩa vụ cho các cơ quan tư pháp và nhân viên tư pháp mà còn là căn cứ pháp lý quan trong dé các tô chức, cá nhân này đối chiếu, thực hiện. Do đó, những quy định trong Chương các tội xâm phạm hoạt động tư pháp càng chặt chẽ, càng cụ thể và nghiêm khắc thì càng tạo hành lang pháp lý vững chắc đảm bảo quá trình thực thi pháp luật đúng quy định, tránh tình trạng nhằm lẫn, gây oan sai trong quá trình áp dụng. Xuất phát từ các yêu cau cải cách tư pháp trên, Chương XXIV - Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong BLHS năm 2015 có những điểm mới cơ bản so với Chương XXII của BLHS năm 1999.

Trong phạm vi nghiên cứu của bài viết, tác giả tập trung làm rõ điểm mới trong nội hàm khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Điều 367 BLHS, đồng thời chỉ ra những điểm mới căn bản trong tổng thể nội dung quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong BLHS năm 2015. Về phạm vi các tội xâm phạm hoạt động tư pháp Điều 292 BLHS năm 1999 quy định: “Các fội xâm phạm hoạt động tư pháp là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn cua các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành an trong việc bảo vệ quyên lợi của Nhà nước, quyên và lợi ích hợp pháp cua tô chức, công dân”. Quy định này chỉ tiếp cận các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp trong phạm vi hẹp, gắn với hành vi của các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án. Hiện nay, lĩnh vực hoạt động tư pháp gắn với quyền tư pháp đã được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013, tuy nhiên, những quy định đó vẫn mang tính trừu tượng và chưa được giải thích chính thức.

Vì vậy, cho đến nay, bàn về lĩnh vực “hoạt động tư pháp” vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau: 2 + Có quan điểm cho răng hoạt động tư pháp là hoạt động xét xử của Tòa án và những hoạt động của các cơ quan, tô chức khác trực tiếp liên quan đến hoạt động xét xử của Tòa án nhằm bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, trật tự pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo đó, lĩnh vực hoạt động tư pháp không chỉ là hoạt động của cơ quan xét xử mà còn có cả các cơ quan tư pháp khác bao gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và các cơ quan bé trợ tư pháp như văn phòng Luật sư, Công chứng, Dịch thuật, Giám định. Cơ sở pháp lý của quan điểm này là Nghị quyết 08-NQ/TW và Nghị quyết 49-NQ/TW. + Quan điểm khác lại cho rằng hoạt động tư pháp là hoạt động của các cơ quan được giao thầm quyền điều tra, giải quyết các vụ án hình sự, hành chính, dân sự.

theo trình tự, thủ tục tố tụng (tố tụng hình sự, tố tụng hành chính, tô tụng dân sự). Theo quan điểm này, các cơ quan tư pháp bao gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và Cơ quan thi hành án. + Tuy nhiên, cũng có quan điểm lại cho rang “# pháp là một lĩnh vực quyén lực nhà nước, được thực hiện thông qua hoạt động phân xử và phán xét tính đúng dan, tính hợp pháp của các hành vi, các quyết định pháp luật khi có sự tranh chấp về các quyền và lợi ich giữa các chủ thé pháp luật”!. Do đó, hoạt động tư pháp chỉ là hoạt động xét xử của Tòa án và cơ quan tư pháp chỉ duy nhất là Tòa án.

Mỗi quan điểm đều chứa đựng những hạt nhân hợp lý. Điều đó khiến cho hoạt động áp dụng pháp luật hình sự trong việc nhận diện các tội xâm phạm hoạt động tư pháp cũng như phạm vi các tội xâm phạm hoạt động tư pháp gặp không ít khó khăn, lúng túng. Mặt khác, quy định tại Điều 292 BLHS năm 1999 cũng chưa bao quát hết phạm vi chủ thể tham gia hoạt động tư pháp. Từ những lý do trên, BLHS năm 2015 đã xây dựng lại khái niệm tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại Điều 367 theo hướng quy định khái quát, có tính bao trùm: “Các tội xâm phạm hoạt động tu pháp là những hành vi xâm phạm sự đúng đắn của hoạt động to tụng va thi hành án”.

- Từ nội hàm khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp như vậy, thì vấn ! Xem: PGS.TS Nguyễn Dang Dung, “Thể chế Tư pháp trong Nhà nước pháp quyền”, tr. dé đặt ra hiện nay là cần hiểu về phạm vi các tội xâm phạm hoạt động tư pháp dưới góc độ tiếp cận mới, đó là sự đúng đắn của hoạt động t6 tung va thi hanh an thay vi sự liệt kê là “hoat động đúng đắn của các cơ quan diéu tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án trong việc bảo vệ quyên lợi của Nhà nước, quyên và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân” như quy định tai BLHS năm 1999 trước đây. Điều này cho phép xác định các tội xâm phạm hoạt động tư pháp chính là các hành vi phạm tội phát sinh trong hoạt động tố tụng hình sự, t6 tung hanh chinh, t6 tung dan su va thi hanh an cac loai an trén. + Tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các chu thé có thẩm quyền trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.