Luận văn thạc sĩ: Hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo và Công giáo tại tỉnh Kiên Giang

Khám phá hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo và Công giáo tại Kiên Giang, thể hiện vai trò của tôn giáo trong cộng đồng hiện nay.

• Tác giả: Trần Hoàn Kiếm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thanh Xuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Hoạt Động Từ Thiện Xã Hội Của Một Số Tôn Giáo Ở Tỉnh Kiên Giang Hiện Nay (Qua Nghiên Cứu Phật Giáo Và Công Giáo)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI CỦA CÁC TÔN GIÁO
• 1.1. Khái niệm về HĐTTXH; chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về các tôn giáo tham gia HĐTTXH
• 1.1.1. Khái niệm TTXH và HĐTTXH
• 1.1.2. Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về các tôn giáo tham gia HĐTTXH
• 1.2. Quan niệm của các tôn giáo về HĐTTXH
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI CỦA PHẬT GIÁO VÀ CÔNG GIÁO Ở TỈNH KIÊN GIANG HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về tổ chức và hoạt động của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang
• 2.1.1. Phật giáo tỉnh Kiên Giang
• 2.1.2. Công giáo tỉnh Kiên Giang
• 2.2. Nội dung và phương thức thực hiện HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang
• 2.2.1. Nội dung và phương thức thực hiện HĐTTXH của Phật giáo
• 2.2.2. Nội dung và phương thức thực hiện HĐTTXH của Công giáo
• 2.3. Đánh giá về kết quả HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang
• 2.3.1. Thành tựu tích cực
• 2.3.2. Khó khăn, hạn chế
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. Chương 3: XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HĐTTXH CỦA PHẬT GIÁO VÀ CÔNG GIÁO Ở TỈNH KIÊN GIANG
• 3.1. Một số vấn đề đặt ra đối với HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang hiện nay
• 3.1.1. Một số vấn đề đặt ra đối với HĐTTXH của Phật giáo ở tỉnh Kiên Giang
• 3.1.2. Một số vấn đề đặt ra đối với HĐTTXH của Công giáo ở tỉnh Kiên Giang
• 3.2. Dự báo xu hướng tác động đến HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo tỉnh Kiên Giang
• 3.2.1. Dự báo xu hướng chung
• 3.2.2. Dự báo xu hướng HĐTTXH đối với Phật giáo
• 3.2.3. Dự báo xu hướng HĐTTXH đối với Công giáo
• 3.3. Đề xuất giải pháp và kiến nghị
• 3.3.1. Giải pháp chung
• 3.3.2. Giải pháp cụ thể
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hoạt Động Từ Thiện Xã Hội Tại Kiên Giang

Kiên Giang, vùng đất đậm chất phương Nam, chứng kiến sự hòa quyện giữa tinh thần từ bi của Phật giáo và lòng bác ái của Công giáo, tạo nên bức tranh hoạt động từ thiện xã hội sôi động và ý nghĩa. Các hoạt động này không chỉ là sự thể hiện đức tin mà còn là sự sẻ chia trách nhiệm với cộng đồng, góp phần vào sự phát triển của tỉnh nhà. Theo thống kê năm 2016, tỷ lệ người nghèo và người cần trợ giúp xã hội ở Việt Nam còn cao, đặt ra yêu cầu cấp thiết về sự chung tay của toàn xã hội, trong đó có các tổ chức tôn giáo. Phật giáo và Công giáo ở Kiên Giang đã và đang có những đóng góp quan trọng thông qua nhiều hình thức công tác xã hội đa dạng, hướng đến những đối tượng yếu thế trong xã hội. Vai trò của tôn giáo trong xã hội ngày càng được khẳng định, đặc biệt trong lĩnh vực an sinh xã hội.

1.1. Vai Trò Của Phật Giáo Và Công Giáo Trong Từ Thiện Kiên Giang

Phật giáo Kiên Giang, với tinh thần từ bi, luôn coi trọng việc giúp đỡ người nghèo, người gặp hoàn cảnh khó khăn. Các chùa chiền, tự viện tích cực tham gia các hoạt động như xây nhà tình thương, phát gạo, khám bệnh miễn phí. Công giáo Kiên Giang, dựa trên lòng bác ái, cũng có nhiều đóng góp đáng kể thông qua các tổ chức như Caritas, các dòng tu, hướng đến việc chăm sóc sức khỏe, giáo dục và hỗ trợ vật chất cho người nghèo. Cả hai tôn giáo đều góp phần vào sự phát triển cộng đồng Kiên Giang thông qua các hoạt động thiết thực.

1.2. Đặc Điểm Chung Của Hoạt Động Từ Thiện Hai Tôn Giáo

Điểm chung nổi bật là tinh thần tự nguyện, lòng nhân ái và sự tận tâm của các chức sắc, tín đồ. Các hoạt động từ thiện Phật giáo Kiên Giang và từ thiện Công giáo Kiên Giang thường mang tính cộng đồng cao, huy động được sự tham gia của đông đảo người dân. Phương châm sống “Tốt đời đẹp đạo” của Phật giáo và “Đồng hành cùng dân tộc” của Công giáo là động lực thúc đẩy các hoạt động này ngày càng phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đòi hỏi sự đổi mới và chuyên nghiệp hóa trong công tác từ thiện.

II. Thực Trạng Khó Khăn Trong Công Tác Từ Thiện Xã Hội Hiện Nay

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo và Công giáo ở Kiên Giang vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Nguồn lực tài chính còn hạn chế, tính chuyên nghiệp chưa cao, sự phối hợp giữa các tổ chức tôn giáo và chính quyền địa phương đôi khi chưa đồng bộ. Theo luận văn, HĐTTXH của hai tôn giáo trên ở Kiên Giang còn tiềm ẩn các yếu tố tiêu cực, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo của địa phương, nhất là việc lợi dụng chính sách tôn giáo cởi mở và sự khuyến khích tổ chức, cá nhân tôn giáo tham gia các HĐTT, nhân đạo của Đảng và Nhà nước. Việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của các hoạt động từ thiện cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Lực Và Tính Chuyên Nghiệp Trong Từ Thiện

Nguồn kinh phí chủ yếu dựa vào sự đóng góp tự nguyện của các tín đồ và nhà hảo tâm, chưa có sự đầu tư bài bản từ các tổ chức lớn. Đội ngũ làm công tác từ thiện phần lớn là tình nguyện viên, thiếu kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của các chương trình hỗ trợ người nghèo Kiên Giang.

2.2. Vấn Đề Quản Lý Và Phối Hợp Trong Hoạt Động Từ Thiện

Công tác quản lý Nhà nước về hoạt động xã hội Công giáo và Phật giáo còn nhiều bất cập, chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các ban ngành. Một số tổ chức, cá nhân lợi dụng hoạt động từ thiện để trục lợi cá nhân hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Cần có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và đúng mục đích của các hoạt động từ thiện.

2.3. Nguy Cơ Bị Lợi Dụng Trong Hoạt Động Từ Thiện

Một số tổ chức, cá nhân nước ngoài đã thông qua các hoạt động tài trợ, phối hợp với các tôn giáo với HĐTHXH để móc nối, kết cấu với các đối tượng xấu trong nước nhằm thực hiện âm mưu chống phá chế độ và truyền đạo trái pháp luật. Đây là một thách thức lớn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để ngăn chặn và xử lý kịp thời.

III. Cách Phật Giáo Kiên Giang Hỗ Trợ An Sinh Xã Hội Hiệu Quả

Phật giáo Kiên Giang đã có nhiều đóng góp quan trọng vào an sinh xã hội Kiên Giang thông qua các hoạt động đa dạng như xây dựng trường học, nhà tình thương, khám chữa bệnh miễn phí, cấp học bổng cho học sinh nghèo vượt khó. Các hoạt động này thể hiện tinh thần từ bi, chia sẻ khó khăn với cộng đồng và góp phần giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước. Các tổ chức từ thiện Phật giáo hoạt động tích cực trên địa bàn tỉnh, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

3.1. Giáo Dục Từ Thiện Phật Giáo Ươm Mầm Tương Lai

Nhiều chùa chiền, tự viện đã mở các lớp học tình thương, cấp học bổng cho học sinh nghèo, tạo điều kiện cho các em được đến trường và có một tương lai tốt đẹp hơn. Các hoạt động giáo dục từ thiện này không chỉ giúp các em có kiến thức mà còn giáo dục đạo đức, nhân cách, giúp các em trở thành những công dân có ích cho xã hội.

3.2. Y Tế Từ Thiện Phật Giáo Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Các phòng khám bệnh từ thiện, đội ngũ y bác sĩ tình nguyện đã khám chữa bệnh miễn phí cho hàng ngàn người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Các hoạt động y tế từ thiện này góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa.

3.3. Cứu Trợ Thiên Tai Sát Cánh Cùng Người Dân Vượt Khó

Trong những đợt thiên tai, lũ lụt, Phật giáo Kiên Giang luôn tích cực tham gia cứu trợ thiên tai Kiên Giang, hỗ trợ người dân bị thiệt hại về vật chất và tinh thần. Tinh thần từ bi của Phật giáo được thể hiện rõ nét trong những lúc khó khăn này.

IV. Phương Pháp Công Giáo Kiên Giang Chung Tay Vì Cộng Đồng

Công giáo Kiên Giang có nhiều phương pháp hiệu quả để tham gia công tác xã hội, từ việc thành lập các tổ chức từ thiện chuyên nghiệp đến việc khuyến khích các tín đồ tham gia các hoạt động tình nguyện. Các hoạt động của Giáo phận Long Xuyên từ thiện tập trung vào các lĩnh vực như y tế, giáo dục, hỗ trợ người nghèo và người khuyết tật. Tinh thần lòng bác ái là kim chỉ nam cho mọi hành động của tổ chức từ thiện Công giáo.

4.1. Caritas Cánh Tay Nối Dài Của Lòng Bác Ái

Caritas là tổ chức từ thiện lớn của Công giáo, hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau, từ hỗ trợ người nghèo đến chăm sóc sức khỏe và giáo dục. Caritas Kiên Giang đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc cải thiện đời sống cho người dân.

4.2. Các Dòng Tu Hiện Thân Của Tình Thương

Các dòng tu Công giáo, với tinh thần phục vụ, đã có nhiều đóng góp trong lĩnh vực y tế, giáo dục và công tác xã hội. Các tu sĩ đã dành cả cuộc đời mình để chăm sóc người bệnh, giáo dục trẻ em và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn.

4.3. Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Ươm Mầm Hy Vọng

Công giáo Kiên Giang đặc biệt quan tâm đến việc hỗ trợ người khuyết tật, tạo điều kiện cho họ được học tập, làm việc và hòa nhập cộng đồng. Các trung tâm dạy nghề, các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều người khuyết tật có một cuộc sống tốt đẹp hơn.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Từ Thiện Tại Kiên Giang

Để nâng cao hiệu quả hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo và Công giáo ở Kiên Giang, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức tôn giáo, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội khác. Cần tăng cường đầu tư vào đào tạo đội ngũ làm công tác từ thiện, xây dựng cơ chế quản lý minh bạch và hiệu quả, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để ngăn chặn các hành vi tiêu cực. Phát huy tinh thần văn hóa từ thiện trong cộng đồng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững của các hoạt động từ thiện.

5.1. Tăng Cường Phối Hợp Giữa Các Bên Liên Quan

Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các tổ chức tôn giáo, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội khác để tránh tình trạng chồng chéo, lãng phí nguồn lực. Việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các hoạt động từ thiện.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Đội Ngũ Làm Từ Thiện

Cần tăng cường đầu tư vào đào tạo đội ngũ làm công tác từ thiện, trang bị cho họ kiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết. Việc có một đội ngũ chuyên nghiệp sẽ giúp các hoạt động từ thiện được thực hiện một cách bài bản và hiệu quả.

5.3. Xây Dựng Cơ Chế Quản Lý Minh Bạch Và Hiệu Quả

Cần xây dựng cơ chế quản lý minh bạch và hiệu quả để đảm bảo nguồn lực từ thiện được sử dụng đúng mục đích và mang lại lợi ích thiết thực cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Việc công khai thông tin về các hoạt động từ thiện sẽ giúp tăng cường sự tin tưởng của cộng đồng.

VI. Tương Lai Hoạt Động Từ Thiện Xã Hội Của Tôn Giáo Tại Kiên Giang

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo và Công giáo ở Kiên Giang sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Sự đổi mới, sáng tạo và chuyên nghiệp hóa sẽ là những yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các hoạt động từ thiện. Tinh thần từ bi và lòng bác ái sẽ tiếp tục là động lực để các tổ chức tôn giáo chung tay vì cộng đồng.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Của Từ Thiện Phật Giáo

Phật giáo Kiên Giang sẽ tiếp tục phát huy tinh thần từ bi, mở rộng các hoạt động từ thiện sang các lĩnh vực mới như bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế và xây dựng cộng đồng bền vững. Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác từ thiện sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả.

6.2. Định Hướng Phát Triển Của Từ Thiện Công Giáo

Công giáo Kiên Giang sẽ tiếp tục phát huy lòng bác ái, tập trung vào các hoạt động từ thiện mang tính chuyên nghiệp, bền vững và có tác động sâu rộng đến cộng đồng. Tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế sẽ giúp nâng cao năng lực và mở rộng phạm vi hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê quốc gia, Việt Nam có hơn 25% dân số đang cần trợ giúp xã hội thường xuyên hoặc đột xuất, bao gồm khoảng 9,4 triệu người cao tuổi, 7,2 triệu người khuyết tật, cùng 10% hộ nghèo và 5% hộ cận nghèo. Trong bối cảnh nguồn ngân sách nhà nước cần sự chung tay của toàn xã hội, việc huy động các nguồn lực tôn giáo tham gia vào công tác an sinh xã hội trở thành một chủ trương quan trọng, vừa mang tính cấp bách vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng, mô hình tổ chức và hiệu quả của các hoạt động từ thiện xã hội do Phật giáo và Công giáo thực hiện tại tỉnh Kiên Giang. Mục tiêu cụ thể là làm rõ những thành tựu nổi bật, nhận diện các rào cản hạn chế, đồng thời dự báo xu hướng phát triển và đề xuất các nhóm giải pháp khoa học nhằm nâng cao năng lực đóng góp của hai tôn giáo này vào sự phát triển chung.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 15 huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, với trục thời gian khảo sát chuyên sâu từ năm 2010 đến năm 2018, có sự đối sánh dữ liệu từ năm 2006 và định hướng đến năm 2020.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình khẳng định vai trò trụ cột của Phật giáo và Công giáo trong mạng lưới an sinh địa phương. Hai tôn giáo này đã đóng góp từ 50% đến gấp 2 lần tổng nguồn lực từ thiện của toàn bộ các tôn giáo trên địa bàn tỉnh, tài trợ trên 65% tổng số nhà đại đoàn kết và chiếm 27,72% giá trị xây dựng hạ tầng giao thông nông thôn, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và ổn định đời sống nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chức năng hỗ trợ xã hội của tôn giáo và lý thuyết nguồn vốn xã hội làm nền tảng tiếp cận. Dưới góc độ xã hội học và tôn giáo học, tôn giáo không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh mà còn là nguồn vốn xã hội đặc biệt, cung cấp mạng lưới tương trợ cộng đồng và các nguồn lực vật chất quý báu.

Về phía Phật giáo, nghiên cứu dựa trên triết lý Lục độ ba-la-mật lấy hạnh Bố thí làm đầu, kết hợp tư tưởng Tứ vô lượng tâm gồm Từ, Bi, Hỷ, Xả và nguyên tắc Lợi hòa đồng quân để lý giải động lực nhập thế cứu khổ của tăng ni, phật tử.

Về phía Công giáo, nền tảng lý luận bắt nguồn từ Thần học Đức ái Caritas và Agapê với tinh thần mến Chúa yêu người, kết hợp đường hướng mục vụ trong Thư chung năm 1980 và Thư chung năm 2001 của Hội đồng Giám mục Việt Nam: "Sống phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào".

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm sáng tỏ gồm: Từ thiện xã hội, Hoạt động từ thiện xã hội, Xã hội hóa công tác xã hội, Tinh thần nhập thế tôn giáo và Vốn xã hội tôn giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ các báo cáo định kỳ của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Kiên Giang, Ban Tôn giáo, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng hồ sơ lưu trữ của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Kiên Giang và Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam tỉnh.

Cỡ mẫu khảo sát bao quát 202 cơ sở tự viện Phật giáo đại diện cho 411.194 tín đồ và 65 giáo xứ, 38 giáo họ đại diện cho 112.411 đồng bào Công giáo trên địa bàn 15 huyện, thành phố. Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa chọn mẫu phân tầng theo địa bàn hành chính và chọn mẫu thuận tiện theo từng hệ phái Phật giáo Bắc tông, Nam tông Khmer, Khất sĩ và 4 giáo hạt Công giáo Rạch Giá, Tân Hiệp, Tân Thạnh, Hà Tiên.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích định lượng thống kê mô tả và phân tích định tính chuyên sâu. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm vừa lượng hóa chính xác quy mô tài chính, vừa đánh giá thấu đáo chiều sâu chuyển biến nhận thức, bản chất hành đạo và giá trị nhân văn của từng tôn giáo trong suốt giai đoạn 2010 - 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Phật giáo tỉnh Kiên Giang thể hiện vai trò chủ lực với 202 cơ sở tự viện và 411.194 tín đồ, chiếm 22,99% dân số toàn tỉnh và chiếm 71,63% tổng số tín đồ các tôn giáo. Tỷ lệ tự viện tham gia hoạt động từ thiện xã hội đạt mức từ 80% đến 100%. Nguồn lực Phật giáo đóng góp chiếm trên 65% tổng số nhà tình thương, nhà đại đoàn kết toàn tỉnh; chiếm trên 48% tổng giá trị cứu trợ thiên tai, giúp đỡ người nghèo; và đóng góp 27,72% vào việc xây dựng cầu, đường giao thông nông thôn.

Thứ hai, Công giáo tỉnh Kiên Giang với 112.411 tín đồ, chiếm 6,27% dân số toàn tỉnh, phân bổ tại 65 giáo xứ và 38 giáo họ thuộc 4 giáo hạt, đã phát triển hệ thống bác ái xã hội quy củ. Điểm nhấn nổi bật là 100% các giáo xứ tích cực tham gia mô hình Giáo xứ bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, hỗ trợ người nghèo vay vốn sản xuất, khám chữa bệnh miễn phí và mở rộng các lớp học tình thương, trường mầm non phục vụ đại chúng.

Thứ ba, quy mô tài chính của các chương trình an sinh chuyên đề tăng trưởng vượt bậc. Điển hình là chương trình Tết Trung thu do Ban Trị sự Phật giáo tỉnh phối hợp tổ chức tại hơn 100 ngôi chùa đã trao hàng trăm ngàn phần quà với tổng kinh phí trên 14 tỷ đồng, riêng năm 2019 đạt gần 22 tỷ đồng. Chương trình Tiếp sức mùa thi được duy trì 9 năm liên tục hỗ trợ hàng vạn thí sinh. Đồng thời, nhà nước và các nguồn lực xã hội đã hỗ trợ gần 42 tỷ đồng cùng 51.504 cuốn sách Pali để trùng tu tự viện và phát triển giáo dục Phật giáo Nam tông Khmer.

Thảo luận kết quả

Thành tựu ấn tượng trên xuất phát từ sự hòa quyện giữa truyền thống tương thân tương ái của dân tộc với giáo lý từ bi Phật giáo và bác ái Công giáo, kết hợp cùng nét tính cách hào sảng, trọng nghĩa tình của người dân phương Nam. Bên cạnh đó, các chủ trương của Đảng như Nghị quyết số 25-NQ/TW, Nghị quyết số 15-NQ/TW và hành lang pháp lý từ Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã tạo cơ chế mở đường cho các tôn giáo phát huy tối đa tinh thần nhập thế.

Trong phân tích dữ liệu thực nghiệm, các chỉ số tài chính và hoạt động được tổng hợp trực quan qua hệ thống bảng biểu phân loại theo 15 đơn vị hành chính, cùng biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng đóng góp ngân sách qua các mốc thời gian 2010, 2015 và 2018. Biểu đồ tròn so sánh cơ cấu ngành nghề từ thiện cho thấy sự tập trung cao độ vào nhà ở và cứu trợ khẩn cấp tại các địa bàn trọng điểm như Rạch Giá, Tân Hiệp và Hòn Đất.

So với bức tranh chung của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, hoạt động từ thiện tại Kiên Giang mang tính toàn diện và đa dạng sắc tộc hơn nhờ sự hiện diện sâu rộng của đồng bào Khmer và các họ đạo lâu đời. Dù vậy, hoạt động này vẫn bộc lộ hạn chế: tính chuyên nghiệp trong công tác xã hội chưa cao, chủ yếu mang tính hỗ trợ đột xuất thụ động, quản lý tài chính đôi nơi còn phân tán và cần chủ động ngăn ngừa nguy cơ các đối tượng xấu lợi dụng danh nghĩa từ thiện để truyền đạo trái phép hoặc chống phá an ninh trật tự.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao tính chuyên nghiệp: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Ban Tôn giáo tỉnh Kiên Giang xây dựng quy chế phối hợp liên ngành, tổ chức định kỳ các lớp tập huấn kỹ năng công tác xã hội chuyên nghiệp cho 500 lượt chức sắc, chức việc và nhà tu hành trực tiếp điều hành cơ sở từ thiện giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ hai, chuyển đổi mô hình từ thiện sang phát triển sinh kế bền vững: Các tổ chức tôn giáo cần chuyển dịch trọng tâm từ cứu trợ khẩn cấp thụ động sang đào tạo nghề, hỗ trợ vốn vay không lãi suất và chuyển giao mô hình sinh kế nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu, phấn đấu nâng tỷ trọng các dự án tạo sinh kế lên 35% tổng ngân sách từ thiện hàng năm từ nay đến năm 2025.

Thứ ba, minh bạch hóa tài chính và chuyển đổi số quy trình quản lý: Ban Trị sự Phật giáo và Ủy ban Bác ái Caritas cấp huyện cần thiết lập phần mềm cơ sở dữ liệu số dùng chung, quản lý minh bạch 100% các nguồn tiền công đức và tài trợ thiện nguyện, công khai báo cáo định kỳ hàng quý nhằm đảm bảo dòng tiền cứu trợ đến đúng đối tượng yếu thế.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát an ninh xã hội: Chính quyền các cấp tại 15 huyện, thành phố cần chủ động hướng dẫn, theo dõi chặt chẽ việc tiếp nhận các nguồn tài trợ từ tổ chức, cá nhân nước ngoài vào cơ sở tôn giáo, ngăn chặn dứt điểm tình trạng lợi dụng hoạt động thiện nguyện để trục lợi, tuyên truyền tà đạo hoặc gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và ban ngành đoàn thể: Ban Tôn giáo, Sở Nội vụ, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Kiên Giang và các tỉnh Nam Bộ có thể sử dụng số liệu làm căn cứ hoạch định chính sách xã hội hóa an sinh xã hội, xây dựng cơ chế phối hợp tôn giáo hiệu quả.

Nhóm chức sắc lãnh đạo và ban quản trị tôn giáo: Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo và Hội đồng Mục vụ Giáo phận, Ủy ban Bác ái Caritas có thể dùng công trình như cẩm nang quản trị thực tiễn để nâng cao tính chuyên nghiệp, tổ chức bộ máy thiện nguyện và tối ưu hóa nguồn lực đóng góp của tín đồ.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Tôn giáo học, Xã hội học, Triết học và Công tác xã hội có thêm nguồn dữ liệu thực chứng phong phú phục vụ công tác giảng dạy, viết chuyên đề và nghiên cứu so sánh về vai trò xã hội của tôn giáo tại Việt Nam.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ, quỹ từ thiện và doanh nghiệp: Các tổ chức xã hội và nhà hảo tâm có thể tham khảo mạng lưới cơ sở tôn giáo tại 15 huyện thị của Kiên Giang để kết nối tài trợ, triển khai các dự án nước sạch, y tế học đường và nhà ở nhân ái đúng địa chỉ và đạt hiệu quả xã hội cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động từ thiện của Phật giáo Kiên Giang chiếm tỷ trọng như thế nào trong toàn tỉnh? Phật giáo Kiên Giang giữ vai trò nòng cốt, đóng góp từ 50% đến gấp 2 lần tổng nguồn lực từ thiện của tất cả các tôn giáo trong tỉnh. Với 202 cơ sở tự viện và 411.194 tín đồ chiếm 22,99% dân số, Phật giáo đã tài trợ trên 65% tổng số nhà tình thương và hơn 48% nguồn lực cứu trợ đồng bào nghèo.

Đâu là điểm đặc sắc trong hoạt động bác ái xã hội của Công giáo Kiên Giang? Công giáo Kiên Giang nổi bật với mạng lưới chăm sóc y tế, giáo dục mầm non, nước sạch sinh hoạt và bảo vệ môi trường. Toàn bộ 65 giáo xứ thuộc 4 giáo hạt đã đồng loạt triển khai mô hình Giáo xứ bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, xây hố xử lý chất thải sinh học và phủ xanh khuôn viên cộng đồng.

Chương trình an sinh xã hội tiêu biểu nào của tôn giáo tại Kiên Giang đạt quy mô lớn nhất? Chương trình Vui Tết Trung thu và Tiếp sức mùa thi của Phật giáo là hai mô hình có sức lan tỏa lớn nhất. Riêng hoạt động Trung thu tại hơn 100 ngôi chùa đã trao quà trị giá trên 14 tỷ đồng, năm 2019 đạt gần 22 tỷ đồng, cùng chương trình Tiếp sức mùa thi tổ chức suốt 9 năm liền cho hàng vạn sĩ tử.

Hành lang pháp lý hiện hành quy định việc tôn giáo làm từ thiện xã hội ra sao? Hoạt động này được định hướng bởi Nghị quyết số 25-NQ/TW của Đảng và luật hóa tại Chương 5 của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2018, khẳng định quyền bình đẳng của các tổ chức tôn giáo khi tham gia xã hội hóa các lĩnh vực giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội và từ thiện nhân đạo.

Đâu là thách thức lớn nhất đối với hoạt động từ thiện tôn giáo tại Kiên Giang hiện nay? Thách thức lớn nhất là tính tự phát, thiếu kỹ năng nghiệp vụ công tác xã hội chuyên sâu của đội ngũ tình nguyện viên tôn giáo. Bên cạnh đó, việc quản lý tài chính chưa đồng bộ và nguy cơ bị các đối tượng xấu lợi dụng danh nghĩa từ thiện để truyền đạo trái phép cũng là vấn đề cần quản lý chặt chẽ.

Kết luận

• Phật giáo và Công giáo tại Kiên Giang khẳng định vai trò là nguồn vốn xã hội vững chắc, đóng góp hàng chục tỷ đồng mỗi năm cho sự nghiệp giảm nghèo và an sinh xã hội.
• Tỷ lệ tham gia thiện nguyện của các tự viện và giáo xứ đạt mức ấn tượng từ 80% đến 100%, tạo dựng mạng lưới an sinh phủ rộng khắp 15 huyện, thành phố.
• Luận văn hệ thống hóa sâu sắc lý luận Tôn giáo học, làm sáng tỏ sự tương đồng giữa giá trị nhân đạo truyền thống với giáo lý nhập thế vì hạnh phúc cộng đồng.
• Đề xuất khung 4 nhóm giải pháp chiến lược giúp chuyển đổi phương thức từ thiện từ cứu trợ bị động sang trao quyền sinh kế bền vững và chuyển đổi số quản trị.
• Kế hoạch giai đoạn 2021 - 2025 cần tập trung chuẩn hóa kỹ năng công tác xã hội cho 500 chức sắc tôn giáo, gắn liền với việc củng cố cơ chế quản lý nhà nước liên ngành.

Các nhà quản lý chính sách, chức sắc tôn giáo và giới nghiên cứu hãy tích cực khai thác những luận cứ khoa học từ công trình này để tiếp tục khơi dậy, nhân rộng nguồn lực tôn giáo vì sự phát triển phồn vinh và văn minh của xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về HĐTTXH và HĐTTXH của các tôn giáo. Chương 2: Thực trạng về HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang hiện nay. Chương 3: Xu hướng phát triển và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả HĐTTXH của Phật giáo và Công giáo ở tỉnh Kiên Giang. 9 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI CỦA CÁC TÔN GIÁO 1.

Khái niệm về HĐTTXH; chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam về các tôn giáo tham gia HĐTTXH: 1. Khái niệm TTXH và HĐTTXH: Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam (Nguyễn Như Ý chủ biên), do nhà xuất bản Văn hóa và Thông tin xuất bản năm 1999, “Từ thiện có nghĩa là có lòng lành, hay thương người, sẵn sàng giúp đỡ người nghèo khó, khổ đau để làm phúc” Từ điển Tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 1994 (do Hoàng Phê chủ biên) giải thích: “Từ thiện: (người có của) có lòng thương người, sẵn sàng giúp đỡ người nghèo khó để làm phúc”. Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học (Hoàng Phê chủ biên), Nhà xuất bản Đà Nẵng xuất bản năm 2008 định nghĩa “Từ thiện là có lòng thương người, sẵn sàng giúp đỡ người nghèo khó để làm phúc”. Còn “hoạt động”, theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam (Nguyễn Như Ý chủ biên), do nhà xuất bản Văn hóa và Thông tin xuất bản năm 1999, có nghĩa là “làm những việc khác nhau với mục đích nhất định trong đời sống xã hội”.

Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học (Hoàng Phê chủ biên), Nhà xuất bản Đà Nẵng xuất bản năm 2008 định nghĩa: “Hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ với nhau nhằm một mục đích chung, trong một lĩnh vực nhất định”. 10 Từ là lòng thương, sự hiền lành. Thiện là điều tốt. Từ thiện theo nghĩa thông thường là lòng thương yêu, muốn làm điều tốt cho người khác.

Tiếng Anh/ Pháp: Charity/ Charité, có gốc Latin là Caritas, Carus nghĩa là tình thương quảng đại. Từ thiện được hiểu theo nghĩa là sự giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, thường được thể hiện bằng những hoạt động biếu tặng tiền bạc, thức ăn, giúp đỡ những người đang cần giúp đỡ vì họ đang bệnh hoạn, nghèo khổ, không nơi nương tựa… Trong ý nghĩa này, từ thiện là sự thể hiện của Từ bi, Bác ái. Từ bi, Bác ái theo quan niện của Phật giáo và Công giáo không chỉ có nghĩa là thương yêu chúng sinh mà còn có nghĩa là thể hiện lòng thương yêu ấy bằng hành động, bằng việc làm cụ thể, tức là từ thiện. Như vậy, ta có thể hiểu rằng: TTXH là những việc làm, hành động tốt đẹp hướng đến cá nhân hoặc cộng động xã hội nhằm giúp đỡ họ vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.

Đối với khái niệm “hoạt động xã hội” là toàn bộ những hành động của các tổ chức, cá nhân thuộc mọi tầng lớp xã hội nhằm đem lại quyền và lợi ích hợp pháp cho xã hội nói chung, con người nói riêng, đảm bảo cho sự phát triển bền vững của xã hội, đem lại cho con người cuộc sống ngày càng hạnh phúc, tươi đẹp hơn. Đối với khái niệm “xã hội” thì các từ điển trên giải thích “Xã hội là một tập thể hay nhóm những người được phân biệt với các nhóm người khác được các lợi ích, mối quan hệ đặc trưng, chia sẻ cùng một thể chế và có cùng văn hóa”.