phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo và phần kết luận, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập. - Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại Trƣờng Trung cấp nghề Thƣơng mại Du lịch Thanh Hóa. - Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Trƣờng Trung cấp nghề Thƣơng mại Du lịch Thanh Hóa. 4 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.
Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Theo Điều 2 nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập:“Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước”. [5] Đơn vị sự nghiệp công lập SNCL là các đơn vị có nguồn thu đƣợc cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc ra quyết định thành lập, thực hiện chức năng quản lý Nhà nƣớc hay nhiệm vụ chuyên môn nhất định nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nƣớc giao. Đơn vị SNCL đƣợc thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính, là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu, có tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán 2015.
[12] Đơn vị SNCL là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích iếm lời. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hoá, phát minh, sức khoẻ, đạo đức, các giá trị về xã hội… Hoạt động của đơn vị SNCL đƣợc trang trải t nguồn kinh phí Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) cấp hoặc cấp trên cấp và t các nguồn kinh phí do nhà nƣớc quy định nhƣ t các khoản thu phí, lệ phí, thu t hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, t nguồn viện trợ, tài trợ, biếu, tặng, cho…theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị SNCL thƣờng gắn liền và bị chi 5 phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội nhƣ chƣơng trình xoá mù chữ, chƣơng trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chƣơng trình dân số - kế hoạch hoá gia đình…Những chƣơng trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nƣớc mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu để tƣ nhân thực hiện mục tiêu lợi nhuận sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động sự nghiệp t đó ìm hãm sự phát triển của xã hội. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Phân loại đơn vị hành chính sự nghiệp (HCSN) có thể thực hiện theo một trong các tiêu chí sau: - Phân loại theo ngành dọc căn cứ vào phân cấp quản lý tài chính).
- Phân loại theo cấp ngân sách. - Phân loại theo khả năng tự đảm bảo kinh phí. a, Phân loại theo ngành dọc Đơn vị HCSN gồm 3 loại: Đơn vị dự toán cấp I: là cơ quan chủ quản các ngành HCSN trực thuộc TW và địa phƣơng nhƣ các Bộ, tổng cục, Sở, ban,… Đơn vị dự toán cấp I trực tiếp quan hệ với cơ quan tài chính để nhận và thanh quyết toán nguồn kinh phí cấp phát. Đơn vị dự toán cấp I có trách nhiệm: + Tổng hợp và quản lý toàn bộ vốn của ngân sách giao, xác định trách nhiệm và quyền hạn của các đơn vị kế toán cấp dƣới.
+ Phê chuẩn dự toán quí, năm của các đơn vị cấp dƣới. + Tổ chức việc công tác kinh tế, việc quản lý vốn trong toàn ngành. + Tổng hợp các báo biểu kế toán trong toàn ngành, tổ chức kiểm tra kế toán và kiểm tra tài chính đối với đơn vị cấp dƣới. Đơn vị dự toán cấp II: Trực thuộc đơn vị dự toán đơn vị cấp I chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát vốn của đơn vị dự toán 6 cấp I.
Đơn vị dự toán cấp II quản lý phần vốn ngân sách do đơn vị cấp I phân phối bao gồm phần kinh phí của bản thân đơn vị và phần kinh phí của các đơn vị cấp III trực thuộc. Định kỳ đơn vị phải tổng hợp chi tiêu kinh phí ở đơn vị và của đơn vị dự toán cấp III báo cáo lên đơn vị dự toán cấp I và cơ quan tài chính cùng cấp. Đơn vị dự toán cấp III: Trực thuộc đơn vị dự toán cấp II. Chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát vốn của đơn vị dự toán cấp II, là đơn vị cuối cùng thực hiện dự toán.
Đơn vị dự toán cấp III trực tiếp sử dụng kinh phí của ngân sách, chấp hành các chính sách về chi tiêu, về công tác, tổng hợp chi tiêu inh phí báo cáo lên đơn vị cấp II và cơ quan tài chính cùng cấp theo định kỳ. Cần chú ý rằng, đơn vị HCSN có thể chỉ có một cấp hoặc hai cấp. Ở các đơn vị chỉ có một cấp thì cấp này phải làm nhiệm vụ của cấp I và cấp III. Ở các đơn vị đƣợc tổ chức thành hai cấp thì đơn vị dự toán cấp trên làm nhiệm vụ của đơn vị dự toán cấp I, đơn vị dự toán cấp dƣới làm nhiệm vụ của đơn vị cấp III.
b, Phân loại theo cấp ngân sách - Đơn vị dự toán cấp Trung ƣơng: Sử dụng nguồn ngân sách cấp Trung ƣơng. - Đơn vị dự toán cấp Tỉnh: Sử dụng nguồn ngân sách cấp Tỉnh. - Đơn vị dự toán cấp Huyện: Sử dụng nguồn ngân sách cấp Huyện. c, Phân loại theo khả năng tự đảm bảo kinh phí - Đơn vị tự bảo đảm 100% kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên: là các đơn vị có nguồn thu t hoạt động sự nghiệp luôn ổn định, bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.
- Đơn vị tự bảo đảm một kinh phí hoạt động thƣờng xuyên: là những đơn vị có nguồn thu t hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn 7 bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN phải cấp một phần cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. - Đơn vị do Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Nhƣ vậy, đơn vị SNCL rất đa dạng, phạm vi rộng, chi cho hoạt động chủ yếu đƣợc thực hiện thông qua nguồn kinh phí của nhà nƣớc cấp phát. Đặc điểm nổi bật của đơn vị HCSN là không phải là đơn vị công tác kinh tế, chức năng chủ yếu không phải là sản xuất kinh doanh (SXKD) mà hoạt động theo mục tiêu, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
Đặc điểm hoạt động và đặc điểm quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập Xét trên góc độ tài chính, các đơn vị SNCL có các đặc điểm chung sau đây: - Đơn vị SNCL là đơn vị thụ hƣởng NSNN trên cơ sở luật pháp và inh phí đƣợc cấp theo nguyên tắc không hoàn lại trực tiếp. - Kinh phí chỉ sử dụng cho mục đích đã hoạch định trƣớc và trong dự toán đƣợc giao. - Khoản thu của đơn vị SNCL không vì mục đích lợi nhuận, nó mang tính bắt buộc và đƣợc đƣa vào quỹ tập trung của NSNN tại Kho bạc Nhà nƣớc (KBNN). - Cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị SNCL là hệ thống các cách thức phƣơng pháp tổ chức quản lý quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn tài chính trong các đơn vị sự nghiệp.
Hiện nay cơ chế tài chính của các đơn vị sự nghiệp tại nƣớc ta là có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị. Nhà nƣớc có quy định quyền hạn và trách nhiệm của đơn vị SNCL nhằm mục đích sử dụng hiệu quả, tiết kiệm 8 các nguồn lực của đơn vị. Đặc trƣng của cơ chế này việc kiểm soát chi theo dự toán đã đƣợc phê duyệt. Cụ thể: - Về lập dự toán: Căn cứ dự toán năm đầu tiên của thời kỳ ổn định, cơ quan quản lý phân loại đơn vị sự nghiệp và việc phân loại này đƣợc ổn định trong 3 năm.
Đây là cũng là căn cứ để tổ chức công tác kế toán trong giai đoạn này; hệ thống tài khoản kế toán đƣợc thiết lập phù hợp với hoạt động tự chủ của đơn vị. - Về việc giao dự toán: Bộ chủ quản hoặc cơ quan chủ quản địa phƣơng quyết định giao dự toán thu, chi ngân sách năm đầu thời kỳ ổn định phân loại cho đơn vị sự nghiệp. - Về việc sử dụng dự toán: + Các khoản chi thường xuyên: là các khoản chi phục vụ cho việc duy trì bộ máy, các khoản chi thực hiện chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao và các khoản chi phục vụ cho hoạt động thu phí, lệ phí,. + Các khoản chi không thường xuyên: là các khoản chi nhằm tăng cƣờng cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của đơn vị, là các khoản chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất đƣợc giao, các khoản chi để đảm bảo cho các hoạt động ngoài hoạt động thông thƣờng của đơn vị.
- Về việc quyết toán: quyết toán theo các mục chi của mục lục NSNN tƣơng ứng với t ng nội dung chi. Các khoản inh phí đƣợc giao quyền tự chủ chƣa sử dụng hết đƣợc thì chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng. Các khoản inh phí hông đƣợc giao quyền tự chủ tài chính chƣa sử dụng hết thì phải nộp trả NSNN hoặc giảm tr vào dự toán năm sau tr trƣờng hợp có ý kiến khác bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Đối với các đơn vị sự nghiệp còn có hoạt động thu sự nghiệp với đa dạng các lĩnh vực, điều này góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực sẵn có của đơn vị đồng thời khuyến khích việc giảm kinh phí hoạt động t nguồn NSNN.