PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, ngành giáo dục Việt Nam nói chung và các Trường đại học tại Việt Nam nói riêng đang tích cực xây dựng hình ảnh thương hiệu của mình trong đất nước và trên thế giới. Đặc biệt hiện nay các nước đều trong quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng vì vậy sự phát triển gia tăng trí tuệ con người ngày càng cao nên ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục và đào tạo rất lớn do vậy các trường phải biết nắm bắt cơ hội, triển khai đào tạo liên kết với các trường nước ngoài và trên thế giới, thực hiện hiệu quả hợp tác song phương và đa phương nhằm thu hút được lượng sinh viên,học viên. Do vậy các trường đại học phải đổi mới công tác, đổi mới cơ chế hoạt động cũng như công tác quản lý đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý chi thường xuyên hiệu quả sẽ giúp các Trường Đại học công lập giảm sự rủi ro của mình, đồng thời tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Tuy nhiên, công tác quản lý chi thường xuyên tại các trường Đại học công lập Việt Nam hiện nay đa phần chưa chú trọng kiểm tra kiểm soát phần chi tiêu thường xuyên tại đơn vị mình mà chỉ tập trung chi tiêu và dự toán tài chính dẫn đến công tác quản lý chi thường xuyên còn nhiều điều bất cập. Trong cơ chế của việc chi của ngân sách Nhà nước gồm có hai khoản chi lớn là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn, nhằm đảm bảo cho hoạt động thường xuyên của các đơn vị hoạt động liên tục, hiệu quả, phục vụ các mục tiêu, phát triển xã hội của nhà nước. Đồng thời chi thường xuyên cũng là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước. Vì vậy việc thực hiện tốt nhiệm vụ chi thường xuyên còn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phân phối và sử dụng có hiệu quả nguồn lực tài chính của đất nước, tạo điều kiện giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng.
Chi thường xuyên hiệu quả và tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn ngân sách nhà nước để chi cho đầu tư phát triển, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý điều hành của nhà nước. Trường Đại học Việt Đức được thành lập trên cơ sở thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và chính phủ Đức. Trường là đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ được nhà 1 nước đảm bảo một phần chi thường xuyên. Nguồn tài chính của ĐHVĐ gồm: Nguồn NSNN cấp cho chi thường xuyên, nguồn NSNN cấp cho chi không thường xuyên, và nguồn thu sự nghiệp của đơn vị.
Trong đó, nguồn thu sự nghiệp đơn vị được tự chủ thực hiện thu – chi và nguồn thu ngân sách nhà nước cấp cho chi thường xuyên chiếm tỷ trọng cao hơn 50% tổng kinh phí trong năm. Do đó, nhà trường đặc biệt chú trọng đến việc quản lý công tác chi thường xuyên tại đơn vị mình. Tuy nhiên, việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp là còn khá mới, chưa có nhiều quy định hướng dẫn phù hợp với thực tế của các đơn vị. Do đó, việc quản lý chi thường xuyên NSNN tại trường ĐHVĐ được kiểm soát chặt chẽ hơn, đảm bảo thực hiện đúng theo quy định của nhà nước.
Bên cạnh đó, từ thực tiễn thực hiện của Nhà trường, đưa ra được các đóng góp để hoàn thiện hơn các cơ sở pháp lý, cơ chế hoạt động cho các đơn vị sự nghiệp nói chung và các tổ chức, cơ quan nhà nước khác. Nhận thức được tầm quan trọng của việc quản lý chi thường xuyên NSNN nên tác giả đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Đại học Việt Đức ” làm đề tài Luận văn với mong muốn đóng góp thiết thực vào việc quản lý sử dụng NSNN đặt biệt trong xu thế phát triển toàn cầu như hiện nay, từ đó đưa ra các giải pháp để thực hiện tốt công tác chi ngân sách nhà nước. Các công trình nghiên cứu có liên quan 2. Công trình nghiên cứu nước ngoài Mark Bray (Bray, 2002), “The Costs and Financing of Education: Trends and Policy Implications” tác giả đã tổng kết và nhận định tại 86 quốc gia, về việc quản lý tài chính tại các cơ sở giáo dục đại học phải minh bạch xã hội nhìn nhận được sự đóng góp có đúng mục đích hay không và hiểu được phần đầu tư đó chính là đầu tư cho thế hệ sau này thừa kế.
Công trình nghiên cứu trong nước Lê Thị Liên (Lê T., 2018), đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên tại Trường Đại học Nông Lâm-Đại Học Huế”, luận văn thạc sỹ khoa học Kinh tế. Đề tài cơ bản đã đạt được những mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra.Với mục 2 đích là nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên tại đơn vị nghiên cứu từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên tại Trường ĐHNL Huế. Nguyễn Tấn Lượng (Nguyễn, 2011), đề tài “ Hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường Đại học Công lập tự chủ tài chính trên địa bàn TP. Đề tài đã nghiên cứu đã đạt được Hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cơ chế quản lý tài chính tại các trường ĐHCL hiện nay, luận văn đã khẳng định vai trò của các nguồn tài chính trong GDĐH, trong đó nguồn NSNN và nguồn thu học phí, lệ phí giữ vai trò quan trọng.
Thông qua phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính tại các trường ĐHCL tự chủ tài chính trên địa bàn TP. HCM, một mặt luận văn đã chỉ ra nguồn NSNN cấp chi thường xuyên có xu hướng giảm, nguồn thu học phí ngày càng đóng vai trò quan trọng. Mặt khác luận văn cũng đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính. Những tồn tại đó được thể hiện ở nhiều mặt ở cả cấp vĩ mô và vi mô.
Trên cơ sở thực trạng quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính luận văn đã trình bày một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính ở các trường ĐHCL tự chủ tài chính trên địa bàn TP. Với những giải pháp đề xuất sẽ giúp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường, giúp các trường thuận lợi trong việc thực hiện tự chủ tài chính và đảm bảo nguồn tài chính các trường phát triển theo hướng bền vững. Tuy nhiên, đây là một đề tài nghiên cứu sâu, rộng và tổng hợp đề cập đến nhiều lĩnh vực và những vấn đề khá nhạy cảm, tuy bản thân cũng đã có nhiều cố gắng, song do giới hạn về thời gian nghiên cứu nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót hạn chế, kính mong sự góp ý, chỉ dẫn của các thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp giúp tác giả bổ sung hoàn thiện đề tài nghiên cứu của mình. Bài báo “Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Thu Thủy (Lê T., 2010) đăng trên tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, chuyên san Luật học số 26 năm 2010.
Trong công trình nghiên cứu này tác giả tập trung nghiên cứu sâu thực trạng về 3 phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam và trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này nhưng cần có các quy định thể hiện sự phân cấp quản lý về ngân sách nhiều hơn, rộng hơn cho các cấp chính quyền địa phương hay quy định về thời hạn của NSNN là trung hạn (5 năm) thay vì một năm như hiện nay Thiềm Thị Kim Hường, (Hường, 2020) đề tài“Đánh giá công tác quản lý chi thường xuyên NSNN tại Đại học Quốc gia TP. Đề tài nghiên cứu thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên NSNN từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên NSNN. Tuy nhiên đề tài chưa đánh giá sâu về các vấn đề còn tồn đọng để đưa ra giải pháp hoàn thiện. Nguyễn Thị Thu Hương (2018), (Hương, 2018) đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên tại các đơn vị sự nghiệp Giáo dục trên địa bàn huyện triệu phong, tỉnh Quảng Trị”.
Đề tài nghiên cứu thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên, luận văn đã định hướng và đề ra những giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại và góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý chi thường xuyên tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục trên địa bàn. Mục tiêu nghiên cứu 3. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát Hệ thống hóa cơ sở lý luận tìm hiểu và đánh giá thực trạng về công tác quản lý chi thường xuyên NSNN của Trường Đại học Việt Đức từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên NSNN tại Trường Đại học Việt Đức. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể - Khái quát được cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước trong các trường đại học công lập.
- Phân tích thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Trường Đại học Việt Đức giai đoạn 2017-2019; 4 - Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Trường Đại học Việt Đức. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu - Luận văn nghiên cứu: Công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Trường Đại học Việt Đức. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: Đề tài thực hiện tại Trường Đại học Việt Đức.
- Về thời gian: Số liệu thu thập, phân tích đánh giá công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước giai đoạn 2017-2019; và đề xuất giải pháp đến 2024. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu nghiên cứu 5.1 Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp tổng hợp, thông qua số liệu thứ cấp chủ yếu thông qua các báo cáo thống kê thu thập từ phòng Tài chính- Kế toán trường Đại học Việt Đức và các tài liệu kế hoạch tài chính bền vững giai đoạn 2017-2019. - Phương pháp phân tích số liệu: + Phương pháp thống kê mô tả: Là thu thập số liệu thứ cấp để tổng hợp và phân tích và so sánh số liệu giữa các năm về các khoản thu chi của Trường ĐHVĐ.