Hoàn thiện pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích hoàn thiện pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Vũ Hồng Tuyến
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thế Liên
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Pháp Luật
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Về Người Thực Hiện Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ luật học
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 1.2. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển về người thực hiện trợ giúp pháp lý ở Việt Nam từ năm 1945
• 1.2.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước ngày 6/9/1997
• 1.2.2. Giai đoạn từ 1997 đến nay
• 1.3. Quy tắc đạo đức nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý theo pháp luật hiện hành
• 1.3.1. Những vấn đề chung về quy tắc đạo đức nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 1.3.2. Nội dung quy tắc đạo đức nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 1.4. Pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý của một số nước
• 1.4.1. Người thực hiện trợ giúp pháp lý phân loại theo mô hình trợ giúp pháp lý
• 1.4.2. Người thực hiện trợ giúp pháp lý theo hệ thống pháp luật của một số nước trên thế giới
• 1.4.3. Một số đặc điểm chung của người thực hiện trợ giúp pháp lý trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng văn bản pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 2.2. Thực trạng hoạt động của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 2.2.1. Chuyên viên trợ giúp pháp lý
• 2.2.2. Cộng tác viên trợ giúp pháp lý
• 2.2.3. Cán bộ trợ giúp pháp lý của các tổ chức chính trị - xã hội
• 2.2.4. Thực trạng phát triển đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 2.3. Đánh giá thực trạng pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 2.3.1. Thuận lợi và khó khăn
• 2.3.2. Những hạn chế bất cập của pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những yêu cầu chung hoàn thiện pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.2.1. Xây dựng chức danh người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.2.2. Hoàn thiện chế độ chính sách cho người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.2.3. Thực hiện xã hội hóa hoạt động trợ giúp pháp lý
• 3.2.4. Xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật trợ giúp pháp lý tại Việt Nam

Pháp luật về trợ giúp pháp lý tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể từ khi được hình thành. Quyết định số 734/TTg của Thủ tướng Chính phủ vào năm 1997 đã đánh dấu sự ra đời của hệ thống trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách. Hệ thống này không chỉ tạo ra cơ sở pháp lý mà còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi hợp pháp của mình. Tuy nhiên, việc thực hiện và áp dụng pháp luật vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý là hoạt động tư vấn, kiến nghị, đại diện và bào chữa miễn phí cho người nghèo và đối tượng chính sách. Vai trò của trợ giúp pháp lý là rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của trợ giúp pháp lý

Từ năm 1997, hệ thống trợ giúp pháp lý đã được hình thành và phát triển mạnh mẽ. Các tổ chức như Cục trợ giúp pháp lý thuộc Bộ Tư pháp và các Trung tâm trợ giúp pháp lý tại các tỉnh, thành phố đã được thành lập, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ pháp lý.

II. Những thách thức trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý

Mặc dù hệ thống trợ giúp pháp lý đã được thiết lập, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các văn bản pháp luật hiện hành chưa đủ mạnh để điều chỉnh toàn diện các mối quan hệ phát sinh trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Điều này dẫn đến việc người thực hiện trợ giúp pháp lý gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

2.1. Thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng

Các quy định về vị trí pháp lý và tiêu chuẩn chức danh của người thực hiện trợ giúp pháp lý chưa được làm rõ. Điều này gây khó khăn trong việc xác định quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong hoạt động tố tụng.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ

Nhiều người dân vẫn chưa biết đến dịch vụ trợ giúp pháp lý, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa. Điều này dẫn đến việc họ không thể tiếp cận được sự hỗ trợ pháp lý cần thiết.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý

Để nâng cao hiệu quả của hệ thống trợ giúp pháp lý, cần có những phương pháp hoàn thiện pháp luật. Việc xây dựng các quy định pháp lý rõ ràng và cụ thể sẽ giúp người thực hiện trợ giúp pháp lý hoạt động hiệu quả hơn. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý.

3.1. Xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp

Việc xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho người thực hiện trợ giúp pháp lý là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo niềm tin cho người dân khi tiếp cận dịch vụ pháp lý.

3.2. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn

Cần tổ chức các khóa đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho người thực hiện trợ giúp pháp lý. Điều này sẽ giúp họ nâng cao kỹ năng và kiến thức, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn của trợ giúp pháp lý tại Việt Nam

Hoạt động trợ giúp pháp lý đã có những đóng góp quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Các tổ chức trợ giúp pháp lý đã tư vấn và đại diện cho hàng triệu người nghèo và đối tượng chính sách, giúp họ giải quyết các vấn đề pháp lý một cách hiệu quả.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động trợ giúp pháp lý

Theo thống kê, trong năm 2023, các tổ chức trợ giúp pháp lý đã hỗ trợ hơn 400.000 vụ việc cho người nghèo và đối tượng chính sách. Điều này cho thấy sự cần thiết và hiệu quả của hệ thống trợ giúp pháp lý.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn hoạt động trợ giúp pháp lý cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của họ là rất quan trọng. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho trợ giúp pháp lý

Việc hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Cần có sự đồng bộ trong các quy định pháp lý để đảm bảo quyền lợi cho người thực hiện trợ giúp pháp lý và người dân. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng phạm vi tiếp cận của trợ giúp pháp lý.

5.1. Định hướng phát triển hệ thống trợ giúp pháp lý

Hệ thống trợ giúp pháp lý cần được phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, đảm bảo chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của người dân.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các tổ chức và người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động trợ giúp pháp lý tại Việt Nam đánh dấu bước chuyển mình quan trọng kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 734/TTg ngày 6/9/1997. Sau hơn 7 năm triển khai, toàn quốc đã hình thành mạng lưới gồm Cục Trợ giúp pháp lý thuộc Bộ Tư pháp và 64 Trung tâm Trợ giúp pháp lý tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Tính đến ngày 31/12/2003, đội ngũ nhân sự đã phát triển lên 556 chuyên viên cùng hàng nghìn cộng tác viên, hỗ trợ miễn phí cho 417.041 đối tượng thông qua 401.336 vụ việc pháp lý thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành bộc lộ khoảng trống thể chế lớn khi địa vị pháp lý, chức danh nghề nghiệp và thẩm quyền tố tụng của người thực hiện trợ giúp pháp lý chưa được luật hóa đồng bộ. Đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống quy định pháp luật điều chỉnh người thực hiện trợ giúp pháp lý tại Việt Nam trong giai đoạn 1945 - 2004, trọng tâm là giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2003. Mục tiêu then chốt của công trình là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng thể chế, nhận diện những điểm nghẽn trong hoạt động đại diện, bào chữa và đề xuất phương hướng xây dựng chức danh trợ giúp viên pháp lý chuyên trách. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc nhằm phục vụ việc soạn thảo Pháp lệnh Trợ giúp pháp lý và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, góp phần bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật cho hơn 2,8 triệu hộ nghèo và khoảng 10 triệu đồng bào dân tộc thiểu số trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, nhấn mạnh bản chất của Nhà nước của dân, do dân, vì dân cùng chức năng xã hội bảo đảm công bằng, bảo vệ quyền con người. Nghiên cứu tích hợp lý thuyết tiếp cận công lý hiện đại, khẳng định trợ giúp pháp lý là công cụ xóa đói giảm nghèo về mặt pháp luật, bảo đảm quyền được bảo vệ của các nhóm yếu thế trong xã hội.

Bên cạnh đó, tác giả phân tích mô hình nhân lực trợ giúp pháp lý dựa trên 4 mô hình phổ biến trên thế giới: mô hình từ thiện, mô hình luật sư công nhận lương ngân sách, mô hình luật sư tư nhận thù lao nhà nước và mô hình hỗn hợp. Hệ thống khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm 3 nhóm chủ thể chính: chuyên viên trợ giúp pháp lý, cộng tác viên trợ giúp pháp lý và cán bộ trợ giúp pháp lý thuộc các tổ chức chính trị - xã hội. Luận văn cũng xác lập 5 chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cốt lõi: tính vô tư, trung thực, tận tụy, tôn trọng bí mật đời tư và trách nhiệm xã hội không vụ lợi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Cục Trợ giúp pháp lý, báo cáo tổng kết giai đoạn 1997 - 2003 của 64 Trung tâm Trợ giúp pháp lý cấp tỉnh và hệ thống hơn 20 văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng cho toàn bộ 64 tổ chức trợ giúp pháp lý cấp tỉnh, kết hợp khảo sát chọn mẫu đại diện tại các tỉnh miền núi, đồng bằng và đô thị lớn nhằm phản ánh chính xác sự chênh lệch vùng miền.

Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử được lựa chọn làm phương pháp luận xuyên suốt để xem xét sự phát triển của thể chế trong tiến trình cải cách tư pháp. Phương pháp so sánh luật học đối chiếu kinh nghiệm của Canada, Australia, Hàn Quốc và Philippines giúp đúc kết bài học về thiết lập chức danh chuyên môn. Phương pháp phân tích - tổng hợp và thống kê xã hội học pháp luật được sử dụng nhằm lượng hóa hiệu quả hoạt động, chỉ ra mối tương quan giữa số lượng chuyên viên với tỷ lệ thụ lý án hình sự, dân sự và đất đai qua 7 năm triển khai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, đội ngũ nhân sự trợ giúp pháp lý tăng trưởng mạnh về số lượng nhưng quy mô tại mỗi địa phương còn mỏng. Số lượng chuyên viên tăng 245,3% từ 161 người vào tháng 12/1998 lên 556 người vào tháng 12/2003. Tuy nhiên, phần lớn Trung tâm cấp tỉnh chỉ có từ 3 đến 4 biên chế, tạo ra áp lực công việc rất lớn trước nhu cầu của hàng triệu người nghèo.

Thứ hai, hiệu suất giải quyết vụ việc đạt bước tiến vượt bậc. Riêng năm 2003, toàn hệ thống đã trợ giúp 126.038 vụ việc cho hơn 130.000 lượt đối tượng, chiếm 31,4% tổng khối lượng vụ việc của cả giai đoạn 1997 - 2003. Lĩnh vực trợ giúp tập trung chủ yếu vào hôn nhân gia đình, đất đai, khiếu nại hành chính và hình sự.

Thứ ba, tồn tại xung đột pháp lý nghiêm trọng về quyền tham gia tố tụng. Dù các Trung tâm được giao quyền đại diện, bào chữa, nhưng theo pháp luật tố tụng hiện hành, chuyên viên trợ giúp pháp lý không được cấp giấy chứng nhận người bào chữa trước Tòa án. Để thực hiện bào chữa, cơ quan trợ giúp buộc phải ký hợp đồng mời luật sư bên ngoài, phát sinh thủ tục hành chính phức tạp và chi phí ngân sách phụ trội.

Thứ tư, chế độ đãi ngộ cho người thực hiện trợ giúp pháp lý còn nhiều bất cập. Chuyên viên hưởng lương như công chức hành chính thuần túy mà không có phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp hay bảo hiểm rủi ro khi đi công tác lưu động tại vùng sâu, vùng xa. Thù lao cộng tác viên ở mức 8.000 đồng/giờ đối với tư vấn đơn giản là quá thấp, làm giảm 40% đến 50% mức độ nhiệt tình tham gia của các luật sư có trình độ cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc hoạt động trợ giúp pháp lý mới dừng lại ở các văn bản dưới luật như quyết định của Thủ tướng hay thông tư liên tịch, thiếu văn bản có hiệu lực pháp lý cao như Luật hoặc Pháp lệnh. Sự thiếu vắng chức danh tư pháp chuyên biệt khiến chuyên viên bị đồng nhất với công chức hành chính thông thường.

Đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Australia và Hàn Quốc, việc thiết lập chức danh luật sư công chuyên trách giúp rút ngắn 20% thời gian xử lý thủ tục và tiết kiệm từ 30% đến 45% chi phí so với việc thuê luật sư dịch vụ bên ngoài. Sự phân bổ vụ việc có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cơ cấu vụ việc, trong đó nhóm tranh chấp đất đai và khiếu nại hành chính chiếm tỷ trọng trên 55%, đòi hỏi người trợ giúp phải có kỹ năng tranh tụng chuyên sâu chứ không chỉ dừng lại ở tư vấn văn bản đơn thuần.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng và ban hành Pháp lệnh Trợ giúp pháp lý trong giai đoạn 2004 - 2006, tiến tới nâng lên thành Luật Trợ giúp pháp lý nhằm xác lập địa vị pháp lý độc lập và vững chắc cho tổ chức cùng người thực hiện trợ giúp pháp lý.

Thứ hai, Bộ Tư pháp chủ trì thiết lập chức danh nghề nghiệp Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư trợ giúp pháp lý. Cần sửa đổi các quy định pháp luật tố tụng để trao quyền tham gia tố tụng bình đẳng cho Trợ giúp viên pháp lý trước Tòa án, phấn đấu nâng tỷ lệ trực tiếp tham gia đại diện, bào chữa của viên chức trợ giúp pháp lý lên trên 60% tổng số án chỉ định vào năm 2008.

Thứ ba, Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng chế độ tiền lương, ngạch bậc chuyên ngành và phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp tương đương các chức danh tư pháp khác như thẩm phán, kiểm sát viên. Đồng thời, nâng mức bồi dưỡng cộng tác viên tối thiểu gấp 2,5 đến 3 lần so với mức quy định năm 2002 trong khung thời gian 2005 - 2007 nhằm thu hút luật sư giỏi.

Thứ tư, Cục Trợ giúp pháp lý ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp thống nhất trong vòng 12 tháng, kết hợp mở rộng chính sách xã hội hóa để khuyến khích ít nhất 30% tổ chức hành nghề luật sư tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí cho cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên ngành:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý tư pháp: Cán bộ nghiên cứu tại Bộ Tư pháp, Ban Nội chính Trung ương và các cơ quan thuộc Quốc hội sử dụng tài liệu làm luận cứ xây dựng các dự thảo văn bản luật về tư pháp và trợ giúp pháp lý.
• Viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo luật: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước - Pháp luật, Luật Hành chính, Luật Tố tụng tham khảo làm giáo trình, tài liệu chuyên khảo về thể chế nhân lực tư pháp công.
• Đội ngũ cán bộ tại các Trung tâm Trợ giúp pháp lý: Chuyên viên, trợ giúp viên và cộng tác viên tại các địa phương sử dụng làm cẩm nang chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xử lý vụ việc và rèn luyện chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
• Tổ chức chính trị - xã hội và đoàn luật sư: Các tổ chức như Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Luật sư tham khảo mô hình tổ chức văn phòng tư vấn pháp luật miễn phí và cơ chế phối hợp bảo vệ quyền lợi hội viên.

Câu hỏi thường gặp

Người thực hiện trợ giúp pháp lý theo nghiên cứu gồm những ai? Người thực hiện trợ giúp pháp lý bao gồm chuyên viên trợ giúp pháp lý công tác tại Cục và Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, cộng tác viên trợ giúp pháp lý (luật sư, luật gia, chuyên viên các ngành) và cán bộ thực hiện trợ giúp pháp lý thuộc các tổ chức chính trị - xã hội.

Tại sao chuyên viên trợ giúp pháp lý giai đoạn 2004 chưa được bào chữa tại Tòa án? Do pháp luật tố tụng thời điểm đó chỉ công nhận luật sư và bào chữa viên nhân dân có quyền tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa, trong khi chuyên viên trợ giúp pháp lý mang thân phận công chức nhà nước nên chưa có quy chế tố tụng tương thích.

Những nhóm đối tượng nào được nhận trợ giúp pháp lý miễn phí? Đối tượng hưởng trợ giúp gồm người thuộc hộ nghèo theo chuẩn quốc gia, người có công với cách mạng và thân nhân, đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, các đối tượng được miễn án phí và người nước ngoài theo hiệp định tương trợ tư pháp.

Chế độ thù lao của cộng tác viên trợ giúp pháp lý gặp vướng mắc gì? Mức chi bồi dưỡng cho cộng tác viên rất thấp, điển hình là mức 8.000 đồng/giờ cho một vụ việc tư vấn đơn giản theo quy định năm 2002, không đủ bù đắp chi phí đi lại và nghiên cứu hồ sơ, dẫn đến khó thu hút luật sư giàu kinh nghiệm.

Đóng góp mới quan trọng nhất của luận văn là gì? Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn để kiến nghị thành lập chức danh Trợ giúp viên pháp lý độc lập có quyền tranh tụng, đề xuất hệ thống hóa bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp và đặt nền móng khoa học cho việc ban hành văn bản luật chuyên ngành.

Kết luận

• Khẳng định trợ giúp pháp lý là chính sách nhân văn cốt lõi, thể hiện bản chất ưu việt của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Tổng kết thành tựu vượt bậc qua 7 năm với hơn 400.000 vụ việc được giải quyết cho các đối tượng chính sách và người nghèo.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế về vị trí pháp lý, thẩm quyền tố tụng và chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ chuyên viên, cộng tác viên.
• Xác lập lộ trình hoàn thiện thể chế giai đoạn 2004 - 2006 với trọng tâm là xây dựng Pháp lệnh Trợ giúp pháp lý và chức danh Trợ giúp viên pháp lý.
• Đề xuất đồng bộ các giải pháp về tiêu chuẩn chức danh, quy tắc đạo đức nghề nghiệp, bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp và xã hội hóa nguồn lực.

Bản luận văn là tài liệu khoa học có giá trị tham khảo bền vững cho tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng thể chế trợ giúp pháp lý chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TGPL 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM NGƯỜI THỰC HIỆN TGPL Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm người thực hiện TGPL Để đưa ra được khái niệm và nêu lên những đặc điểm cơ bản của pháp luật về người thực hiện TGPL, trước tiên cần nghiên cứu khái niệm TGPL. Khát niêm TGPL Chủ nghĩa Mác - Lênin về Nhà nước và pháp luật đã chỉ rõ: pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp.

Bản chất pháp luật thể hiện ở tính giai cấp của nó, không có “pháp luật tự nhiên” hay pháp luật không mang tính giai cấp. Mác và Angghen khi nghiên cứu về pháp luật tư sản đã chỉ rõ bản chất của pháp luật tư sản trong Tuyên ngôn Đảng Cộng sản như sau “pháp luật của các ông chẳng qua chỉ là ý chí của các ông được đề lên thành luật, cái ý chí mà nội dung là do những điều kiện sinh hoạt vật chất của gial cấp các ông quyết định [13, tr. Bên cạnh đó, trước áp lực của các lực lượng dân chủ tiến bộ, pháp luật tư sản cũng có các quy định thể hiện ý chí của đa số thành viên trong xã hội. Hầu hết các mối quan hệ xã hội đều được pháp luật tư sản điều tiết và phạm vi các quan hệ xã hội mà pháp luật tư sản điều chính cũng ngày càng mở rộng.

Pháp luật tư sản trong khi quy định những quyền và nghĩa vụ bình đẳng đối với mọi người đã luôn luôn giả định rằng những điều kiện thực tế về mọi mặt của mọi người để thực hiện các quyền và nghĩa vụ đó là hoàn toàn giống nhau. Tuy nhiên, do pháp luật tư sản khá phức tạp nên người dân trông chờ chủ yếu vào sự trợ giúp của đội ngũ luật sư chuyên nghiệp. Nếu người dân có tiền thì sẽ thuê được luật sư bảo vệ quyền lợi cho mình, các luật sư giúp thân 10 chủ trong hầu hết các quan hệ xã hội. Do vậy, pháp luật tư sản phần lớn quy định quyền và nghĩa vụ của công dân về hình thức mà ít có những quy định về điều kiện đảm bảo thực hiện hoặc có những hạn chế về khả năng thực hiện.

Mác từng nhận xét rằng pháp luật của các Nhà nước tư sản rất tốn tiền, vì vậy trong nhiều trường hợp những người nghèo không có đủ tiền để sử dụng pháp luật đó. Nền kinh tế thị trường làm phân hoá nhanh chóng giàu, nghèo và đó là một trong những nguyên nhân tạo ra điều kiện để sử dụng pháp luật không bình đẳng. Hiện nay, ở các nước tư sản chi phí của người dân vào các vụ việc kiện tụng, tư vấn pháp luật khá tốn kém, ví dụ ở Đức chi phí để kiện đồi một tài sản chiếm khoảng 50% giá trị tài sản đó, ở Mỹ và nhiều nước khác tiền công trả cho một luật sư cũng đến vài tram USD/1giờ. Do đó, có một bộ phận dan nghèo vì không đủ khả năng thanh toán tiền thù lao cho luật sư nên nhiều khi bị thiệt thòi, thậm chí phải chịu ấm ức, bất công.

Một trong những công cụ để Nhà nước quản lý xã hội là bằng pháp luật. Việc ban hành pháp luật, giúp Nhà nước duy trì sự lãnh đạo điều chính các mối quan hệ xã hội đi theo một định hướng nhất định. Người dân có nghĩa vụ nộp các khoản thuế cho Nhà nước để duy trì bộ máy làm việc thì Nhà nước phải có trách nhiệm duy trì trật tự xã hội. Bằng các biện pháp thiết thực và hữu hiệu, Nhà nước giúp người dân hiểu biết pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp đã được pháp luật quy định khi quyền và lợi ích đó bị vị phạm.