CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE THUE TIÊU THU ĐẶC BIỆT DOI VỚI RƯỢU, BIA 1. Khái niệm, đặc điểm và mục tiêu của thuế tiêu thụ đặc biệt 111. Khái niệm của thuế tiêu thụ đặc biệt Thuế tiêu thu đặc biệt (TTĐB) la thuế tiêu thu từ các tô chức, cá nhân khi ho có hanh vi sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh hang hóa hoặc cung ứng dich vu đặc biệt, không được nha nước khuyến khích tiêu dùng”. Phân tích sâu hơn thi thuê tiêu thu đặc biệt là một loại thuế gián thu, đánh vao một sô hang hóa, dich vu mang tinh chất xa xi, không cần thiết hoặc có hai cho sức khỏe, môi trường và xã hôi nhằm hạn chế sản xuất và tiêu thụ mà không hoản toan loại bö nó.
Mục đích của thuế tiêu thụ đặc biệt là điều tiết hướng dẫn sản xuất, nhập khẩu và tiêu dùng xã hội, tăng nguôn thu cho ngân sách nha nước và thực hiện công bằng x4 hôi. Việc áp dụng thuê TTĐB đối với các loại hàng hóa và dịch vụ nhất định đã trở thảnh một phân không thể thiếu của chính sách tài chính của nhiều quốc gia trên thé giới. Tuy nhiên, việc hiểu rõ va phân tích sâu hơn về khái niệm nay đang trở thành một van đê cực ky quan trọng, đặc biệt là khi chúng ta đôi điện với các thách thức xã hôi, môi trường vả kinh tế ngay cảng phức tạp Trong bối cảnh nảy, việc đưa ra các góc nhin khác nhau về thuê TTĐB là cực kỳ cân thiết. Từ góc độ kinh tế, nơi chúng ta coi thuế TTĐB lả một công cụ để điều chỉnh hành vi tiêu dùng va tạo nguôn thu nhập cho chính phủ.
Bang cách này, chính sách thuê có thé được sử dung dé khuyén khích sử dụng các sản phẩm và dịch vụ có lợi cho xã hôi và môi trường, giảm thiểu tiêu thụ các sản phẩm gây hại nhưng vẫn dam bảo lợi ich về kinh tế. 3 Trường Đại học Luật Ha Nội (2022), Giáo trình Luật Thuế Viet Nam, Nxb. 6 Bên cạnh đó, cũng cân phải nhìn vao góc nhìn x4 hội va sức khỏe. Thuê TTPB thường được áp dung để giảm tiêu thụ các san phẩm gây hại cho sức khỏe như thuốc lá vả rượu, bia, mỹ phẩm v,v.
Việc áp dụng thuế có thể được xem là một biên pháp can thiệp nhằm giảm bớt các van dé sức khöe cộng đồng như viêm gan, xo vữa động mạch, bênh tim mach và ung thư. Thuê TTPB cúng có thé được coi la một cách để phan ánh các chi phí môi trường ẩn của việc sản xuất vả tiêu thụ lương lớn các sẵn phẩm rượu, bia gay ô nhiễm hoặc tác động tiêu cực đến môi trường. Bằng cách áp dụng thuế, các cơ quan chức năng có thé khuyên khích việc sử dung các nguôn năng lượng sạch va giảm thiểu ô nhiễm. Ngoài ra, việc thiết lập thuê TTĐB cũng phải được xem xét từ góc nhìn chính sách công công và công bằng x4 hôi.
Nha làm luật cân phải dam bao rằng thuế không tạo ra gánh nặng không công bang cho các tang lớp dan cư khác nhau va không tao ra sự phân biệt đôi xử. Việc hiểu và phân tích sâu hơn vê thuế TTĐB đang trở thành một yêu tố quan trong trong việc xây dựng các chính sách tải chính hiệu quả và bên vững Bằng biện pháp đưa ra các góc nhìn khác nhau về khái niém nay giúp chúng ta có cái nhìn toản diện và sâu sắc hơn về vai trò va tác động của thuê tiêu thu đặc biệt đôi với xã hội, môi trường và kinh tế. Về đặc điểm, thuế TTĐB thường chỉ đánh một lần ở khâu sản xuất hoặc tái cung ứng dịch vụ chịu thuê trong nước. Riêng đối với hang hóa nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt được đánh ở khâu nhập khẩu và khâu cơ sở nhập khẩu bán ra hang hóa do*.
Đây là loại thuế tiêu dùng một giai đoạn nên không gây nên sư trùng lặp qua các khâu của quá trình luân chuyên hang hóa. Vì vay, có tác dụng giảm thiểu chi phí hành thu song đòi höi chế độ kiểm tra, giám sát thật chặt chế nhằm đảm bảo han chế tới mức tối đa sự thất thu thuế TTDB thông qua việc gian lận vê sô lương hang hóa sản xuất và tiêu thụ. * Phùng Thị Cấm Châu, Hướng dẫn món học Luat Tài chính, Nxb. T7 Thuế TTĐB phan ánh một cách hiệu quả nhất những mục tiêu va gia trị ma nha nước muốn day mạnh trong công đông Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của thuế tiêu thụ đặc biệt là tính trực tiếp đối với tiêu thụ.
Điều nay có nghĩa là người tiêu dùng trực tiếp chịu gánh nang thuê thông qua việc mua các sản phẩm hoặc dịch vu cụ thể. Ví dụ, khi mua thuốc lá hoặc rươu bia, xe hơi đắt tiên, v,v, người tiêu dùng phải trả một số tiên bỗ sung cho nhả nước, góp phân vao nguồn thu ngân sách quốc gia. Mục tiêu can thiệp vảo hành vi tiêu ding là một yêu tổ quan trong khi thiết kế thuê tiêu thụ đặc biệt. Các chính phủ trên thé giới thường sử dụng thuế nay dé thúc day việc sử dung các sẵn phẩm va dich vụ có ich lợi cho xã hội và môi trường, đông thời giảm thiểu tiêu thụ các sản phẩm gây hại.
Việc áp dung thuê TTĐB đôi với các sản phẩm xa xi có mục đích thiết yêu không chỉ là dé tạo nguồn thu nhập ma còn la dé giảm bớt các van dé tiêu cực dén từ việc tiêu thu không kiểm soát các mặt hang, sản phẩm như đã nêu ở trên Ngoài ra, thué TTĐB còn có tính cá nhân hóa và phân loại. Điều nảy có nghĩa lả chính phủ phân loại các sản phẩm và dịch vụ và áp dụng các mức thuế khác nhau dua trên đặc điểm của từng nhóm Vi du, các loại thuốc lá, rượu có thể chịu mức thuế cao hơn so với các sản phẩm không gây hai cho sức khỏe. Điêu nay thể hiện sự công bang và đông thuận trong việc áp dung thuế, đông thời tạo động lực cho người dân chuyển sang các sản phẩm có ich hon cho sức khỏe, môi trường, nâng cao nhận thức chung của công đỏng về thói quen tiêu dung Thuế TTĐB có mức thuế suất cao, thường được tính theo tỷ lệ phân trăm trên giá bán hoặc giá tính thuế của hang hóa, dich vụ. Mức thuế suat cao sé ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định tiêu dùng của người dân, hạn chế nhu cầu tiêu dung các hàng hóa, dịch vụ chiu thuế TTĐB.
Đông thời, mức thuê suất cao cũng tạo ra một nguồn thu đáng kể cho ngân sách nha nước. Bên cạnh đó, thuế TTĐB được áp dụng đôi với một sô hàng hóa, dich vụ đặc biệt § nằm trong danh mục do Nhà nước quy định. Tính chất đặc biệt hay không đặc biệt của hang hóa, dich vu ở một quốc gia tuy thuộc vào phong tục, tập quan, lối sông văn hóa và mức thu nhập bình quân dau người của quốc gia đó. Nhìn chung, các hàng hóa, dich vu được lựa chon dé thu thuế tiêu thu đặc biệt có các tính chất sau: - Việc sản xuất, tiêu dùng các loại hang hóa, dich vu này chưa thật can thiết đôi với đời sống xã hội nên thường chịu sự kiểm soát chặt chế của Nha nước.
- Lương câu của hang hóa, dich vụ nay thường biến đông theo thu nhập nhưng ít biến đông theo mức giá cả - Các loại hang hóa nay can hạn ché tiêu ding do không có lợi đôi với nên kinh tê - xã hội nói chung hoặc có hại cho sức khỏe, môi trường hay gây lãng phí cho xã hội Trong hệ thông thuê của một quốc gia, thuế TTĐB đóng vai tro quan trong và có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiêu khía cạnh của xã hội va kinh tế Một trong những điểm đáng chú ý nhật la thuê TTĐB đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát tiêu thụ của các san phẩm và dich vụ có tác động tiêu cực đến sức khỏe va môi trường. Bằng cách ap dung thuế cao đối với các mặt hàng như thuốc lá, rượu, bia và nước giải khát có đường, chính phủ có thé han chế việc tiêu thụ các sản phẩm nay va giãm thiểu tac đông tiêu cực của chúng đối với sức khỏe công đông và môi trường Thuê TTDB lả công cụ quan trọng thực hiện mục đích hướng dẫn sản xuất và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ được coi là đặc biệt. Trong việc thực hiện mục tiêu nay, tư tưởng chung là hạn chế những hang hóa, dich vụ mà việc sin xuất, tiêu dùng không có lợi cho nên kinh tế quốc dân xét trên phương diện kinh tế, chính trị, xã hội. Mặt khác, thuê TTĐB cũng khuyên khích sự phát triển của các ngành sản xuat, kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ có lợi cho xã hội, góp phân nâng cao chất lượng cuộc sông của người dân.
Thuê TTĐB cũng gop phan quan trong trong việc tái phân phối thu nhập của người có thu nhập cao, đảm bảo công bang x4 hội. Bởi vì, các hang hóa, dich vụ chịu thuê TTĐB thường là những hang hóa, dich vụ xa xi, không cân thiết hoặc có hại cho sức khỏe, môi trường va x4 hôi, do đó, người có thu nhập cao sé phải tra mét khoản thuê lớn hơn khi tiêu dung các hang hóa, dịch vụ nảy. Như vậy, thuê TTĐB giúp giảm bớt sự chênh lệch thu nhập giữa các tang lớp trong xã hội, góp phan nâng cao đời sông vật chat va tinh than của người dân. Thuê TTĐB cũng đóng góp không nhỏ trong việc điều tiết nên kinh tế, tăng nguôn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện công bằng xã hội.
Tuy nhiên, việc áp dụng thuê TTĐB cũng cân phải cân nhắc kỹ lưỡng về mức thuê suat, danh mục hang hóa, dich vụ chiu thuê và cơ chế quan lý, hành thu thuê dé dam bảo hiệu quả va hợp lý của loại thuê nảy, điều nảy sẽ được làm rố ở các chương tiếp theo 1. Các mục tiêu và nguyên tắc của pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu, bia Thuế TTĐB là một loại thuế gián thu, đánh vào mét sé hang hóa, dich vụ mang tính chat xa xi, không cần thiết hoặc có hai cho sức khỏe, môi trường và xã hội. Mục đích của thuế TTDB la điều tiết hướng dẫn sin xuất, nhập khẩu và tiêu ding xã hôi, tăng nguồn thu cho ngân sách nha nước va thực hiện công bằng xã hội.