Luận án tiến sĩ hoàn thiên phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố hà nội đến năm 2020

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách tại Hà Nội đến năm 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Từ Quang Phương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển (Kinh tế đầu tư)
• Đề tài: Hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội đến năm 2020
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.2. Khung nghiên cứu và các phương pháp nghiên cứu
• 1.2.1. Khung nghiên cứu
• 1.2.2. Phương pháp thu thập, tổng hợp, phân tích số liệu
• 1.2.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích thống kê
• 1.2.4. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 1.2.5. Phương pháp chuyên gia
• 1.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XDCB SỬ DỤNG NGUỒN VỐN NSNN
• 2.1. Đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách
• 2.1.1. Khái niệm đầu tư và đầu tư XDCB
• 2.1.2. Vai trò của đầu tư XDCB
• 2.1.3. Nguồn vốn đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN
• 2.2. Bản chất phân cấp quản lý đầu tư XDCB nguồn vốn NSNN
• 2.2.1. Bản chất của phân cấp, ủy quyền hay tản quyền trong kinh tế
• 2.2.2. Khái niệm, mục tiêu phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn NSNN
• 2.2.3. Nội dung phân cấp quản lý đầu tư XDCB nguồn vốn NSNN
• 2.2.4. Tiêu chí để phân bổ vốn đầu tư theo phân cấp quản lý đầu tư XDCB nguồn vốn NSNN
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB tại ĐP
• 2.3.1. Những quy định chung liên quan đến quá trình phân cấp quản lý đầu tư XDCB
• 2.3.2. Quy định về phân cấp nguồn vốn NSNN
• 2.3.3. Tổ chức bộ máy và cơ chế vận hành của bộ máy QLNN
• 2.4. Kinh nghiệm về phân cấp quản lý đầu tư XDCB trong và ngoài nước
• 2.4.1. Kinh nghiệm của các thành phố lớn ở Việt Nam
• 2.4.2. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới
• 2.4.3. Bài học kinh nghiệm cho Hà Nội
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XDCB SỬ DỤNG NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Tổng quan tình hình phát triển KT - XH ảnh hưởng đến công tác phân cấp quản lý đầu tư
• 3.1.1. Giới thiệu chung về thủ đô Hà Nội
• 3.1.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô tác động đến công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB trong giai đoạn 2007-2014
• 3.2. Thực trạng công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn NSNN tại Hà Nội giai đoạn 2007-2014
• 3.2.1. Tổng quan về tình hình đầu tư XDCB của thành phố Hà Nội
• 3.2.2. Khung pháp lý về phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách thành phố Hà Nội
• 3.2.3. Công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn ngân sách Hà Nội
• 3.2.4. Kết quả và hiệu quả sử dụng vốn phân cấp đầu tư XDCB từ NSNN của thành phố Hà Nội
• 3.3. Đánh giá chung về phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội giai đoạn 2007-2014
• 3.3.1. Nhược điểm
• 3.3.2. Nguyên nhân nhược điểm
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XDCB SỬ DỤNG NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2020
• 4.1. Bối cảnh, xu hướng, quan điểm và định hướng tiếp tục phân cấp quản lý đầu tư XDCB
• 4.1.1. Bối cảnh, xu hướng và quan điểm phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách tại Hà Nội
• 4.1.2. Định hướng tăng cường phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách tại Hà Nội
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách của Hà Nội
• 4.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý phân cấp quản lý đầu tư XDCB trong tổng thể phân cấp quản lý NSNN
• 4.2.2. Hoàn thiện phân cấp quản lý quy hoạch
• 4.2.3. Tăng cường phân cấp quản lý trong công tác lập kế hoạch đầu tư XDCB từ ngân sách thành phố Hà Nội
• 4.2.4. Đẩy mạnh phân cấp trong phân bổ và giao kế hoạch vốn đầu tư và vốn phân cấp đầu tư XDCB
• 4.2.5. Hoàn thiện phân cấp trong khâu chuẩn bị đầu tư, phê duyệt, thẩm định và quyết định đầu tư dự án XDCB
• 4.2.6. Tiếp tục và hoàn thiện phân cấp trong quyết toán, giám sát công trình đầu tư dự án XDCB
• 4.2.7. Kiện toàn các Ban quản lý dự án và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác quản lý đầu tư của Thành phố
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quản lý đầu tư và xây dựng cơ bản

Quản lý đầu tư và xây dựng cơ bản là hai khía cạnh quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý đầu tư liên quan đến việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn nhà nước, đặc biệt là từ ngân sách TP Hà Nội, để thực hiện các dự án phát triển hạ tầng. Xây dựng cơ bản bao gồm các hoạt động xây dựng công trình phục vụ phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc phân cấp quản lý giữa các cấp chính quyền giúp tăng tính chủ động và hiệu quả trong quản lý đầu tư. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều bất cập như đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, và thiếu hiệu quả.

1.1. Phân cấp quản lý đầu tư

Phân cấp quản lý đầu tư là quá trình trao quyền quản lý từ cấp trung ương xuống địa phương. Điều này giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc sử dụng nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội. Tuy nhiên, việc phân cấp cần được thực hiện một cách có hệ thống và minh bạch để tránh tình trạng đầu tư phân tán, thiếu hiệu quả. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, phân cấp quản lý đầu tư cần đi kèm với việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương và cơ chế giám sát chặt chẽ.

1.2. Đầu tư xây dựng cơ bản

Đầu tư xây dựng cơ bản là một phần quan trọng trong phát triển hạ tầng. Các dự án xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả và tiến độ. Việc phân cấp quản lý giúp các địa phương chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các dự án. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, và lãng phí nguồn lực.

II. Ngân sách TP Hà Nội và phân cấp quản lý

Ngân sách TP Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng cơ bản. Việc phân cấp quản lý giúp tăng tính chủ động và hiệu quả trong sử dụng nguồn vốn này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều bất cập như đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, và thiếu hiệu quả. Cần có các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách.

2.1. Quản lý ngân sách

Quản lý ngân sách là quá trình phân bổ và sử dụng nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội một cách hiệu quả. Việc phân cấp quản lý giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc sử dụng nguồn vốn. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh tình trạng lãng phí và thiếu hiệu quả. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương và cơ chế giám sát là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

2.2. Phân cấp quản lý đầu tư xây dựng

Phân cấp quản lý đầu tư xây dựng là quá trình trao quyền quản lý từ cấp trung ương xuống địa phương. Điều này giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc sử dụng nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội. Tuy nhiên, việc phân cấp cần được thực hiện một cách có hệ thống và minh bạch để tránh tình trạng đầu tư phân tán, thiếu hiệu quả. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, phân cấp quản lý đầu tư cần đi kèm với việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương và cơ chế giám sát chặt chẽ.

III. Chính sách đầu tư và phát triển hạ tầng

Chính sách đầu tư và phát triển hạ tầng là hai yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách đầu tư cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế và khả năng cân đối nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội. Phát triển hạ tầng bao gồm các hoạt động xây dựng công trình phục vụ phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc phân cấp quản lý giúp các địa phương chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các dự án.

3.1. Kế hoạch đầu tư

Kế hoạch đầu tư là quá trình lập kế hoạch và phân bổ nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội cho các dự án phát triển hạ tầng. Việc phân cấp quản lý giúp các địa phương chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các dự án. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, và lãng phí nguồn lực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương và cơ chế giám sát là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

3.2. Dự án xây dựng

Dự án xây dựng là các công trình được thực hiện sử dụng nguồn vốn từ ngân sách TP Hà Nội. Việc phân cấp quản lý giúp các địa phương chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các dự án. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, và lãng phí nguồn lực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương và cơ chế giám sát là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu bắt nguồn từ yêu cầu cấp bách trong việc nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công tại các siêu đô thị đang chuyển đổi kinh tế. Luận án tiến sĩ "Hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội đến năm 2020" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Từ Quang Phương và TS. Trần Ngọc Nam tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Mã số chuyên ngành: 62310105 - Kinh tế phát triển / Kinh tế đầu tư, năm 2016) là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện chu trình quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) theo cơ chế phân cấp đa tầng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ: phần lớn các nghiên cứu trước đây (như Smoke, 2001; Litvack & Seddon, 1999; Đặng Đức Anh, 2013; Lê Chi Mai, 2006; Lê Xuân Bá, 2010) chỉ dừng lại ở phân cấp tài chính hoặc phân cấp hành chính vĩ mô, thiếu mô hình định lượng đánh giá hiệu quả kỹ thuật của nguồn vốn phân cấp XDCB ở cấp chính quyền địa phương cơ sở (quận, huyện, thị xã).

Luận án giải quyết hai câu hỏi quản lý cốt lõi:

1. Bản chất phân cấp quản lý đầu tư XDCB từ nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) là gì?
2. Làm thế nào để công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội đạt hiệu quả cao đến năm 2020?

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được thiết lập có hệ thống:

• Câu hỏi nghiên cứu 1: Tại sao phải phân cấp và bản chất phân cấp quản lý đầu tư XDCB hướng tới mục tiêu gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2: Phân cấp quản lý đầu tư XDCB có tác động như thế nào đến phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) trên địa bàn các quận, huyện, thị xã thuộc thành phố Hà Nội?
• Câu hỏi nghiên cứu 3: Có nên tiếp tục đẩy mạnh phân cấp quản lý đầu tư XDCB trong giai đoạn mới và điều kiện tiền đề là gì?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết H1: Mức độ phân cấp và quyền tự chủ ngân sách có mối tương quan thuận chiều với tốc độ giải ngân và năng lực đáp ứng nhu cầu hạ tầng địa phương.
• Giả thuyết H2: Sự thiếu đồng bộ giữa phân cấp quy hoạch, thẩm định phê duyệt và năng lực bộ máy quản trị cơ sở là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, nợ đọng XDCB.
• Giả thuyết H3: Hiệu quả sử dụng vốn phân cấp có sự chênh lệch mang tính cấu trúc giữa các nhóm đơn vị hành chính (nội thành và ngoại thành) dưới tác động của tính kinh tế theo quy mô.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory), Lý thuyết thể chế kinh tế (Institutional Economics) và Phương pháp phân tích màng bao dữ liệu (Data Envelopment Analysis - DEA). Luận án xác lập phạm vi nghiên cứu thực nghiệm trên toàn bộ 30 quận, huyện, thị xã của thành phố Hà Nội trong giai đoạn lịch sử 8 năm (2007-2014) – mốc thời gian đánh dấu sự kiện sáp nhập toàn bộ tỉnh Hà Tây và huyện Mê Linh vào Thủ đô Hà Nội.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy ba dòng nghiên cứu (research streams) chính định hình lĩnh vực phân cấp đầu tư công:

1. Dòng nghiên cứu phân cấp tài khóa và hành chính: Smoke (2001) phân tích thực tiễn phân cấp tại các nước đang phát triển, nhấn mạnh việc tạo nguồn thu độc lập và trao quyền chi tiêu. Litvack và Seddon (1999) phân loại ba trụ cột: phân cấp chính trị, phân cấp hành chính và phân cấp tài chính. Roy (1999) thiết lập 12 nguyên tắc thực thi phân cấp tài khóa nhằm tối ưu hóa nguồn lực công. Tại Việt Nam, Lê Chi Mai (2006) và Đặng Đức Anh (2013) tập trung vào nguyên tắc phân định nguồn thu - nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách.
2. Dòng nghiên cứu thể chế quản lý đầu tư công: Vũ Thành Tự Anh (2013) tiếp cận phân cấp kinh tế dưới góc độ kinh tế học thể chế, chỉ ra rằng việc thiếu ràng buộc ngân sách cứng dẫn đến hiện tượng xé lẻ dự án. Trần Thị Thu Hương (2011) và Lê Toàn Thắng (2014) phân tích thẩm quyền ban hành chính sách và quy trình ngân sách nhưng chưa gắn với đặc thù dự án XDCB đô thị.
3. Dòng nghiên cứu hiệu quả vốn đầu tư XDCB: Bùi Việt Hưng (2010) và Cấn Quang Tuấn (2009) nghiên cứu phân bổ vốn và hiệu quả vốn tập trung tại Hà Nội, tuy nhiên chưa lượng hóa hiệu quả phân cấp cho 30 quận, huyện bằng các mô hình phi tham số.

Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật gay gắt giữa hai luồng quan điểm:

• Quan điểm ủng hộ phân cấp mạnh mẽ: Bahwantray Mehta (1959) khẳng định "khi trao quyền cho các chính quyền địa phương cấp dưới sẽ tạo sự quan tâm và phát huy trí tuệ của người dân". Belcher và cộng sự (1997) cùng Nguyễn Bạch Nguyệt và Từ Quang Phương (2010) chứng minh phân cấp nâng cao tính bền vững, bảo vệ nhóm yếu thế, thúc đẩy dân chủ và xóa đói giảm nghèo.
• Quan điểm thận trọng và cảnh báo rủi ro: Rondinelli và cộng sự (1983) chỉ ra phân cấp tại các nước đang phát triển thường đối mặt với nguy cơ chỉ đạo thiếu nhất quán và hạn chế năng lực tài chính cơ sở. Đặc biệt, Martin Rama (World Bank, 2011) đưa ra nhận định mang tính phản biện sâu sắc: "Ở Việt Nam phân cấp là bước đi quan trọng để cải cách đầu tư công, tuy nhiên phân cấp hơi nhanh, dẫn đến đôi nơi không hiệu quả, thiếu phối hợp, chồng chéo". Đề án của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2006) cũng chỉ ra 4 hệ lụy tiêu cực, trong đó quyền lực phân cấp thiếu kiểm soát dễ làm nảy sinh nguy cơ dịch chuyển tham nhũng từ trung ương xuống địa phương.

Luận án tiến hành so sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• Bolivia và Colombia: Faguet (2005) chứng minh phân cấp đầu tư công làm chuyển dịch cơ cấu đầu tư từ hạ tầng cứng sang dịch vụ xã hội cơ bản và giúp cân bằng nguồn lực cho các vùng nghèo nhất.
• Trung Quốc: Lin và cộng sự (2003) chỉ ra phân cấp tài chính và hành chính thúc đẩy tăng trưởng vượt bậc khi chính phủ trung ương giảm can thiệp trực tiếp vào kế hoạch cấp vốn địa phương.
• Indonesia: Sarosa và cộng sự (2008) chỉ ra khoảng cách lớn giữa kế hoạch tham vấn cộng đồng và phân bổ ngân sách thực tế tại cấp huyện.
• Romania: Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (2005) khẳng định phân cấp nâng cao tính tự chủ tài khóa địa phương nhưng đòi hỏi cải cách quản lý chi tiêu công đồng bộ.

Vị vị trí học thuật (positioning) của luận án được xác lập: lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách kết hợp khung phân tích thể chế đa tầng với mô hình DEA định lượng để đánh giá hiệu quả kỹ thuật của vốn phân cấp XDCB trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hậu mở rộng địa giới hành chính.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) của Smoke (2001) và Litvack & Seddon (1999) bằng cách tích hợp trực tiếp các đặc thù của chu trình đầu tư XDCB đô thị vào khung phân cấp ngân sách. Công trình chứng minh rằng phân cấp tài khóa không thể vận hành độc lập mà phải gắn liền với năng lực thể chế địa phương (Institutional Capacity) theo trường phái Thể chế kinh tế học của North và Vũ Thành Tự Anh (2013).

Mô hình lý thuyết của luận án xác lập mối quan hệ tương tác giữa 4 hình thức phân cấp thể chế và 5 giai đoạn chức năng của đầu tư XDCB. Luận án bác bỏ giả định truyền thống cho rằng chỉ cần phân cấp thẩm quyền phê duyệt dự án là tự động nâng cao hiệu quả; ngược lại, nếu không có cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình và kiểm soát nợ đọng, phân cấp sẽ làm gia tăng hiện tượng "chạy vốn" và phân mảnh nguồn lực.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp đa chiều ba lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết Phân cấp tài khóa: Định chế hóa thẩm quyền phân bổ ngân sách và tự chủ tài chính cấp huyện.
2. Lý thuyết Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory): Giải thích hành vi tối đa hóa ngân sách của các chủ đầu tư địa phương và hiện tượng "xin - cho".
3. Lý thuyết Hiệu quả kỹ thuật sản xuất (Production Efficiency Theory): Ứng dụng mô hình biên sản xuất (Production Frontier) để lượng hóa hiệu quả chuyển đổi từ vốn đầu tư đầu vào thành sản phẩm kết cấu hạ tầng đầu ra.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng cho mô hình chính quyền địa phương 3 cấp (Thành phố - Quận/Huyện/Thị xã - Phường/Xã) tại các đô thị loại đặc biệt của Việt Nam, trong bối cảnh khung pháp lý chuyển tiếp giữa Luật NSNN năm 2002, Luật Xây dựng năm 2003, Nghị định 113/2009/NĐ-CP về giám sát đánh giá đầu tư và Luật Đầu tư công năm 2014.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan Thực chứng diễn giải (Post-positivism / Critical Realism), kết hợp thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự giải thích (Sequential Explanatory Mixed-Methods Design). Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Design) được triển khai qua 3 cấp hành chính của thành phố Hà Nội: cấp Thành phố (Sở Kế hoạch và Đầu tư, UBND Thành phố), cấp quận/huyện/thị xã (30 đơn vị hành chính) và cấp xã/phường/thị trấn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu định mức kết hợp chọn mẫu thuận tiện có mục tiêu (Purposive Sampling):

• Đối tượng khảo sát tập trung vào các nhà quản lý dự án trực tiếp: Lãnh đạo UBND quận/huyện/thị xã, Giám đốc và cán bộ Ban Quản lý dự án (BQLDA) cấp huyện, Lãnh đạo UBND xã/phường.
• Quy mô mẫu: Phát ra 400 bảng câu hỏi, thu về 300 phiếu (tỷ lệ 75%), loại bỏ 50 phiếu không hợp lệ, giữ lại 250 phiếu hợp lệ đạt chuẩn (tỷ lệ sử dụng 63%).
• Cơ cấu mẫu điều tra: 142 nam (57%) và 108 nữ (43%), bảo đảm tính đại diện chuyên môn sâu trong hệ thống quản trị đầu tư công.

                    CƠ CẤU MẪU ĐIỀU TRA (N = 250)

Công cụ thu thập dữ liệu gồm hai bộ câu hỏi chuẩn hóa trên thang đo Likert 5 mức độ (1 = Rất không đồng tình; 5 = Rất đồng tình):

1. Bộ 20 câu hỏi chi tiết bao quát toàn bộ quy trình đầu tư XDCB từ khâu lập dự án, thẩm định, phê duyệt, thi công đến quyết toán và bảo hành.
2. Bộ 27 câu hỏi chuyên sâu về các vướng mắc thể chế, quy hoạch, kế hoạch vốn, thẩm định phân cấp và cơ chế giám sát đầu tư của cộng đồng.

Quy trình nhập liệu và kiểm soát sai số được lập trình tự động hóa thông qua giao diện nhập liệu RSQ Form bằng công cụ Visual Basic Macro (VBA) trên Microsoft Excel, sau đó kết xuất sang phần mềm IBM SPSS để xử lý thống kê. Phân tích so sánh tình huống áp dụng kỹ thuật phát triển lý thuyết của Glaser và Strauss (2009).

Data và phân tích

Luận án vận hành phương pháp phân tích phi tham số Phân tích màng bao dữ liệu (DEA) để đo lường Hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) trong quản lý vốn phân cấp của 30 quận, huyện:

1. Mô hình CCR (Charnes, Cooper & Rhodes, 1978): Giả định hiệu suất không đổi theo quy mô (Constant Returns to Scale - CRS), đo lường hiệu quả kỹ thuật tổng thể theo định hướng đầu vào (Input-Oriented DEA Model).
2. Mô hình BCC (Banker, Charnes & Cooper, 1984): Mở rộng giả định hiệu suất thay đổi theo quy mô (Variable Returns to Scale - VRS), cho phép bóc tách Hiệu quả kỹ thuật thuần túy (Pure Technical Efficiency - PTE) và Hiệu quả quy mô (Scale Efficiency - SE).

Công cụ phần mềm sử dụng: IBM SPSS Statistics (xử lý thống kê mô tả, kiểm định Mean, Min, Max), Microsoft Excel VBA (thiết kế form CSDL), và phần mềm chuyên dụng tính toán DEA (DEA Frontier/Solver).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Minh chứng thực nghiệm cho hiện tượng phân cấp "hơi nhanh": Luận án xác nhận nhận định của Martin Rama (2011) khi chỉ ra tình trạng UBND quận, huyện phê duyệt số lượng dự án vượt quá khả năng cân đối vốn ngân sách địa phương. Việc phân cấp mạnh thẩm quyền quyết định dự án nhóm C (dưới 5 tỷ đồng cho cấp quận/huyện) mà không đi kèm cơ chế kiểm soát nợ đọng dẫn đến đầu tư dàn trải, xé nhỏ công trình và chậm tiến độ giải ngân.
2. Sự phân hóa hiệu quả kỹ thuật theo mô hình DEA: Kết quả phân tích màng bao dữ liệu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về hiệu quả sử dụng vốn giữa các nhóm quận, huyện. Nhiều huyện ngoại thành đạt chỉ số hiệu quả kỹ thuật thuần túy (BCC - VRS) cao hơn do quỹ đất dồi dào và suất đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn phát huy tác dụng nhanh, trong khi các quận nội thành gặp bất cập lớn về chi phí giải phóng mặt bằng, làm suy giảm hiệu quả kỹ thuật tổng thể (CCR - CRS).
3. Bất đối xứng thông tin và khoảng trống giám sát cộng đồng: Khảo sát chỉ ra việc công khai, minh bạch thông tin dự án phân cấp còn mang tính hình thức, thậm chí ở trạng thái "tù mù". Người dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng (theo Nghị định 113/2009/NĐ-CP và Luật Đầu tư công 2014) không tiếp cận được hồ sơ phân bổ vốn và thiết kế dự toán, làm vô hiệu hóa chức năng phản biện xã hội ở cấp xã, phường.
4. Sự đứt gãy giữa quy hoạch ngành và kế hoạch vốn hàng năm: Tương tự phát hiện của Sarosa và cộng sự (2008) tại Indonesia, tại Hà Nội tồn tại khoảng cách lớn: nhiều dự án nằm trong danh mục quy hoạch nhưng không được bố trí vốn ngân sách, trong khi một số dự án phát sinh ngoài kế hoạch lại được cấp vốn thông qua cơ chế bổ sung mục tiêu, làm biến dạng kế hoạch đầu tư trung hạn.

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật (Theoretical Advances): Bổ sung luận cứ thực nghiệm làm sáng tỏ mối quan hệ giữa thể chế phân cấp ngân sách và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công tại các đại đô thị thuộc nền kinh tế chuyển đổi; hoàn thiện lý thuyết quản lý tài chính công địa phương.
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations): Thiết lập quy trình chuẩn hóa kết hợp giữa khảo sát định tính đa tầng và mô hình định lượng DEA (CCR/BCC) để đánh giá năng lực quản trị dự án công của chính quyền cấp huyện, có thể chuyển giao áp dụng cho các thành phố trực thuộc trung ương khác như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ.
• Ứng dụng thực tiễn và chính sách: Luận án đề xuất hệ thống 07 nhóm giải pháp đồng bộ có lộ trình thực thi đến năm 2020:

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 4 hạn chế khoa học chính:

1. Giới hạn đối tượng khảo sát: Do hạn chế về mức độ công khai thông tin dự án trên địa bàn nghiên cứu tại thời điểm khảo sát, tác giả chỉ tập trung điều tra 250 cán bộ quản lý dự án và lãnh đạo chính quyền các cấp mà chưa thể mở rộng khảo sát diện rộng tới tầng lớp người dân thụ hưởng trực tiếp.
2. Khung thời gian dữ liệu: Số liệu thứ cấp dừng lại ở chuỗi 8 năm (2007-2014) phản ánh giai đoạn đầu hợp nhất địa giới hành chính Thủ đô, chưa phản ánh trọn vẹn tác động của Luật Đầu tư công năm 2014 và Luật NSNN năm 2015 trong giai đoạn 2016-2020.
3. Phạm vi phỏng vấn chuyên gia: Chưa thực hiện được các cuộc phỏng vấn sâu với chuyên gia tài chính công quốc tế và tư vấn độc lập ngoài khu vực nhà nước do rào cản thời gian và bảo mật dữ liệu.
4. Mô hình định lượng: Mô hình DEA mới dừng ở dạng dữ liệu cắt ngang tĩnh (Static DEA) theo từng mốc thời gian, chưa áp dụng chỉ số Malmquist Productivity Index để theo dõi biến động năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) qua chuỗi thời gian liên tục.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình DEA động (Dynamic Network DEA) và chỉ số Malmquist để đo lường biến thiên hiệu quả phân cấp vốn đầu tư công giai đoạn 2015-2025.
• Hướng 2: Nghiên cứu tác động của mô hình chính quyền đô thị thí điểm tại Hà Nội đến cơ chế tự chủ tài khóa của các Ban Quản lý dự án khu vực.
• Hướng 3: Đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư công hợp tác công tư (PPP/BT/BOT) được phân cấp thẩm quyền cho chính quyền cấp tỉnh và quận/huyện.
• Hướng 4: Xây dựng hệ thống chỉ số đo lường mức độ hài lòng của người dân (Citizen Satisfaction Index) đối với các công trình hạ tầng phân cấp cơ sở.

---

Tác động và ảnh hưởng

               MA TRẬN TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU CỦA NGHIÊN CỨU

Công trình nghiên cứu tạo ra sức lan tỏa sâu rộng trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Tài chính công; mở ra phương pháp tiếp cận định lượng trong đánh giá chính sách phân cấp.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho HĐND và UBND thành phố Hà Nội trong việc xây dựng Nghị quyết phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và định mức phân bổ vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách cho giai đoạn 2016-2020.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội: Việc thực thi 07 nhóm giải pháp của luận án giúp hạn chế tình trạng phê duyệt dự án vượt cân đối, cắt giảm nợ đọng XDCB, nâng cao chất lượng mạng lưới hạ tầng y tế, giáo dục cấp cơ sở, phục vụ trực tiếp đời sống của hơn 7 triệu người dân Thủ đô sau mở rộng.

---

Đối tượng hưởng lợi

                              CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI

1. Nghiên cứu sinh và Giảng viên đại học: Tiếp cận khung phân tích lý thuyết tích hợp và cơ sở dữ liệu thực chứng 8 năm của 30 quận/huyện để tiếp tục mở rộng các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế công và quản lý dự án.
2. Nhà hoạch định chính sách (HĐND, UBND, Sở KH&ĐT TP Hà Nội): Sử dụng các tiêu chí và định mức phân cấp do luận án đề xuất để hoàn thiện cơ chế điều hành kế hoạch đầu tư công trung hạn.
3. Các Ban Quản lý dự án và Chủ đầu tư cấp huyện/xã: Nắm vững quy trình 5 bước chuẩn bị và thực hiện đầu tư, nâng cao năng lực thẩm định kỹ thuật - dự toán, tuân thủ kỷ luật tài khóa và giải trình quyết toán công trình.
4. Cộng đồng dân cư và Mặt trận Tổ quốc cơ sở: Có cơ sở lý luận và pháp lý để thực thi quyền giám sát đầu tư của cộng đồng theo quy định của pháp luật.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) của Smoke (2001) và Litvack & Seddon (1999) bằng việc đặc thù hóa lý thuyết này vào chu trình 5 công đoạn khép kín của dự án đầu tư XDCB đô thị (Quy hoạch -> Lập KH vốn -> Phân bổ vốn -> Thẩm định/Phê duyệt -> Quyết toán/Giám sát). Nghiên cứu chỉ ra rằng phân cấp tài khóa chỉ đạt hiệu quả kỹ thuật khi thỏa mãn điều kiện biên về năng lực thể chế thẩm định tại cấp địa phương cơ sở.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án thể hiện ra sao khi so sánh với các công trình trước?

Khác với nghiên cứu định tính thuần túy của Lê Viết Thái (2007) hay mô hình phân tích kinh tế lượng vĩ mô của Đặng Đức Anh (2013), luận án là công trình đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng đồng thời Mô hình DEA hai giai đoạn (CCR - CRS và BCC - VRS) của Charnes, Cooper, Rhodes (1978) và Banker, Charnes, Cooper (1984) để đo lường hiệu quả sử dụng vốn phân cấp của toàn bộ 30 quận, huyện, kết hợp xử lý dữ liệu điều tra 250 chuyên gia qua phần mềm SPSS.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và có bằng chứng dữ liệu hỗ trợ ra sao?

Phát hiện bất ngờ nhất là các huyện ngoại thành có chỉ số hiệu quả kỹ thuật thuần túy (BCC - VRS) cao hơn một số quận nội thành phát triển. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh chi phí giải phóng mặt bằng phức tạp và quy trình thủ tục kéo dài tại các quận trung tâm đã làm triệt tiêu tính kinh tế theo quy mô, trong khi vốn phân cấp tại các huyện ngoại thành tập trung nhanh vào các công trình hạ tầng thiết yếu (trường học, đường giao thông liên xã) với tỷ lệ hoàn thành giải ngân đạt mức tối ưu hơn.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) rõ ràng không?

Luận án cung cấp đầy đủ giao thức nghiên cứu: từ sơ đồ 5 bước thu thập dữ liệu thứ cấp, cấu trúc thiết kế form nhập liệu VBA Macro RSQ Form trên Excel, hệ thống bảng hỏi chuẩn hóa 20 câu hỏi quy trình và 27 câu hỏi rào cản thang đo Likert, đến công thức toán học cài đặt trong mô hình DEA (Phụ lục 14). Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể nhân bản quy trình này cho các tỉnh, thành phố khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu tiếp nối: (i) Đánh giá tác động của Luật Đầu tư công giai đoạn 2016-2020 đối với nợ đọng XDCB; (ii) Đo lường năng suất tổng nhân tố (TFP) của vốn phân cấp thông qua chỉ số Malmquist DEA; (iii) Mô hình hóa sự tham gia của khu vực tư nhân (PPP) trong các dự án hạ tầng phân cấp đô thị đến năm 2030.

---

Kết luận

Luận án "Hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội đến năm 2020" của tác giả Nguyễn Thị Thanh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân cấp quản lý đầu tư XDCB sử dụng nguồn vốn NSNN, phân định rành mạch 4 hình thức phân cấp và 5 nội dung quản lý chu trình dự án.
2. Thiết lập bộ bằng chứng thực nghiệm giá trị thông qua khảo sát 250 nhà quản lý dự án trên địa bàn 30 quận, huyện, thị xã của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn bản lề 2007-2014.
3. Tiên phong lượng hóa hiệu quả kỹ thuật sử dụng vốn phân cấp XDCB bằng mô hình DEA (CCR và BCC), làm rõ sự phân hóa hiệu quả quy mô giữa khu vực nội thành và ngoại thành.
4. Nhận diện chính xác 4 nhóm nguyên nhân căn cốt dẫn đến tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải, phê duyệt dự án vượt cân đối ngân sách và sự thiếu minh bạch trong giám sát đầu tư của cộng đồng.
5. Xây dựng hệ thống 07 nhóm giải pháp đột phá, khả thi, gắn kết chặt chẽ giữa hoàn thiện thể chế pháp lý, đổi mới tiêu chí phân bổ vốn, chuyên nghiệp hóa các Ban Quản lý dự án và tăng cường trách nhiệm giải trình.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về quản trị tài chính công địa phương và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công tại các siêu đô thị của các nền kinh tế đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu Những năm gần đây, đã có một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đánh giá về phân cấp QLNN trong lĩnh vực đầu tư và đầu tư công ở Việt Nam. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá một cách toàn diện và đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư XDCB từ nguồn ngân sách của thành phố Hà Nội, cụ thể: Phân cấp ở các nước đang phát triển: Trong đề tài nghiên cứu “Fiscal Decentralization in Develpoping Countries - Phân cấp tài chính ở các nước đang phát triển”, Smoke (2001) có đánh giá về khái niệm và thực tiễn phân cấp các nước đang phát triển hiện nay và nêu lên khái niệm về phân cấp, những vấn đề phải đối mặt cũng như những thành công khi thực hiện phân cấp tài chính của các nước đang phát triển. Nghiên cứu cũng chỉ ra cách thức để sử dụng hiệu quả hơn nguồn vốn phân cấp ở các nước thuộc đối tượng nước đang phát triển như nước ta.

Tuy nhiên nghiên cứu chỉ dừng lại ở trong phân cấp lĩnh vực tài chính nói chung, không đánh giá kết quả phân cấp trong đầu tư. Năm 2000, Viện nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (WB) đã xuất bản ấn phẩm “Decentralization Briefing Notes - Các lưu ý tóm tắt về phân cấp” của Litvack và Seddon (1999), bao gồm 4 nội dung cơ bản là: Cung cấp cách nhìn tổng thể và lý giải bản chất của phân cấp trên nhiều phương diện khác nhau; phân tích các hình thức phân cấp cơ bản: “phân cấp chính trị”, phân cấp hành chính và phân cấp tài chính”; xem xét việc phân cấp trên các lĩnh vực cụ thể như phân cấp trong giáo dục, y tế, quản lý tài nguyên. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích những lợi ích tiềm năng của phân cấp đối với vấn đề bình đẳng xã hội, ổn định và tăng trưởng kinh tế, trách nhiệm báo cáo và vấn đề tham nhũng. Tuy nhiên, các tác phẩm này mới chỉ phân tích những vấn đề cơ bản về phân cấp QLNN nói chung cùng những chú giải về phân cấp trên một số lĩnh vực mà chưa xem xét toàn diện đối với các vấn đề của phân cấp quản lý đầu tư XDCB.

Phân cấp tại Việt Nam: Trong nghiên cứu "Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam", Đặng Đức Anh (2013) đã nêu khái quát về tình hình phân cấp NSNN, những kết quả đạt được, những tồn tại/hạn chế và đưa ra phương hướng hoàn thiện phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam. Tuy nhiên Lê Chi Mai (2006) lại cho chúng ta thấy bức tranh thực trạng về một số vấn đề liên quan đến phân cấp quản lý ngân sách thông qua cuốn sách “Phân cấp ngân sách cho chính quyền địa phương – 7 Thực trạng và giải pháp”. Nội dung của cuốn sách bàn về bản chất và nội dung của phân cấp ngân sách, các mô hình quản lý ngân sách, các nguyên tắc, tiêu chí và mức độ phân cấp ngân sách, những lợi ích và rủi ro trong quá trình phân cấp ngân sách, kinh nghiệm phân cấp quản lý ngân sách đối với chính quyền địa phương (ĐP); đánh giá về phân cấp ngân sách đối với chính quyền ĐP trên các nội dung về thu chi ngân sách, quy trình ngân sách, định mức phân bổ và chi tiêu ngân sách và các định hướng, mức độ, nguyên tắc và giải pháp tăng cường phân cấp ngân sách đối với các ĐP. Đây là tài liệu quan trọng để nghiên cứu và cho ta cái nhìn tổng quan phân cấp ngân sách nói chung và đầu tư XDCB nói riêng.

Tuy nhiên cuốn sách này vẫn chưa đề cập gì đến thực trạng phân cấp đầu tư XDCB của Việt Nam cũng như thành phố Hà Nội. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về phân cấp. Có chuyên gia đưa ra khái niệm phân cấp theo thể chế, có chuyên gia đưa ra khái niệm phân cấp theo lĩnh vực đầu tư, có chuyên gia đưa khái niệm phân cấp thông qua tính chất và mức đầu tư dự án. Vũ Thành Tự Anh (2013) thực hiện nghiên cứu "Phân cấp kinh tế ở Việt Nam nhìn từ góc độ thể chế" đã nêu khái niệm phân cấp theo nhiều hướng khác nhau và đánh giá tại sao phải phân cấp, khái quát định hướng phân cấp ở nước ta cũng như đánh giá thành công, nhược điểm cơ chế chính sách trong phân cấp ở Việt Nam.

Trong nghiên cứu “Decentralization and Local Govermance in China's Economic Transition - Phân cấp và chuyển đổi kinh tế ĐP ở Trung Quốc” Lin và các cộng sự (2003) trường Đại học Bắc Kinh và Viện Hàn Lâm Trung Quốc đã nghiên cứu và chứng minh rằng phân cấp hành chính và phân cấp tài chính sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Trung Quốc khi Chính phủ Trung Quốc giảm bớt sự can thiệp vào kế hoạch cấp vốn đầu tư của các cấp chính quyền. Còn trong nghiên cứu “Romania - Building Institutions for Public Expenditure Management: Reforms, Efficiency and Equity - Tổ chức xây dựng quản lý chi tiêu công ở Romania: cải cách, hiệu quả và công bằng" của Ngân hàng thế giới (2005, tr. 117) đã đề cập, đánh giá việc phân cấp chính quyền ở Romania nhưng mới dừng lại ở việc đánh giá tác động của việc phân cấp chính quyền từ Chính phủ đến các ĐP và khẳng định “việc phân cấp đã thúc đẩy nền tự chủ tài chính và phát triển kinh tế ĐP rất nhiều”. Tuy vậy tài liệu này vô cùng hữu ích để NCS đối chiếu, so sánh phân cấp giữa Romania với Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng.

Phân cấp quản lý đầu tư công: Trong đề tài khoa học "Nghiên cứu phân cấp QLNN về đầu tư công ở Việt Nam", Trần Thị Thu Hương (2011) và nhóm nghiên cứu thực hiện đã đánh giá thực trạng phân cấp QLNN về đầu tư công ở Việt Nam thời gian qua và kiến nghị một số định hướng giải pháp hoàn thiện phân cấp QLNN về đầu tư công ở Việt Nam trong thời gian tới. 8 Trong khi luận án tiến sỹ "Phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam hiện nay" của Lê Toàn Thắng (2014) nói đến thực trạng về phân cấp ở Việt Nam nói chung cũng như phân cấp thẩm quyền ban hành luật pháp, chính sách, tiêu chuẩn, định mức NSNN; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và chu trình ngân sách cũng như trong giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán NSNN theo một cách khái quát riêng. Tuy nhiên, Luận án vẫn chưa đánh giá phân cấp quản lý đầu tư XDCB của địa phương nào cụ thể. Nghiên cứu "Một số vấn đề về phân cấp đầu tư công giữa TW và ĐP" của Lê Xuân Bá (2010) đã đánh giá thực trạng đầu tư công và phân cấp đầu tư công tại Việt Nam và đề ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng những giải pháp tác giả đưa ra còn chung chung, không có giải pháp nào cụ thể cho địa phương nhằm nâng cao công tác phân cấp quản lý đầu tư XDCB.

Để có cái nhìn sâu sắc hơn về thực trạng phân cấp QLNN trong đầu tư công, Lê Viết Thái (2007) và nhóm nghiên cứu đã thực hiện Đề tài "Cơ sở khoa học và thực tiễn phân cấp trong phân cấp QLNN ở Việt Nam". Trong đề tài này, ngoài phần giới thiệu một số khái niệm và lý luận về phân cấp trong quản lý kinh tế, nhóm tác giả tập trung phân tích tình hình phân cấp trong quy họach và kế hoạch, đầu tư, quản lý ODA, quản lý đăng ký kinh doanh và bộ máy tổ chức ở Việt Nam từ năm 1991 đến 2004. Trên cơ sở phân tích thực trạng, nhóm tác giả đã đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm đổi mới phân cấp trong các lĩnh vực nói trên. Nhìn chung, do mục tiêu nghiên cứu tương đối mở, bao quát toàn bộ các lĩnh vực được phân cấp quản lý ở Việt Nam thời gian qua, vì vậy đề tài này mới chỉ dừng lại xem xét sơ lược thực trạng phân cấp QLNN về đầu tư công trong tổng quan các vấn đề phân cấp mà chưa hề có đánh giá thực trạng phân cấp đầu tư ở Việt Nam cũng như Hà Nội.

Cuối cùng, đề tài "Cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc định hướng phân cấp QLNN về đầu tư giữa TW và ĐP trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay" của Trần Hữu Hân (2005) và nhóm nghiên cứu đưa ra một số khái niệm liên quan tới đầu tư và phân cấp QLNN, từ tín dụng nhà nước đến các doanh nghiệp. Từ đó, đề tài đề xuất một số giải pháp về phân cấp quản lý trong lĩnh vực đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu của việc chuyển đổi nền kinh tế ở nước ta. Tuy nhiên, nghiên cứu này không nghiên cứu, đánh giá thực trạng phân cấp QLNN về đầu tư công theo một quy trình về đầu tư công mà chỉ nêu tương đối tổng quát về thực trạng phân cấp đầu tư từ nguồn NSNN và tín dụng nhà nước mà không nêu cụ thể thực trạng phân cấp đầu tư từ nguồn vốn XDCB. Trong nghiên cứu “The Implementation Rules for Fiscal Decentralization - Sự thực thi các nguyên tắc cho phân cấp tài chính”, Roy (1999) đã đưa ra 12 nguyên tắc chính để phát huy tốt nguồn tài chính khi thực hiện phân cấp.

Nghiên cứu đã bình luận, 9 đánh giá phân cấp trên phương diện lý thuyết song nó gợi cho tác giả có cái nhìn tổng quát hơn về phân cấp khi áp dụng giữa lý thuyết vào thực tế. Trần Sơn (2014) thực hiện nghiên cứu "Quản lý đầu tư công ở ĐP: Những bất cập từ phân cấp" đã nêu những bất cập trong phân cấp theo cơ chế "xin-cho", mạnh ai người đó "chạy"; "dàn nhạc" được điều khiển bởi nhiều "nhạc trưởng" và nêu ra sự yếu kém năng lực quản lý và lỏng lẻo trong cơ chế đối với tư vấn giám sát. Cơ chế chính sách trong phân cấp đầu tư: Trong nghiên cứu “Decentralization, Social Capital and Municipal goverment in Thailand - Phân cấp vốn xã hội của các thành phố trực thuộc TW ở Thái Lan”, Daniel (2001) đã xây dựng 02 giả thuyết mô hình cấu trúc của vốn xã hội và vốn phân cấp thông qua các tài liệu nghiên cứu và các dữ liệu thu thập được qua điều tra khảo sát để đánh giá tác động của chính sách phân cấp quản lý của chính quyền thành phố trực thuộc TW đối với người dân Thái Lan). Kết quả cho thấy người dân Thái Lan đánh giá cao chính sách này và sẵn sàng tham gia với mức độ cao nhất.