CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH VÀ KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH.1 Cơ sở lý luận về kế toán tài sản cố định hữu hình.1 Khái niệm về tài sản cố định hữu hình: Theo thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 của Bộ Tài Chính thì tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình được hiểu là: “Là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất thỏa mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định hữu hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải. Trong thông tư này cũng quy định rõ, những tư liệu này cần phải thỏa mãn 4 tiêu chuẩn dưới đây thì mới được coi là TSCĐ hữu hình: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó - Có thời gian sử dụng hữu dụng từ 1 năm trở lên - Nguyên giá tài sản đó phải được xác định một cách tin cậy - Có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên. Như vậy, có thể nói rằng TSCĐ hữu hình là cơ sở vật chất quan trọng và có ý nghĩa to lớn với các doanh nghiệp. Việc theo dõi, phản ánh đầy đủ, chính xác tình hình tăng giảm, khấu hao, sửa chữa và hiệu quả sử dụng TSCĐ là nhiệm vụ quan trọng của kế toán TSCĐ.
Tổ chức hạch toán và quản lý TSCĐ giúp doanh nghiệp nắm bắt được tình hình sử dụng, cũng như sự thay đổi của từng loại TSCĐ trong doanh nghiệp. Từ đó, doanh nghiệp có thể tính và phân bổ khấu hao cho các bộ phận một cách hợp lý, đồng thời lập và theo dõi tình hình sửa chữa TSCĐ theo đúng kế hoạch. Tất cả các hoạt động trên sẽ góp phần giúp doanh nghiệp có thể xác định chính xác kết quả hoạt động kinh doanh và hoạt động với năng suất, hiệu quả cao nhất.2 Đặc điểm của tài sản cố định hữu hình 6 Đặc điểm quan trọng của TSCĐ hữu hình là khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh, TSCĐ hữu hình bị hao mòn dần và giá trị của nó được chuyển dịch từng phần vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. TSCĐ hữu hình ở doanh nghiệp có nhiều loại, có những loại có hình thái vật chất cụ thể như nhà cửa, máy móc, thiết bị.
Mỗi loại đều có đặc điểm khác nhau, nhưng chúng đều giống nhau ở giá trị ban đầu lớn và thời gian thu hồi vốn trên 1 năm. TSCĐ hữu hình được phân biệt với hàng hóa. Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp mua máy vi tính để bán thì đó sẽ là hàng hóa, nhưng nếu doanh nghiệp mua để sử dụng cho hoạt động của doanh nghiệp thì máy vi tính đó lại là TSCĐ. TSCĐ hữu hình cũng cần được phân biệt với đầu tư dài hạn.
Mặc dù cả hai loại này đều được duy trì trên một kỳ kế toán nhưng đầu tư dài hạn không được dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong tương lai. Ví dụ như đất đai được duy trì để mở rộng quy mô sản xuất trong tương lai được xếp vào loại đầu tư dài hạn. Ngược lại nhà xưởng của doanh nghiệp mà được xây dựng đất đai đó thì nó lại là TSCĐ của doanh nghiệp. Phân loại TSCĐ hữu hình: TSCĐ hữu hình được phân theo nhiều tiêu thức khác nhau như theo hình thái phụ lục hiện, theo quyền sở hữu, theo tình hình sử dụng.
mỗi một cách phân loại sẽ đáp ứng những nhu cầu quản lý nhất định và có những tác dụng riêng của nó. Theo hình thái phụ lục hiện: -Nhà cửa vật kiến trúc: bao gồm các công trình xây dựng cơ bản như nhà cửa, vật kiến trúc, hàng rào, các công trình cơ sở hạ tầng như đường sá, cầu cống, đường sắt. phục vụ cho hạch toán sản xuất kinh doanh. -Máy móc thiết bị: bao gồm các loại máy móc thiết bị dùng trong sản xuất kinh doanh như máy móc chuyên dùng, máy móc thiết bị công tác, dây chuyền thiết bị công nghệ.
7 -Thiết bị phương tiện vận tải truyền dẫn: là các phương tiện dùng để vận chuyển như các loại đầu máy, đường ống và phương tiện khác (ô tô, máy kéo, xe tải, ống dẫn. -Thiết bị, dụng cụ dùng cho quản lý: bao gồm các thiết bị dụng cụ phục vụ cho quản lý như dụng cụ đo lường, máy tính, máy điều hòa. -Cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm: bao gồm các loại cây lâu năm (cà phê, chè, cao su.), súc vật nuôi để lấy sản phẩm (bò sữa, súc vật sinh sản.) -TSCĐ hữu hình khác: bao gồm những TSCĐ hữu hình mà chưa được quy định phản ánh vào các loại nói trên (tác phẩm nghệ thuật, sạch chuyên môn kỹ thuật.) Phương thức phân biệt theo hình thái phụ lục hiện có tác dụng giúp doanh nghiệp nắm được những tư liệu lao động hiện có với giá trị và thời gian sử dụng bao nhiêu, để từ đó có phương hướng sử dụng TSCĐ hữu hình có hiệu quả. Phân loại theo quyền sở hữu: Theo cách này toàn bộ TSCĐ hữu hình của doanh nghiệp được phân thành TSCĐ hữu hình tự có và thuê ngoài.
- TSCĐ hữu hình tự có: là những TSCĐ xây dựng, mua sắm hoặc chế tạo bằng nguồn vốn của doanh nghiệp do ngân sách cấp, do đi vay của ngân hàng, bằng nguồn vốn tự bổ sung, nguồn vốn liên doanh. - TSCĐ hữu hình đi thuê: là những TSCĐ mà doanh nghiệp thuê ngoài để phục vụ cho yêu cầu sản xuất kinh doanh. TSCĐ hữu hình thuê hoạt động: Là những TSCĐ doanh nghiệp đi thuê của các đơn vị khác để sử dụng trong một thời gian nhất định theo hợp đồng ký kết. TSCĐ hữu hình thuê tài chính: Là những TSCĐ doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính, nếu hợp đồng thuê thỏa mãn ít nhất 1 trong 4 điều kiện 1.
Phân loại theo nguồn hình thành. 8 - TS mua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn ngân sách cấp hay cấp trên cấp. - TS mua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn tự bổ sung của doanh nghiệp (quỹ phát triển sản xuất, quỹ phúc lợi. - TS nhận góp vốn liên doanh.
Phân loại TSCĐ hữu hình theo nguồn hình thành, cung cấp được các thông tin về cơ cấu nguồn vốn hình thành TSCĐ hữu hình. Từ đó có phương hướng sử dụng nguồn vốn khấu hao TSCĐ hữu hình một cách hiệu quả và hợp lý. Phân loại TSCĐ hữu hình theo công dụng và tình hình sử dụng Đây là một hình thức phân loại rất hữu ích và tiện lợi cho việc khấu hao vào tài khoản chi phí phù hợp. Theo tiêu thức này, TSCĐ hữu hình được chia thành: -TSCĐ hữu hình dùng trong sản xuất kinh doanh: là những TSCĐ đang thực tế sử dụng, trong các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Những TSCĐ nay bắt buộc phải trích khấu hao và tính vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. -TSCĐ hữu hình dùng trong mục đích phúc lợi, sự nghiệp an ninh quốc phòng: là những TSCĐ do doanh nghiệp quản lý sử dụng cho các mục địch phúc lợi, sự nghiệp an ninh quốc phòng của doanh nghiệp. -TSCĐ hữu hình chờ xử lý: bao gồm các TSCĐ hữu hình không cần dùng, chưa cần dùng vì thừa so với nhu cầu sử dụng hoặc không thích hợp với sự đổi mới quy trình công nghệ, bị hư hỏng chờ thanh lý, TSCĐ tranh chấp chờ giải quyết. Mặc dù TSCĐ hữu hình được chia thành từng nhóm với đặc trưng khác nhau, nhưng trong công tác quản lý TSCĐ hữu hình phải được theo dõi chi tiết cho từng TSCĐ cụ thể và riêng biệt, gọi là đối tượng ghi TSCĐ hữu hình.
Đối tượng ghi TSCĐ hữu hình là từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản liên kết với nhau thực hiện một hay một số chức năng nhất định.4 Nhiệm vụ chủ yếu của kế toán tài sản cố định hữu hình: 9 TSCĐ đóng một vai trò rất quan trọng trong công tác hạch toán kế toán của doanh nghiệp vì nó là bộ phận chủ yếu trong tổng số tài sản của doanh nghiệp nói chung cũng như TSCĐ nói riêng. Cho nên để thuận lợi cho công tác quản lý TSCĐ trong doanh nghiệp, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: 1. Ghi chép, phản ánh tổng hợp chính xác, kịp thời số lượng, giá trị TSCĐHH hiện có, tình hình tăng giảm và hiện trạng TSCĐHH trong phạm vi toàn đơn vị, cũng như tại từng bộ phận sử dụng TSCĐHH, tạo điều kiện cung cấp thông tin để kiểm tra, giám sát thường xuyên việc giữ gìn, bảo quản, bảo dưỡng TSCĐHH và kế hoạch đầu tư đổi mới TSCĐHH trong từng đơn vị. Tính toán và phân bổ chính xác mức khấu hao TSCĐHH vào chi phí sản xuất kinh doanh theo mức độ hao mòn của tài sản và chế độ quy định.
Tham gia lập kế hoạch sửa chữa và dự toán chi phí sửa chữa TSCĐHH, giám sát việc sửa chữa TSCĐHH về chi phí và kết quả của công việc sửa chữa. Tính toán phản ánh kịp thời, chính xác tình hình xây dựng trang bị thêm, đổi mới, 1nâng cấp hoặc tháo dỡ bớt làm tăng giảm nguyên giá TSCĐHH cũng như tình hình quản lý, nhượng bán TSCĐHH. Hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị, các bộ phận trực thuộc trong các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ ghi chép ban đầu về TSCĐHH, mở các sổ, thẻ kế toán cần thiết và hạch toán TSCĐ theo chế độ quy định.5 Đánh giá tài sản cố định hữu hình Đánh giá TSCĐHH là xác định giá trị TSCĐHH bằng tiền theo những nguyên tắc nhất định. TSCĐHH được đánh giá lần đầu và có thể đánh giá lại trong quá trình sử dụng.
TSCĐHH được đánh giá theo nguyên giá, giá trị đã hao mòn và giá trị còn lại.1 Nguyên giá tài sản cố định hữu hình Nguyên giá TSCĐ hữu hình là toàn bộ chi phí thực tế đã chi ra để có TSCĐ hữu hình cho tới khi đưa TS vào hoạt động bình thường. Nguyên giá TSCĐ hữu hình là căn cứ cho việc tính khấu hao TSCĐ, do đó nó cần phải được xác định dựa trên cơ sở nguyên 10 tắc giá phí và nguyên tắc khách quan. Tức là nguyên giá TSCĐ hữu hình đượchình thành trên chi phí hợp lý hợp lệ và dựa trên các căn cứ có tính khách quan, như hóa đơn, giá thị trường của TSCĐ hữu hình. Nguyên giá có tính ổn đinh cao nó chỉ thay đổi trong các trường hợp sau: - Đánh giá lại TSCĐ khi có quyết định của các cấp có thẩm quyền.