Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cơ bản và sản xuất vật chất phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt, đặc biệt là khi cơ chế đấu thầu được áp dụng rộng rãi. Trước biến động của giá cả nguyên vật liệu và chi phí đầu vào, việc kiểm soát, tiết kiệm chi phí sản xuất kinh doanh và hạ giá thành sản phẩm nhưng vẫn đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình trở thành yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.

Để phục vụ công tác quản trị, hạch toán kế toán đóng vai trò là công cụ quản lý cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ và chính xác về các yếu tố chi phí bỏ ra. Thông tin này giúp nhà quản lý phân tích, đánh giá hiệu quả sử dụng lao động, máy móc thiết bị, vật tư, tiền vốn, từ đó so sánh với dự toán và giá trị hợp đồng để xác định kết quả kinh doanh.

Chuyên đề thực tập chuyên ngành được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa đặc điểm sản phẩm, quy trình công nghệ tổ chức sản xuất và bộ máy quản lý chi phí tại đơn vị thực tập.
  2. Khảo sát và phân tích thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung) và phương pháp tính giá thành sản phẩm.
  3. Đánh giá ưu điểm, nhược điểm và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và tính giá thành.
  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Tại Công ty TNHH Đầu tư thương mại và Xây dựng Nam Điền (kết hợp dữ liệu thực tế hạch toán chi phí - giá thành sản xuất công trình và sản phẩm vật liệu xây dựng liên quan).
    • Thời gian: Niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12, kỳ kế toán thực hiện theo tháng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và chế độ kế toán áp dụng

  • Hệ thống chứng từ, sổ sách và tài khoản kế toán áp dụng theo Quyết định số 1141/TC/QĐ/CĐKT ngày 01/11/1995 của Bộ Tài chính.
  • Phương pháp tính thuế giá trị gia tăng (GTGT): Phương pháp khấu trừ.
  • Phương pháp hạch toán hàng tồn kho: Phương pháp kê khai thường xuyên.
  • Phương pháp quản lý chi tiết nguyên vật liệu và thành phẩm: Phương pháp thẻ song song.
  • Phương pháp tính giá trị xuất kho: Phương pháp bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập.
  • Hình thức ghi sổ kế toán: Hình thức Nhật ký chung, được tin học hóa trên phần mềm kế toán FAST-ACCOUNTING.
  • Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng và thi công được tuân thủ:
    • TCVN 5637 – 1991: Quản lý chất lượng xây lắp công trình xây dựng.
    • TCXDVN 309 – 2004: Công tác trắc địa trong xây dựng công trình.
    • TCVN 4055 – 1985: Tổ chức thi công.
    • TCXDVN 371 – 2006: Nghiệm thu chất lượng thi công công trình xây dựng.
    • TCVN 4087 – 1985: Sử dụng máy thi công.
    • TCVN 5308 – 1991: Quy phạm kỹ thuật an toàn trong xây dựng.
    • TCVN 4086 – 1985: Tiêu chuẩn an toàn điện trong xây dựng.
    • TCVN 5279 – 1990: An toàn cháy nổ - Yêu cầu chung.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp từ hệ thống chứng từ kế toán gốc (phiếu yêu cầu xuất vật tư, phiếu xuất kho, bảng chấm công, bảng thanh toán tiền lương, hóa đơn dịch vụ, phiếu chi) và hệ thống sổ kế toán (Sổ chi tiết, Sổ tổng hợp chi tiết, Sổ Nhật ký chung, Sổ Cái các tài khoản 152, 154, 621, 622, 623, 627).
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân loại chi phí theo khoản mục và công dụng kinh tế; đối chiếu số liệu giữa sổ chi tiết và sổ tổng hợp; phân tích quy trình luân chuyển chứng từ và quy trình hạch toán kế toán.
  • Phương pháp tính toán kế toán: Ứng dụng phương pháp giản đơn kết hợp hệ số quy đổi sản phẩm tiêu chuẩn để tính giá thành đơn vị sản phẩm hoàn thành.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: Đặc điểm sản phẩm, tổ chức sản xuất và quản lý chi phí tại Công ty TNHH Đầu tư thương mại và Xây dựng Nam Điền

Chương 1 tập trung làm rõ đặc thù kỹ thuật - kinh tế của hoạt động sản xuất, xây lắp và cơ cấu quản lý của đơn vị:

  • Đặc điểm danh mục sản phẩm: Sản phẩm xây dựng gồm các công trình, hạng mục công trình nhà ở, văn phòng, chung cư, khu vui chơi giải trí tập trung tại Hà Nội và các tỉnh Vĩnh Phúc, Hà Nam, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hòa Bình; các công trình cầu, đường, cống tại Yên Bái, Lai Châu, Sơn La, Tuyên Quang, Cao Bằng. Các công trình tiêu biểu đã bàn giao bao gồm: HOAPHAT1 (Nhà văn phòng 2007-2010), HOAPHAT2 (2008-2011), MAITHU (Sửa chữa xưởng sản xuất 2010-2011), RTD1 (Nhà máy sản xuất 2009-2011), RTD2 (Nhà làm việc 2010-2012).
  • Tính chất sản phẩm và sản phẩm dở dang: Sản phẩm có giá trị lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian thi công kéo dài và cố định tại nơi sản xuất. Sản phẩm dở dang là các công trình/hạng mục chưa hoàn thành hoặc đã thi công xong nhưng chưa được nghiệm thu bàn giao.
  • Cơ cấu tổ chức sản xuất: Công ty trực tiếp chỉ đạo 5 đội xây dựng trực thuộc (Đội 1 đến Đội 5) theo hình thức khoán gọn chi phí (nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, máy thi công, chi phí sản xuất chung) và thực hiện hạch toán phụ thuộc. Mỗi đội xây dựng gồm: Ban chỉ huy công trình, Bộ phận thống kê kinh tế, Bộ phận kỹ thuật công trình, Bộ phận vật tư công trình, Bộ phận bảo vệ công trình và Các tổ sản xuất, tổ lái máy.
  • Quy trình quản lý chi phí: Ban Giám đốc phối hợp với Phòng Kỹ thuật thi công (lập tiến độ, hồ sơ thầu, định mức tiêu hao, điều động thiết bị) và Phòng Tài chính - Kế toán (lập dự toán, kiểm soát chi phí thực tế so với giá bỏ thầu và giá dự toán). Ban chỉ huy công trình theo dõi sát việc xuất nhập vật tư và chấm công lao động tại hiện trường.
Bộ phận Trách nhiệm chính trong quản lý chi phí
Phòng Kỹ thuật thi công Lập tiến độ, phương án thi công, dự trù kinh phí vật tư, hồ sơ hoàn công và nghiệm thu kỹ thuật.
Phòng Tài chính - Kế toán Lập dự toán chi phí dự thầu, kiểm soát định mức hao phí, hạch toán và tổng hợp chi phí toàn đơn vị.
Ban chỉ huy công trình Kiểm soát Nhập - Xuất - Tồn vật tư tại công trường, điều phối nhân công theo tiến độ thi công.
Đội thi công & Tổ sản xuất Chấm công, theo dõi nhật trình máy thi công, báo cáo khối lượng hao phí thực tế về phòng kế toán.

CHƯƠNG 2: Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty TNHH Đầu tư thương mại và Xây dựng Nam Điền

Chương này đi sâu vào việc mô tả và phân tích thực tế hạch toán từng khoản mục chi phí sản xuất, phương pháp tập hợp và quy trình tính giá thành trên hệ thống sổ sách kế toán:

1. Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (CPNVLTT)

  • Tài khoản sử dụng: TK 621 (Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp), mở chi tiết thành TK 6211 (Chi phí nguyên liệu chính) và TK 6212 (Chi phí nhiên liệu).
  • Hạch toán vật tư: Theo dõi qua TK 152 (1521 - Nguyên liệu chính, 1522 - Vật liệu phụ, 1523 - Nhiên liệu, 1524 - Thiết bị, phụ tùng thay thế).
  • Phương pháp tính giá xuất kho: Giá bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập: $$\text{Đơn giá bình quân} = \frac{\text{Giá trị tồn trước nhập} + \text{Giá trị nhập lần } n}{\text{Số lượng tồn trước nhập} + \text{Số lượng nhập lần } n}$$
  • Quy trình hạch toán: Căn cứ Phiếu yêu cầu xuất vật tư và Phiếu xuất kho, kế toán ghi Nợ TK 621 / Có TK 152. Cuối tháng, kết chuyển sang chi phí sản xuất kinh doanh dở dang: Nợ TK 154 / Có TK 621.

2. Kế toán chi phí nhân công trực tiếp (CPNCTT)

  • Tài khoản sử dụng: TK 622 (Chi phí nhân công trực tiếp), mở chi tiết theo tổ đội sản xuất (TK 6221 đến TK 6225).
  • Hình thức tiền lương: Trả lương theo sản phẩm kết hợp đơn giá khoán cho từng công đoạn và các khoản phụ cấp (độc hại, ca 3).
  • Tỷ lệ trích nộp theo lương:
    • Bảo hiểm xã hội (BHXH): 15% tính trên quỹ lương đóng bảo hiểm.
    • Bảo hiểm y tế (BHYT): 2%.
    • Kinh phí công đoàn (KPCĐ): 2% tính trên tổng lương thực tế trả cho công nhân trực tiếp.
  • Hạch toán: Hàng tháng lập Bảng phân bổ tiền lương và bảo hiểm xã hội, ghi Nợ TK 622 / Có TK 334, TK 338 (3382, 3383, 3384). Cuối kỳ kết chuyển: Nợ TK 154 / Có TK 622.

3. Kế toán chi phí sản xuất chung (CPSCX) và Chi phí máy thi công

  • Tài khoản sử dụng: TK 627 (Chi phí sản xuất chung) mở thành 6 tiểu khoản: TK 6271 (Chi phí nhân viên phân xưởng), TK 6272 (Chi phí vật liệu), TK 6273 (Chi phí dụng cụ sản xuất), TK 6274 (Chi phí khấu hao TSCĐ), TK 6277 (Chi phí dịch vụ mua ngoài), TK 6278 (Chi phí bằng tiền khác).
  • Tài sản cố định và chi phí trả trước: Khấu hao TSCĐ trích theo phương pháp đường thẳng tính theo tháng. Công cụ dụng cụ giá trị lớn phân bổ qua TK 142 (Chi phí trả trước ngắn hạn). Không trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ.
  • Kết chuyển chi phí: Nợ TK 154 / Có TK 627.

4. Kế toán tổng hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm

  • Đánh giá sản phẩm dở dang: Do quy trình công nghệ ngắn khép kín, khối lượng vật tư và bán thành phẩm trên dây chuyền tương đối ổn định giữa các kỳ, số dư dở dang đầu kỳ và cuối kỳ được giữ nguyên mang tính hình thức.
  • Phương pháp tính giá thành: Phương pháp hệ số quy đổi sản phẩm tiêu chuẩn (lấy loại kích thước 300x300x8mm làm chuẩn với hệ số 1; kích thước 400x400x9mm có hệ số 1,2; kích thước 500x500x10mm; kích thước 200x200x7,5mm có hệ số 0,9).
  • Trình tự tính toán:
    1. Quy đổi sản lượng thực tế các loại về sản lượng tiêu chuẩn: $$\text{Sản lượng quy đổi}_i = \text{Sản lượng thực tế}_i \times \text{Hệ số quy đổi}_i$$
    2. Tính đơn giá thành sản phẩm tiêu chuẩn: $$\text{Giá thành đơn vị chuẩn} = \frac{\text{Tổng chi phí phát sinh trên TK 154}}{\text{Tổng sản lượng quy đổi}}$$
    3. Phân bổ chi phí và tính giá thành đơn vị thực tế cho từng quy cách sản phẩm.

CHƯƠNG 3: Hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty TNHH Đầu tư thương mại và Xây dựng Nam Điền

Chương 3 tổng kết các hạn chế trong thực tiễn và đưa ra các nhóm giải pháp hoàn thiện:

  • Đánh giá nhược điểm:
    • Quản lý và cung ứng vật tư trực tiếp tại các công trường còn phát sinh thất thoát, ảnh hưởng bởi điều kiện bảo quản ngoài trời.
    • Kế toán chi phí sử dụng máy thi công chưa được theo dõi tách bạch triệt để theo từng ca máy hoạt động trên từng hạng mục công trình.
    • Việc tổ chức chứng từ, ghi chép sổ sách kế toán chi tiết giữa các đội thi công phân tán và phòng kế toán trung tâm đôi lúc chưa đảm bảo tính kịp thời.
  • Các nhóm giải pháp đề xuất:
    • Hoàn thiện công tác quản lý CPNVLTT: Xây dựng hệ thống định mức tiêu hao vật tư chặt chẽ cho từng hạng mục công việc; tăng cường kiểm tra định kỳ công tác Nhập - Xuất - Tồn tại kho bãi công trường.
    • Hoàn thiện quản lý CPNCTT: Chuẩn hóa công tác chấm công, lập bảng thanh toán lương theo khối lượng công việc hoàn thành được kiểm tra kỹ thuật.
    • Hoàn thiện kế toán chi phí sử dụng máy thi công: Mở sổ chi tiết theo dõi riêng giờ máy, định mức tiêu hao nhiên liệu và chi phí khấu hao cho từng loại máy móc, phương tiện vận tải cơ giới.
    • Hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán: Chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ từ các tổ đội trực thuộc về văn phòng công ty; khai thác tối đa các phân hệ hạch toán giá thành trên phần mềm kế toán.

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực tế phản ánh chi phí và giá thành

Trong dữ liệu thực tế hạch toán tháng 03 được tác giả trích lục, cơ cấu chi phí phát sinh và kết chuyển vào giá thành được tổng hợp như sau:

Khoản mục chi phí Số tiền phát sinh (đồng) Tỷ trọng tương đối Tài khoản đối ứng
Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (TK 621) 7.111.000 ~ 54,4% Nợ TK 154 / Có TK 621
Chi phí nhân công trực tiếp (TK 622) 848.074 ~ 6,5% Nợ TK 154 / Có TK 622
Chi phí sản xuất chung (TK 627) 4.885.000 ~ 37,4% Nợ TK 154 / Có TK 627
Tổng giá thành sản xuất phát sinh (TK 154) 13.070.000 100,0% Kết chuyển sang thành phẩm

Đóng góp thực tiễn của đề tài

  • Hệ thống hóa đầy đủ đường đi của chứng từ gốc từ các bộ phận kỹ thuật, kho bãi, ban chỉ huy công trình lên đến Phòng Tài chính - Kế toán.
  • Minh họa rõ nét việc xử lý hạch toán đồng thời giữa kế toán tài chính và kế toán chi phí trên phần mềm kế toán theo hình thức Nhật ký chung.
  • Cung cấp mô hình tính giá thành sản phẩm bằng phương pháp hệ số, giúp đơn vị xử lý bài toán sản xuất đa quy cách từ cùng một quy trình công nghệ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào mô hình tổ chức kế toán tập trung tại văn phòng công ty với dữ liệu thực tế tại các phân xưởng và đội xây dựng trực thuộc; chưa đi sâu phân tích hạch toán các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho hay trích trước chi phí bảo hành công trình xây lắp kéo dài.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang mô hình kế toán quản trị chi phí, kiểm soát chi phí mục tiêu (Target Costing) trong đấu thầu xây lắp, và phương pháp hạch toán chi phí máy thi công trong các dự án quy mô lớn.

Giá trị tham khảo

Bản chuyên đề có giá trị thực tiễn đối với:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp về đề tài tập hợp chi phí và tính giá thành trong doanh nghiệp xây dựng hoặc doanh nghiệp sản xuất vật liệu.
  • Kế toán viên tại các doanh nghiệp xây lắp, sản xuất trong việc thiết lập hệ thống tài khoản chi tiết (621, 622, 623, 627), bảng phân bổ tiền lương, khấu hao TSCĐ và tổ chức luân chuyển chứng từ theo hình thức Nhật ký chung.

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn vị trong nghiên cứu áp dụng hình thức ghi sổ kế toán nào và sử dụng phần mềm kế toán gì?
Doanh nghiệp áp dụng hình thức ghi sổ Nhật ký chung trên hệ thống máy vi tính, sử dụng phần mềm kế toán FAST-ACCOUNTING bao gồm các phân hệ: Kế toán tổng hợp, Vốn bằng tiền, Phải thu, Phải trả, Quản lý hàng tồn kho, Quản lý TSCĐ, Kế toán chi phí và tính giá thành.

2. Phương pháp tính giá nguyên vật liệu xuất kho tại doanh nghiệp là phương pháp nào?
Doanh nghiệp áp dụng phương pháp tính giá bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập để tính đơn giá xuất kho cho nguyên vật liệu và thành phẩm.

3. Đơn vị tổ chức quản lý hạch toán chi tiết nguyên vật liệu theo phương pháp nào?
Hạch toán chi tiết vật tư tại đơn vị được thực hiện theo phương pháp thẻ song song: Thủ kho theo dõi số lượng trên Thẻ kho, Phòng Kế toán theo dõi cả số lượng và giá trị trên Sổ chi tiết vật tư, cuối kỳ tiến hành đối chiếu số liệu và lập Báo cáo Nhập - Xuất - Tồn.

4. Tỷ lệ trích các khoản theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất được thực hiện ra sao?
Theo số liệu trong văn bản, tỷ lệ trích nộp gồm: Bảo hiểm xã hội 15%, Bảo hiểm y tế 2% tính trên lương sản phẩm và phụ cấp; Kinh phí công đoàn 2% tính trên tổng lương thực tế trả cho công nhân trực tiếp.

5. Sản phẩm nào được chọn làm sản phẩm tiêu chuẩn để tính giá thành quy đổi?
Sản phẩm gạch kích thước 300x300x8mm được chọn làm sản phẩm tiêu chuẩn với hệ số quy đổi bằng 1. Các sản phẩm kích thước khác được quy đổi dựa trên hệ số kỹ thuật tương ứng (như loại 400x400x9mm có hệ số 1,2; loại 200x200x7,5mm có hệ số 0,9).

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã phản ánh hệ thống và chi tiết công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại doanh nghiệp, từ khâu tổ chức chứng từ, ghi sổ chi tiết, sổ tổng hợp đến việc vận dụng phương pháp tính giá thành hệ số trên phần mềm kế toán. Kết quả nghiên cứu làm rõ vai trò của việc phân loại, kiểm soát định mức chi phí và mối quan hệ giữa các bộ phận kỹ thuật - hiện trường với bộ máy kế toán tập trung. Các đề xuất hoàn thiện về quản lý vật tư, nhân công, máy thi công và sổ sách kế toán có tính ứng dụng thực tiễn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và xây lắp cơ bản.