PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do thực hiện đề tài Ngày nay, kế toán không chỉ giữ vai trò quan trọng trong kế toán tài chính (KTTC) để cung cấp các thông tin hữu ích cho các cơ quan quản lý, nhà đầu tư, ngân hàng… giúp các đơn vị nắm bắt được tình hình tài chính của doanh nghiệp (DN) mà còn tham gia tích cực vào công tác quản trị doanh nghiệp, là công cụ đắc lực đối với nhà quản trị trong việc điều hành, kiểm soát, ra quyết định. Để kế toán thực hiện tốt vài trò của mình thì mỗi DN cần phải thiết lập một hệ thống thông tin kế toán phù hợp. Một hệ thống thông tin kế toán (AIS - Accounting Information Systems) vững mạnh sẽ góp phần cung cấp thông tin một cách khách quan, trung thực, kịp thời, đầy đủ và giúp ngăn chặn những gian lận, sai sót một cách hiệu quả.
Chính vì vậy người làm công tác kế toán cần có sự am hiểu, có khả năng xây dựng và vận hành AIS một cách tốt nhất. Cùng với sự phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0, tin học được áp dụng vào AIS. Nó không dừng ở phần mềm kế toán mà còn bao trùm tất cả hoạt động ở các phòng ban trong toàn DN. Một AIS được tổ chức khoa học, hợp lý sẽ giúp bộ máy của DN vận hành một cách hiệu quả, tiết kiệm chi phí và góp phần tạo dựng thương hiệu cũng như nâng tầm giá trị cạnh tranh của DN trên thị trường trong và ngoài nước.
Do mỗi DN có đặc thù và quy trình hoạt động riêng nên không có một AIS nào áp dụng cho tất cả các đơn vị. Vì vậy, DN cần xây dựng cho đơn vị mình một AIS riêng, khoa học, hợp lý giúp cung cấp những thông tin tốt nhất cho nhà quản trị và các đối tượng sử dụng bên ngoài DN. Theo Viện Chăn Nuôi, hàng năm Việt Nam sản xuất được hơn 55.000 tấn mật ong, trong đó có sản lượng mật xuất khẩu chiếm khoảng 85–90%, trở thành quốc gia đứng thứ 2 châu Á và thứ 6 thế giới về xuất khẩu mật ong. Sản lượng xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ chiếm 90 - 95%, còn lại xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, các nước Châu Âu và tiêu thụ nội địa.
Trị giá xuất khẩu mật ong năm 2019 đạt hơn 57 triệu usd, năm 2020 thu về hơn 71 triệu usd (nongnghiep. Với những kết quả mà xuất khẩu mật ong đạt được đã giúp mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nuôi ong và các trung gian như người thu gom, các công ty chế biến, 1 nhà xuất khẩu; tạo thu nhập cho người lao động và đóng góp một phần không nhỏ vào tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu của quốc gia. Trong chuỗi cung ứng mật ong thành phẩm ra thị trường thì đơn vị chế biến giữ vai trò rất quan trọng do số lượng, chất lượng và giá trị kinh tế của mật thành phẩm phụ thuộc vào khâu thu mua mật thô, kỹ thuật chế biến và sự khéo léo trong thỏa thuận giá bán của đơn vị. Bình Dương là địa bàn tập trung khá nhiều các DN chế biến mật ong, đây cũng là nơi học viên đang sinh sống và làm việc.
Thời gian vừa qua, các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương đã có những bước đầu quan tâm đầu tư xây dựng, tổ chức vận hành AIS. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau mà AIS trong các DN này chưa hoàn chỉnh. AIS mới tập trung vào KTTC để cung cấp các báo cáo bắt buộc cho các cơ quan quản lý nhà nước mà chưa chú trọng đến kế toán quản trị (KTQT) để cung cấp thông tin cho nhà quản trị. Tổ chức AIS còn nhiều bất cập như chưa có quy trình luân chuyển chứng từ trong chu trình; một số DN đã có quy trình luân chuyển chứng từ trong chu trình nhưng chưa hợp lý; chưa tuân thủ các thủ tục kiểm soát nghiệp vụ trong chu trình; chưa có hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB); quá trình cung cấp thông tin kế toán được lấy từ hệ thống báo cáo tài chính (BCTC) mà chưa thiết kế riêng hệ thống báo cáo KTTQ.
Bên cạnh đó AIS chịu ảnh hưởng bởi đặc thù và quy trình hoạt động của DN, trong khi đó các DN chế biến mật ong có đặc thù và quy trình hoạt động riêng nhưng chưa có nghiên cứu nào về AIS được thực thiện cho các DN này. Do đó hoàn thiện AIS cho các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương là hết sức cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ những lý do trên tác giả chọn để tài “Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu chung Hoàn thiện Hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Mục tiêu cụ thể - Phân tích thực trạng hệ thống thông tin kế toán, đánh giá sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán đáp ứng nhu cầu quản trị tại các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương, từ đó chỉ ra những ưu điểm và những hạn chế còn tồn tại trong hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp này. - Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi nhằm hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương trong thời gian tới. Câu hỏi nghiên cứu Nghiên cứu này nhằm trả lời các câu hỏi sau: Câu hỏi 1: Hệ thống thông tin kế toán được áp dụng vào các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương có những điểm mạnh, điểm yếu như thế nào ? Câu hỏi 2: Giải pháp nào cần áp dụng để hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương ? 4.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: AIS trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương. - Khách thể nghiên cứu: Các DN chế biến mật ong trên địa bàn Bình Dương. - Đối tượng khảo sát: Ban giám đốc (BGĐ), kế toán trưởng, kế toán tổng hợp, các kế toán viên đang làm việc trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu AIS trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương theo 04 nội dung: (1) Bộ máy kế toán; (2) Cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho AIS; (3) AIS theo các chu trình kinh doanh; (4) hệ thống KSNB. - Về không gian: 12 DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương. 3 - Về thời gian: Dữ liệu thứ cấp được sử dụng trong giai đoạn 2019-2020; Dữ liệu sơ cấp được khảo sát tại năm 2021 từ 12 DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để giải quyết mục tiêu nghiên cứu được thiết lập trong đề tài, cụ thể như sau: - Phương pháp nghiên cứu tại bàn được sử dụng để tổng hợp các nghiên cứu trước, đúc kết cơ sở lý thuyết liên quan đến AIS, xác định luận cứ để xây dựng bảng câu hỏi khảo sát, … - Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để phân tích và đánh giá thực trạng AIS trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương thông qua kết quả khảo sát.
Từ đó tác giả luận giải nguyên nhân và đề xuất giải pháp để khắc phục những tồn tại trong AIS của các đơn vị này. Nguồn dữ liệu được thu thập từ cả hai nguồn sơ cấp và thứ cấp, trong đó: - Dữ liệu sơ cấp: Là dữ liệu do tác giả tự thu thập thông qua quan sát trực tiếp, khảo sát thực tế thông qua bộ câu hỏi khảo sát được gửi tới BGĐ, kế toán trưởng, kế toán tổng hợp, kế toán viên tại các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Nội dung phỏng vấn xoay quanh việc đề nghị mô tả và đánh giá AIS tại DN theo các chu trình kinh doanh. Dữ liệu sơ cấp được khảo sát tại năm 2021.
- Dữ liệu thứ cấp: Là những dữ liệu đã có sẵn được thu thập từ các nguồn tài liệu khác nhau như: các văn bản pháp luật về kế toán; các cơ sở lý luận về AIS trong nước và quốc tế; các số liệu báo cáo của các cơ quan nhà nước như cục thống kê, cơ quan thuế, sở kế hoạch đầu tư …; các công trình khoa học có liên quan đến đề tài như bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu trước, sách tham khảo, giáo trình và nguồn dữ liệu từ các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương trong giai đoạn 2019-2020 như dữ liệu về kế toán có liên quan, sơ đồ tổ chức, lưu đồ chứng từ, quy trình chế biến … Quy trình nghiên cứu được thể hiện qua sơ đồ 1: 4 Hoàn thiện AIS trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương Tổng hợp các lý thuyết có liên quan đến AIS Phiếu khảo sát Nghiên cứu định tính Thống kê mô tả Đánh giá thực trạng AIS Đề xuất các giải pháp hoàn thiện AIS trong các DN chế biến mật ong trên địa bàn tỉnh Bình Dương Sơ đồ 1: Quy trình nghiên cứu của luận văn (Nguồn: Tác giả đề xuất) 6. Tổng quan nghiên cứu 6. Các nghiên cứu nước ngoài Trên thế giới đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về AIS. Sau đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu gần với đề tài của tác giả: - Tokic et al.
(2011) đã nghiên cứu về cấu trúc chức năng của AIS trong DN với đề tài “Functional Structure Of Entrepreneurial Accounting Information Systems. Tác giả cho rằng AIS bao gồm các quá trình thu thập dữ liệu, xử lý dữ liệu, lưu trữ dữ liệu, phân phối thông tin và kiểm soát hệ thống. Trong đó phần cơ bản và trung tâm của AIS là xử lý dữ liệu và lưu trữ dữ liệu theo nguyên tắc kế toán, chuẩn mực kế toán, chính sách kế toán, phương pháp kế toán và các công cụ ghi chép kế toán. Tác giả nhấn mạnh rằng trong quá trình thiết kế AIS, tài liệu kỹ thuật là một công cụ không thể thiếu, nó bao gồm các mô tả, biểu đồ và các tài liệu khác trình bày chi tiết các yếu tố của hệ thống thông tin và sự tương tác của chúng trong DN.
