CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP Báo cáo tài chính là sản phNm của hệ thống kế toán tài chính, là công cụ được sử dụng để công bố thông tin về thực trạng tài chính và tình hình kinh doanh của doanh nghiệp nhằm phục vụ cho nhu cầu sử dụng của các đối tượng ở bên trong lẫn bên ngoài doanh nghiệp. Nó được xem như "phong vũ biểu" đo lường "trạng thái tài chính" trên mọi khía cạnh của quá trình kinh doanh. Hệ thống báo cáo tài chính gồm văn bản quy định những vấn đề chung về báo cáo tài chính; hệ thống biểu mẫu báo cáo tài chính; quy định về nội dung và phương pháp lập báo cáo tài chính. Tùy thuộc vào đặc điểm, mô hình kinh tế, cơ chế quản lý và văn hóa mà về hình thức, cấu trúc, tên gọi của các báo cáo tài chính có thể khác nhau ở từng quốc gia.
Song phải nhìn nhận rằng hệ thống báo cáo tài chính là kết quả của trí tuệ, là sự đúc kết qua thực tiễn của các nhà nghiên cứu và của tất cả nền kinh tế trên thế giới. Điều này thể hiện rõ công việc hoàn thiện báo cáo tài chính là một việc phải làm thường xuyên nhằm đáp ứng một cách phù hợp nhu cầu thông tin đa dạng cho nhiều đối tượng khác nhau trong từng giai đoạn khác nhau của quá trình hoạt động và phát triển không ngừng của nền kinh tế.1 BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH Thông tin do kế toán cung cấp luôn là cơ sở cho các quyết định kinh tế quan trọng, liên quan đến lợi ích của các đối tượng sử dụng thông tin. Với vai trò là công cụ quan trọng trong quản lý kinh tế, kế toán là một hệ thống thông tin đo lường, xử lý và truyền đạt thông tin tài chính hữu ích về một đơn vị kế toán. Nó cung cấp thông tin cần thiết để tạo ra sự lựa chọn khả năng thích hợp trong việc sử dụng nguồn lực nhằm kiểm soát và quản lý những hoạt động kinh doanh.
Kế toán tài chính đề cập đến sự trình bày và sử dụng các báo cáo để chuyển thông tin đến các nhà quản lý cũng như đến những đối tượng bên ngoài doanh nghiệp [43]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Thực vậy, trong công tác quản trị doanh nghiệp, những thông tin cần thiết liên quan đến tình hình kinh tế tài chính ở đơn vị sẽ giúp các nhà quản trị thấy được bức tranh toàn cảnh về tình hình tài chính của doanh nghiệp mình. Qua đó, phân tích những nguyên nhân, làm cơ sở đưa ra các quyết định phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Ở các nước thực hiện cơ chế thị trường, việc cạnh tranh diễn ra thường xuyên và có tính khốc liệt thì chất lượng thông tin do kế toán cung cấp được coi như một trong những tiêu chuNn quan trọng để bảo đảm sự an toàn và khả năng mang lại thắng lợi cho các quyết định kinh doanh.
Thông tin của kế toán tài chính và kế toán quản trị hợp thành hệ thống thông tin hữu ích và vô cùng cần thiết cho các nhà quản trị, đặc biệt cho các doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực và đa quốc gia. Có thể nói rằng nhu cầu thông tin là một đòi hỏi khách quan và không thể thiếu được trong sự vận hành của nền kinh tế. Mục tiêu cơ bản của kế toán là cung cấp thông tin cần thiết cho những người ra quyết định liên quan đến doanh nghiệp. Thông tin kế toán trên các báo cáo nếu không trung thực có thể sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nhiều người.1 BẢN CHẤT VÀ MỤC ĐÍCH CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH Xác định bản chất và mục đích của báo cáo tài chính cần tiếp cận và tìm hiểu các quan điểm khác nhau về kế toán: - Theo quan điểm kế toán là hệ thống thông tin, thì báo cáo tài chính là sản phNm đầu ra của hệ thống - thông qua quá trình xử lý dữ liệu đầu vào từ việc tổ chức thông tin, kiểm tra thông tin, xử lý và lưu trữ số liệu cần thiết để truyền tải thông tin kế toán hữu ích đến người ra quyết định đối với doanh nghiệp.
- Theo quan điểm kế toán là tư liệu lịch sử, thì báo cáo tài chính là kết quả của giai đoạn cung cấp thông tin cho hoạch định từ các dữ liệu thực tế được phân tích và tổng hợp thông qua bảng biểu, nhằm phản ánh kết quả và tình hình các mặt hoạt động của doanh nghiệp bằng chỉ tiêu giá trị. Với những tư liệu này không chỉ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 các nhà quản lý biết được thực trạng tài chính để đưa ra kế hoạch phát triển tương lai của doanh nghiệp; mà còn là nguồn tư liệu cho các nhà đầu tư tài chính, các ngân hàng, chủ nợ, Nhà nước… phục vụ cho mục đích của họ. - Theo quan điểm kế toán là ngôn ngữ kinh doanh, thì báo cáo tài chính là những thông tin trình bày bằng ngôn ngữ từ người soạn thảo là doanh nghiệp đến người tiếp nhận chính là các đối tượng quan tâm đến lợi ích của doanh nghiệp để thiết lập các quyền lợi nhất định. Đó là những tài liệu chứng nhận thành công hay thất bại trong quản lý và đưa ra những dấu hiệu báo trước sự thuận lợi và những khó khăn trong tương lai của một doanh nghiệp.
Từ các quan điểm trên, có thể nói bản chất của báo cáo tài chính là những tài liệu có tính lịch sử do kế toán soạn thảo theo định kỳ, được trình bày dưới dạng báo cáo tổng hợp theo cấu trúc nhất định, phù hợp với những nguyên tắc và quy định của kế toán nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho các đối tượng sử dụng khác nhau. Để báo cáo tài chính là vị trí cầu nối giữa doanh nghiệp và người sử dụng thông tin thì phải xác định rõ mục đích của báo cáo tài chính. Đây là một trong những vấn đề thuộc nội dung lý thuyết được xây dựng trong khuôn khổ hệ thống kế toán của mỗi quốc gia - thông qua nhận dạng người sử dụng thông tin là ai? thông tin nào cần thiết? mức độ cần cung cấp? từ đó xác định yêu cầu của chuNn mực trong việc cung cấp thông tin. Người sử dụng thông tin khá đa dạng liên quan đến nhiều đối tượng và tùy thuộc vào nhu cầu thông tin được cung cấp khác nhau.
Dưới đây lần lượt trình bày một số quan điểm về mục đích của báo cáo tài chính. Quan điểm của Hội đồng Chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) Khuôn mẫu lý thuyết cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính (Framework for the Preparation and Presentation of Financial Statements) gọi tắt là IAS Framework. IAS Framework xác định người sử dụng báo cáo tài chính là các đối tác hiện tại và tương lai bao gồm nhà đầu tư, chủ nợ, nhà cung cấp, khách hàng, Nhà nước, nhân viên và công chúng. Những đối tượng sử dụng khác nhau sẽ có các yêu cầu về thông tin khác nhau, chẳng hạn các chủ nợ sẽ quan tâm đến tình hình tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 chính trong khi nhà đầu tư lại mở rộng đánh giá khả năng sinh lợi của doanh nghiệp.
Đoạn 12-14 của IAS Framework nêu rõ mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động và những thay đổi trong tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các thông tin trên hữu ích cho các đối tượng rộng rãi sử dụng báo cáo tài chính trong việc đưa ra quyết định kinh tế. Các thông tin cần thiết cho người đọc báo cáo tài chính là: – Tình hình tài chính của một đơn vị chịu ảnh hưởng bởi nguồn lực kinh tế do đơn vị kiểm soát, cơ cấu tài chính, khả năng thanh toán và khả năng thích ứng của đơn vị đối với các thay đổi trong môi trường hoạt động của mình. Thông tin về nguồn lực kinh tế do đơn vị kiểm soát và khả năng thanh toán trong quá khứ sẽ hữu ích khi dự đoán khả năng tạo ra tiền và tương đương tiền.
Thông tin về cơ cấu tài chính hữu ích để dự đoán nhu cầu đi vay, phân bổ lợi nhuận và dòng tiền trong tương lai; nó cũng hữu ích để xem xét khả năng thành công của doanh nghiệp khi nâng cao vốn hơn nữa. Thông tin về khả năng thanh toán giúp dự đoán khả năng doanh nghiệp giải quyết các khoản nợ khi đến hạn. – Tình hình kinh doanh (hay kết quả hoạt động), đặc biệt là khả năng tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp cần phải trình bày để đánh giá những thay đổi có thể có trong các nguồn lực kinh tế mà doanh nghiệp có thể kiểm soát trong tương lai. Thông tin về kết quả hoạt động giúp dự đoán khả năng tiền của doanh nghiệp tập trung từ nguồn nào và xem xét doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn lực nào thêm.
– Sự thay đổi tình hình tài chính thì hữu ích cho việc tiếp cận hoạt động đầu tư, hoạt động kinh doanh và hoạt động tài chính của doanh nghiệp trong suốt kỳ báo cáo. Thông tin này cung cấp cho người sử dụng cơ sở đánh giá khả năng của doanh nghiệp tạo ra tiền và tương đương tiền, nhu cầu sử dụng các dòng tiền. Các thông tin trình bày trên các báo cáo, cụ thể là tình hình tài chính được trình bày chủ yếu trên Bảng cân đối kế toán. Kết quả hoạt động chủ yếu được trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Sự thay đổi tình hình tài chính được trình bày trên một báo cáo riêng - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ. – Ngoài ra, trong báo cáo tài chính còn có các thông tin bổ sung; đó là những thông tin khác được trình bày trong phần phụ lục hay thuyết minh, như thông tin bổ sung từ các khoản mục trên Bảng cân đối kế toán hay Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, các công bố về những rủi ro hoặc những vấn đề chưa rõ ràng ảnh hưởng đến đơn vị. Với đối tượng sử dụng báo cáo tài chính khá rộng, IAS Framework cho rằng báo cáo tài chính không thể đáp ứng mọi thông tin cần thiết cho tất cả các đối tượng, thay vào đó báo cáo tài chính sẽ cung cấp các thông tin thỏa mãn nhu cầu chung của các đối tượng. Quan điểm của Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ (FASB) Việc định rõ mục đích của báo cáo tài chính là quan trọng hơn bất cứ nhận định nào khác.