CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Theo số liệu thống kê của Bộ kế hoạch đầu tư tính đến thời điểm đầu năm 2011 cả nước ta có trên 500 ngàn doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng nhiều so với số lượng gần 380 ngàn doanh nghiệp năm 2008 và khoảng 460 ngàn doanh nghiệp của năm 2009. Tuy nhiên theo ông Cao Sỹ Kiêm, chủ tịch hiệp hội DNNVV Việt Nam, các doanh nghiệp nhỏ và vừa bùng lớn nhiều về số lượng nhưng tính hiệu quả còn nhiều vấn đề, “lớn nhưng không mạnh” theo như lời của ông. Đặc biệt từ khi nhà nước ban hành luật Doanh nghiệp vào năm 2000, số lượng các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển nhanh đáng kể, chiếm số lượng lớn trong nền kinh tế và đóng góp gần 50% GDP. Trong thời gian những năm trở lại đây nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách thông thoáng để hỗ trợ loại hình doanh nghiệp này như NĐ56/2009 về việc trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; cũng như một số cải cách về thuế, chính sách hỗ trợ lãi suất, môi trường kinh doanh thông thoáng,… tạo điều kiện cho các DNNVV vượt qua giai đoạn khó khăn và tiếp tục phát triển trong giai đoạn cạnh tranh hiện nay.
Dưới đây chúng ta sẽ tìm hiểu về đặc điểm của DNNVV tại Việt Nam và so sánh với các nước trong khu vực và trên thế giới.1 Một số vấn đề chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Theo Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam được ban hành vào năm 2005 thì doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Như vậy hiện nay các loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế nước ta rất đa dạng và hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên đối với mỗi quốc gia tùy thuộc vào nền văn hóa và điều kiện phát triển kinh tế mà mỗi nước phân chia các doanh nghiệp theo quy mô lớn, nhỏ và vừa khác nhau. Ở Việt Nam theo công văn số 681/CP-KTN ra đời ngày 20/6/1998 của chính phủ quy định về doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp có số lao động từ 50 đến 200 người và dưới 50 người là doanh nghiệp nhỏ.
Đến năm 2001 theo nghị định NĐ 90/2001 về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, định nghĩa DNNVV như sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người”. Từ năm 2001 đến nay nền kinh tế của nước ta đã trải qua nhiều biến động lớn và thay đổi rất nhiều như thị trường chứng khoán ra đời, ký hiệp định thương mại Việt Mỹ cũng như gia nhập WTO,…những điều này khiến cho luật pháp của nước ta cũng thay đổi để phù hợp với quá trình hội nhập hơn, đồng thời cũng khuyến khích cho nhiều doanh nghiệp được thành lập trong những năm gần đây với quy mô đa dạng và phong phú. Chính vì vậy để phân chia lại loại hình doanh nghiệp lớn, nhỏ và vừa, ngày 30/6/2009 chính phủ ban hành nghị định 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển doanh nghiệp vừa nhỏ quy định như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 “ Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: Quy mô Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao Khu vực động nguồn vốn động nguồn vốn động I.Nông, lâm 10 người 20 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên nghiệp và thuỷ trở xuống trở xuống người đến tỷ đồng 200 người sản 200 người đến 100 tỷ đến 300 đồng người II.Công nghiệp 10 người 20 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên và xây dựng trở xuiống trở xuống người đến tỷ đồng 200 người 200 người đến 100 tỷ đến 300 đồng người III.Thương mại 10 người 10 tỷ đồng Từ trên 10 Từ trên 10 Từ trên 50 và dịch vụ trở xuống trở xuống người đến tỷ đồng người đến 50 người đến 50 tỷ 100 người đồng Bảng 1.1: Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa Như vậy qua hai định nghĩa chúng ta có thể thấy sự thay đổi trong định nghĩa về DNNVV từ việc phân biệt doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ dựa trên số lượng lao động (năm 1998) đến việc phân biệt doanh nghiệp siêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa dựa vào số lao động và tổng số vốn trên ba lĩnh vực hoạt động : nông lâm nghiệp và thủy sản, công nghiệp và xây dựng, thương mại và dịch vụ. Điều này cho thấy nhà nước ta đã nghiên cứu tình hình biến động của nền kinh tế trong nước và sự ảnh hưởng của nước ngoài để có sự điều chỉnh thích hợp trong thời đại mới.2 Theo Quốc tế Theo bài báo cáo của OECD ban hành vào tháng 6 năm 2000 (Organization for Economics Cooperation and Development) – Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế với tiêu đề: “ Small and Medium-sized Enterprises: Local strength and global reach” thì hiện nay chưa có một định nghĩa chính thức hoặc phổ biến được chấp nhận về doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa khác nhau tùy theo mỗi quốc gia, nhưng chúng thường dựa trên số lao động để phân loại, và nó có thể khác nhau giữa doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ. Tuy vậy sau khi xem xét và thống kê ở nhiều quốc gia, OECD tạm chia doanh nghiệp nhỏ và vừa thành những hình thức sau: - Siêu nhỏ: từ 1 đến 4 nhân viên - Rất nhỏ: từ 5 đến 19 nhân viên - Nhỏ: từ 20 đến 99 nhân viên - Trung bình: từ 100 đến 500 nhân viên Đến năm 2005, trong hội nghị bàn về “DNNVV và triển vọng kinh doanh” tại Pari, OECD đưa ra định nghĩa mới về DNNVV một cách chung chung bằng cách tìm hiểu về cách định nghĩa của Mỹ, các quốc gia khác và Liên minh châu Âu. Tại Mỹ, DNNVV có số lượng nhân viên ít hơn 500 người, tại một số nước khác số lượng nhân công ít hơn 200 người, còn tại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Liên minh châu Âu con số là 250 lao động; mặt khác trong một định nghĩa mới (theo khuyến nghị 2003/361/EC ban hành ngày 6/5/2003 ) DNNVV được phân loại theo tình hình tài chính: + Doanh thu của doanh nghiệp vừa (tương ứng có từ 50-249 nhân công): nhỏ hơn 50 triệu EUR; hoặc tài sản không quá 43 triệu EUR. + Doanh thu của doanh nghiệp nhỏ (tương ứng từ 10-49 nhân công): nhỏ hơn 10 triệu EUR; hoặc tài sản không quá 10 triệu EUR.
+ Doanh thu của doanh nghiệp siêu nhỏ (ít hơn 10 nhân công): nhỏ hơn 2 triệu EUR; hoặc tài sản không quá 2 triệu EUR. Chính vì vậy mà OECD không đưa ra một định nghĩa chính xác mà đúc kết dựa trên sự tham khảo của một số nước đưa ra quan điểm như sau: - DNNVV không phải là công ty con mà là các doanh nghiệp độc lập có số lượng lao động nhất định. Con số này tùy thuộc vào mỗi nước mà phân biệt ra doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp nhỏ (thường ít hơn 50 người) và doanh nghiệp siêu nhỏ (thường tối đa là 10 người, hoặc 5 người-trong vài trường hợp). - DNNVV cũng được phân loại dựa vào tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Dưới đây là một số hình thức phân chia doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số quốc gia trên thế giới theo thống kê mới nhất: Đông Nam Á Singapore: theo định nghĩa gần nhất của Spring Singapore ( cơ quan chịu trách nhiệm giúp đỡ các doanh nghiệp Singapore phát triển): việc xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa vào khoản đầu tư ròng vào tài sản cố định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 ròng và số lượng lao động – doanh nghiệp sản xuất với khoản đầu tư tài sản cố định ròng là 15 triệu USD trở xuống; các doanh nghiệp không sản xuất có số lượng từ 200 nhân viên trở xuống. Hiện nay 99% doanh nghiệp tại Singapore là doanh nghiệp nhỏ và vừa với tổng trị giá đóng góp khoảng 50% cho GDP quốc gia. (Nguồn: http://www.sg) Thái Lan: Ngày 11/9/2002 Bộ Công Nghiệp Thái Lan đã đưa ra định nghĩa về DNNVV dựa trên số lượng lao động hưởng lương và vốn cố định: nhân công ít hơn 200 người và vốn cố định không quá 200 triệu baht, không kể đất và tài sản. DNNVV ở Thái Lan được phân loại thành ba khu vực: sản xuất, dịch vụ và thương mại.
Hiện nay số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thái Lan chiếm 99,5% số lượng doanh nghiệp và đóng góp gần 50% GDP quốc gia. (Nguồn: http://www.th) Châu Á: Trung Quốc: theo luật xúc tiến DNNVV có hiệu lực từ ngày 1/1/2003, DNNVV được phân loại dựa vào số lượng nhân công, doanh thu hàng năm và tổng tài sản: số lượng dưới 3.000 người, doanh thu dưới 300 triệu đồng nhân dân tệ, tổng tài sản dưới 400 triệu đồng nhân dân tệ. Sự phân loại này chia làm các khu vực: công nghiệp, xây dựng, bán buôn, bán lẻ, vận chuyển, viễn thông, nhà hàng, khách sạn được trình bày ở phụ lục 1B. Hiện nay số lượng DNNVV tại Trung Quốc chiếm 99% số lượng các doanh nghiệp, nộp thuế khoảng 50% tổng kim ngạch thu thuế của nhà nước, thực hiện 65% bằng độc quyền sáng chế, trên 75% công nghệ sáng tạo đổi mới, và trên 80% sản phẩm mới.
(theo tin Tân hoa xã, ngày 26/9/2010) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Hàn Quốc: theo hiệp hội DNNVV của Hàn Quốc (SBC – tổ chức phi lợi nhuận do chính phủ tài trợ để thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển DNNVV), định nghĩa về DNNVV như sau: doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ phân loại dựa trên nhân công dưới 50 người; doanh nghiệp nhỏ và vừa phân loại dựa vào nhân công dưới 300 người và vốn và doanh thu dưới 30 triệu USD. Hiện nay tại Hàn Quốc số lượng DNNVV chiếm đến 99,9%, 88,4% lao động và đóng góp 48,8% giá trị sản xuất.kr/sbc/eng/main.