Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp luôn đứng trước yêu cầu phải mở rộng thị trường, đa dạng hóa dịch vụ và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh để nâng cao năng lực cạnh tranh. Để đạt được các mục tiêu này, việc thiết lập một hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ và tổ chức công tác kế toán khoa học đóng vai trò then chốt. Kế toán không chỉ phản ánh kịp thời, chính xác các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong kỳ mà còn cung cấp hệ thống thông tin phục vụ quá trình ra quyết định của các nhà quản trị doanh nghiệp.

Trong toàn bộ hệ thống kế toán doanh nghiệp, phần hành kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh giữ vị trí trọng tâm. Kết quả hoạt động kinh doanh phản ánh trực tiếp hiệu quả sử dụng vốn, khả năng sinh lời và mức độ an toàn tài chính của đơn vị. Một doanh nghiệp đạt kết quả kinh doanh khả quan sẽ tạo tiền đề thu hút vốn đầu tư, mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao vị thế trên thị trường.

Khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Hoàn thiện công việc kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ" được thực hiện bởi nhóm sinh viên Khoa Kế toán - Kiểm toán thuộc Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn chuyên môn của ThS. Phạm Tú Anh. Thành viên nhóm nghiên cứu gồm các sinh viên: Võ Thị Ngọc Diểm (MSSV: 15018111, Lớp: ĐHKT 11C), Võ Minh Hiếu (MSSV: 15068321, Lớp: ĐHKT 11I), Dương Nguyễn Hồng Hân (MSSV: 15018511, Lớp: ĐHKT 11C) và Dương Thị Thủy Triều (MSSV: 15088881, Lớp: ĐHKT 11K). Công trình được hoàn thành vào tháng 04 năm 2019.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và công tác kế toán tại đơn vị thực tập.
  2. Khảo sát, xem xét việc thực hiện hệ thống kế toán nói chung và kế toán doanh thu, chi phí, xác định kết quả kinh doanh nói riêng tại doanh nghiệp; đối chiếu việc hạch toán thực tế với cơ sở lý luận đã học.
  3. Rút ra các ưu điểm, nhược điểm trong hệ thống kế toán của đơn vị, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.
  • Không gian nghiên cứu: Công ty Cổ phần Tinh Kỹ.
  • Thời gian nghiên cứu: Quá trình thực hiện đề tài diễn ra từ ngày 01/01/2019 đến ngày 30/04/2019.
  • Phạm vi số liệu: Số liệu kế toán được thu thập và phân tích phục vụ đề tài là số liệu thực tế phát sinh trong Quý 4 năm 2018 của doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận và khung quy định hạch toán

Đề tài xây dựng nền tảng lý thuyết dựa trên các quy định của chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14 - "Doanh thu và thu nhập khác"). Theo chuẩn mực, doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.

Khóa luận hệ thống hóa 5 điều kiện bắt buộc để ghi nhận doanh thu bán hàng:

  1. Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua.
  2. Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa.
  3. Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
  4. Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.
  5. Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.

Bên cạnh doanh thu bán hàng, cơ sở lý luận làm rõ phương pháp ghi nhận các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại), doanh thu hoạt động tài chính (lãi tiền gửi, lãi cho vay, cổ tức, lợi nhuận được chia, lãi chênh lệch tỷ giá), thu nhập khác (thanh lý nhượng bán tài sản cố định, tiền phạt vi phạm hợp đồng, bồi thường, thu hồi nợ khó đòi đã xóa sổ) và các loại chi phí tương ứng (giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính, chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận kết hợp đồng bộ 4 phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

  • Phương pháp tham khảo tài liệu: Tổng hợp và nghiên cứu các giáo trình chuyên ngành kế toán tài chính, tài liệu chuyên khảo từ thư viện và các văn bản hướng dẫn chế độ kế toán của Bộ Tài chính để xác lập cơ sở lý thuyết.
  • Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành trao đổi, phỏng vấn trực tiếp nhân sự tại Ban Giám đốc và các nhân viên Phòng Kế toán của Công ty Cổ phần Tinh Kỹ nhằm nắm bắt quy trình vận hành và ghi nhận nghiệp vụ thực tế.
  • Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu thập các chứng từ gốc (hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho), sổ kế toán chi tiết, sổ tổng hợp và báo cáo tài chính của doanh nghiệp; tiến hành phân loại, kiểm tra tính hợp lệ và xử lý số liệu phục vụ phân tích.
  • Phương pháp thống kê: Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích số liệu, so sánh và đối chiếu giữa số liệu trên sổ sách kế toán với chứng từ gốc và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh để nhận diện các điểm phù hợp cũng như tồn tại trong quy trình hạch toán.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu

  • Dữ liệu sơ cấp: Thu nhận thông qua phỏng vấn chuyên sâu nhân sự phòng kế toán và quan sát trực tiếp chu trình luân chuyển chứng từ tại đơn vị.
  • Dữ liệu thứ cấp: Hệ thống chứng từ thực tế, sổ sách kế toán tổng hợp, sổ chi tiết và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Quý 4/2018 tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ cùng 17 biểu mẫu chứng từ, sổ sách được đính kèm trong phần Phụ lục (từ Phụ lục 01 đến Phụ lục 17).

Nội dung chính theo từng chương

Khóa luận được kết cấu thành 4 chương nội dung rõ ràng:

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương này tập trung trình bày sự cần thiết của đề tài nghiên cứu trong bối cảnh thực tế của doanh nghiệp; xác định mục tiêu nghiên cứu; làm rõ 4 phương pháp nghiên cứu được áp dụng; giới thiệu phạm vi không gian (Công ty Cổ phần Tinh Kỹ), thời gian thực hiện (01/01/2019 - 30/04/2019) và chu kỳ số liệu nghiên cứu (Quý 4 năm 2018); đồng thời tóm lược bố cục 4 chương của toàn bộ khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về hệ thống tài khoản, chứng từ và quy trình hạch toán kế toán theo quy định chuẩn mực. Các nội dung chính được hệ thống hóa qua bảng sau:

Phần hành kế toán Tài khoản sử dụng Chứng từ kế toán chủ yếu Sơ đồ hạch toán
Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ TK 511 Hóa đơn GTGT, Hóa đơn bán hàng, Bảng kê bán lẻ, Bảng thanh toán hàng đại lý ký gửi, Phiếu thu, Giấy báo Có Sơ đồ 2.1
Các khoản giảm trừ doanh thu TK 521 Biên bản xác nhận hàng bán bị trả lại, Biên bản giảm giá hàng bán, Giấy báo Nợ, chứng từ gốc liên quan Sơ đồ 2.2
Doanh thu hoạt động tài chính TK 515 Giấy báo Nợ, Giấy báo Có, Phiếu thu, Phiếu chi, hợp đồng kinh tế Sơ đồ 2.3
Thu nhập khác TK 711 Hóa đơn, Biên bản thanh lý TSCĐ, Phiếu thu, hợp đồng kinh tế Sơ đồ 2.4
Chi phí giá vốn hàng bán TK 632 Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho, Bảng tổng hợp nhập xuất tồn, Bảng phân bổ giá vốn Sơ đồ 2.5
Chi phí bán hàng TK 641 Hóa đơn GTGT, Bảng kê thanh toán tạm ứng, Bảng thanh toán lương, chứng từ chi phí ngoài Sơ đồ 2.6
Chi phí quản lý doanh nghiệp TK 642 Bảng lương bộ phận quản lý, bảng phân bổ khấu hao TSCĐ, chứng từ dịch vụ mua ngoài Sơ đồ 2.7
Chi phí hoạt động tài chính TK 635 Giấy báo Nợ, chứng từ chi phí lãi vay, chứng từ lỗ chênh lệch tỷ giá Sơ đồ 2.8
Chi phí khác TK 811 Biên bản phạt vi phạm, chứng từ thanh lý TSCĐ, biên bản xử lý tổn thất Sơ đồ 2.9
Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp TK 821 Tờ khai quyết toán thuế TNDN, chứng từ nộp thuế vào ngân sách Sơ đồ 2.10
Xác định kết quả kinh doanh TK 911 Bảng kết chuyển doanh thu, chi phí, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Sơ đồ 2.11

Chương 3: Thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ

Chương 3 trình bày chi tiết về đơn vị thực tập và đi sâu mô tả thực tế công tác kế toán:

  • Tổng quan đơn vị: Trình bày lịch sử hình thành, chức năng nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của Công ty Cổ phần Tinh Kỹ (Sơ đồ 3.1). Giới thiệu cơ cấu tổ chức phòng kế toán (Sơ đồ 3.2) và quy trình tổ chức ghi sổ kế toán theo hình thức Nhật ký chung (Sơ đồ 3.3).
  • Thực tế hạch toán các phần hành kế toán:
    • Mô tả chi tiết việc lập chứng từ, luân chuyển chứng từ và hạch toán kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (Sơ đồ 3.4).
    • Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu và doanh thu hoạt động tài chính (Sơ đồ 3.5).
    • Kế toán thu nhập khác và kế toán chi phí giá vốn hàng bán (Sơ đồ 3.6).
    • Kế toán chi phí hoạt động tài chính (Sơ đồ 3.7).
    • Kế toán chi phí bán hàng (Sơ đồ 3.8 - Lưu đồ luân chuyển chứng từ chi phí bán hàng) và kế toán chi phí quản lý doanh nghiệp (Sơ đồ 3.9 - Lưu đồ luân chuyển chứng từ chi phí quản lý).
    • Kế toán chi phí khác và kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp.
    • Kế toán xác định kết quả hoạt động kinh doanh (Sơ đồ 3.10 - Quy trình xác định kết quả kinh doanh).
  • Số liệu tổng hợp: Tổng hợp số liệu hoạt động kinh doanh qua Bảng 3.1 và Bảng 3.2 (Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Quý 4/2018).

Chương 4: Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ

Chương 4 đưa ra các đánh giá và giải pháp mang tính ứng dụng cho doanh nghiệp:

  • Đánh giá thực trạng:
    • Đánh giá tổ chức bộ máy quản lý và sự phối hợp giữa các phòng ban.
    • Đánh giá tổng thể công tác kế toán, mức độ tuân thủ chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành.
    • Đánh giá cụ thể quy trình luân chuyển chứng từ, hạch toán tài khoản và sổ sách ở từng phần hành doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.
  • Hệ thống giải pháp hoàn thiện:
    • Đề xuất giải pháp kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhằm tăng cường kiểm soát nội bộ.
    • Đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chung của công ty.
    • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể trong công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh (hoàn thiện mẫu chứng từ, chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ, phân loại chi phí hợp lý).
    • Đề xuất các giải pháp quản trị kinh tế nhằm gia tăng lợi nhuận và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần Tinh Kỹ.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  1. Khóa luận đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp, gắn liền với các quy định tại Chuẩn mực kế toán số 14 và chế độ kế toán do Bộ Tài chính ban hành.
  2. Phản ánh trung thực thực trạng tổ chức bộ máy kế toán và quy trình ghi sổ theo hình thức Nhật ký chung tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ trong Quý 4 năm 2018.
  3. Khảo sát chi tiết dòng luân chuyển chứng từ và cách thức hạch toán của 11 phần hành kế toán cụ thể liên quan đến việc hình thành doanh thu, tập hợp chi phí và kết chuyển xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.
  4. Đối chiếu sự tương thích giữa mô hình lý thuyết kế toán với thực tiễn áp dụng tại doanh nghiệp, từ đó nhận diện các điểm tích cực và các điểm hạn chế cần cải tiến.

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

Tác giả đã đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể trong Chương 4 nhằm nâng cao chất lượng công tác kế toán và hiệu quả quản trị tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ:

  • Nhóm giải pháp về tổ chức bộ máy quản lý: Nâng cao hiệu quả phối hợp và giám sát nội bộ giữa các bộ phận chức năng.
  • Nhóm giải pháp về công tác kế toán tổng quát: Chuẩn hóa sổ sách và quy trình kiểm soát chứng từ.
  • Nhóm giải pháp kế toán chuyên sâu: Cải tiến quy trình luân chuyển chứng từ kế toán bán hàng, chi phí bán hàng, chi phí quản lý và hạch toán đầy đủ các khoản chi phí, doanh thu theo đúng nguyên tắc phù hợp.
  • Nhóm giải pháp quản trị tài chính - kinh doanh: Tối ưu hóa chi phí hoạt động, kiểm soát giá vốn hàng bán và thúc đẩy doanh thu để gia tăng lợi nhuận.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Đề tài nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi số liệu của Quý 4 năm 2018 tại một đơn vị duy nhất là Công ty Cổ phần Tinh Kỹ. Thời gian nghiên cứu diễn ra trong 4 tháng (01/01/2019 - 30/04/2019), do đó số liệu chưa bao quát chuỗi thời gian nhiều năm để phân tích xu hướng biến động dài hạn của doanh thu và chi phí.
  • Hạn chế về tính khái quát: Kết quả khảo sát và các đề xuất hoàn thiện mang tính đặc thù cao cho mô hình kinh doanh và tổ chức bộ máy kế toán của Công ty Cổ phần Tinh Kỹ.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi phân tích số liệu tài chính qua nhiều năm liên tiếp (từ 3 đến 5 năm) để đánh giá toàn diện tính chu kỳ và biến động tài chính của doanh nghiệp.
    • Đánh giá hiệu quả thực tế sau khi triển khai các giải pháp hoàn thiện quy trình kế toán tại công ty.
    • Mở rộng nghiên cứu so sánh công tác kế toán doanh thu, chi phí giữa các doanh nghiệp cổ phần khác cùng ngành hoạt động.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp khung cấu trúc chuẩn cho một khóa luận tốt nghiệp về phần hành kế toán tài chính; minh họa cách kết hợp giữa lý thuyết kế toán (VAS 14, hệ thống tài khoản) với thực tế hạch toán tại doanh nghiệp.
  • Người nghiên cứu các đề tài tương tự: Có thể tham khảo phương pháp thiết kế lưu đồ luân chuyển chứng từ (các Sơ đồ 3.4, 3.5, 3.6, 3.7, 3.8, 3.9, 3.10) và quy trình tổ chức sổ sách kế toán theo hình thức Nhật ký chung.
  • Nhân sự kế toán tại các doanh nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo về cách phân loại chi phí, quản lý dòng chứng từ bán hàng - chi phí và các biểu mẫu thực tế được hệ thống hóa trong 17 phụ lục đính kèm.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tốt nghiệp này do ai thực hiện và thuộc cơ sở đào tạo nào?
Khóa luận do nhóm sinh viên gồm Võ Thị Ngọc Diểm, Võ Minh Hiếu, Dương Nguyễn Hồng Hân và Dương Thị Thủy Triều thuộc Khoa Kế toán - Kiểm toán, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện, dưới sự hướng dẫn chuyên môn của ThS. Phạm Tú Anh.

2. Không gian, thời gian và phạm vi số liệu nghiên cứu của đề tài là gì?
Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ, thời gian thực hiện từ ngày 01/01/2019 đến ngày 30/04/2019, sử dụng dữ liệu kế toán thực tế phát sinh trong Quý 4 năm 2018 của doanh nghiệp.

3. Đề tài đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể nào?
Đề tài áp dụng 4 phương pháp nghiên cứu chính gồm: phương pháp tham khảo tài liệu, phương pháp phỏng vấn, phương pháp thu thập và xử lý số liệu, và phương pháp thống kê (phân tích, so sánh, đối chiếu số liệu).

4. Khung cơ sở lý luận về doanh thu trong khóa luận căn cứ vào chuẩn mực nào?
Cơ sở lý luận về doanh thu căn cứ theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14 - "Doanh thu và thu nhập khác"), đồng thời tuân thủ 5 điều kiện bắt buộc để ghi nhận doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.

5. Hình thức ghi sổ kế toán và hệ thống tài khoản chủ yếu được nghiên cứu tại doanh nghiệp là gì?
Doanh nghiệp áp dụng hình thức ghi sổ Nhật ký chung. Các tài khoản chủ yếu được phân tích bao gồm TK 511, TK 521, TK 515, TK 711 (nhóm doanh thu và thu nhập), TK 632, TK 635, TK 641, TK 642, TK 811, TK 821 (nhóm chi phí) và TK 911 (xác định kết quả kinh doanh).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của nhóm sinh viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần Tinh Kỹ trong Quý 4 năm 2018. Bằng việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phân tích số liệu chứng từ thực tế, công trình đã làm rõ quy trình hạch toán, luân chuyển chứng từ theo hình thức Nhật ký chung tại đơn vị. Trên cơ sở đối chiếu lý thuyết với thực tế, đề tài đã chỉ ra các ưu nhược điểm và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác kế toán có tính khả thi, đóng góp thiết thực cho công tác quản trị tài chính tại doanh nghiệp.