CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRONG CÔNG TÁC THANH TOÁN, QUYẾT TOÁN DỰ ÁN HOÀN THÀNH THUỘC NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Tổng quan về dự án xây dựng công trình và vốn của dự án đầu tư xây dựng 1. Tổng quan về dự án xây dựng công trình * Khái niệm dự án xây dựng Theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18 tháng 6 năm 2014 của nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam nội dung như sau: Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng (xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp công trình) nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định [10], [11]. Như vậy, ta có thể hiểu: Dự án xây dựng (DAXD) (hay dự án đầu tư xây dựng) là một tập họp những giải pháp cho việc sử dụng một lượng vốn xác định trước để tiến hành các hoạt động xây dựng, tạo thành sản phẩm là các công trình xây dựng (có thể là công trình xây dựng mới hoặc công trình sửa chữa, cải tạo, nâng cấp), nhằm thực hiện các mục tiêu đã xác định (phát triển hoặc duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm hay dịch vụ) trong một thời hạn xác định.
* Đặc trưng cơ bản của DAXD Từ khái niệm nêu trên, ta nhận thấy DAXD có các đặc trưng cơ bản sau: - Mỗi DAXD đều có mục đích, có yêu cầu về kết quả, chất lượng, chi phí và thời gian. Mỗi DAXD khác nhau đều có mục tiêu, nhiệm vụ khác nhau để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và các nhu cầu khác của chủ đầu tư (CĐT); - Một DAXD bao giờ cũng có một quá trình hình thành, phát triển và kết thúc, tức là DAXD luôn có vòng đời riêng từ lúc hình thành phát triển đến khi kết thúc và có thời gian tồn tại hữu hạn; 5 - Sản phẩm của DAXD mang tính đơn chiếc và duy nhất vì phụ thuộc vào nhu cầu của từng CĐT, điều kiện địa lý, địa chất công trình nơi xây dựng và trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ điều phối, thực hiện DAXD. - Quá trình thực hiện DAXD liên quan đến nhiều chủ thể, giữa các chủ thể có sự tương tác với nhau (CĐT, Nhà thầu tư vấn, Nhà thầu xây lắp và các cơ quan quản lý Nhà nước,.) nên kết quả thực hiện DAXD phụ thuộc nhiều vào năng lực và sự phối hợp thực hiện nhiệm vụ của các chủ thể có liên quan. * Giá DAXD trong quá trình thực hiện đầu tư Để thực hiện đầu tư DAXD phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và các nhu cầu khác của CĐT, phải trải qua một quá trình bỏ vốn, tài nguyên, lao động và các vật chất khác.
Quá trình này được chia làm ba giai đoạn, bao gồm: - Giai đoạn chuẩn bị đầu tư; - Giai đoạn thực hiện đầu tư; - Giai đoạn kết thúc đầu tư, đưa dự án vào khai thác và sử dụng. Có thể tóm tắt quá trình đầu tư thực hiện DAXD bao gồm ba giai đoạn và các bước công việc chủ đạo thực hiện như sau: Bảng 1.1: Quá trình đầu tư thực hiện dự án xây dựng Giai Bước công việc Chủ thể tham gia đoạn - Lập báo cáo đầu tư (nếu có); Chuẩn bị - CĐT; đầu tư - Lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc báo cáo kinh t ế - k ỹ - Nhà thầu tư vấn; thuật (BCKT-KT); - Cơ quan quản lý nhà - Thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi nước. đầu tư xây dựng hoặc BCKT-KT; - Quyết định đầu tư dự án. Thực hiện - Xin giao đất hoặc thuê đất; - CĐT; đầu tư - Chuẩn bị mặt bằng xây dựng; - Nhà thầu tư vấn; - Khảo sát, thiết kế, thẩm định hoặc 6 thẩm tra, phê duyệt thiết kế và dự toán, - Nhà thầu xây lắp; tổng dự toán công trình; - Cơ quan quản lý nhà - Xin phép xây dựng (nếu có); nước; - Lựa chọn nhà thầu thi công và cung ứng thiết bị; - Cơ quan cấp, cho - Thi công xây dựng, mua sắm và lắp vay, thanh toán vốn.
đặt thiết bị; - Quản lý thi công xây dựng công trình (chất lượng, tiến độ, khối lượng, an toàn, vệ sinh môi trường.); - Nghiệm thu công việc, giai đoạn xây dựng; - Thanh toán vốn đầu tư. Kết thúc - Tổ chức nghiệm thu bàn giao đưa - CĐT; đầu tư, công trình vào khai thác sử dụng; - Nhà thầu tư vấn; đưa dự án - Bảo hành công trình; vào khai - Nhà thầu xây lắp; - Tổ chức quyết toán vốn đầu tư, phê thác sử duyệt quyết toán và thanh lý hợp đồng. - Cơ quan quản lý nhà dụng nước; - Cơ quan cấp, cho vay, thanh toán vốn. Nội dung bên trong của quá trình đầu tư thực hiện DAXD tuân thủ theo đúng trình tự đầu tư xây dựng do Nhà nước qui định.
Xuất phát từ đặc trưng quá trình đầu tư thực hiện DAXD, giá xây dựng công trình, DAXD cũng được hình thành theo 3 giai đoạn của quá trình đầu tư thực hiện dự án. Theo mỗi giai đoạn của quá trình đầu tư thực hiện dự án thì giá DAXD được biểu thị bằng những thành phần và tên gọi khác nhau tùy theo chức năng của nó: Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: Biểu thị bằng Tổng mức đầu tư dự án. 7 Tổng mức đầu tư: là toàn bộ chi phí dự tính và là chi phí tối đa để đầu tư thực hiện dự án, được ghi trong quyết định đầu tư và được xác định dựa trên thiết kế cơ sở hoặc chỉ tiêu suất vốn đầu tư hoặc từ số liệu của các công trình có chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật tương tự đã thực hiện. Giai đoạn thực hiện đầu tư: - Bước thiết kế: Biểu thị bằng dự toán xây dựng công trình Dự toán xây dựng công trình: là toàn bộ chi phí cần thiết dự tính để đầu tư thực hiện công trình xây dựng thuộc DAXD; được xác định ở giai đoạn thiết kế kỹ thuật (thiết kế 03 bước), thiết kế bản vẽ thi công đối với thiết kế 02 bước và 01 bước.
- Bước lựa chọn nhà thầu: Biểu thị bằng giá hợp đồng. Giá hợp đồng: là khoản kinh phí bên giao thầu trả cho bên nhận thầu để thực hiện khối lượng công việc theo yêu cầu về tiến độ, chất lượng và các yêu cầu khác qui định trong hợp đồng xây dựng; được xác định dựa theo giá trúng thầu hoặc dự toán gói thầu (với trường hợp chỉ định thầu). - Bước thực hiện hợp đồng: Biểu thị bằng giá quyết toán hợp đồng. Giá quyết toán hợp đồng: là giá trị cuối cùng của hợp đồng mà bên giao thầu có trách nhiệm thanh toán cho bên nhận thầu khi bên nhận thầu hoàn thành công việc thỏa thuận trong hợp đồng.
Giai đoạn kết thúc đầu tư đưa dự án vào khai thác sử dụng:Biểu thị bằng giá quyết toán vốn đầu tư. Giá quyết toán vốn đầu tư: là toàn bộ chi phí hợp pháp đã thực hiện trong quá trình đầu tư để đưa dự án vào khai thác sử dụng. Điều kiện là những căn cứ để xác định các loại giá và mức độ yêu cầu về quản lý ở mỗi giai đoạn là khác nhau. Vì vậy, giá xây dựng công trình, DAXD ở từng giai đoạn của quá trình đầu tư và thực hiện DAXD có sự khác nhau về tên gọi, về nội dung và phương pháp xác định.
Tuy nhiên đó lại là quá trình làm cho giá xây dựng công trình, DAXD sát dần với chi phí thực tế và giá thị trường. 8 Có thể tóm tắt các loại giá DAXD trong quá trình thực hiện đầu tư như sau: Hình 1.1: Giá dự án xây dựng trong quá trình thực hiện đầu tư * Một số đặc điểm của định giá sản phẩm DAXD Do sản phẩm của DAXD và quá trình thực hiện DAXD có những đặc điểm khác biệt so với sản phẩm và quá trình sản xuất thực hiện sản phẩm của các ngành khác (sản phẩm DAXD mang tính đơn chiếc, quy mô lớn, kết cấu phức tạp, thời gian sản xuất dài, quá trình sản xuất có sự tham gia của nhiều chủ thể) đã tác động rất lớn đến sự hình thành giá của sản phẩm DAXD. Điều này làm cho việc định giá sản phẩm DAXD có một số đặc điểm cơ bản như giá của sản phẩm DAXD có tính cá biệt cao, vì các công trình xây dựng phụ thuộc nhiều vào địa điểm, chủng loại, thiết kế công trình và yêu cầu sử dụng khác nhau của mỗi CĐT. Do đó, giá xây dựng công trình không thể địnhtrước hàng loạt cho các công trình toàn vẹn mà phải xác định cụ thể cho từng công trình như: 9 - Giá của một công trình toàn vẹn được xác định từ giá của từng loại công việc xây dựng, từng bộ phận họp thành công trình thông qua đơn giá xây dựng; - Giá xây dựng công trình đã được hình thành trước khi công trình ra đời, bắt đầu từ khi đấu thầu đến khi kết thúc xây dựng, bàn giao công trình, trải qua nhiều lần đàm phán, điều chỉnh giá thành giữa CĐT và nhà thầu xây dựng; - Giá xây dựng công trình biểu thị bằng nhiều tên gọi khác nhau, nội dung, phương pháp tính toán, các quy định khác nhau và sử dụng với mục đích khác nhau theo mỗi giai đoạn đầu tư.
Nói cách khác, giá xây dựng công trình được hình thành và chính xác hóa dần theo các giai đoạn trong quá trình đầu tư xây dựng; - CĐT đóng vai trò quyết định trong việc định giá công trình xây dựng; - Ở nước ta hiện nay, đối với công trình được đầu tư thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, Nhà nước vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành giá xây dựng công trình. Vốn dự án đầu tư xây dựng Vốn để thực hiện đầu tư DAXD bao gồm các nguồn vốn: nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài. Nguồn vốn trong nước Nguồn vốn trong nước để đầu tư thực hiện DAXD bao gồm: nguồn vốn Nhà nước và nguồn vốn tư nhân. Nguồn vốn nhà nước bao gồm: - Vốn Ngân sách nhà nước; - Công trái quốc gia, trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương; - Vốn từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp; - Vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước; vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh; vốn vay được bảo đảm bàng tài sản của nhà nước; vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước; 10 - Giá trị quyền sử dụng đất.
Vốn tư nhân: là phần tích lũy của các cá nhân, doanh nghiệp.