Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Chương 2: Thực trạng công tác kế toán tại các Trường THPT công lập trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán tại các Trường THPT công lập trên địa bàn tỉnh Phú Yên. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.
Một số vấn đề lý luận về đơn vị hành chính sự nghiệp 1. Khái niệm đơn vị hành chính sự nghiệp Đơn vị hành chính sự nghiệp là những đơn vị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định hay quản lý nhà nước về một hoạt động nào đó (Các cơ quan chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước trong các ngành Giáo dục – Đào tạo, Y tế, Văn hóa, Thể thao, sự nghiệp, Nông lâm ngư nghiệp hoạt động bằng nguồn ngân sách nhà nước cấp toàn bộ hay một phần và các nguồn khác đảm bảo chi hoạt động thường xuyên theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp [3]. Theo điều 2 Quyết định số 19/2006/QĐ-BTC ngày 30/3/2006 của Bộ tài chính ban hành chế độ kế toán hành chính sự nghiệp, chế độ kế toán hành chính sự nghiệp áp dụng cho: - Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức có sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước. - Đơn vị vũ trang nhân dân, kể cả tòa án quân sự và viện kiểm soát quân sự - Đơn vị sự nghiệp, tổ chức không sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước (trừ các đơn vị sự nghiệp ngoài công lập).
Theo thông tư 107/2017/TT-BTC ngày 10/10/2017 của Bộ tài chính ban hành chế độ kế toán hành chính sự nghiệp thì chế độ kế toán hành chính sự nghiệp áp dụng cho: Cơ quan nhà nước; đơn vị sự nghiệp công lập, trừ các đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư được vận dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp, áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp khi đáp ứng đủ 8 các điều kiện theo quy định hiện hành; tổ chức, đơn vị khác có hoặc không sử dụng ngân sách nhà nước. Đặc điểm hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp Các đơn vị hành chính sự nghiệp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập, có tư cách pháp nhân, có tài khoản, con dầu riêng, thực hiện chức năng quản lý nhà nước hoặc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực theo quy định của pháp luật phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội hoặc bảo đảm an ninh quốc phòng. Các đơn vị hành chính sự nghiệp gồm nhiều loại hình hoạt động trong nhều lĩnh vực với các chức năng và nhiệm vụ khác nhau. Căn cứ lĩnh vực hoạt động người ta chia các đơn vị sự nghiệp thành đơn vị sự nghiệp y tế, đơn vị sự nghiệp giáo dục, đơn vị sự nghiệp văn hóa… Căn cứ quan hệ chủ sở hữu người ta chia các đơn vị sự nghiệp thành các đơn vị sự nghiệp công lập và đơn vị sự nghiệp ngoài công lập.
Các đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị thuộc sở hữu nhà nước được nhà nước cấp kinh phí khi mới thành lập, các viên chức lãnh đạo của các đơn vị này do cơ quan nhà nước bổ nhiệm hoặc bãi miễn. Các đơn vị sự nghiệp ngoài công lập là những đơn vị do các tổ chức hoặc cá nhân góp vốn thành lập như các trường dân lập, tư thục, các bệnh viện tư…. Căn cứ khả năng tự trang trải chi phí hoạt động, các đơn vị sự nghiệp có thu và các đơn vị sự nghiệp không có thu. Trong các đơn vị sự nghiệp có thu người ta lại chia ra các đơn vị đảm bảo 100% kinh phí hoạt động thường xuyên, các đơn vị đảm bảo được một phần kinh phí hoạt động và các đơn vị không có nguồn thu… Theo phân cấp quản lý ngân sách người ta chia các đơn vị sự nghiệp thành các đơn vị dự toán cấp I là các đơn vị trực tiếp nhận và quyết toán kinh phí với cơ quan quản lý ngân sách trung ương như các Bộ, UBND các tỉnh, 9 thành phố trực thuộc trung ương…Các đơn vị dự toán cấp I được giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý và cấp phát ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp II.
Các đơn vị dự toán cấp II là các đơn vị nhận quyết toán kinh phí được ngân sách cấp với các đơn vị dự toán cấp I và trực tiếp quản lý ngân sách các đơn vị dự toán cấp III. Đơn vị dự toán cấp III là đơn vị trực tiếp chi tiêu kinh phí cho các hoạt động của đơn vị và chịu trách nhiệm quyết toán kinh phí với đơn vị dự toán cấp trên theo quy định. Các đơn vị sự nghiệp có đặc điểm chung là hoạt động bằng kinh phí do ngân sách nhà nước cấp hoặc tự trang trải bằng nguồn thu sự nghiệp. Đặc điểm này có ảnh hưởng lớn đến công tác kế toán của các đơn vị trong các đơn vị hành chính sự nghiệp thể hiện trên các mặt: Trước hết để phục vụ cho kiểm soát và thanh quyết toán với ngân sách, kế toán các đơn vị sự nghiệp phải tuân thủ chế độ kế toán do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Thứ hai phục vụ cho tổng hợp số liệu về các khoản chi ngân sách các khoản chi trong các đơn vị hành chính sự nghiệp phải được hạch toán chi tiết theo từng chương, mục phù hợp với mục lục ngân sách [8]. Nhiệm vụ của kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp Kế toán là hệ thống thu thập, xử lý và cung cấp thông tin về các hoạt động kinh tế tài chính của một tổ chức phục vụ cho việc ra các quyết định quản lý, kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp có nhiệm vụ thu thập xử lý và cung cấp thông tin phục vụ cho quản lý và sử dụng nguồn kinh phí và các khoản thu trong các đơn vị hành chính sự nghiệp. Theo quy định của Luật kế toán để phục vụ cho kiểm tra, kiểm soát tình hình sử dụng và thanh quyết toán các khoản kinh phí được ngân sách cấp phát cũng như các nguồn thu của đơn vị sự nghiệp, kế toán các đơn vị hành chính sự nghiệp phải thực hiện các nhiệm vụ sau: 10 - Phản ánh đầy đủ trung thực kịp thời các hoạt động kinh tế tài chính phát sinh liên quan đến hoạt động thu và sử dụng nguồn kinh phí ngân sách cấp và các khoản thu sự nghiệp của đơn vị. - Cung cấp thông tin phục vụ cho kiểm tra kiểm soát quản lý sử dụng các khoản kinh phí, khoản thu sự nghiệp theo đúng chế độ hiện hành và theo dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Góp phần kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vật tư, tài sản ngồn kinh phí đơn vị theo đúng chế độ và pháp luật hiện hành [8]. Nội dung của kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp Phục vụ cho kiểm tra, kiểm soát tình hình thu và sử dụng các nguồn kinh phí trong đơn vị hành chính sự nghiệp, góp phần kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vật tư tài sản theo đúng chế độ quy định. Kế toán trong đơn vị hành chính sự nghiệp phải phản ánh tất cả các hoạt động kinh tế tài chính liên quan đến tài sản và nguồn kinh phí của đơn vị. Các đối tượng kế toán trong từng đơn vị hành chính sự nghiệp có thể phụ thuộc vào đặc điểm hoạt động và nguồn kinh phí hoạt động của mỗi đơn vị.
Các nội dung cụ thể của kế toán trong các đơn vị hành chính sự nghiệp gồm: - Kế toán tiền và các khoản tương đương tiền phản ánh tình trạng và sự biến động của các loại vật tư, tài sản trong quá trình hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp. - Kế toán vật tư và tài sản phản ánh tình trạng và sự biến động của các loại vật tư, tài sản trong quá trình hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp. - Kế toán nguồn kinh phí, quỹ phản ánh tình trạng và sự biến động của các nguồn kinh phí, các khoản quỹ vốn của đơn vị hành chính sự nghiệp. - Kế toán các khoản thanh toán phản ánh tình trạng và sự biến động của các khoản thanh toán phát sinh trong quá trình hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp.
11 - Kế toán khác bao gồm kế toán các khoản thu, chi và xử lý chênh lệch thu, chi liên quan đến hoạt động của đơn vị hành chính sự nghiệp, lập báo cáo tài chính…[8]. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Các đơn vị hành chính sự nghiệp được phân thành các loại chủ yếu sau: a. Các cơ quan hành chính nhà nước: Bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước các cấp từ trung ương đến địa phương như: Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tổng cục, Ủy ban, Văn phòng chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước,…ở Trung ương, Văn phòng ủy ban nhân dân, Văn phòng Hội đồng nhân dân, Các sở, phòng, ban, …ở địa phương. Theo nghị định 130/2005/NĐ-CP ngày 17/10/2005 và nghị định 117/2013/NĐ – CP ngày 7/10/2013 của Chính Phủ thì các cơ quan hành chính nhà nước được thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí chi tiêu thường xuyên cho hoạt động của cơ quan [7].
Các đơn vị sự nghiệp công lập trong Giáo dục – Đào tạo, Y tế, Văn hóa, Thể thao, .sự nghiệp kinh tế khác Theo nghị định 16/2015/NĐ – CP ngày 14/2/2015 của chính phủ các đơn vị sự nghiệp công lập căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp được phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, ngân sách nhà nước không cấp chi thường xuyên cho đơn vị (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động); - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên). Đối với các đơn vị công lập đặc thù như: Đài tiếng nói Việt Nam, Thông 12 tấn xã Việt Nam, Bảo hiểm xã hội Việt Nam.việc phân loại và cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm về tài chính được thực hiện theo quy định hiện hành của chính phủ.