CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠCH ĐỊNH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. [Luật doanh nghiệp 2005] Tài chính doanh nghiệp được hiểu là những quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế.
[Giáo trình tài chính doanh nghiệp – T6] Các quan hệ tài chính chủ yếu bao gồm: + Quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước: đây là mối quan hệ phát sinh khi Nhà nước đầu tư vốn vào doanh nghiệp hoặc khi doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. + Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính: là mối quan hệ được thể hiện thông qua hoạt động tìm kiếm các nguốn vốn đầu tư, nguồn vốn của doanh nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh của các doanh nghiệp. Hoặc khi doanh nghiệp trả lãi vay, lãi cổ phần cho các đối tác góp vốn, đầu tư chứng khoán, gửi tiết kiệm,… + Quan hệ giữa doanh nghiệp với các thị trường khác: để hoạt động của doanh nghiệp được diễn ra bình thường, vòng quay vốn hoạt động liên tục thì ngoài mối quan hệ với thị trường tài chính, doanh nghiệp còn có mối quan hệ chặt chẽ với thị trường hàng hóa, dịch vụ, thị trường lao động. Trên các thị trường đó, một mặt, doanh nghiệp mua sắm máy móc thiết bị, nguyên vật liệu đầu vào, sức lao động cho hoạt động sản xuất kinh doanh; mặt khác, xác định nhu cầu về chủng loại, số lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trên thị trường để có thể lập kế hoạch sản xuất, cung ứng hiệu quả.
+ Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp: quan hệ này thể hiện trong việc thanh toán tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất lương cho công nhân viên trong doanh nghiệp, quan hệ phân phối lợi nhuận,… [4] Nói tóm lại, tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị phản ánh sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt tới các mục tiêu kịnh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm hoạch định và dự báo * Khái niệm hoạch định Hoạch định là một tiến trình trong đó nhà quản trị xác định và lựa chọn mục tiêu của tổ chức và vạch ra các hành động cần thiết nhằm đạt được mục tiêu. Hoạch định có thể được định nghĩa trên phương diện chính thức (viết ra giấy) hoặc phi chính thức (không viết ra giấy). * Khái niệm dự báo Khoa học dự báo với tư cách một ngành khoa học độc lập có hệ thống lí luận, phương pháp luận và phương pháp hệ riêng nhằm nâng cao tính hiệu quả của dự báo.
Người ta thường nhấn mạnh rằng một phương pháp tiếp cận hiệu quả đối với dự báo là phần quan trọng trong hoạch định. Khi các nhà quản trị lên kế hoạch, trong hiện tại họ xác định hướng tương lai cho các hoạt động mà họ sẽ thực hiện. Bước đầu tiên trong hoạch định là dự báo hay ước lượng nhu cầu tương lai cho sản phẩm hoặc dịch vụ và các nguồn lực cần thiết để thực hiện sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ đó. Như vậy, dự báo là một khoa học và nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai, trên cơ sở phân tích khoa học về các dữ liệu đã thu thập được.
Khi tiến hành dự báo, người ta căn cứ vào việc thu thập xử lý số liệu trong quá khứ và hiện tại để xác định xu hướng vận động của các hiện tượng trong tương lai nhờ vào một số mô hình toán học. Dự báo có thể là một dự đoán chủ quan hoặc trực giác về tương lai. Nhưng để cho dự báo được chính xác hơn, người ta cố loại trừ những tính chủ quan của người dự báo. [5] Ngày nay, dự báo là một nhu cầu không thể thiếu được của mọi hoạt động kinh tế - xã hội, khoa học - kỹ thuật, được tất cả các ngành khoa học quan tâm nghiên cứu.
CỞ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠCH ĐỊNH TÀI CHÍNH 1. Khái niệm hoạch định tài chính Hoạch định tài chính là quá trình dự báo một cách chủ động vị thế tài chính tối ưu trong tương lai của các doanh nghiệp. Hoạch định tài chính là việc dự báo một cách chủ động bức tranh tài chính tương lai trên cơ sở phân tích các nguồn lực bên trong và các nhân tố bên ngoài cũng như định hướng phát triển và mục tiêu chung của doanh nghiệp. Sự cần thiết phải hoạch định tài chính Mục đích của các nhà quản trị tài chính doanh nghiệp trong điều hành và quản lý kinh doanh là sử dụng thông tin kinh tế để ra quyết định đúng đắn, kịp thời Hoạch định tài chính là một bộ phận quan trọng của kế hoạch kinh doanh, trình bày có hệ thống các dự kiến về nhu cầu vốn, tổ chức nguồn vốn để thực hiện các hoạt động của doanh nghiệp, nhằm đạt được những kết quả, mục tiêu nhất định trong tương lai.
[Giáo trình tài chính doanh nghiệp – T384] Hoạch định tài chính là một trong những công cụ để đảm bảo cho sự hoạt động thành công của một doanh nghiệp. Sự cần thiết phải hoạch định tài chính được thể hiện qua các đặc điểm sau: - Hoạch định tài chính giúp cho người lãnh đạo, người quản lý xác định rõ mục tiêu tài chính cần đạt tới trong một khoảng thời gian nhất định, từ đó cân nhắc, xem xét tính khả thi, tính hiệu quả của các quyết định đầu tư, tài trợ. - Hoạch định tài chính là công cụ giúp nhà lãnh đạo, nhà quản lý doanh nghiệp thực hiện tốt hơn việc điều hành hoạt động kinh doanh, hoạt động tài chính và trên hết là chủ động ứng phó với những biến động trong kinh doanh so với dự kiến, từ đó điều chỉnh kịp thời các hoạt động để đạt được mục tiêu đề ra. - Hoạch định tài chính là căn cứ quan trọng để huy động vốn, cũng như thu hút các nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư vào doanh nghiệp.
Mục tiêu và vai trò của hoạch định tài chính Trong bối cảnh môi trường kinh doanh luôn biến động, các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả thường là các doanh nghiệp quan tâm sâu sắc đến việc lập kế hoạch kinh doanh trên cơ sở hoạch định tài chính. Hoạch định tài chính là quá trình dự báo một cách chủ động vị thế tài chính tối ưu trong tương lai của các doanh nghiệp. Vị thế tài chính được thể hiện bởi các báo cáo tài chính và các chỉ tiêu tài chính, và hình ảnh tài chính tương lai của doanh nghiệp được các nhà hoạch định xây dựng trên cơ sở một số căn cứ sau đây: + Định hướng phát triển và mục tiêu cụ thể của doanh nghiệp + Phân tích các nguồn lực nội tại và trong tương lai, nhằm nhận dạng điểm mạnh, điểm yếu đã có, đang có và sẽ có. + Phân tích các nhân tố của môi trường kinh doanh (Bao gồm: môi trường vi mô và môi trường vĩ mô) nhằm phát hiện ra cơ hội cũng như thách thức cho doanh nghiệp.
+ Các kế hoạch tác nghiệp có liên quan (kế hoạch sản xuất, kế hoạch giá thành, kế hoạch mua sắm, kế hoạch nhân sự, kế hoạch huy động vốn,…). Nhờ có hoạch định tài chính, các biến động có thể có đều được cân nhắc và phản ánh vào chương trình hành động đảm bảo đạt được mục tiêu với chi phí thấp nhất và mức độ rủi ro thấp nhất. Đồng thời, một kết quả hoạch định chặt chẽ và có cơ sở khoa học cũng sẽ là căn cứ để đánh giá và điều chỉnh hành động trong quá trình thực hiện chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Cả hai điều này phối hợp lại càng nâng cao hơn nữa khả năng thành công của doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh đầy thách thức và rủi ro.
Quy trình hoạch định tài chính Quá trình hoạch định tài chính doanh nghiệp bao gồm các bước sau: Bước 1: Dự báo các báo cáo tài chính và sử dụng Bảng dự báo này để phân tích ảnh hưởng của kế hoạch hoạt động lên lợi nhuận dự báo và các tỷ số tài chính. Sự dự báo này còn có tác dụng giúp kiểm soát hoạt động sau khi kế hoạch hoạt động được thông qua. [7] Bước 2: Quyết định nguồn vốn cần thiết hỗ trợ cho kế hoạch hoạt động 5 năm, bao gồm nguồn vốn đầu tư vào máy móc thiết bị, tài sản lưu động, các chương trình nghiên cứu phát triển và các chiến dịch quảng cáo. Bước 3: Dự báo các nguồn vốn có thể huy động được trong 5 năm tới, bao gồm các nguồn vốn nội bộ lẫn nguồn vốn huy động từ bên ngoài.
Bước 4: Thiết lập và duy trì một hệ thống kiểm soát để quản trị việc phân bổ và sử dụng các nguồn vốn nội bộ lẫn nguồn vốn trong doanh nghiệp. Bước 5: Phát triển các quy trình điều chỉnh kế hoạch cơ bản nếu tình hình kinh tế thay đổi so với lúc dự báo. Bước 6: Thiết lập hệ thống lương thưởng dựa trên thành quả hoạt động của ban quản lý khi ban quản lý theo đuổi và đạt được mục tiêu cổ đông đề ra. [Tài chính doanh nghiệp – PGS.
Phan Thị Cúc – NXB Tài chính – Năm 2009– Trang 189] 1. Trình tự hoạch định tài chính Quá trình hoạch định tài chính có thể chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn soạn thảo kế hoạch, giai đoạn hoàn chỉnh kế hoạch. [Giáo trình Tài chính doanh nghiệp - T387] - Giai đoạn chuẩn bị lập kế hoạch: Công việc chủ yếu của giai đoạn này là thu thập và phân tích thông tin. Hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, thông tin là một vấn đề sống còn đối với doanh nghiệp.
Có được những thông tin đúng và kịp thời là cơ sở cho nhà kinh doanh ra quyết định đúng. Ngược lại, nếu thiếu thông tin hoặc thông tin sai lệch dễ dàng dẫn đến quyết định sai lầm. chất lượng kế hoạch kinh doanh nói chung cũng như kế hoạch tài chính phụ thuộc rất lớn vào việc thu thập và xử lý phân tích thông tin. Để lập kế hoạch, doanh nghiệp cần rất nhiều thông tin trong các lĩnh vực khác nhau.
Lượng thông tin cần thu thập cũng tùy thuộc vào quy mô hoạt động của doanh nghiệp.