CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC ĐỀN BÙ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1.1 Khái quát về dự án đầu tư xây dựng Dự án là một quá trình đơn nhất, gồm một tập hợp các hoạt động có phối hợp và được kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được thực hiện để đạt được một mục tiêu phù hợp với các yêu cầu quy định, bao gồm cả các ràng buộc về thời gian, chi phí và nguồn lực. Dự án là tập hợp một số giải pháp nhằm đạt được mục tiêu nhất định trong một khoảng thời gian nhất định với giá thành quy định và chất lượng theo yêu cầu. Dự án đầu tư là một trong những dự án quan trọng nhất, có thể được xem xét từ nhiều góc độ. Về mặt hình thức thì dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch có trước để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Theo Luật đầu tư 2014, dự án đầu tư được hiểu là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định. Căn cứ vào dự án đầu tư, chúng ta biết được thông tin về nhà đầu tư, về các dự định, dự án mà nhà đầu tư sẽ tiến hành. Dự án đầu tư là căn cứ quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép đầu tư và là căn cứ để nhà đầu tư triển khai hoạt động đầu tư và đánh giá hiệu quả của dự án. Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những CTXD nhằm mục đích phát triển, duy trì và nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định.
Dự án đầu tư xây dựng công trình bao gồm hai phần: phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở.2 Bồi thường, giải phóng mặt bằng và các khái niệm liên quan 1.1 Công tác đền bù giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng: là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, công trình và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định để trả lại 4 mặt bằng thực hiện các quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. Quá trình GPMB được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng GPMB cho đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới. Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án ĐTXD và liên quan trực tiếp đến các bên tham gia và của toàn xã hội. Ý nghĩa: trong điều kiện đất nước ta hiện nay, GPMB là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Nhiều công trình cơ sở hạ tầng, nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao được xây dựng, kéo theo đó các cơ sở văn hoá, giáo dục, thể dục thể thao cũng đuợc phát triển, tốc độ đô thị hoá cũng diễn ra nhanh chóng. Công tác giải phóng mặt bằng là khâu đầu tiên thực hiện dự án, mang tính quyết định tiến độ của các dự án. Cũng có thể nói rằng: “Giải phóng mặt bằng nh anh là một nửa dự án”. Việc thu hồi đất, GPMB không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân bị thu hồi đất.
Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng trong việc phát triển KT-XH của đất nước: Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: ở mỗi một giai đoạn phát triển KT-XH có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội. Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền KT-XH mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án có được triển khai hay không. Về mặt tiến độ hoàn thành của dự án: tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: tài chính, công nghệ, điều kiện tự nhiên, trình độ nguồn lao động, tập quán của người dân trong diện bị giải toả… Nhưng nhìn chung, tiến độ hoàn thành của dự án phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành giải phóng mặt bằng. Giải phóng mặt bằng thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả, ngược lại nếu kéo dài sẽ gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng.
Ví dụ một dự án dự kiến hoàn thành đến hết mùa khô nhưng do giải phóng mặt bằng chậm, kéo dài nên việc xây dựng phải tiến hành vào mùa mưa gây khó khăn 5 cho việc thi công cũng như tập trung vốn, lao động, công nghệ cho dự án này và ảnh hưởng đến việc thực hiện dự án khác. Về mặt kinh tế của dự án: GPMB thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho việc giải toả đền bù, có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác, GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư, nhất là đối với các nhà đầu tư trong nước có nguồn vốn hạn hẹp thì việc quay vòng vốn là rất cần thiết để đảm bảo tận dụng cơ hội đấu thầu của các công trình khác. Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội: nếu công tác GPMB không được thực hiện tốt sẽ xảy ra hiện tượng “treo” công trình làm cho chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách Nhà nước. Mặt khác, khi giải quyết không thoả đáng quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng xảy ra những khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể gây mất ổn định chính trị- xã hộ.
Sự cần thiết của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: việc hoàn thiện chính sách phát luật quản lý đất đai nói chung, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu rõ Đảng và Nhà nước chủ trương rà soát lại toàn bộ hệ thống chính sách pháp luật về đất đai lấy mốc từ thời điểm năm 1987. Năm 2002 Trung ương Đảng đã giao cho Ban chỉ đạo về "Đổi mới chính sách pháp luật đất đai" có kế hoạch chuẩn bị đề án về chính sách đất đai và chuẩn bị đề cương báo cáo tổng kết chính sách đất đai, kiến nghị về chủ trương sửa đổi Luật Đất đai từ Trung ương đến các địa phương. Trên cơ sở đó, Hội nghị lần thứ 7 (phần 2) Ban chấp hành Trung ương Đảng đã thông qua Nghị quyết về "Tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước", đã khẳng định đường lối, chủ trương đổi mới chính sách và pháp luật đất đai của Đảng và Nhà nước đã từng bước đi vào cuộc sống, thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần ổn định chính trị xã hội. Đồng thời chỉ rõ những hạn chế về hiệu quả sử dụng đất 6 đai, những yếu kém trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nguyên nhân của những hạn chế này là do một số chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng còn chưa được thể chế hoá hoặc văn bản pháp luật thể chế ban hành nhiều nhưng không đồng bộ.
Đến năm 2003, Quốc hội thông qua Luật đất đai mới thay thế Luật Đất đai 1993, trong Luật đã quy định đầy đủ hơn các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế; việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế của đất nước và quản lý quỹ đất thu hồi; chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế và những trường hợp thu hồi đất mà không bồi thường hoặc chỉ xử lý tiền sử dụng đất còn lại và giá trị tài sản trên đất.v… Để hướng dẫn cụ thể quy định của Luật đất đai năm 2003 và chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 hướng dẫn thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/ 2/ 2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Đến cuối năm 2013, Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ra đời và Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai. Nghị định số 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai, Nghị định số 45/2014/NĐ-CPquy định thu tiền sử dụng đất; Nghị định số 46/2014/NĐ-CP quy định thu tiền thuê đất; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Căn cứ Luật đất đai và nghị định của Chính phủ, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Quyết đinh số 50/QĐ- UBND ngày 09/12/2017 Ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.2 Các khái niệm liên quan Thu hồi đất: là việc Nhà nước ra quyết định thu hồi lại đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu hồi lại đất của người sử dụng đất vi phạm luật đất đai.
Bồi thường: là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.