Chương 1: Cơ sở lý luận chung về đánh giá thực hiện công việc. Chương 2: Đặc điểm, địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC 1.
Những lý luận cơ bản về đánh giá thực hiện công việc 1.1 Một số khái niệm liên quan Để hiểu rõ khái niệm đánh giá thực hiện công việc thì cẩn phải hiểu rõ thế nào là “người lao động”, “công việc” và “đánh giá”. - Người lao động: bao gồm tất cả những người làm việc với các chủ sử dụng lao động nhằm mục đích lấy tiền và thuộc quyền điều khiển của người chủ trong thời gian làm việc (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, 2012). - Công việc: là tất cả những nhiệm vụ được thực hiện bởi người lao động hoặc là tất cả những nhiệm vụ giống nhau được thực hiện bởi một số người lao động (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, 2012). - Đánh giá: là quá trình so sánh, đối chiếu thực tế với những tiêu chuẩn đã định sẵn để rút ra mức độ phù hợp của các bộ phận, các mối liên kết bên trong sự vật với những chuẩn mực, quy định của nó (Trần Xuân Cầu, 2002).
Vì vậy đánh giá thực hiện công việc (THCV) thường được hiểu là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó với người lao động (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, 2012). Cần phải phân biệt rõ khái niệm đánh giá THCV với khái niệm đánh giá công việc. Đối tượng của đánh giá công việc là một công việc cụ thể nào đó, còn đối tượng đánh giá THCV là con người trong quá trình hoàn thành nhiệm vụ của họ. Đánh giá THCV cũng không phải là sự đánh giá toàn bộ các phẩm chất cá nhân của một người, mà chỉ xem xét người đó ở các khía cạnh liên quan đến công việc.
Đánh giá THCV là một quá trình liên tục và kết quả là 5 một tài liệu xác nhận quá trình thực hiện công việc chính thức của nhân viên trong kỳ đánh giá. Tài liệu này xác định mức độ thực hiện công việc của nhân viên trên cơ sở các tiêu chuẩn đã thiết lập trước. Đánh giá THCV là một bước trong chiến lược chung nhằm nâng cao khả năng và hiệu quả hoạt động của cả công ty. Quá trình này được gọi là quản trị thực hiện công việc.
Đánh giá THCV là chìa khóa giúp cho các doanh nghiệp có cơ sở để hoạch định, tuyển mộ, tuyển chọn, phát triển nghề nghiệp và tương quan nhân sự. Quản trị nhân sự thành công hay không phần lớn là do các doanh nghiệp biết đánh giá đúng mức sự thực hiện công việc của nhân viên hay không. Để làm được điều đó đòi hỏi Đánh giá THCV phải công khai, khoa học biểu hiện ở chỗ: - Tính hệ thống chặt chẽ: công tác đánh giá THCV là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, từ khâu xác định mục tiêu đánh giá, tiêu chuẩn đánh giá, đối tượng đánh giá từ đó lựa chọn áp dụng phương pháp đánh giá phù hợp và tiến trình đánh giá để đưa ra các kết luận khoa học, chính xác và công bằng với mọi người lao động trong tổ chức. - Tính chính thức và có quy chuẩn: Công tác đánh giá THCV được ban hành chính thức trong tổ chức thông qua một hệ thống các quy trình, quy định và đưa vào triển khai đánh giá.
Các kết quả đánh giá là văn bản mang tính khoa học, chính xác, được thừa nhận và là cơ sở để doanh nghiệp đưa ra các quyết định quản lý. Ý nghĩa và vai trò của công tác đánh giá thực hiện công việc 1. Ý nghĩa của công tác đánh giá thực hiện công việc Làm căn cứ cho các hoạt động nhân sự khác trong cơ quan, tổ chức: Sau quá trình đánh giá THCV, bộ phận quản lý nguồn nhân lực của cơ quan, tổ chức sẽ thu được những dữ liệu về quá trình hoạt động của mỗi nhân viên, những thành tích và những mặt còn hạn chế của họ. Đó chính là những căn cứ để đưa ra những quyết định đãi ngộ, thăng chức hay giáng chức, cũng như 6 bố trí, sắp xếp những vị trí làm việc trong cơ quan, tổ chức.
Khuyến khích, tạo động lực cho người lao động: Nếu một cơ quan, doanh nghiệp không thực hiện quá trình đánh giá THCV, người lao động có thể sẽ được hưởng các đãi ngộ ngang bằng nhau hoặc chỉ căn cứ theo thâm niên, chức vụ bất kể kết quả thực hiện công việc của họ như thế nào. Như vậy sẽ tạo ra tâm lý ỷ lại, không nỗ lực phấn đấu trong công việc. Chỉ khi nào các thành tích mà họ đã đạt được trong quá trình làm việc được cấp trên ghi nhận và có chế độ thưởng, đãi ngộ hợp lý thì người lao động mới có động lực cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Để đưa ra những đãi ngộ đúng người, đúng việc, đòi hỏi ban lãnh đạo phải dựa vào kết quả đánh giá THCV.
Tăng cường mối quan hệ giữa người lao động và người quản lý cấp trên: Trong chương trình đánh giá THCV, người được giao nhiệm vụ đánh giá lao động thường là những cấp trên trực tiếp. Việc thực hiện đánh giá sẽ giúp những người này hiểu rõ hơn về nhân viên của mình. Người nhân viên cũng sẽ có cơ hội để tiếp xúc với lãnh đạo thông qua quá trình phản hồi kết quả đánh giá. Đánh giá sự hiệu quả của hoạt động quản lý nguồn nhân lực trong tổ chức: So sánh các kết quả đánh giá THCV ghi nhận được sau các chu kỳ đánh giá của một cơ quan tổ chức, ta sẽ rút ra được hiệu quả của các quyết định nhân sự trong cơ quan, tổ chức đó.
Nếu lãnh đạo công ty có những quyết sách phù hợp, thì ở chu kỳ đánh giá sau phải thu được những kết quả đánh giá khả quan hơn do nhân viên nỗ lực hơn trong công việc cũng như họ được sắp xếp, bố trí vào vị trí phù hợp hơn với năng lực của mình. Vai trò của công tác đánh giá thực hiện công việc Cải thiện hiệu quả công tác và thông tin phản hồi: Đây là mục tiêu tổng quát của hệ thống đánh giá THCV, với mục đích nâng cao và cải thiện hiệu quả công tác của người lao động cũng như nâng cao kết quả hoạt động của công ty. 7 Lập kế hoạch về nhân lực trong công ty: Thông qua việc đánh giá THCV, bộ phận nhân sự thu thập được các dữ kiện giúp đánh giá khả năng thăng tiến nghề nghiệp cũng như tiềm năng của người lao động, đặc biệt là các cấp quản trị. Qua đó, công ty có thể xây dựng các kế hoạch thay thế nhân sự trong hàng ngũ lãnh đạo.
Phát triển tài nguyên nhân sự: Công tác đánh giá THCV sẽ cung cấp thông tin về những điểm mạnh, điểm yếu, thành tích xuất sắc cũng như các mặt còn chưa được của từng cán bộ nhân viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao. Nhờ đó bộ phận lãnh đạo có thể dễ dàng nhận ra những kỹ năng còn thiếu sót của người nhân viên và bố trí đào tạo để tối thiểu hóa các khuyết điểm và phát huy điểm mạnh của họ. Thiết lập các chế độ lương bổng đãi ngộ: Thường thường, các kết quả thu được của quá trình đánh giá THCV là những dữ liệu quan trọng nhất giúp xây dựng các kế hoạch lương, thưởng trong mọi cơ quan tổ chức. Vì vậy, để khuyến khích nhân viên nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ của mình, công tác đánh giá THCV cần phải ngày một hoàn thiện, nâng cao tính minh bạch, công bằng trong quá trình đánh giá.
Thông tin thu thập được trong quá trình đánh giá cũng thường xuyên được các cấp lãnh đạo sử dụng để đưa ra quyết định thuộc quan hệ nhân sự nội bộ như thăng chức, giáng chức, thuyên chuyển hay tạm cho nghỉ việc… 1. Các yếu tố và mối quan hệ của các yếu tố trong hệ thống đánh giá thực hiện công việc Để đánh giá THCV trong một tổ chức cần thiết lập một hệ thống đánh giá bao gồm ba yếu tố cơ bản đó là: các tiêu chuẩn thực hiện công việc, đo lường sự thực hiện công việc theo các tiêu chí đánh giá được đề cập đến trong tiêu chuẩn và thông tin phản hồi tổ chức và cá nhân về kết quả đánh giá. Các tiêu chuẩn thực hiện công việc: Tiêu chuẩn THCV là một hệ thống các chỉ tiêu/tiêu chí phản ánh các yêu 8 cầu về số lượng của sự hoàn thành các nhiệm vụ được quy định trong bản mô tả công việc. Đây chính là các mốc chuẩn cho việc đo lường thực tế thực hiện công việc của người lao động.
Tiêu chuẩn đánh giá THCV được thiết lập căn cứ trên mục tiêu của tổ chức và bản mô tả công việc của người lao động. Xuất phát từ mục tiêu của tổ chức, người viết thiết lập các tiêu chuẩn để hướng các hành vi của người lao động đến việc đạt được các mục tiêu đó. Xuất phát từ bản mô tả công việc, người ta thiết lập các tiêu chuẩn để đánh giá kết quả thực hiện công việc cụ thể của các chức danh công việc mà người lao động đang đảm nhận. Để có thể đánh giá hiệu quả và chính xác thì các tiêu chuẩn cần được xây dựng một cách hợp lý và khách quan, tức là phải phản ánh được kết quả và hành vi cần có để thực hiện thắng lợi một công việc.
Ở các doanh nghiệp khác nhau, tiêu chuẩn THCV có thể được thể hiện dưới các dạng khác nhau. Có doanh nghiệp xây dựng các bản tiêu chuẩn THCV một cách có hệ thống cho từng công việc nhưng có doanh nghiệp thì chỉ giao hẹn bằng miệng hoặc các điều khoản nhất thời giữa người lãnh đạo và cấp dưới. Ưu điểm của các tiêu chuẩn THCV được diễn đạt viết so với các tiêu chuẩn bằng miệng là nó giúp cho tổ chức có thể kiểm soát được sự phát triển của mình, ngoài ra nó là phương tiện thuận lợi cho sự trao đổi và tái hiện thông tin giữa người lao động và người quản lý. Yêu cầu đối với tiêu chuẩn THCV đó là: tiêu chuẩn phải cho thấy người lao động cần phải làm gì trong công việc và phải làm tốt đến mức nào; các tiêu chuẩn phải phản ánh một cách hợp lý các mức độ yêu cầu về số lượng và chất lượng của thực hiện công việc, phù hợp với đặc điểm của từng công việc.