Chương 1: Cơ sở khoa học về cơ chế tự chủ tài chính đối với các cơ quan nhà nước. 5 Chương 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Kiểm toán Nhà nước khu vực VI. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Kiểm toán Nhà nước khu vực VI. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CƠ QUAN NHÀ NƢỚC 1.
Khái niệm, đặc điểm về cơ chế tự chủ tài chính đối với cơ quan nhà nƣớc 1. Khái niệm cơ quan nhà nước Cơ quan nhà nước là một tổ chức được Nhà nước thành lập để thực thi quyền lực của Nhà nước, hoạt động theo những nguyên tắc và trình tự nhất định được quy định trong các văn bản pháp luật, nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do Nhà nước giao phó. Các cơ quan nhà nước được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung để thực hiện các nhiệm vụ và chức năng của Nhà nước. Các cơ quan nhà nước có mối quan hệ mật thiết với nhau, tạo thành một thể thống nhất đó chính là bộ máy nhà nước.
Nếu căn cứ vào trật tự hình thành cũng như tính chất, vị trí, chức năng của các cơ quan nhà nước thì bộ máy nhà nước Việt Nam hiện nay gồm có bốn hệ thống cơ quan, đó là: Một là, hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước: Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Hai là, hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước: Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ, các UBND cấp tỉnh, huyện và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Ba là, hệ thống các cơ quan xét xử: Toà án nhân dân tối cao, toà án quân sự, toà án nhân dân địa phương, toà án đặc biệt và các toà án khác do luật định. Bốn là, hệ thống các cơ quan kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát quân sự, Viện kiểm sát nhân dân địa phương.
Luật KTNN được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005, 7 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2006, được sửa đổi và thay thế tại kỳ họp Quốc hội khoá XIII Luật số 81/2015 khẳng định cơ quan Kiểm toán Nhà nước là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Do đó, KTNN là một cơ quan nhà nước, hoạt động theo quy định của pháp luật, nhằm thực hiện chức năng kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động đối với cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước, đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Khái niệm cơ chế tự chủ Một trong những vấn đề đặt ra trong quản lý tài chính là vấn đề tự chủ của các cơ quan nhà nước. Vần đề này phụ thuộc vào quan điểm tập trung và phân cấp quản lý cho các đơn vị trực thuộc.
Phân cấp trong quản lý là vấn đề còn có nhiều sự khác nhau về nhận thức. Song về bản chất, nội dung cơ bản của khái niệm phân cấp trong quản lý đó là sự chuyển đổi quyền ra quyết định, trách nhiệm và nhiệm vụ từ cấp cao xuống cấp thấp hơn hoặc giữa các tổ chức với nhau. Có 3 cấp độ trong phân cấp: Một là, phân cấp nhiệm vụ: Đây là sự chuyển đổi nhiệm vụ và công việc nhưng không chuyển đổi ra quyền hành. Hai là, sự ủy quyền: Đây là việc chuyển đổi quyền ra quyết định từ mức cao xuống mức thấp hơn.
Ba là, trao quyền: Đây là việc chuyển đổi quyền hạn sang một đơn vị tự trị, đơn vị này có thể hoạt động độc lập mà không phải xin phép cấp trên. Để thực hiện thành công cơ chế tự chủ thì phải đảm bảo mối quan hệ ba chiều giữa quyền hạn, trách nhiệm và kinh phí như mô tả trong Hình 1. 8 Kinh phí Chế độ tự chủ Quyền hạn Trách nhiệm Hình 1.1: Mối quan hệ ba chiều trong thực hiện cơ chế tự chủ Mối quan hệ ba chiều này được thể hiện như sau: Thứ nhất, nếu chỉ giao kinh phí và quyền hạn mà không quy định rõ trách nhiệm của Thủ trưởng cơ quan trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ thì không có cơ sở để buộc các cơ quan này tự chịu trách nhiệm. Kết quả là cơ quan có thể sử dụng tiết kiệm kinh phí được giao, tiết kiệm được biên chế nhưng bằng cách giảm bớt khối lượng công việc mà mình đáng lẽ phải làm.
Để khắc phục điều này, cần xây dựng rõ ràng chức năng, nhiệm vụ cho từng cơ quan, tiến tới xây dựng nhiệm vụ cụ thể cho từng công chức, viên chức và người lao động nhằm tạo điều kiện cho việc quản lý, giám sát và quy trách nhiệm thực hiện. Thứ hai, nếu chỉ giao kinh phí và quy định trách nhiệm đối với cơ quan nhà nước, nhưng Thủ trưởng các cơ quan này không được quyền chủ động, linh hoạt tương ứng để sử dụng có hiệu quả nhất kinh phí được giao mà vẫn đảm bảo thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình thì cũng như không có thực quyền vậy. Để khắc phục điều này, lãnh đạo các đơn vị thực hiện cơ chế tự chủ cần được thực sự tự chủ cả về kinh phí và nhân sự. Trong sử dụng nhân sự, các cơ quan phải được quyền chủ động sử dụng hết hay không hết số biên chế được giao mà không ảnh hưởng đến kinh phí quản lý hành chính được giao.
Đối với cơ quan nội vụ, để đảm bảo giao biên chế tự chủ cho các đơn vị phù hợp với tính chất, khối lượng và chất lượng công việc của từng cơ quan, cần tiến hành điều tra, đánh giá việc thực hiện kết quả công việc của từng cơ quan. Từ đó, đối chiếu, so sánh với chức năng, nhiệm 9 vụ đã được giao để xác định mức biên chế hợp lý giao cho các đơn vị. Cuối cùng, nếu chỉ quy định quyền hạn và trách nhiệm đối với các cơ quan nhưng không giao đủ kinh phí thì các cơ quan cũng không có phương tiện thực tế để thực hiện quyền tự chủ của mình. Kết quả là việc giao tự chủ tài chính chỉ là hình thức.
Do đó khi xác định mức kinh phí giao tự chủ, không nên giao quá thấp đến mức dù có cố gắng đến mấy cũng không tiết kiệm được hoặc tiết kiệm được không đáng kể kinh phí được giao. Khả năng tiết kiệm kinh phí để tăng thu nhập là một động lực lớn đối với các cơ quan nhà nước được giao tự chủ, nếu động lực này mất đi thì cải cách sẽ thất bại. Khái niệm, đặc điểm cơ chế tự chủ tài chính 1. Khái niệm - Cơ chế: Cơ chế là một thuật ngữ thường để chỉ một kết cấu chặt chẽ về mặt tổ chức của nhiều bộ phận khác nhau, có quan hệ tương hỗ chặt chẽ với nhau và những quy trình, quy tắc để vận hành toàn bộ kết cấu ấy nhằm đạt tới một mục tiêu nhất định.
Nói cách khác, cơ chế dùng để chỉ hình thái tồn tại của sự vật đang vận động thành một hệ thống. Cơ chế là tổng thể các yếu tố có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, làm mắt xích trong quá trình vận động của sự vật tạo thành một động lực dẫn dắt một nền kinh tế hay sự hoạt động về một lĩnh vực nào đó. - Cơ chế quản lý: Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, cơ chế quản lý là cách thức tổ chức vận hành cụ thể các biện pháp để đạt được những yêu cầu và mục tiêu quản lý đề ra. Cơ chế quản lý thường được biểu hiện thông qua các hệ thống các văn bản pháp luật do các cơ quan lập pháp hoặc hành pháp ban hành như Luật, Nghị định, Thông tư.
- Cơ chế quản lý tài chính: Cơ chế quản lý tài chính là hệ thống các hình thức, phương pháp, biện pháp tác động lên các hoạt động tài chính phát sinh và phát triển trong quá trình hoạt 10 động ở một cơ quan, đơn vị, lĩnh vực kinh tế xã hội hay toàn bộ nền kinh tế quốc dân nhằm đảm bảo cho hoạt động tài chính vận động và phát triển đạt được những mục tiêu đã định. Cụ thể hơn, cơ chế quản lý tài chính có thể biểu hiện là hệ thống các nguyên tắc, chính sách về quản lý tài chính và mối quan hệ tài chính giữa các đơn vị có liên quan. Cơ chế quản lý tài chính có vai trò quan trọng đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước, nó có tác động quyết định đến phương thức tồn tại và vận động của các hoạt động tài chính trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị. Sự tác động đó diễn ra theo hai hướng tích cực và tiêu cực.
Nếu cơ chế đó phù hợp, nó sẽ phát huy được mặt tích cực, hạn chế mặt khuyết điểm, thúc đẩy hoạt động quản lý phát triển. Ngược lại, nếu cơ chế đó mâu thuẫn, không phù hợp thì nó sẽ trở thành nhân tố kìm hãm, triệt tiêu sự phát triển của hoạt động quản lý trong cơ quan, đơn vị. Vai trò của cơ chế quản lý tài chính đối với cơ quan nhà nước là: + Cơ chế quản lý tài chính có vai trò quan trọng trong việc cân đối giữa việc hình thành, tạo lập và sử dụng nguồn lực tài chính nhằm đáp ứng các yêu cầu hoạt động của đơn vị. Việc xây dựng một cơ chế phù hợp với loại hình hoạt động của đơn vị có tác động đến vấn đề tập trung nguồn lực tài chính, tính linh hoạt, chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ của đơn vị.
+ Cơ chế quản lý tài chính góp phần tạo hành lang pháp lý cho quá trình tạo lập và sử dụng các nguồn tài chính. Mặt khác, cơ chế quản lý tài chính quy định khung pháp lý về mô hình tổ chức, hoạt động của đơn vị. - Cơ chế tự chủ tài chính: Cơ chế tự chủ tài chính thực chất là một loại hình của cơ chế quản lý tài chính trong các cơ quan nhà nước.
