Hoàn thiện chuỗi cung ứng xuất khẩu vải thiều việt nam sang thị trường eu

Việt Nam coi xuất khẩu là trọng điểm kinh tế đối ngoại, đặc biệt là nông sản. 80 trang · Trường Đại Học Thương Mại · 2024.

• Tác giả: Trịnh Thu Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Doãn Nguyên Minh
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Hoàn Thiện Chuỗi Cung Ứng Xuất Khẩu Vải Thiều Việt Nam Sang EU
• Loại tài liệu: Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHUỖI CUNG ỨNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NÔNG SẢN
• 1.1. Lý thuyết về chuỗi cung ứng
• 1.2. Khái niệm chuỗi chuỗi cung ứng
• 1.3. Mục tiêu của chuỗi cung ứng
• 1.4. Thành phần và mối quan hệ hợp tác của chuỗi cung ứng
• 1.5. Phân loại chuỗi cung ứng
• 1.6. Tổng quan về chuỗi cung ứng ngành hàng nông sản
• 1.7. Khái niệm và đặc điểm hàng hóa nông sản
• 1.8. Cấu trúc và đặc trưng chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu
• 1.9. Kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng xuất khẩu nông sản của một số nước trên thế giới
• 1.10. Kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng nông sản an toàn của Pháp
• 1.11. Kinh nghiệm mở rộng thị trường thông qua việc hoàn thiện kênh phân phối hàng hóa
• 1.12. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUỖI CUNG ỨNG VẢI THIỀU XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU
• 2.1. Tổng quan về ngành nông sản và sản phẩm vải thiều ở Việt Nam
• 2.2. Ngành nông sản Việt Nam
• 2.3. Sản phẩm vải thiều ở Việt Nam
• 2.4. Tình hình sản xuất vải thiều ở Việt Nam
• 2.5. Tình hình xuất khẩu của sản phẩm vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 2.6. Tổng quan thị trường nhập khẩu vải thiều của các nước EU
• 2.7. Các quy định liên quan đến xuất khẩu vải thiều sang thị trường EU
• 2.8. Tình hình xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 2.9. Phân tích chuỗi cung ứng vải thiều Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.10. Mô hình chuỗi cung ứng vải thiều xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.11. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng vải thiều Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.12. Đánh giá chuỗi cung ứng vải thiều Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.12.1. Những kết quả đã đạt được
• 2.12.2. Những vấn đề cần hoàn thiện
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CHUỖI CUNG ỨNG VẢI THIỀU VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƯỜNG EU
• 3.1. Mục tiêu, phương hướng, quan điểm hoạt động sản xuất và xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.1. Mục tiêu hoạt động sản xuất và xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.2. Phương hướng hoạt động sản xuất và xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.3. Quan điểm hoạt động sản xuất và xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU
• 3.2. Đề xuất hoàn thiện chuỗi cung ứng vải thiều Việt Nam xuất khẩu sang EU
• 3.2.1. Hoàn thiện các khâu trong chuỗi cung ứng vải thiều xuất khẩu ở Việt Nam
• 3.2.2. Hoàn thiện mối liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi
• 3.2.3. Kiến nghị với cơ quan nhà nước
• 3.2.4. Tăng cường công tác quảng bá, xúc tiến thương mại vải thiều
• 3.2.5. Xây dựng cơ sở hạ tầng
• 3.2.6. Hỗ trợ tài chính cho các chủ thể trong chuỗi cung ứng
• 3.2.7. Bảo hộ thương hiệu vải thiều quốc gia
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chuỗi Cung Ứng Vải Thiều Xuất Khẩu Sang EU 55 ký tự

Việt Nam coi xuất khẩu là trọng điểm kinh tế đối ngoại, đặc biệt là nông sản. Vải thiều đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp và kinh tế Việt Nam. Bắc Giang được mệnh danh là “thủ phủ của vải thiều”. Năm 2022, Bắc Giang xuất khẩu khoảng 80 nghìn tấn vải thiều, kim ngạch đạt 115,9 triệu USD. Hoạt động xuất khẩu vải thiều sang EU đạt kết quả tích cực nhờ phát triển chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng được đầu tư, nâng cấp, đáp ứng nhu cầu vận chuyển, lưu trữ, bảo quản và phân phối. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế như chi phí vận chuyển cao, sản xuất chưa đồng bộ. Cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp để nâng cao sức cạnh tranh của vải thiều Việt Nam. Để tăng cường xuất khẩu, cần tập trung vào việc hoàn thiện chuỗi cung ứng. Đề tài này tập trung vào việc phân tích và đề xuất giải pháp cho chuỗi cung ứng vải thiều xuất khẩu sang thị trường EU.

1.1. Vai trò của Xuất khẩu Vải Thiều trong Kinh tế Việt Nam

Xuất khẩu vải thiều đóng góp đáng kể vào GDP và kim ngạch xuất khẩu chung của Việt Nam. Theo Bộ Công Thương, vải thiều là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, mang lại nguồn thu ngoại tệ quan trọng. Việc xuất khẩu vải thiều tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn nông dân và người lao động trong các ngành công nghiệp hỗ trợ. Phát triển xuất khẩu vải thiều góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Thương mại vải thiều Việt Nam - EU đang ngày càng phát triển.

1.2. Tiềm Năng và Cơ Hội tại Thị Trường EU cho Vải Thiều

Thị trường EU là một thị trường lớn và tiềm năng cho vải thiều Việt Nam. Hiệp định EVFTA tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu vải thiều sang EU, giảm thuế quan và các rào cản thương mại. Người tiêu dùng EU ngày càng quan tâm đến các sản phẩm nông sản chất lượng cao và an toàn, đây là cơ hội cho vải thiều Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn EU. Việt Nam có lợi thế về vải thiều tươi và các sản phẩm chế biến từ vải thiều để cạnh tranh trên thị trường EU.

1.3. Mục Tiêu Của Nghiên Cứu Về Chuỗi Cung Ứng Vải Thiều

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu hoàn thiện hệ thống chuỗi cung ứng vải thiều đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện chuỗi cung ứng sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu sẽ tập trung vào phân tích hiện trạng chuỗi cung ứng, xác định các điểm nghẽn và đề xuất giải pháp khắc phục. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra chuỗi cung ứng bền vững, đáp ứng yêu cầu của thị trường EU và mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

II. Thách Thức Trong Xuất Khẩu Vải Thiều Sang EU Phân Tích 58 ký tự

Mặc dù có tiềm năng, xuất khẩu vải thiều sang EU đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí vận chuyển vải thiều cao là một rào cản lớn, đặc biệt đối với vải thiều tươi. Chất lượng vải thiều không đồng đều, chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn EU. Quy trình kiểm tra chất lượng và thủ tục xuất khẩu vải thiều còn phức tạp. Các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều còn thiếu kinh nghiệm và năng lực cạnh tranh. Cần giải quyết các thách thức này để tăng cường xuất khẩu vải thiều sang EU. Các vấn đề về bảo quản và logistics vải thiều cần được quan tâm.

2.1. Rào Cản Thương Mại và Tiêu Chuẩn EU Khắt Khe

Thị trường EU có các tiêu chuẩn EU khắt khe về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, và truy xuất nguồn gốc. Rào cản thương mại vải thiều EU bao gồm các quy định về kiểm dịch thực vật, chứng nhận chất lượng và các yêu cầu về nhãn mác. Các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều cần đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn EU để có thể tiếp cận thị trường này. Việc tuân thủ các quy định này đòi hỏi chi phí và thời gian đáng kể.

2.2. Yếu Kém Trong Bảo Quản Vải Thiều và Vận Chuyển Vải Thiều

Vải thiều là loại trái cây dễ hư hỏng, đòi hỏi quy trình bảo quản vải thiều và vận chuyển vải thiều nghiêm ngặt. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng logistics vải thiều hiện đại, đặc biệt là hệ thống kho lạnh và phương tiện vận chuyển chuyên dụng. Quá trình vận chuyển vải thiều kéo dài có thể làm giảm chất lượng và giá trị của sản phẩm. Cần đầu tư vào công nghệ bảo quản vải thiều và nâng cấp hệ thống logistics vải thiều để giảm thiểu tổn thất.

2.3. Hạn Chế về Truy Xuất Nguồn Gốc Vải Thiều và Chứng Nhận

Hệ thống truy xuất nguồn gốc vải thiều chưa được triển khai rộng rãi và hiệu quả. Việc thiếu thông tin về nguồn gốc và quy trình sản xuất gây khó khăn cho việc đảm bảo chất lượng và an toàn sản phẩm. Các chứng nhận chất lượng như GlobalGAP vải thiều còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường EU. Cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc vải thiều minh bạch và khuyến khích các nhà sản xuất đạt chứng nhận quốc tế.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Khâu Sản Xuất Vải Thiều 53 ký tự

Để nâng cao chất lượng vải thiều cần tập trung vào hoàn thiện khâu sản xuất. Áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP vải thiều để đảm bảo an toàn và chất lượng. Nâng cao năng lực cho người nông dân về kỹ thuật canh tác và quản lý chất lượng. Xây dựng vùng trồng vải thiều tập trung, quy mô lớn, áp dụng công nghệ cao. Kiểm soát chặt chẽ quy trình thu hoạch và sơ chế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân. Đảm bảo chất lượng vải thiều từ khâu sản xuất là yếu tố then chốt.

3.1. Áp Dụng Tiêu Chuẩn GlobalGAP Vải Thiều và VietGAP

Việc áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP vải thiều và VietGAP giúp đảm bảo chất lượng vải thiều đáp ứng yêu cầu của thị trường EU. GlobalGAP vải thiều bao gồm các quy trình sản xuất an toàn, quản lý môi trường và bảo vệ sức khỏe người lao động. VietGAP là tiêu chuẩn quốc gia về sản xuất nông nghiệp tốt, phù hợp với điều kiện Việt Nam. Các nhà sản xuất cần được đào tạo và hỗ trợ để áp dụng các tiêu chuẩn này một cách hiệu quả. Việc áp dụng các tiêu chuẩn giúp nâng cao giá trị và uy tín của vải thiều Việt Nam.

3.2. Đầu Tư vào Nghiên Cứu và Phát Triển Giống Vải Thiều Mới

Nghiên cứu và phát triển các giống vải thiều mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng bệnh là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Các giống vải thiều mới cần phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của các vùng trồng. Việc lai tạo và chọn lọc giống cần được thực hiện bởi các nhà khoa học và các trung tâm nghiên cứu chuyên nghiệp. Cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích các hoạt động nghiên cứu và phát triển giống vải thiều mới.

3.3. Kiểm Soát Dư Lượng Thuốc Bảo Vệ Thực Vật và An Toàn

Kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và đáp ứng các tiêu chuẩn EU. Cần khuyến khích sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp. Quy trình kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cần được thực hiện thường xuyên và nghiêm ngặt. Các nhà sản xuất vi phạm quy định về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần bị xử lý nghiêm khắc.

IV. Cải Thiện Quy Trình Xuất Khẩu Vải Thiều Sang EU 58 ký tự

Để đẩy mạnh xuất khẩu vải thiều sang EU, cần cải thiện quy trình xuất khẩu vải thiều. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thời gian thông quan. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin về thị trường EU và các quy định liên quan. Tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá vải thiều Việt Nam tại EU. Xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy với các nhà phân phối tại EU. Cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương. Cải thiện quy trình xuất khẩu là chìa khóa để tăng cường khả năng cạnh tranh.

4.1. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Xuất Khẩu Vải Thiều và Thông Quan

Thủ tục hành chính phức tạp và thời gian thông quan kéo dài là những rào cản lớn đối với xuất khẩu vải thiều. Cần đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu vải thiều, giảm thiểu các giấy tờ và thủ tục không cần thiết. Áp dụng công nghệ thông tin để tăng tốc độ xử lý hồ sơ và thông quan. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo quy trình thông quan diễn ra nhanh chóng và thuận lợi.

4.2. Tăng Cường Xúc Tiến Marketing Vải Thiều Tại EU

Công tác xúc tiến thương mại và marketing vải thiều tại EU còn hạn chế. Cần tăng cường quảng bá hình ảnh và thương hiệu vải thiều Việt Nam trên các phương tiện truyền thông và tại các hội chợ triển lãm quốc tế. Tổ chức các sự kiện giới thiệu vải thiều tại các siêu thị và cửa hàng bán lẻ lớn ở EU. Xây dựng câu chuyện thương hiệu hấp dẫn về nguồn gốc, chất lượng và giá trị dinh dưỡng của vải thiều Việt Nam.

4.3. Phát Triển Kênh Phân Phối Vải Thiều Tại EU Hiệu Quả

Việc phát triển kênh phân phối vải thiều tại EU hiệu quả là yếu tố quan trọng để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy với các nhà nhập khẩu, phân phối và bán lẻ lớn ở EU. Khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam mở văn phòng đại diện hoặc chi nhánh tại EU để trực tiếp tham gia vào hoạt động phân phối vải thiều. Tận dụng các kênh thương mại điện tử để tiếp cận người tiêu dùng EU.

V. Nâng Cao Năng Lực Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Vải Thiều 59 ký tự

Năng lực của các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều còn hạn chế. Cần nâng cao năng lực về quản lý, tài chính, marketing và logistics vải thiều. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Khuyến khích doanh nghiệp liên kết với các nhà sản xuất và nhà phân phối. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành xuất khẩu vải thiều. Các nhà xuất khẩu vải thiều cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần xây dựng các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều mạnh.

5.1. Hỗ Trợ Tài Chính và Tiếp Cận Nguồn Vốn Ưu Đãi

Các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn để đầu tư vào công nghệ, nâng cấp cơ sở vật chất và mở rộng thị trường. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều để giảm thiểu rủi ro cho các bên cho vay.

5.2. Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Cho Doanh Nghiệp

Năng lực quản lý của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu vải thiều còn yếu. Cần tổ chức các khóa đào tạo và tập huấn về quản lý chất lượng, quản lý tài chính, marketing và logistics. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia các chương trình tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật từ các chuyên gia trong và ngoài nước. Nâng cao trình độ quản lý giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và cạnh tranh tốt hơn trên thị trường EU.

5.3. Xây Dựng Thương Hiệu Vải Thiều Quốc Gia Mạnh

Việc xây dựng thương hiệu vải thiều quốc gia mạnh là yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị và uy tín của sản phẩm trên thị trường EU. Cần có chiến lược xây dựng thương hiệu dài hạn, tập trung vào quảng bá chất lượng, nguồn gốc và giá trị dinh dưỡng của vải thiều Việt Nam. Bảo hộ thương hiệu vải thiều quốc gia để ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

VI. Kết Luận Xuất Khẩu Vải Thiều Bền Vững Sang EU 52 ký tự

Hoàn thiện chuỗi cung ứng vải thiều là yếu tố then chốt để tăng cường xuất khẩu sang thị trường EU. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân. Đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản lý và xây dựng thương hiệu. Phát triển xuất khẩu vải thiều bền vững, mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Cần có tầm nhìn dài hạn và chiến lược cụ thể. Chính sách xuất khẩu vải thiều cần được hoàn thiện. Cơ hội xuất khẩu vải thiều EU là rất lớn.

6.1. Tầm Quan Trọng của Chuỗi Cung Ứng Vải Thiều Bền Vững

Chuỗi cung ứng vải thiều bền vững đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan, từ người nông dân đến người tiêu dùng. Phát triển chuỗi cung ứng vải thiều xanh, giảm thiểu tác động đến môi trường. Khuyến khích sản xuất và tiêu dùng vải thiều có trách nhiệm xã hội. Chuỗi cung ứng vải thiều bền vững là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của ngành.

6.2. Định Hướng Phát Triển Xuất Khẩu Vải Thiều trong Tương Lai

Trong tương lai, xuất khẩu vải thiều cần tập trung vào các sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao. Khai thác các thị trường ngách, đáp ứng nhu cầu đặc biệt của người tiêu dùng. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới từ vải thiều. Xuất khẩu vải thiều cần gắn liền với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

6.3. Vai Trò của Nhà Nước và Doanh Nghiệp Trong Quá Trình

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chính sách, tạo môi trường thuận lợi và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Doanh nghiệp đóng vai trò chủ động trong việc đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước và doanh nghiệp để đạt được mục tiêu phát triển xuất khẩu vải thiều bền vững.

Nội dung chính

Báo cáo Nghiên cứu Khoa học: Hoàn thiện Chuỗi Cung ứng Xuất khẩu Vải thiều Việt Nam sang Thị trường EU

---

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu "Hoàn thiện chuỗi cung ứng phục vụ hoạt động xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU" do nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Thương mại thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Làm thế nào để tái cấu trúc và hoàn thiện chuỗi cung ứng vải thiều tươi nhằm vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe, tối ưu hóa chi phí logistics và khai thác hiệu quả ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA)?

Dựa trên phương pháp tiếp cận định tính kết hợp phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2019–2023 từ Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) và UBND tỉnh Bắc Giang, nghiên cứu đã phân lập và mô hình hóa thành công hai cấu trúc chuỗi: chuỗi cung ứng đơn giản (xuất khẩu truyền thống) và chuỗi cung ứng phức tạp (xuất khẩu thị trường cao cấp như EU).

Kết quả chỉ ra rằng, dù kim ngạch xuất khẩu có xu hướng phục hồi và tăng trưởng vượt bậc (đạt 96,79 triệu USD tại Bắc Giang năm 2023), thị phần vải thiều Việt Nam tại EU vẫn còn rất khiêm tốn. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ chi phí vận chuyển cao, chuỗi logistics lạnh (cold chain) chưa đồng bộ, công nghệ bảo quản sau thu hoạch chưa giải quyết triệt để hiện tượng nâu hóa vỏ, và mối liên kết lỏng lẻo giữa nông hộ với doanh nghiệp xuất khẩu. Đề tài đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao nhằm chuẩn hóa mã vùng trồng GlobalGAP, nâng cấp hạ tầng bảo quản (xông hơi lưu huỳnh $SO_2$, công nghệ CAS/Jural) và xây dựng thương hiệu quốc gia bền vững.

       MÔ HÌNH CHUỖI CUNG ỨNG VẢI THIỀU XUẤT KHẨU SANG EU
       
                                    [Nhà Máy Sơ Chế & Đóng Gói]
                                    [Trung Tâm Xử Lý Kỹ Thuật]
                                    (Chiếu xạ / Xông hơi SO2)
                                   [Vận Chuyển Chuỗi Lạnh]
                                      (Air / Sea Freight)
                                  [Nhà Nhập Khẩu / Phân Phối EU]
                                  [Hệ Thống Bán Lẻ / Người Tiêu Dùng]

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Việt Nam nằm trong nhóm 3 quốc gia có sản lượng vải thiều lớn nhất thế giới, với các vùng chuyên canh trứ danh như Lục Ngạn (Bắc Giang) và Thanh Hà (Hải Dương). Trong chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại của Việt Nam, xuất khẩu nông sản luôn giữ vai trò trụ cột giúp gia tăng GDP, tạo nguồn thu ngoại tệ và bảo đảm sinh kế bền vững cho hàng triệu hộ nông dân.

Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu vải thiều Việt Nam trong nhiều năm qua tồn tại một điểm nghẽn mang tính cố hữu: phụ thuộc quá mức vào các thị trường truyền thống thông qua hình thức xuất khẩu tiểu ngạch hoặc biên mậu. Tình trạng này khiến người nông dân và doanh nghiệp thường xuyên đối mặt với rủi ro "được mùa mất giá", ùn ứ nông sản tại cửa khẩu và bị ép giá bởi thương lái nước ngoài.

Trong bối cảnh Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực từ tháng 8/2020, thuế nhập khẩu quả vải tươi vào EU được cắt giảm về 0%. Đây là lợi thế cạnh tranh áp đảo so với các đối thủ trực tiếp như Trung Quốc, Thái Lan hay Malaysia. Mặc dù vậy, nông sản Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 1% tổng thị phần rau quả nhập khẩu vào EU. Thị trường EU đặt ra các yêu cầu khắt khe hàng đầu thế giới về:

• Quy chuẩn chất lượng (Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế CODEX).
• Mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (MRL).
• Quy trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm và kiểm dịch thực vật (SPS).
• Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm toàn cầu (GlobalGAP, BRC, IFS).

Nghiên cứu về việc hoàn thiện chuỗi cung ứng xuất khẩu vải thiều sang EU không chỉ lấp đầy khoảng trống học thuật về quản trị chuỗi cung ứng nông sản nhiệt đới giá trị cao, mà còn có tính cấp bách thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để đưa quả vải Việt Nam thâm nhập sâu vào các hệ thống siêu thị cao cấp tại châu Âu.

---

Methodology và approach

Đề tài được thiết kế theo phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods), đặt trọng tâm vào phân tích định tính chuyên sâu kết hợp định lượng thống kê mô tả từ hệ thống dữ liệu thứ cấp đa nguồn.

                    QUY TRÌNH PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
                    
 [Dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa]      [Kỹ thuật phân tích chuyên sâu]

1. Khung thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nhóm tác giả vận dụng khung lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng hiện đại (Supply Chain Management - SCM) của Chopra (2021), Taylor (2004) và tiếp cận chuỗi sản phẩm chức năng (Functional Supply Chain). Đồng thời, đề tài tiến hành đối sánh (benchmarking) kinh nghiệm quốc tế:

• Mô hình chuỗi cung ứng ngắn của Pháp: Cắt giảm trung gian, gia tăng tương tác trực tiếp và gắn mã vạch quản lý chất lượng địa phương.
• Mô hình logistics nông sản của Thái Lan: Hệ thống chợ đầu mối Talaad Thai kết hợp trung tâm dịch vụ một cửa (POSSEC) và xây dựng kho ngoại quan/nhà máy sơ chế tại Pháp, Đức, Hà Lan.

2. Thu thập dữ liệu (Data Collection)

Dữ liệu được rà soát, làm sạch và đối chiếu chéo từ các nguồn công bố chính thức:

• Số liệu thống kê diện tích, sản lượng, kim ngạch xuất khẩu vải thiều giai đoạn 2019–2023 của Tổng cục Thống kê và Sở Công Thương Bắc Giang, Hải Dương.
• Các quy định pháp lý, chỉ thị vệ sinh an toàn thực phẩm, hiệp định thương mại từ Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT, và Cổng thông tin Thương mại EU (Access2Markets).

3. Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques)

• Phương pháp bảng biểu và trực quan hóa: Phân tích biến động diện tích gieo trồng, sản lượng đạt chuẩn VietGAP/GlobalGAP, kim ngạch xuất khẩu qua từng năm.
• Phương pháp so sánh (Comparative Method): Đối sánh chuỗi cung ứng giản đơn (thị trường Trung Quốc) với chuỗi cung ứng phức tạp (EU); so sánh tốc độ tăng trưởng kim ngạch trước và sau EVFTA.
• Phương pháp diễn giải - quy nạp: Rút ra các phát hiện cốt lõi về điểm nghẽn trong từng mắt xích: từ nhà vườn, đóng gói, bảo quản lạnh, xông hơi khử trùng đến thủ tục hải quan và logistics quốc tế.

---

Phát hiện chính

Nghiên cứu đã đưa ra các kết luận thực chứng quan trọng về thực trạng chuỗi cung ứng xuất khẩu vải thiều Việt Nam:

1. Phân hóa mô hình chuỗi cung ứng xuất khẩu

Xuất khẩu vải thiều tồn tại 2 mô hình rõ rệt:

• Chuỗi cung ứng đơn giản: Vải sau thu hoạch được thương lái thu gom, vận chuyển bằng xe container lạnh qua biên giới phía Bắc, quy trình kiểm soát chất lượng ở mức cơ bản.
• Chuỗi cung ứng phức tạp (sang EU): Bắt buộc trải qua quy trình nghiêm ngặt gồm: Vùng trồng chuẩn hóa $\rightarrow$ Sơ chế/loại bỏ khuyết tật $\rightarrow$ Xử lý bảo quản (Chiếu xạ / Xông hơi $SO_2$) $\rightarrow$ Kiểm định SPS & cấp C/O $\rightarrow$ Logistics chuỗi lạnh đa phương thức $\rightarrow$ Nhà nhập khẩu & Hệ thống phân phối EU.

2. Sự tăng trưởng ấn tượng nhưng quy mô xuất khẩu EU còn rất nhỏ

Theo dữ liệu phân tích giai đoạn 2019–2023 của tỉnh Bắc Giang:

• Năm 2020: Dưới tác động của đại dịch Covid-19, kim ngạch sang EU chỉ đạt 64 nghìn USD (sản lượng 12 tấn).
• Năm 2021–2022: Tận dụng EVFTA, sản lượng và kim ngạch phục hồi, đạt 75,4 triệu USD tổng kim ngạch năm 2022.
• Năm 2023: Kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh đạt mức kỷ lục 96,79 triệu USD, trong đó sản lượng sang EU đạt 20 tấn.
• Đánh giá: Dù tăng trưởng tích cực, con số 20 tấn xuất sang EU chỉ chiếm chưa đầy 0,03% tổng sản lượng xuất khẩu của Bắc Giang (77,25 nghìn tấn), cho thấy tiềm năng khai thác thị trường này vẫn còn bị bỏ ngỏ.

3. Điểm nghẽn về công nghệ bảo quản và hạ tầng chuỗi lạnh (Cold Chain)

Quả vải là nông sản có tính mùa vụ cao (thu hoạch tập trung trong 4–6 tuần) và cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ môi trường (dễ chuyển sang màu nâu và suy giảm phẩm cấp chỉ sau 48–72 giờ).

• Công nghệ xông hơi lưu huỳnh ($SO_2$) chuyển giao từ chuyên gia Pháp giúp giữ độ tươi từ 5–6 tuần nhưng đòi hỏi kiểm soát dư lượng $SO_2$ nghiêm ngặt để không vi phạm rào cản kỹ thuật của EU.
• Các công nghệ bảo quản tiên tiến như Jural (Israel) hay CAS (Nhật Bản) chưa thể thương mại hóa quy mô lớn do chi phí đầu tư dây chuyền máy móc đắt đỏ, vượt quá khả năng tài chính của phần lớn hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

4. Tính liên kết thiếu bền vững giữa nông hộ và doanh nghiệp

Mối quan hệ giữa hộ nông dân trồng vải và doanh nghiệp xuất khẩu còn mang tính chất ngắn hạn, thiếu cam kết ràng buộc pháp lý chặt chẽ. Hiện tượng nông dân phá vỡ hợp đồng liên kết bao tiêu để bán ra thị trường tự do khi giá thương lái thu mua tăng cao vẫn diễn ra phổ biến. Ngược lại, doanh nghiệp cũng chưa có cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính hoặc trợ giá vật tư đầu vào thỏa đáng cho người trồng.

---

Đóng góp khoa học

                    HỆ THỐNG ĐÓNG GÓP CỦA NGHIÊN CỨU
                    

Đóng góp về mặt học thuật và phương pháp luận

• Bổ sung lý thuyết SCM ngành hàng đặc thù: Làm sâu sắc thêm lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng đối với nhóm nông sản tươi nhiệt đới có tính thời vụ cao và chu kỳ hư hỏng nhanh (perishable agricultural products).
• Thiết lập mô hình phân tích chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu phức tạp: Cung cấp khung đối chiếu toàn diện về luồng vật chất (material flow), luồng thông tin (information flow) và luồng tài chính (financial flow) giữa các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu sang thị trường khó tính.

Đóng góp thực tiễn và khuyến nghị chính sách

1. Đối với Doanh nghiệp & Hợp tác xã:
   • Thiết lập mô hình liên kết dọc bền vững (Vertical Collaboration) thông qua hợp đồng kinh tế bao tiêu dài hạn, kiểm soát đồng bộ từ khâu cung ứng cây giống, phân bón đạt chuẩn đến thu hoạch và đóng gói.
   • Đầu tư đồng bộ hệ thống kho lạnh sơ bộ tại vùng nguyên liệu (Lục Ngạn, Thanh Hà) nhằm hạ nhiệt quả vải ngay sau khi hái (pre-cooling), kết hợp hoàn thiện chuỗi vận tải lạnh đạt tiêu chuẩn HACCP/ISO 22000.
2. Đối với Cơ quan Quản lý Nhà nước:
   • Bộ NN&PTNT: Mở rộng quy mô cấp và giám sát mã số vùng trồng (MSVT) GlobalGAP; hỗ trợ chuyển giao công nghệ sinh học và kỹ thuật chiếu xạ/xông hơi an toàn.
   • Bộ Công Thương: Đẩy mạnh chương trình quảng bá thương hiệu quốc gia "Vải thiều Việt Nam" tại các hội chợ thương mại quốc tế (như SIAL Paris, Anuga Cologne); đàm phán tháo gỡ các rào cản kỹ thuật kiểm dịch thực vật.
   • Chính quyền địa phương: Nghiên cứu học tập mô hình Chợ đầu mối kết hợp dịch vụ một cửa của Thái Lan; bố trí nguồn vốn tín dụng ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp logistics đầu tư phương tiện vận chuyển và kho chứa chuyên dụng.

---

Đối tượng quan tâm

Báo cáo nghiên cứu khoa học này mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nhà nghiên cứu, Giảng viên & Sinh viên khối ngành Kinh tế: Là tài liệu tham khảo chất lượng cao phục vụ nghiên cứu và giảng dạy các học phần: Quản trị chuỗi cung ứng, Logistics thương mại, Kinh tế nông nghiệp, Thương mại quốc tế, Quản trị chuỗi giá trị toàn cầu.
• Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản & Doanh nghiệp Logistics: Cung cấp góc nhìn thực chứng về các quy định tiêu chuẩn kỹ thuật của EU (CODEX, GlobalGAP, MRL), giúp các nhà quản trị hoạch định chiến lược đầu tư chuỗi lạnh, lựa chọn phương thức vận chuyển và tối ưu hóa chi phí vận hành.
• Hợp tác xã nông nghiệp & Hộ nông dân chuyên canh: Giúp người sản xuất hiểu rõ tầm quan trọng của việc tuân thủ quy trình canh tác an toàn, ghi chép nhật ký sản xuất và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp bao tiêu để nâng cao giá bán.
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý nhà nước: Là căn cứ thực tiễn để xây dựng chiến lược phát triển logistics nông sản, quy hoạch phân vùng nông nghiệp chuyên môn hóa và triển khai các chương trình xúc tiến xuất khẩu tận dụng EVFTA.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu chỉ ra rằng rào cản lớn nhất của xuất khẩu vải thiều sang EU không nằm ở thuế quan (nhờ EVFTA thuế đã về 0%) mà nằm ở sự thiếu đồng bộ của chuỗi cung ứng logistics lạnh và công nghệ bảo quản sau thu hoạch. Hiện tượng nâu hóa vỏ vải và chi phí cước hàng không quá cao đang kìm hãm sản lượng xuất khẩu sang châu Âu ở mức rất thấp (chỉ khoảng 20 tấn/năm).

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì nổi bật?

Đề tài kết hợp phương pháp phân tích chuỗi cung ứng hiện đại với việc đối sánh (benchmarking) mô hình thực tế từ hai quốc gia thành công: Pháp (phát triển chuỗi cung ứng ngắn, minh bạch nguồn gốc) và Thái Lan (xây dựng chợ đầu mối trung tâm và lập kho ngoại quan tại thị trường đích).

3. Kết quả và mô hình nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các loại nông sản khác không?

Hoàn toàn có thể. Khung phân tích chuỗi cung ứng phức tạp và các giải pháp về logistics chuỗi lạnh, kiểm soát dư lượng MRL, mã vùng trồng GlobalGAP trong nghiên cứu này có thể áp dụng hiệu quả cho các loại trái cây nhiệt đới tươi xuất khẩu khác của Việt Nam như thanh long, xoài, nhãn, sầu riêng và bưởi.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) có thể mở rộng là gì?

Các nghiên cứu tiếp theo có thể ứng dụng mô hình định lượng (như mô hình cấu trúc tuyến tính SEM hoặc mô hình tối ưu hóa chi phí vận tải) để đo lường định lượng mức độ tác động của từng yếu tố trong chuỗi cung ứng đến năng lực cạnh tranh xuất khẩu; đồng thời nghiên cứu sâu về ứng dụng công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc nông sản sang EU.

5. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn như thế nào?

Doanh nghiệp có thể áp dụng quy trình kiểm soát chất lượng 5 bước được chuẩn hóa trong đề tài, chủ động xây dựng mạng lưới thu mua đạt chuẩn GlobalGAP tại Bắc Giang/Hải Dương, và phối hợp với các hãng logistics để chuyển dịch từng phần từ vận chuyển đường hàng không sang đường biển có sử dụng công nghệ khí điều biến (CA container) nhằm cắt giảm chi phí.

---

Kết luận

Đề tài "Hoàn thiện chuỗi cung ứng phục vụ hoạt động xuất khẩu vải thiều Việt Nam sang thị trường EU" đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc, phân tích sâu sắc thực trạng và nhận diện chính xác các nút thắt then chốt của ngành hàng vải thiều Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Để trái vải tươi Việt Nam thực sự vươn tầm, khẳng định vị thế và chiếm lĩnh thị phần bền vững tại Liên minh Châu Âu, việc hoàn thiện chuỗi cung ứng phải được xem là nhiệm vụ chiến lược hàng đầu. Điều này đòi hỏi sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ trong mô hình "Liên kết 4 nhà" (Nhà nước – Nhà nông – Doanh nghiệp – Nhà khoa học) nhằm chuyển đổi toàn diện từ chuỗi cung ứng nông sản truyền thống sang chuỗi cung ứng nông sản thông minh, chất lượng cao và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHUỖI CUNG ỨNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NÔNG SẢN 1. Lý thuyết về chuỗi cung ứng 1. Khái niệm chuỗi chuỗi cung ứng Ngày nay cạnh tranh một cách thành công trong bất kỳ môi trường kinh doanh nào đều đòi hỏi các doanh nghiệp phải tham gia vào công việc kinh doanh của nhà cung cấp cũng như khách hàng của nó. Điều này yêu cầu các doanh nghiệp khi đáp ứng sản phẩm hoặc dịch vụ mà khách hàng cần phải quan tâm sâu sắc hơn đến dòng dịch chuyển nguyên vật liệu, cách thức thiết kế và đóng gói sản phẩm và dịch vụ của nhà cung cấp, cách thức vận chuyển và bảo quản sản phẩm hoàn thành và những điều mà người tiêu dùng hoặc khách hàng cuối cùng thực sự yêu cầu (ví dụ như có nhiều doanh nghiệp có thể không biết sản phẩm của họ được sử dụng như thế nào trong việc tạo ra sản phẩm cuối cùng mà khách hàng sử dụng).

Hơn nữa, trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt ở thị trường toàn cầu hiện nay, việc giới thiệu sản phẩm mới với chu kỳ sống ngày càng ngắn hơn, cùng với mức độ kỳ vọng ngày càng cao của khách hàng đã thúc đẩy các doanh nghiệp phải đầu tư, và tập trung nhiều vào chuỗi cung ứng của nó. Điều này, cùng với những tiến bộ liên tục trong công nghệ truyền thông và vận tải (ví dụ: truyền thông di động, Internet và phân phối hàng qua đêm), đã thúc đẩy sự phát triển không ngừng của chuỗi cung ứng và những kỹ thuật để quản lý nó. Vậy chuỗi cung ứng là gì? Có rất nhiều định nghĩa về chuỗi cung ứng, nhưng chưa có một định nghĩa nào được coi là chuẩn. Sau đây là một số định nghĩa về chuỗi cung ứng đã được đưa ra: Theo PGS.TS An Thị Thanh Nhàn và cộng sự (2021), “Chuỗi cung ứng là tập hợp các doanh nghiệp hoặc tổ chức tham gia trực tiếp và gián tiếp vào các quá trình tạo ra, duy trì và phân phối một loại sản phẩm nào đó cho thị trường.” “Chuỗi cung ứng là một chuỗi hay một tiến trình bắt đầu từ nguyên liệu thô cho tới khi sản phẩm làm ra hay dịch vụ tới tay người tiêu dùng cuối cùng.

Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn về phân phối và các phương tiện để thực hiện thu mua nguyên liệu, biến đổi các nguyên liệu này qua khâu trung gian để sản xuất ra sản phẩm, phân phối sản phẩm này tới tay người tiêu dùng” (Introduction to Supply Chain Management – Ganeshan & Harrison). 10 “Chuỗi cung ứng là hệ thống các công cụ để chuyển hóa nguyên liệu thô từ bán thành phẩm tới thành phẩm, chuyển tới người tiêu dùng thông qua hệ thống phân phối” (The evolution of Supply Chain Management Model and Practice – Lee & Billington). Theo Hiệp hội Chuỗi cung ứng định nghĩa: “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới toàn cầu được sử dụng để chuyển hóa nguyên liệu thành sản phẩm và dịch vụ giao đến khách hàng hàng hàng cuối cuối cùng thông qua dòng dòng chảy thông tin, phân phối và tiền mặt” Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các doanh nghiệp tham gia, một cách trực tiếp hay gián tiếp, trong việc đáp ứng nhu cầu khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp, mà còn công ty vận tải, nhà kho, nhà bán lẻ và khách hàng của nó.

Những chức năng này bao gồm, nhưng không bị hạn chế, phát triển sản phẩm mới, marketing, sản xuất, phân phối, tài chính và dịch vụ khách hàng. Trong một chuỗi cung ứng điển hình, nguyên vật liệu được mua ở một hoặc nhiều nhà cung cấp; các bộ phận được sản xuất ở một nhà máy hoặc nhiều hơn, sau đó được vận chuyển đến nhà kho để lưu trữ ở giai đoạn trung gian và cuối cùng đến nhà bán lẻ và khách hàng. Vì vậy, để giảm thiểu chi phí và cải tiến mức phục vụ, các chiến lược chuỗi cung ứng hiệu quả phải xem xét đến sự tương tác ở các cấp độ khác nhau trong chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng, cũng được xem như mạng lưới hậu cần, bao gồm các nhà cung cấp, các trung tâm sản xuất, nhà kho, các trung tâm phân phối, và các cửa hàng bán lẻ, cũng như nguyên vật liệu, tồn kho trong quá trình sản xuất và sản phẩm hoàn thành dịch chuyển giữa các cơ sở.

Cùng với sự phát triển của sản xuất, của công nghệ thông tin, thì dây chuyền cung ứng này càng phức tạp, vai trò của công nghệ thông tin trong quản trị dây chuyền cung ứng ngày càng lớn. Tất cả các sản phẩm đến tay người tiêu dùng thông qua một vài hình thức của chuỗi cung ứng, có một số thì lớn hơn và một số thì phức tạp hơn rất nhiều. Với ý tưởng chuỗi cung ứng này, chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng chỉ có một nguồn tạo ra lợi nhuận duy nhất cho toàn chuỗi đó là khách hàng cuối cùng. Khi các doanh nghiệp riêng lẻ trong chuỗi cung ứng ra các quyết định kinh doanh mà không quan tâm đến các thành viên khác trong chuỗi, điều này rốt cuộc dẫn đến giá bán cho khách hàng cuối cùng là rất cao, mức phục vụ chuỗi cung ứng thấp và điều này làm cho nhu cầu khách hàng tiêu dùng cuối cùng trở nên thấp.

Về mặt lý thuyết, chuỗi cung ứng hoạt động như một đơn vị cạnh tranh riêng biệt và cố hữu, thực hiện những việc mà nhiều doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp hội nhập dọc cố gắng đạt được và đã thất bại trong việc thực hiện mục tiêu này. Điểm khác biệt chính là các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng hoàn toàn tự do trong 11 việc quyết định thâm nhập hoặc rời khỏi mối quan hệ chuỗi nếu quan hệ này không còn đem lại lợi ích cho họ; đó chính là tổ chức thị trường tự do nhằm giúp đỡ chuỗi cung ứng vận hành một cách hiệu quả hơn các khối liên kết dọc. Mục tiêu của chuỗi cung ứng Theo Giáo trình Quản trị Chuỗi cung ứng (2021), Mục tiêu tối thượng của SCM là tối đa hóa toàn bộ giá trị (Value) chuỗi cung ứng. Đối với hầu hết các chuỗi cung ứng, giá trị của chuỗi tạo ra có liên quan mật thiết đến lợi nhuận chuỗi cung ứng (Supply chain surplus) tạo ra.

Giá trị hay lợi nhuận của một chuỗi cung ứng chỉ có được từ nguồn thu nhập duy nhất là dòng tiền mặt của khách hàng. Giá trị này được tạo ra từ sự chênh lệch giữa doanh thu bán sản phẩm và chi phí trong toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm. Cũng là khoản chênh lệch giữa giá trị sản phẩm mà khách hàng mua gọi là giá trị khách hàng (Customer value) với tổng chi phí phát sinh trong chuỗi để đáp ứng nhu cầu khách hàng. Theo quan điểm của Chopra thì giá trị chuỗi cung ứng được tính theo công thức dưới đây: Giá trị chuỗi cung ứng = Giá trị khách hàng – Chi phí chuỗi cung ứng Nói cách khác, toàn bộ ý tưởng của SCM là cung cấp các giá trị tối đa nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, đồng thời đem lại lợi nhuận lớn nhất cho các thành viên trong chuỗi cung ứng.

Trong một chuỗi cung ứng, chỉ có một nguồn lợi nhuận duy nhất thu được từ hoạt động bán sản phẩm ở đầu ra khi mà NTD chấp nhận mua sản phẩm. Tất cả các khoản chi trả giữa những tổ chức hay cá nhân hợp tác với nhau trong chuỗi chỉ là những khoản trao đổi. Giá trị tạo ra của chuỗi cung ứng là sự khác biệt giữa giá trị của sản phẩm cuối cùng đối với khách hàng và nỗ lực mà chuỗi cung ứng dùng vào việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Đối với đa số các chuỗi cung ứng thương mại, giá trị liên quan mật thiết đến lợi ích của chuỗi cung ứng, sự khác biệt giữa doanh thu mà khách hàng phải trả cho công ty đối với việc sử dụng sản phẩm và tổng chi phí của cả chuỗi cung ứng.

Lợi nhuận của chuỗi cung ứng là tổng lợi nhuận được chia sẻ xuyên suốt chuỗi. Lợi nhuận của chuỗi cung ứng càng cao chứng tỏ sự thành công của chuỗi cung ứng càng lớn. Thành công của chuỗi cung ứng nên được đo lường dưới góc độ lợi nhuận của chuỗi chứ không phải đo lượng lợi nhuận ở mỗi giai đoạn riêng lẻ. Vì vậy, trọng tâm không chỉ đơn giản là việc giảm thiểu đến mức thấp nhất chi phí vận chuyển hoặc cắt giảm tồn kho mà hơn thế nữa chính là vận dụng cách tiếp cận hệ thống vào chuỗi cung ứng.

12 Những lợi ích chính của việc theo đuổi chuỗi cung ứng có thể được tóm lược như sau: Một chuỗi cung ứng giúp công ty và các đối tác trong chuỗi cung ứng tạo ra những khác biệt rõ rệt so với đối thủ cạnh trạnh. Lợi ích này còn được phân chia trên hai lĩnh vực cụ thể: hiệu quả tài chính và lợi thế cạnh trạnh. Hiệu quả tài chính: chuỗi cung ứng giúp các đối tác trong đó tăng lợi nhuận và thu hút bên liên quan bằng cách tập trung trực tiếp vào nguồn lực thực sự của doanh thu và lợi nhuận-chính là khách hàng. Lợi thế cạnh tranh: Ngoài lợi ích về hiệu quả tài chính, việc xây dựng quan hệ mật thiết với khách hàng có thể cải thiện rõ ràng vị thế cạnh tranh.

Các công ty ngày nay đang cảm thấy bị thu hẹp bởi các công ty lớn như Wal-Mart và hoạt động sản xuất, phân phối dựa trên chi phí thấp, lợi thế nhờ quy mô. Thành phần và mối quan hệ hợp tác của chuỗi cung ứng 1. Thành phần của chuỗi cung ứng Các thành viên cơ bản (trực tiếp) của chuỗi bao gồm các nhóm: Nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối bán buôn, nhà bán lẻ. Hỗ trợ cho các công ty này là các nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển, kho bãi, thiết kế sản phẩm, tư vấn thủ tục hải quan, dịch vụ công nghệ thông tin… Hình 1.1: Sơ đồ các thành viên của chuỗi cung ứng (Nguồn: Người viết tự tổng hợp) 13 a.

Nhà cung cấp: Là các tổ chức cung cấp các yếu tố đầu vào như hàng hóa, nguyên liệu, bán thành phẩm, dịch vụ cho các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và tập trung vào 2 nhóm chính:  Nhà cung cấp nguyên liệu thô là những nguồn cung cấp đầu tiên của các nguyên liệu tự nhiên, bắt đầu bằng việc lấy từ dưới lòng đất như quặng sắt, dầu mỏ, gỗ và các sản phẩm nông nghiệp. Chúng có thể là các cơ sở khai khoáng cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp luyện kim, hoặc có thể là các trang trại hoặc địa điểm đánh bắt hải sản cung cấp nguyên liệu cho ngành thực phẩm chế biến.