Luận án tiến sĩ hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở việt nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoàn thiện chính sách thuế thu nhập tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Tất Thắng
• Trường học: Viện Chiến Lược và Phát Triển
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Hoàn Thiện Chính Sách Thuế Thu Nhập Ở Việt Nam Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Khái quát về thuế thu nhập và một số lý thuyết liên quan
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của thuế thu nhập
• 1.3. Một số lý thuyết liên quan
• 1.4. Khái quát về chính sách thuế thu nhập
• 1.5. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, phương pháp thiết lập chính sách thuế thu nhập
• 1.6. Nội dung chính sách thuế thu nhập
• 1.7. Các tiêu chí đánh giá chính sách thuế thu nhập
• 1.8. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách thuế thu nhập
• 1.9. Hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động của nó đến chính sách thuế thu nhập
• 1.9.1. Quan niệm về hội nhập kinh tế quốc tế, quy chế đối xử trong quan hệ kinh tế quốc tế và những thay đổi của thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.9.2. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập
• 1.10. Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và bài học cho Việt Nam
• 1.10.1. Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập
• 1.10.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
• 2.2. Hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết về thuế của Việt Nam
• 2.3. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
• 2.4. Những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.5. Thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
• 2.5.1. Thực trạng chính sách thuế thu nhập nói chung
• 2.5.2. Thực trạng thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.5.3. Thực trạng thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam
• 2.5.4. Kết quả khảo sát nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế và đánh giá thực trạng thuế thu nhập của Việt Nam của cán bộ công chức ngành thuế
• 2.5.4.1. Kết quả khảo sát nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế
• 2.5.4.2. Khảo sát thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập từ góc nhìn của cán bộ công chức ngành thuế
• 2.5.5. Đánh giá chung thực trạng chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.5.5.1. Những thành tựu đạt được
• 2.5.5.2. Những bất cập trong chính sách thuế thu nhập
• 2.5.5.3. Nguyên nhân của những bất cập
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP Ở VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Dự báo bối cảnh kinh tế xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, xu hướng cải cách chính sách thuế thu nhập của các quốc gia trên thế giới và gợi ý cho Việt Nam
• 3.1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội
• 3.1.2. Xu hướng cải cách thuế thu nhập của các quốc gia trên thế giới
• 3.2. Yêu cầu đặt ra cho Việt Nam trong việc hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.4. Mục tiêu và định hướng hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4
• 4.1. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Chính sách thuế thu nhập đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hoàn thiện chính sách thuế là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của các cam kết quốc tế. Theo nghiên cứu, tỷ trọng thuế thu nhập trong tổng thu ngân sách nhà nước đã có sự biến động, cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách thuế để phù hợp với tình hình mới. Việc cải cách chính sách thuế không chỉ nhằm tăng cường nguồn thu mà còn để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Nghiên cứu sẽ phân tích tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế và thực trạng hiện tại của nó tại Việt Nam. Các giải pháp sẽ được đề xuất dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực hiện chính sách thuế trong bối cảnh hội nhập.

II. Cơ Sở Lý Luận Về Chính Sách Thuế Thu Nhập

Chính sách thuế thu nhập bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, có vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế. Chính sách thuế cần được thiết lập dựa trên các nguyên tắc công bằng, minh bạch và hiệu quả. Các lý thuyết liên quan đến chính sách thuế như lý thuyết về công bằng xã hội và lý thuyết về hiệu quả kinh tế sẽ được phân tích để làm rõ hơn về vai trò của thuế thu nhập trong phát triển kinh tế. Việc đánh giá các tiêu chí của chính sách thuế sẽ giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong hệ thống thuế hiện tại.

2.1. Tác Động Của Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho chính sách thuế thu nhập. Các cam kết quốc tế yêu cầu Việt Nam phải điều chỉnh chính sách thuế để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách mà còn tác động đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc cắt giảm thuế quan và điều chỉnh thuế thu nhập là cần thiết để thu hút đầu tư nước ngoài, nhưng cũng cần đảm bảo rằng nguồn thu ngân sách không bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

III. Thực Trạng Chính Sách Thuế Thu Nhập Tại Việt Nam

Thực trạng chính sách thuế thu nhập tại Việt Nam cho thấy nhiều thành tựu đạt được nhưng cũng tồn tại nhiều bất cập. Tỷ lệ thất thu thuế từ các doanh nghiệp nước ngoài ngày càng gia tăng do các hành vi chuyển giá và liên kết. Các khảo sát cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế của mình. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện chính sách thuế để nâng cao tính tuân thủ và hiệu quả thu thuế.

3.1. Đánh Giá Thực Trạng

Đánh giá thực trạng chính sách thuế thu nhập cho thấy rằng mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các quy định về thuế chưa bao quát hết các lĩnh vực kinh doanh mới, và các ưu đãi thuế còn dàn trải, không hiệu quả. Hơn nữa, khoảng trống pháp lý trong hoạt động chuyển giá chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến tình trạng thất thu thuế. Việc cải cách chính sách thuế cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Thuế Thu Nhập

Để hoàn thiện chính sách thuế thu nhập, cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thu thuế và đảm bảo tính cạnh tranh. Các giải pháp bao gồm việc điều chỉnh thuế suất, cải cách quy trình thu thuế, và tăng cường công tác quản lý thuế. Cần thiết phải xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, công bằng và hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát triển. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác thu thuế.

4.1. Định Hướng Hoàn Thiện

Định hướng hoàn thiện chính sách thuế thu nhập đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 cần phải được xác định rõ ràng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp để xây dựng một môi trường thuế thuận lợi. Việc thực hiện các cam kết quốc tế về thuế cũng cần được chú trọng để đảm bảo tính cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài. Các giải pháp cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9310105) của tác giả Nguyễn Ngọc Minh với đề tài "Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế", được bảo vệ năm 2023 tại Viện Chiến lược và Phát triển (thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Kế hoạch và Đầu tư), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Bùi Tất Thắng và TS. Lê Hải Mơ.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thuế là nguồn thu cơ bản của ngân sách nhà nước (NSNN) và là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, định hướng sản xuất và tiêu dùng. Trong hệ thống thuế, thuế thu nhập (TN) — bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) — chiếm tỷ trọng trung bình hơn 18% tổng thu NSNN của Việt Nam giai đoạn 2016-2021. Số liệu trích dẫn từ Liên minh Công bằng Thuế (2020) cho thấy tỷ trọng thuế TN trong tổng thu ngân sách biến động từ 44,6% (năm 2012) giảm xuống 33,8% (năm 2017) và tăng lên 38,9% (năm 2019). Tỷ trọng thuế TN trên GDP đạt 10% năm 2006, giảm còn 5,67% năm 2017 trước khi hồi phục lên 6,85% năm 2018 và 6,99% năm 2019.

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các hiệp định thương mại tự do (ATIGA, ASEAN - Trung Quốc, ASEAN - Hàn Quốc, EVFTA, CPTPP/TPP...) đòi hỏi cắt giảm sâu thuế quan, tạo áp lực chuyển dịch cơ cấu thu ngân sách sang thuế nội địa, đặc biệt là thuế thu nhập. Đồng thời, hội nhập đặt ra các thách thức lớn:

• Cạnh tranh giảm thuế suất thu hút FDI và sự xuất hiện của cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu.
• Tình trạng chuyển giá, trốn thuế của các công ty đa quốc gia và doanh nghiệp có quan hệ liên kết.
• Sự phát triển của các mô hình kinh tế mới như thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới.
• Các xung đột chính sách: cân đối nguồn thu ngân sách với duy trì năng lực cạnh tranh; thu hút đầu tư với chống xói mòn cơ sở thuế; thực thi cam kết quốc tế mà không gây bất lợi cho kinh tế nội địa.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án nhận diện là: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận đơn lẻ từng sắc thuế (hoặc TNDN, hoặc TNCN) hoặc phân tích quản lý thuế thuần túy, chưa đặt hệ thống chính sách thuế TN trong mối quan hệ tổng thể với phát triển kinh tế và bối cảnh hội nhập quốc tế thế hệ mới; thiếu sự kết hợp đồng bộ giữa phân tích kinh tế vĩ mô với kiểm định định lượng các nhân tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế (NNT).

Mục tiêu, câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách thuế TN phù hợp với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế nhằm góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về chính sách thuế TN đối với phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
  2. Phân tích, đánh giá tác động của hội nhập đến chính sách thuế TN và thực trạng chính sách thuế TN của Việt Nam giai đoạn 2016-2021.
  3. Phân tích và nhận định các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi tuân thủ thuế TN của NNT tại Việt Nam bằng mô hình định lượng.
  4. Đề xuất các giải pháp khoa học, khả thi nhằm hoàn thiện chính sách thuế TN đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Hội nhập kinh tế quốc tế tác động như thế nào đến chính sách thuế TN?
2. Thực trạng chính sách thuế TN của Việt Nam đã đáp ứng được yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế chưa và ảnh hưởng như thế nào đến tăng trưởng kinh tế? Những thành công và hạn chế trong chính sách thuế TN của Việt Nam đối với phát triển kinh tế?
3. Nhân tố nào ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ nghĩa vụ thuế TN của NNT? Mức độ tác động của các nhân tố đó đến chính sách thuế TN như thế nào?
4. Để hoàn thiện chính sách thuế TN ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế cần những giải pháp nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chính sách thuế TN trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế dưới góc độ quản lý của Nhà nước.
• Phạm vi đối tượng: Hoàn thiện chính sách thuế TN đối với hai chủ thể là doanh nghiệp (thuế TNDN) và cá nhân (thuế TNCN).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2016-2021; định hướng và đề xuất giải pháp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (đồng bộ với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030).
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên phạm vi cả nước; dữ liệu điều tra, khảo sát thực nghiệm tập trung tại hai trung tâm kinh tế có tỷ trọng đóng góp thuế lớn nhất là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp và phân loại các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo 4 nhóm chủ đề chính:

Nhóm chủ đề	Tác giả quốc tế tiêu biểu	Tác giả trong nước tiêu biểu	Nội dung trọng tâm
Hoàn thiện chính sách thuế TNDN & chống thất thu thuế	Lars P. Feld và cộng sự (2002), Hans Jarle Kind và cộng sự (2005), Yuchen Shao và cộng sự (2019), Shengqiang Zuo và cộng sự (2022), Toshiyuki Uemura (2022), Rosanne Altshuler và cộng sự (2008), Norman Gemmell & John Hasseldine (2012), Andrejovská Alena và cộng sự (2017), OECD (2017), Francisco J. Delgado và cộng sự (2019), Athira và cộng sự (2023).	Nguyễn Thị Lan (2009), Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009), Hoàng Thị Thúy Ngọc (2010), Nguyễn Ngọc Tuyến (2010), Lưu Ngọc Thơ (2013), Dương Ngọc Quang (2015).	Tác động của thuế TNDN đến lựa chọn địa điểm, việc làm, đổi mới sáng tạo; các phương thức chuyển giá của tập đoàn đa quốc gia và giải pháp kiểm soát chuyển giá (APA, phân bổ theo công thức FA).
Hoàn thiện chính sách thuế TNCN	Irena Szarowská (2014), Idawati Ibrahim (2014), Roger H. Gordon và cộng sự (2014), Doris Prammer (2019).	Vũ Văn Cương (2009), Nguyễn Hoàng (2009), Lý Phương Duyên (2010), Huỳnh Văn Diện (2016), Phan Thị Hằng Nga (2017).	Cơ sở tính thuế dựa trên thu nhập gia đình; chi phí tuân thủ thuế điện tử; tác động của già hóa dân số đến thuế TNCN; hoàn thiện khung pháp lý và quy trình quản lý thuế TNCN tại Việt Nam.
Chính sách thuế trong bối cảnh hội nhập quốc tế	John Brondolo và cộng sự (2008), Li Liu (2011), Nugent (2013), Catalina Cozmei (2015), Anh Phạm (2020), Philipp Heimberger (2021), Martin Zagler (2023).	Lê Xuân Trường (2006), Vương Thị Thu Hiền (2008, 2011), Nguyễn Thị Thùy Dương (2011), La Xuân Đào (2012), Phạm Xuân Hòa (2013), Đặng Thị Bạch Vân (2015), Ngô Văn Khương (2016), Nguyễn Thị Sương (2017), Trần Thị Vân Anh (2020), Nguyễn Xuân Sơn (2007), Cao Anh Tuấn (2010).	Cạnh tranh thuế quốc tế; sự đánh đổi giữa cắt giảm thuế suất để thu hút đầu tư và áp lực hụt thu ngân sách; gánh nặng thuế đối với người lao động và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế	Jackson & Valerie (1986), Milliron (2016), McKerchar & Evans (2010), Walsh (2010), Kirchler & Hoelzl (2008), Braithwaite (2009), Ajzen (1991).	Các nghiên cứu về quản lý tuân thủ tại cơ quan thuế các cấp.	Lý thuyết tâm lý hành vi, mô hình răn đe kinh tế, lý thuyết công bằng và lý thuyết hành động có kế hoạch (TPB) trong giải thích hành vi tự nguyện hoặc bắt buộc của NNT.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết: Luận án kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây nhưng tiếp cận chính sách thuế TN dưới góc độ Kinh tế phát triển trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Luận án kết nối lý luận kinh tế học với thực tiễn cải cách thuế ở Việt Nam, khảo sát đồng thời cả hai đối tượng: NNT (doanh nghiệp và cá nhân) để đánh giá hành vi tuân thủ và công chức thuế để đánh giá thực trạng thể chế quản lý.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết sử dụng

1. Lý thuyết của Keynes về thuế và chi tiêu chính phủ (1921): Xem xét thuế ($T$) và chi tiêu chính phủ ($G$) là công cụ can thiệp chu kỳ kinh tế. Từ cân bằng vĩ mô: $$Y = C + S + T$$ $$Y = C + I + G + (X - M)$$ Suy ra: $$I = S + (T - G) + (M - X)$$ (Đầu tư = Tiết kiệm tư nhân + Tiết kiệm của chính phủ + Vay ròng nước ngoài). Thuế thu nhập phụ thuộc vào thu nhập quốc dân ($T = t \cdot Y$), chính sách thuế điều tiết phần tiết kiệm $S = s(Y - T)$ đi vào đầu tư sản xuất kinh doanh.
2. Lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp của Paul A. Samuelson: Cơ chế thị trường và sự can thiệp của nhà nước là "hai bàn tay" phát triển kinh tế; sử dụng thuế, chi tiêu công và các công cụ kiểm soát để điều tiết đầu tư tư nhân.
3. Lý thuyết kinh tế học trọng cung và Đường cong Laffer (Arthur Laffer, 1974, 1981; Wanniski, 1978; Ture, 1963): Phân tích mối quan hệ phi tuyến giữa thuế suất và số thu thuế. Thay đổi thuế suất tạo ra hai tác động trái chiều:
   • Hiệu quả số học (Arithmetic effect): Giảm thuế suất làm giảm trực tiếp mức thu trên một đơn vị cơ sở tính thuế.
   • Hiệu quả kinh tế (Economic effect): Giảm thuế suất tạo động lực tăng việc làm, đầu tư, sản lượng và mở rộng cơ sở tính thuế. Luận án nhấn mạnh 3 đặc điểm khi cắt giảm thuế TN: quy mô cắt giảm, thời gian cắt giảm và địa điểm cắt giảm.
4. Lý thuyết cạnh tranh thuế (Tiebout, 1956; Oates, 1972; Wilson, 1986, 1999; White, 1975; Fischel, 1975): Phân tích việc các quốc gia sử dụng ưu đãi thuế để thu hút dòng vốn di động quốc tế và nguy cơ cuộc đua xuống đáy làm xói mòn ngân sách công, từ đó nhấn mạnh chuyển đổi sang cạnh tranh bằng đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế.
5. Lý thuyết tự do hóa thương mại tác động đến thuế thu nhập (Tanzi, 1987; Frankel & Romer, 1999; Ebrill và cộng sự, 1999; Baier & Bergstrand, 2005): Đánh giá việc cắt giảm thuế quan đẩy mạnh kim ngạch xuất nhập khẩu, thúc đẩy tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người, từ đó mở rộng cơ sở thuế TNCN và TNDN.
6. Lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) (H. Bowen, 1953; Davis, 1973; Carroll, 1979; Matten & Moon, 2004; Wood, 2010): Đặt CSR thành công cụ tái thiết xã hội và bù đắp cho sự sụt giảm nguồn thu do cắt giảm thuế suất thuế TNDN.
7. Lý thuyết hành vi tuân thủ thuế:
   • Lý thuyết tâm lý hành vi phổ biến / Mô hình thuyết phục và trừng phạt (Jackson & Valerie, 1986; James & Alley, 2009; Macsky, 2011).
   • Lý thuyết mô hình răn đe kinh tế (Milliron, 2016).
   • Lý thuyết công bằng (McKerchar & Evans, 2010; OECD, 2010; Walsh, 2010; Kirchler & Hoelzl, 2008; Braithwaite, 2009).
   • Lý thuyết hành động có kế hoạch - TPB (Ajzen, 1991).

Cách tiếp cận nghiên cứu

• Tiếp cận động theo xu hướng phát triển và hội nhập.
• Tiếp cận theo sự hoàn thiện của thể chế.
• Tiếp cận dựa trên đặc thù của quốc gia đang phát triển.
• Tiếp cận theo yêu cầu đảm bảo nguồn thu NSNN.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

• Quy mô mẫu khảo sát NNT: Bảng câu hỏi gồm 39 biến quan sát. Theo nguyên tắc của Hair và cộng sự (1998), cỡ mẫu tối thiểu cần gấp 5 lần số biến quan sát ($39 \times 5 = 195$). Tác giả đã phát ra 350 phiếu khảo sát qua Microsoft Forms và email, thu về 300 phiếu, lọc được 274 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 91,3%), gồm 75% phản hồi từ doanh nghiệp và 25% từ cá nhân tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
• Quy mô mẫu khảo sát cán bộ thuế: 154 cán bộ công chức thuộc cơ quan thuế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, sử dụng thang đo Likert 5 điểm với khoảng cách giá trị phân khoảng: $$\text{Khoảng cách} = \frac{5 - 1}{5} = 0,80$$
  • $1,00 - 1,80$: Không đồng ý
  • $1,81 - 2,60$: Không hoàn toàn đồng ý
  • $2,61 - 3,40$: Đồng ý phần lớn
  • $3,41 - 4,20$: Đồng ý
  • $4,21 - 5,00$: Rất đồng ý
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 20 và mô hình cấu trúc tuyến tính PLS-SEM (Partial Least Squares - Structural Equation Modeling), kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích khẳng định (CFA), và Paired Samples T-Test.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến 4 mảng: chính sách thuế TNDN và kiểm soát chuyển giá; chính sách thuế TNCN và quản lý thu; chính sách thuế trong bối cảnh tự do hóa thương mại; và các mô hình hành vi tuân thủ thuế. Tác giả phân tích các kết quả đã đạt được từ các nghiên cứu trước, chỉ ra những khía cạnh chưa được giải quyết đầy đủ về mặt lý luận và thực nghiệm trong điều kiện thực thi các FTA thế hệ mới và bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách thuế thu nhập đối với phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 trình bày các nội dung lý luận nền tảng:

• Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thuế TN trong việc huy động nguồn lực và điều tiết vĩ mô.
• Khung phân tích chính sách thuế TN: nguyên tắc thiết lập (hiệu quả, công bằng, đơn giản), nội dung chính sách, các tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng.
• Tác động hai chiều của hội nhập kinh tế quốc tế: thúc đẩy cải cách thể chế, mở rộng thương mại nhưng cũng gia tăng cạnh tranh giảm thuế suất, nguy cơ đánh thuế trùng và thủ đoạn xói mòn cơ sở tính thuế.
• Phân tích kinh nghiệm quốc tế về thiết kế mức giảm trừ gia cảnh, biểu thuế lũy tiến TNCN và chính sách ưu đãi thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại các nước phát triển và đang phát triển, rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng dữ liệu giai đoạn 2016-2021:

• Quá trình cắt giảm thuế suất TNDN phổ thông của Việt Nam qua các thời kỳ: từ 32% xuống 28%, 25%, 22% và hiện duy trì ở mức 20%.
• Cơ cấu thu ngân sách và biến động đóng góp của thuế TN trong tương quan với GDP và tổng thu NSNN.
• Thực trạng chính sách thuế TNCN đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, cá nhân không cư trú và khoảng cách giữa các bậc trong biểu thuế lũy tiến từng phần.
• Phân tích các vấn đề phát sinh từ hoạt động chuyển giá của khối doanh nghiệp FDI, giao dịch liên kết, và các giao dịch kinh tế số xuyên biên giới (quảng cáo qua Facebook, Google, sàn TMĐT).
• Trình bày kết quả điều tra thực nghiệm:
  • Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố EFA và mô hình hồi quy SEM đối với 274 NNT: xác định mức độ tác động của Chuẩn mực bắt buộc, Chuẩn mực cá nhân, Cảm nhận công bằng và Nhận thức của NNT đến hành vi tuân thủ thuế.
  • Phân tích thống kê mô tả từ 154 công chức thuế về mức độ đạt được, các bất cập và thách thức trong việc thực thi chính sách thuế TN hiện hành.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Dựa trên dự báo bối cảnh kinh tế - xã hội, xu hướng cải cách thuế toàn cầu và kết quả phân tích định lượng, Chương 4 xác định:

• Mục tiêu và định hướng hoàn thiện hệ thống thuế TN đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
• Đề xuất 07 nhóm giải pháp cụ thể nhằm tái cơ cấu chính sách thuế TN, hoàn thiện khung pháp lý chống chuyển giá, cơ cấu lại biểu thuế TNCN, nâng cao hiệu quả quản lý thuế kinh tế số và tăng cường cơ chế thực thi trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án chỉ ra rằng xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi chính sách thuế TN phải được cải cách đồng thời theo ba yêu cầu: (i) Hợp lý — đảm bảo nguồn thu vững chắc cho NSNN; (ii) Khoa học — tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc kinh tế học công cộng; (iii) Phù hợp — tương thích với mục tiêu phát triển kinh tế theo từng giai đoạn và hài hòa với các chuẩn mực quốc tế.
2. Luận án làm rõ tác động hai mặt của xu hướng giảm thuế suất thuế TN trong dài hạn: trong ngắn hạn có thể làm giảm số thu hữu hình, nhưng trong dài hạn sẽ kích thích đầu tư, giảm động cơ chuyển giá, mở rộng cơ sở tính thuế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
3. Luận án xây dựng và kiểm định thành công mô hình cấu trúc tuyến tính tích hợp các nhân tố tâm lý xã hội và kinh tế ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế TN của NNT trong điều kiện hội nhập.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Đánh giá toàn diện thực trạng chính sách thuế TN giai đoạn 2016-2021, chỉ ra các khoảng trống pháp lý liên quan đến quản lý giao dịch liên kết, hoạt động chuyển giá của doanh nghiệp FDI và các mô hình kinh doanh trên nền tảng số.
2. Kiểm chứng thực nghiệm chứng minh các yếu tố Chuẩn mực bắt buộc, Chuẩn mực cá nhân, Cảm nhận công bằng và Nhận thức của NNT có tác động trực tiếp đến mức độ tuân thủ nghĩa vụ thuế.
3. Luận án chỉ ra sự mất cân đối thực tế: mức đóng góp vào ngân sách của khối DN FDI chưa tương xứng với các ưu đãi thuế TN mà nhóm này được hưởng so với các doanh nghiệp trong nước. Từ đó, đề xuất định hướng tái cơ cấu ưu đãi thuế TNDN, chuyển trọng tâm hỗ trợ sang các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).
4. Luận chứng vai trò của việc lồng ghép cơ chế trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) như một giải pháp gián tiếp hỗ trợ tái thiết xã hội và giảm áp lực chi tiêu công khi giảm thuế suất thuế TN.
5. Đề xuất hệ thống 07 nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách thuế TN của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045:
   • Rà soát, thu hẹp diện ưu đãi thuế TNDN dàn trải; thiết kế chính sách thuế hỗ trợ DNNVV.
   • Hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý giao dịch liên kết và thanh tra, kiểm tra chống chuyển giá.
   • Điều chỉnh biểu thuế lũy tiến từng phần của thuế TNCN (giảm bớt số bậc thuế, nới rộng khoảng cách giữa các bậc).
   • Hoàn thiện cơ chế xác định doanh thu và thu thuế TN đối với hoạt động thương mại điện tử và dịch vụ kỹ thuật số xuyên biên giới.
   • Thích ứng chính sách thuế với cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu của OECD.
   • Đẩy mạnh hiện đại hóa quy trình quản lý thuế, ứng dụng công nghệ thông tin để giảm chi phí tuân thủ cho NNT.
   • Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và chuẩn mực đạo đức tuân thủ thuế của người nộp thuế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào nội dung và phạm vi nghiên cứu được tác giả trình bày:

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu khảo sát: Dữ liệu sơ cấp được thu thập tập trung chủ yếu tại hai đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù khác.
• Hạn chế về chuỗi thời gian: Số liệu thực trạng kinh tế và quản lý thu thuế tập trung phân tích sâu trong giai đoạn 2016-2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục theo dõi tác động thực tế của việc áp dụng cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu khi đi vào thực thi tại Việt Nam; mở rộng quy mô mẫu khảo sát trên phạm vi liên vùng; và đánh giá tác động định lượng dài hạn của các mô hình kinh tế nền tảng số đối với cơ sở tính thuế thu nhập.

---

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu khoa học hữu ích cho:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Tham khảo căn cứ thực chứng và hệ thống giải pháp đề xuất phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế Thu nhập cá nhân và Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030.
• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế phát triển: Sử dụng các luận điểm về cân bằng giữa ưu đãi thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế và bảo vệ nguồn thu ngân sách nội địa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Kinh tế phát triển, Tài chính - Ngân hàng, Quản trị công: Tham khảo khung phân tích lý thuyết, mô hình khảo sát thực nghiệm kết hợp (SPSS/PLS-SEM) và phương pháp đánh giá chính sách thuế trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ trọng thuế thu nhập trong tổng thu NSNN của Việt Nam giai đoạn 2016-2021 đạt mức bao nhiêu?

Theo số liệu trong luận án, thuế thu nhập (gồm TNDN và TNCN) chiếm tỷ trọng trung bình hơn 18% trong tổng thu NSNN của Việt Nam giai đoạn 2016-2021.

2. Thuế suất thuế TNDN phổ thông của Việt Nam đã thay đổi như thế nào qua các giai đoạn cải cách?

Thuế suất thuế TNDN phổ thông của Việt Nam đã qua các lần điều chỉnh giảm dần theo lộ trình: từ 32% giảm xuống 28%, 25%, 22% và hiện tại duy trì ở mức 20%.

3. Quy mô mẫu điều tra thực nghiệm đối với người nộp thuế trong luận án là bao nhiêu và được xử lý bằng kỹ thuật nào?

Nghiên cứu chính thức thực hiện khảo sát với 350 phiếu phát đi, thu về 300 phiếu và lọc được 274 phiếu hợp lệ (trong đó 75% là doanh nghiệp, 25% là cá nhân). Dữ liệu gồm 39 biến quan sát, được phân tích bằng phần mềm SPSS 20 và mô hình cấu trúc tuyến tính PLS-SEM (Partial Least Squares - Structural Equation Modeling).

4. Mẫu khảo sát công chức thuế có bao nhiêu người và áp dụng thang đo nào?

Khảo sát thực hiện trên 154 cán bộ công chức ngành thuế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ với độ rộng phân khoảng là 0,80 điểm (từ mức 1,00 - 1,80: Không đồng ý đến 4,21 - 5,00: Rất đồng ý).

5. Luận án chỉ ra những bất cập chính nào trong chính sách thuế TN hiện hành của Việt Nam?

Luận án chỉ ra các hạn chế chủ yếu: (1) Chính sách ưu đãi thuế TNDN còn dàn trải, chưa thực sự tập trung vào DNNVV; (2) Tồn tại khoảng trống pháp lý trong quản lý giao dịch liên kết và kiểm soát chuyển giá ở khối FDI; (3) Khó khăn trong nắm bắt cơ sở thuế đối với thương mại điện tử và dịch vụ số; (4) Mức điều tiết của thuế TNCN còn bất cập và khoảng cách giữa các bậc tính thuế còn dày.

---

Kết luận

Luận án "Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế" của tác giả Nguyễn Ngọc Minh là công trình nghiên cứu chuyên khảo về kinh tế phát triển và quản lý tài chính công. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận từ các trường phái kinh tế học, đánh giá thực trạng thu thuế giai đoạn 2016-2021 và kiểm định thực nghiệm các nhân tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế tại hai trung tâm kinh tế lớn. Kết quả nghiên cứu cung cấp 07 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm hiện đại hóa hệ thống chính sách thuế thu nhập, đảm bảo cân đối nguồn thu ngân sách nhà nước và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chính sách thuế thu nhập nói chung và thuế TNDN, thuế TNCN nói riêng trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập và toàn cầu hóa luôn nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, các nhà quản lý và các tầng lớp dân cư, DN. Xét trên góc độ các nhà quản lý, hoạch định chính sách nhìn nhận việc hoàn thiện chính sách thuế TN nhằm tạo thuận lợi và bảo vệ lợi ích quốc gia trong việc tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, tạo môi trường sản xuất - kinh doanh thuận lợi để thúc đẩy phát triển sản xuất; tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước, khuyến khích thu hút đầu tư đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng bền vững, góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, góp phần tăng thu NSNN. Còn đối với các DN, cá nhân nhìn nhận sự tác động của chính sách thuế TN đến hoạt động sản xuất - kinh doanh hoặc tiêu dùng của họ. Như vậy, mỗi chủ thể có cách nhìn nhận và sự quan tâm khác nhau đối với chính sách thuế TN, nhưng có thể khái quát lại ở các góc độ như sau: 1.

Nghiên cứu về hoàn thiện chính sách thuế thu nhập DN và chống thất thu thuế thu nhập DN Lars P. Feld và cộng sự (2002) trong nghiên cứu “The impact of corporate and personal income taxes on the location of firms and on employment: some panel evidence for the Swiss cantons” cho thấy tác động của chính sách thuế TNDN và thuế TNCN đến việc lựa chọn địa điểm kinh doanh của các DN tại Thụy Sỹ. Nghiên cứu đã chỉ ra các bằng chứng cho thấy khu vực nào có mức thuế suất thuế TNDN và cá nhân thấp sẽ thu hút các DN đầu tư và cũng là nơi thu hút lao động. Nghiên cứu “Corporate tax systems, multinational enterprises, and economic integration” của Hans JarleKind và cộng sự (2005) cho thấy những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế kéo theo các hoạt động chuyển giá của các công ty đa quốc gia theo những cách thức khác nhau.

Điều đó buộc các quốc gia phải nghiên cứu và hoàn thiện chính sách thuế TNDN nhằm hạn chế các hoạt động này. Một trong những đề xuất đó là chuyển đổi từ hệ thống thuế DN được hầu hết các nước châu Âu sử dụng được gọi là kế toán riêng (SA) sang hệ thống phân bổ theo công thức (FA). Yuchen Shao và cộng sự (2019) với nghiên cứu “Corporate tax policy and heterogeneous firm innovation: Evidence from a developing country” đã tìm ra mối liên hệ giữa cải cách chính sách thuế TNDN ở Trung Quốc với sự đổi mới của các DN dựa trên dữ liệu thuế TNDN của các công ty có vốn đầu tư nước ngoài và các 12 DN Nhà nước từ năm 2006. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc giảm cơ sở thuế TNDN thay vì cắt giảm thuế suất thuế TNDN ở cấp địa phương đã tác động mạnh mẽ đến sự đổi mới và gia tăng ứng dụng công nghệ của các DN ở Trung Quốc.

Điều này có được là do các DN có thêm nguồn lực để đầu tư công nghệ tiên tiến, hiện đại, gia tăng nghiên cứu phát minh mới, từ đó giúp đẩy nhanh sản lượng tiêu thụ. Đồng thời, có một sự khác biệt giữa các DN có quy mô lớn hoạt động tại phía Đông của Trung Quốc so với các DN hoạt động tại các khu vực khác. Shengqiang Zuo và các cộng sự (2022) trong nghiên cứu “Does government reduction of the corporate income tax rate increase employment? Evidence from China” chỉ ra tác động của việc giảm thuế suất thuế TNDN đến việc làm. Nghiên cứu đã áp dụng mô hình bảng tĩnh và mô hình bảng động để kiểm tra chính xác hơn tác động của sự thay đổi chính sách thuế TNDN đến hoạt động của các DN.

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc giảm thuế suất thuế TNDN có thể làm tăng việc làm nói chung, thông qua đó gia tăng tỷ lệ lợi nhuận của DN trên tổng tài sản và kéo theo gia tăng tiền lương cho người lao động. Tác động của giảm thuế suất thuế TNDN đến tăng việc làm của các loại hình DN cũng khác nhau. Đối với DN tư nhân, công ty cổ phần thì việc giảm thuế suất này tác động tích cực đến gia tăng việc làm nhưng ngược lại việc giảm thuế suất thuế TNDN không tác động đáng kể đến việc làm của các DN nhà nước. Trong nghiên cứu “Evaluating Japan's corporate income tax reform using firm-specific effective tax rates” của Toshiyuki Uemura (2022) đã đánh giá các cải cách thuế TNDN của Nhật Bản trong những năm 2010 bằng cách ước tính thuế suất trung bình hiệu quả (EATR) và thuế suất biên hiệu quả (EMTR) và sử dụng dữ liệu của các DN Nhật Bản.

Nhật Bản giảm thuế suất thuế TNDN theo luật định trong khi mở rộng cơ sở tính thuế. Nghiên cứu này phân tích các tác động khác nhau của việc giảm thuế suất thuế TNDN và điều chỉnh phương pháp khấu hao đến EATR và EMTR. Cải cách thuế TNDN theo hướng giảm thuế suất thuế TNDN của Nhật Bản trong những năm 2010 đã làm giảm cả EATR và EMTR. Đối với hướng nghiên cứu chống thất thu thuế TNDN, Rosanne Altshuler và các cộng sự (2008) trong nghiên cứu về “Understanding U.

Corporate Tax Losses” cho thấy sự thất thu thuế TN do việc sử dụng cổ phiếu từ những năm 1990 ở Hoa Kỳ. Nghiên cứu cũng chỉ ra khi các DN bị thua lỗ sẽ không mang lại lợi ích về thuế, việc đóng thuế bị giảm đi. Do vậy, các DN đã lên các kế hoạch đóng thuế an toàn hơn nhằm tạo ra lợi nhuận kinh tế kỳ vọng trong tương lai. Norman Gemmell, John Hasseldine (2012) trong nghiên cứu “The Tax Gap: A Methodological Review” xem xét toàn diện các nghiên cứu về mức độ thất thu 13 thuế trong bối cảnh đang diễn ra cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Nguyên nhân dẫn đến thất thu thuế là do thiếu sót khi không nắm bắt được hành vi của NNT một cách đầy đủ. Nghiên cứu chỉ ra phương pháp đo lường thất thu thuế trên cả hai mặt khái niệm và thực nghiệm trước khi các nhà nghiên cứu đưa ra các ước tính về thất thu thuế cho phù hợp việc phân tích các chính sách. Nghiên cứu về “Meta-analysis categorization of EU countries in the context of corporate income tax” của Andrejovská Alena và cộng sự (2017) đã tập trung phân tích và đánh giá các nhóm nước Châu Âu với những đặc trưng tương đồng nhau. Tuy nhiên, với sự tương đồng như vậy, nhưng giữa các quốc gia Châu Âu vẫn có sự chênh lệch về thuế suất thuế TNDN.

Điều này đã dẫn tới hiệu quả hoạt động của các DN nơi áp dụng các sắc thuế khác nhau là khác nhau. Do đó, cần đảm bảo tính trung lập thuế tại các quốc gia trong liên minh nhằm đảm bảo tính hiệu quả và công bằng. OECD (2017) với báo cáo “Effective Inter – Agency Co-Operation in Fighting Tax Crimes and Other Financial Crimes” đã đề cập đến tình hình hiện nay của 51 quốc gia trên thế giới về pháp luật và thực tế hợp tác giữa các cơ quan trong nước trong cuộc chiến chống các sai phạm về thuế và sai phạm tài chính khác, đồng thời chỉ ra vai trò của các cơ quan chức năng ở các nước khác nhau, cơ chế pháp lý giúp các cơ quan này chia sẻ thông tin và các mô hình hợp tác khác như tham gia hợp tác điều tra và thành lập những trung tâm thông tin, bao gồm các đại diện đến từ các nước khác nhau. Nghiên cứu “Club convergence in the corporate income tax: The case of European effective rates” của Francisco J.

Delgado và các cộng sự (2019) điều tra mức thuế suất thuế TNDN tại 21 quốc gia ở Châu Âu. Cụ thể, các quốc gia bao gồm: Pháp, Malta, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, có thuế suất thuế TNDN là 32,27%. Bỉ, Đức, Hy Lạp, Luxembourg, Ý, Áo, Slovakia, Hungary, Ba Lan và Cộng hòa Séc, có mức thuế suất TNDN trung bình 20,38% và các quốc gia còn lại có mức thuế suất trung bình là 16,99%. Kết quả nghiên cứu cho thấy thuế suất thuế TNDN khác nhau ở các quốc gia Châu Âu có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các DN và sự đầu tư, tăng trưởng của từng quốc gia nói riêng và khu vực nói chung.

Các quốc gia có mức thuế suất thuế TNDN thấp sẽ có khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư lớn hơn nhóm có mức thuế suất thuế TNDN cao.Athira và cộng sự (2023) trong nghiên cứu “COVID-19 and corporate tax avoidance: International evidence” cho thấy những tác động của đại dịch Covid 19 đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN ở Hoa Kỳ. Trong bối cảnh đó, các DN có xu hướng trốn các nghĩa vụ thuế, nhất là thuế TNDN bằng nhiều cách thức 14 khác nhau. Điều này đòi hỏi Chính phủ Hoa Kỳ cần có những biện pháp thay đổi trong chính sách thuế TNDN để một mặt kiểm soát chặt chẽ hơn nghĩa vụ nộp thuế TNDN của các DN, hạn chế tình trạng thất thu thuế cho NSNN nhưng mặt khác cũng hỗ trợ các DN vượt qua khó khăn trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid 19. Nguyễn Thị Lan (2009) với nghiên cứu “Các giải pháp hạn chế việc trốn thuế và tránh thuế của các công ty đa quốc gia hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam” đã hệ thống hóa lý luận về các hành vi trốn thuế, tránh thuế của các công ty đa quốc gia.

Nghiên cứu đã phân tích thực trạng trốn, tránh thuế của các công ty đa quốc gia tại Việt Nam. Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh kiểm tra đối với hoạt động kinh doanh của các công ty đa quốc gia theo cơ chế APA trong định giá chuyển giao giữa công ty ở Việt Nam với công ty liên kết. Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) “Hoàn thiện quản lý thuế của Nhà nước nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của DN (Nghiên cứu tình huống của Hà Nội)” đã chỉ ra các tiến bộ cơ bản, như quan điểm đã thay đổi từ DN là đối tượng cai trị của cơ quan thuế trở thành trung tâm của hệ thống thuế, đã xuất hiện quan điểm đảm bảo quyền lợi cho DN.