MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với bối cảnh toàn cầu hóa, khi hoạt động của các doanh nghiệp bị cạnh tranh khốc liệt của các doanh nghiệp cùng ngành thì việc lập kế hoạch, dự toán, phân tích những yếu tố thực hiện và đƣa ra những dự báo kịp thời, phù hợp đóng một vai trò quan trọng cho sự định hƣớng phát triển của doanh nghiệp. Đáp ứng nhu cầu này, kế toán quản trị đã trở thành công cụ chiến lƣợc của nhiều nhà quản lý doanh nghiệp hiện nay. Kế toán quản trị là một bộ phận của kế toán nhằm thu thập, xử lý và cung cấp thông tin có ích cho ngƣời sử dụng ở các cấp trong doanh nghiệp.
Kế toán quản trị hình thành đáp ứng nhu cầu quản lý trong bối cảnh cạnh tranh, yêu cầu về nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị không ngừng đƣợc đòi hỏi. Ở góc độ đầu ra của quá trình xử lý thông tin, có thể xem báo cáo kế toán quản trị chính là biểu hiện của sản phẩm kế toán, là công cụ để nhà quản trị có thể sử dụng nó trong quá trình ra quyết định của mình. Do mỗi đơn vị có những yêu cầu quản lý riêng biệt, năng lực cán bộ kế toán không đồng đều nên việc tổ chức báo cáo kế toán quản trị trong doanh nghiệp thực sự có tính đa dạng. Vì vậy, nghiên cứu và phát triển báo cáo kế toán quản trị trong từng doanh nghiệp là yêu cầu có ý nghĩa thực tiễn đối với các doanh nghiệp.
Ngày nay, khi Việt Nam đã trở thành thành viên 150 của tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO) với nền kinh tế đang mở cửa hội nhập thì ngoài những thuận lợi các doanh nghiệp cũng đối mặt với những thách thức. Bên cạnh đó, sự ra đời ngày càng nhiều các Cảng trong nƣớc nói chung và khu vực nói riêng thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng trở nên gay gắt. Để Cảng Đà Nẵng trở thành một cảng lớn nhất tại khu vực Miền Trung với sản lƣợng thông qua Cảng càng tăng và không ngừng tăng hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ thì yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải nâng cao năng lực cạnh tranh 2 mà công cụ quản lý hiệu quả chính là thiết lập một hệ thống báo cáo chính xác và khoa học, đảm bảo cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho việc ra quyết định. Công ty đã không ngừng hoàn thiện hệ thống quản lý và tiến hành xây dựng một hệ thống các báo cáo kế toán quản trị.
Sau khi tìm hiểu về Cảng Đà nẵng, tôi nhận thấy phƣơng pháp lập báo cáo kế toán quản trị của doanh nghiệp còn một số điểm cần bổ sung và hoàn thiện. Xuất phát từ tính cấp thiết trên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Hoàn thiện báo cáo kế toán quản trị tại Cảng Đà Nẵng” để làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Tìm hiểu thực trạng hệ thống báo cáo kế toán quản trị tại Cảng Đà Nẵng, nhu cầu thông tin cho quản lý, qua đó hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán quản trị tại Cảng Đà Nẵng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu các vấn đề về báo cáo kế toán quản trị nhƣ công tác lập, sử dụng và phân tích báo cáo dự toán, báo cáo thực hiện, báo cáo kiểm soát và đánh giá phục vụ cho việc ra quyết định tại Công ty Cổ phần Cảng Đà Nẵng. Phạm vi nghiên cứu: Công ty cổ phần Cảng Đà Nẵng (công ty mẹ và xí nghiệp trực thuộc). Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn kết hợp giữa phƣơng pháp quan sát và phƣơng pháp điều tra phỏng vấn trong quá trình khảo sát tại Cảng Đà Nẵng về báo cáo kế toán quản trị, từ đó tổng hợp rút ra các vấn đề tồn tại căn bản cần giải quyết và đề ra các yêu cầu cải tiến. Bố cục của đề tài Luận văn đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về Báo cáo kế toán quản trị.
3 Chƣơng 2: Thực trạng Báo cáo kế toán quản trị tại Cảng Đà Nẵng. Chƣơng 3: Hoàn thiện Báo cáo kế toán quản trị tại Cảng Đà Nẵng. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Hoàn thiện báo cáo kế toán quản trị là nội dung cơ bản của kế toán quản trị và ngày càng có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý ở các doanh nghiệp. Vì vậy, hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã tham khảo một số đề tài, tài liệu liên quan nhƣ sau: Đề tài “Hoàn thiện báo cáo kế toán quản trị tại công ty cổ phần dƣợc Danapha” của tác giả Nguyễn Thị Diễm Phƣơng (2014). Đề tài đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về Báo cáo kế toán quản trị, làm tiền đề cho công tác đánh giá thực trạng và tìm ra những giải pháp khắc phục tồn tại về Báo cáo kế toán quản trị tại Công ty Cổ Phần Dƣợc Danapha. Tìm hiểu đƣợc thực trạng Báo cáo kế toán quản trị tại Công ty Cổ Phần Dƣợc Danapha, từ đó nhận thấy đƣợc những mặt hạn chế cần phải hoàn thiện và đƣa ra giải pháp hoàn thiện. Tác giả đã xây dựng bảng câu hỏi khảo sát về nhu cầu nhà quản lý các cấp để một lần nữa khẳng định lại những đánh giá của tác giả, nhận diện những vấn đề cần đƣợc hoàn thiện và từ đó đƣa ra các giải pháp hoàn thiện thích hợp.
Đề tài “Công tác lập dự toán tại công ty TNHH một thành viên Cảng Đà Nẵng” của tác giả Hoàng Thy Thơ (2014). Trên cơ sở hệ thống lý luận về công tác lập dự toán, vận dụng các phƣơng pháp nghiên cứu để phân tích, đánh giá thực trạng công tác lập dự toán tại Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Cảng Đà Nẵng, tác giả đã nghiên cứu, tổng hợp và hệ thống hóa những vấn đề lý luận của công tác lập dự toán tại Công ty, mô tả và phản ánh thực trạng về công tác lập dự toán tại Công ty. Trên cơ sở đánh giá những tồn 4 tại từ thực tế, Luận văn đƣa ra các giải pháp để hoàn thiện công tác lập dự toán tại Công ty TNHH Một thành viên Cảng Đà Nẵng. Đề tài “Xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị ở Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5”- Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh tế Đà Nẵng (Tác giả: Nguyễn Tấn Thành - năm 2004).
Tác giả đã hệ thống hóa nội dung cơ bản của kế toán quản trị và báo cáo kế toán quản trị trong ngành xây dựng. Phân tích thực trạng báo cáo kế toán quản trị tại Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, thông qua đánh giá những ƣu điểm và tồn tại, tác giả đã xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị nhằm nâng cao hiệu quả của công tác kế toán quản trị tại Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông. Đề tài Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán quản trị tại Cảng vụ cảng hàng không Đà Nẵng của tác giả Hà Nguyễn Hồng Nga (2012). Đề tài đã nêu chi tiết về cơ sở lý luận của hệ thống báo cáo kế toán quản trị của doanh nghiệp từ đó tìm hiểu sâu hơn về thực trạng báo cáo kế toán quản trị tại doanh nghiệp.
Phƣơng pháp nghiên cứu định tính, ứng dụng các tài liệu vào việc nghiên cứu và đề tài đã đƣa ra các báo cáo kế toán quản trị cần cho mỗi bộ phận góp phần giúp nhà quản lý nắm bắt thông tin và hoạch định chiến lƣợc trong doanh nghiệp. Đề tài “xây dựng báo cáo kế toán quản trị cho hệ thống siêu thị Medicare” của tác giả Hoàng Kim Sơn (Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh). Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về báo cáo kế toán quản trị tại doanh nghiệp thƣơng mại. Sử dụng phƣơng pháp phỏng vấn trực tiếp và thu thập số liệu thứ cấp, tác giả đã tiếp cận thực tế các báo cáo kế toán quản trị tại hệ thống siêu thị Medicare, từ đó thấy đƣợc sự cần thiết trong việc xây dựng báo cáo kế toán quản trị tại hệ thống siêu thị nhằm cung cấp thông tin cho nhà quản trị.
Tác giả đã xây dựng hệ thống báo cáo dự toán, báo cáo trách nhiệm, báo cáo chi tiết. Ngoài ra, tác giả xây dựng các báo cáo phân tích, đánh giá 5 hiệu quả và trách nhiệm trên phạm vi toàn doanh nghiệp nhằm xác định nguyên nhân và đề ra đƣợc các biện pháp điều chỉnh hoạt để đạt đƣợc mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp. Sau khi tìm hiểu và nghiên cứu các đề tài trên, tác giả nhận thấy các tài liệu đều dựa trên cơ sở lý luận chung về kế toán quản trị, từ đó đi sâu vào phân tích thực trạng báo cáo kế toán quản trị tại mỗi doanh nghiệp. Tuy nhiên, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về Báo cáo kế toán quản trị tại Công ty Cổ phần Cảng Đà Nẵng.
Dựa trên nền tản nghiên cứu của các tài liệu, tác giả đã kế thừa nền tảng cơ sở lý luận về Báo cáo kế toán quản trị, tiến hành nghiên cứu về Báo cáo kế toán quản trị tại Công ty Cổ phần Cảng Đà Nẵng, từ đó tìm ra những hạn chế còn tồn tại tại đơn vị để khắc phục và hoàn thiện. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO CÁO KẾ TOÁN QUẢN TRỊ 1. KHÁI QUÁT VỀ BÁO CÁO KẾ TOÁN QUẢN TRỊ 1. Khái niệm báo cáo kế toán quản trị Kế toán quản trị (KTQT) là một bộ phận của kế toán doanh nghiệp có nhiệm vụ thu thập, xử lý và cung cấp thông tin định lƣợng về hoạt động của đơn vị một cách cụ thể, giúp các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc hoạch định và kiểm soát tình hình thực hiện các hoạt động của đơn vị.
Kế toán quản trị cung cấp thông tin cho những nhà quản trị doanh nghiệp thông qua các báo cáo kế toán quản trị. Thông qua Báo cáo kế toán quản trị sẽ giúp các nhà quản trị có cơ sở hoạch định, kiểm soát, tổ chức thực hiện để đạt đƣợc các mục tiêu ngắn hạn đã đặt ra. Do đặc điểm của kế toán quản trị là cung cấp thông tin hƣớng về tƣơng lai, đi vào từng chức năng và bộ phận hoạt động có tính linh hoạt và thích ứng nên các báo cáo đƣợc thiết lập phải phù hợp với đặc điểm và quy mô hoạt động, trình độ và khả năng sử dụng thông tin kế toán.